Skip to main content

Full text of "Bibliotheca Hagana historico-philologico-theologica : ad continuationem Bibliothecae Bremensis novae"

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 


+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


+ Maintain attribution The Google watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. com/] 




















MEN EM - >;---אוווועווווווווווואיי-=- "יודיי חח הדו ווח הד וא ד הח חח ה ה‎ -- τῶν ה‎ o ENERO, p— PHÓ €— TUM 





. . ₪ 





o Am HS =" 0 


BIBLIOTHECA 


HAGANA 


HISTORICO-PHILOLOGICO- 
THEOLOGICA, 
ו‎ AD 
CONTINUATIONEM 
BIBLIOTHEC£  BREMENSIS 
NO SV ₪ 
CONSTRUCTA. 





CLASSIS TERTLE, 
FASCICULUS PRIMUS 


ἢ 
Q0» «9250» «00505 «5686» «0650» «0450» co6$0» 
A4MSTELOD ΜΙ ₪ LUGDUNI DATAV. 
Sumptibus Bibliopolarum 
HENR. VIEROOT & JOA. גג‎ MAIR, 

MDCCLXX. 


SYLLABUS 
CONTENTORUM 


FASCICULI PRIMI 
CLASSIS TERTI,;E. 


1. Venerandi oRDINIS THEOLOGICI BASILEENSIS 
Declaratio de Novo Teflamento Wetfleniano , 
Anno 1757. compofita ₪ haüenus inedita 

| pag. 1. ₪. 


ll. T'5ER I1 DE BAAR, 7. D. M. nuper (5) 
Witmorfumi , Interpretatio ifi Jacobo in 
Jomnio oblati, GEN. X XVI1lI: 12, 15. pag. 79.fq. 


111. פזאאגסן‎ CHRISTOPHORI HARENBERCII, Cogi- 
tata de NiNIvE€ urbe , ad quam Jonas Propheta 
Ebreu: a Deo amandatus fuis. | pag. 97. fq. 


I V. 


(*) Naper eheu! mam fententia Judicis civilis 
homo bic, multorum criminum reus, 65 4 
exterminatus , atrociffimorum fcelerum fuorum 
poenas per fexennium luit. Summo moerore 
adfectus haec fcribo, & dolent mecum omnes 
φιλαυϑρωποιν qui infignes in bomine dotes, 
baud vulgarem ejus eruditionem & judicii li- 
mam, que& ve] ex hac Pifi Jacobei interpre- 
tatione conftat, amaverunt. Verum exemplo 
fuo docuit, quam parum aut nibil pro(int 4 

0100110 80] preclare alie dotes, quo ו‎ 
omc 


IV. NIOGLAI-BARKEY, Obfervationum Exegeti- 
carum in Z&orum Caput Tertium Trias fc. in 
- .AcT. lil: 17. coll. cum MATTH. XXI: 38. 
ACT. 111: 19, 20; 21. ἃ .דסא‎ Ili: 26. 
pag. 119. fq. 


V. BENJAM. KENNICOTT, 8. Th. D. &c. Status 
conlationis Hebraeorum .Manufcripterum Ve- 
teris Teflamenii , qualls fuit fub finem Anni , 
ab incepto opere , Septimi 1766. pag. 153. ₪ 


Vl.CAROLI BUTTINGHAUSEN, Hifl. Ecclef. 
Eloq. Prof. & V. D. M. apud Heidelbergen- 
fes ; Obfervationes Mifcellanea. (c. Emenda- 
110 Curtiana αὐ lib. 111. cap. 11. S. 17. &9 de 
primo Chriflianorum Législdtore apud -ה1סט1‎ — 
NUM ἐπ Peregrino Pag. 171. fq. 


Vll. LITTERARIA pag. 185. fq. 


homo, fibi relictus, pronus in omne fcelus 
ruat! Vovemus animitus, ut, gratia Spiritus 
San&i, contrito revera corde agnoícat, quam 
turpiter violatione legum tum Divinarum tum 
humanarum offenderit optimum Numen, & 
Ecclefiam & rempubl., feque omnibus poenis ' 
Divinis obnoxium reddiderit ; abólitionem | 
criminum fuorum in fanguine Servatoris im. 
" ,Pploret, & 08760086 deprecationem publice, 
coram Judice civili, fa&tám fluxiffe ex vera 
animi fententia. | Ceterum e δικων :אק‎ 
᾿βλέπετω pa .הוח‎ Ν. B. 


l VE- 





I. 


VENER. BASILEENSIS 
ORDINIS THEOLOGICI 


DECLARATIO, 


De Novo Teflamento IVefleniano , ,funo 1777. 
compofita £9 ba&enus imedita, — 


YZ4oftquam & Sermonibus ac Epi- 
ftolis multorum, & Diariorum 
litterariorum relationibus, & 
ipfius denique operis infpeCtio- 
SS SW ne cognovimus, JOH. JACOBUM 
WETSTENIUM in Prolegomenis Novi Tefla- 
mesi Greci, quod cum lettiosibus Parianti- 
dus, mec non. Commentario pleniore כ‎ Amítelo- 
dami A9. 1751:1. & 1752. duobus vaftis 
Voluminibus edidit , impoteniius in eos 
invehi, quorum opera olim prohibitus eít, 
fanCctiffima Religionis Chrif(tiange dogmata, 
ipfamque facrorum Librorum N. T. inte- 

Bibi. Hagane GI. 111. F. I. A gri- 


/ 









E 


2 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis. 


gritatemi aC Θεοπνευφίαν, feu per cuniculos , , 
feu aperta audacia, convellere ; ftatuera- 
mus equidem primufn, iílis convitiis nihil 
refpondere. Noftra enim recte factotum | 
conícientia; fama integerrima Collegarum , 
honoratiffimorum, inde ab eo tempore, quo | 
JFetfteniana caufa mazime agebatur , ex hac 
vita evocatorum; Decreta luculenta Am- 
pliff. Magiftratus noftre Civitatis; appto- 
batio Ecclefie , qua per Helvetiam eft, 
Reformate, ut de aliis taceamus; abunde 
nos erigebant, putidas hominis impudentis 
calumnias ut contemfrere. poffemus. Non. 
enim in occulto geftum fuit omne illud ne- 
gotium: fed in aperta Ecclefie luce. Libri 
in publicum emiífi esítant , qui legentem | 
quemvis edocent, quomodo Ampliff. Ma- 
gillrata jubente cdiptuni, ipfo cognofcente 
geflum, & tandem decernente finitum fic 
illud negotiam. Ae. 1730. prodierunt 20% 
quibus efrores & fcandalofze' opiniones, 
quas Job. Jacobus: JVetfiemus tradere Audi- 
toribus conatus erat, demonftrantur. Con- 
ünet illud Volumen non modo Comventus 
Ecclefiaflici Bafilienfis fcripta , poftalanti 
Ampliff. Magiftratui Civitatis exhibita ; fed 
& ipfius JZetflenii Libelios Jpologeticos ,. & 
quicunque , fui defendendi caufa , ad illud 
usque tempus proferre ei lubuetat. Continct 
porro, Qzefiones illi Viro a Conventu. Eccicf.— 

pre | 








Declaratio de N. 'T. W'etfteniano. 2 


propofitas, una cum Kefpon ftonibus ejasdem, 
que ipfo vidente ab A&tuario excepte, & 
cripto confignate . fuerunt. Continet -א8‎ 
ergta ex Schedis, quibus /Zetffenii. Audito- 
res ejus expofitiones N., T. Graci coram 
traditas, ipfo plerumque haud iufcio, ad- 
noaveratit, —Contimet folemni jurejurando 
confirmata 7e/flium complurium 406 
do&trinis effata. Continet denique Ampliff. 
Ordinis Politici deliberationes & Senatus 
Con[ulta, quibus omnis liec caufa fuit admi- 
niltrata & conclufa.. Quid autem de £p;ffolie 
dicemus Écclefiarum Keform. in Helvetia, ab 
illarum Antiftitibus fcriptis, quibus potiff 
mum & urgentibus &  approbantibus res eít 
gefta? Numquid aliud requiri ;poteft, quo 
fama Comventus 200004221 Bafil. in tuta 
collocetur? Suflicitne ad ornia:hec, qua 
publice & in oculis totius Ecclefie ac Civie 
tatis Dafil. edita funt, evertenda, ἢ reus 
perfri&ta fronte neget vera ε 9) & effreni 
temeritate invehatur in vivos mortuosque? 
Cui potius credent pii omnes & boni? Ju- 
dicet omnis Ecclefia , cui .4 ו‎ 
que quidem 426 , quandoquidem Vérnacula 
noftra Lingua hattenus folummodo proftite- 
funt, in Latinam, cum opus erit, trans» 
ferri, ὅδ fupplementis augeri curabimus, 
ut & Batavi, Angli, Gallique, & omnes, 
quotquot ubique func, Ecclefiarum Chriftia- 

! | A2 |. narum 


4 Veri. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


Barum Prefules ac Miniftri cognefcere fa- 
cilius queant. 1066 tamen germanica hauc 
Jegentibus fcripta defuit hucusque, nec de- 
erit, facultas, praecipuam rei gefte hifto. 
riam, cum documentis, quibus ea nititur, 

erfpiciendi. Etenim 49. 1734. Patre & 
Filio, fuis inconditis clamoribus Conventum 
Ecclefiaflicum, & Jac. Cbriflopborum Ifeliusn , 
triennio poft pie defun&tum, 60 adigenti. 
bus, edita fuot in lucem due Schediasmata, 
latine concepta, quorum alterius hac eft 
éscyeg ts: ,, Ordinis Theol. in Acad. Bafil. 
, Epiflola 400007014 ad Ven. Fratres Hel- 
», Vetios, qua calumnie in litteris Joh. Rod. 
» Wetítenii, edis Leonh. Bafil, Parochi, 
» lisdem Helv. Fratribus inferiptis, paffim 
,, effufa diluuntur, una cum Ecclefiarum 
, Helv. refpenfis tam ad Ordinem Theol. 
, Bafil. quam ad eb. Red. Metflenium 
,.ν datis, aliisque documentis caufam totam 
 Mluilrantibus. " — Hujus Libelli edendi 
quxnam fuerit 06640 ex infcriptione patet. 
Caeterum legenti cuivis & prefatienem, % 
reliquas ejus partes, & ipfa tandem Senatus 


| Ampl. decreta in fine adjeCta , manifeftum 


erit, id quod ex ipfo quoque (forum Volu- 
mine cumprimis liquet, nec a Theologis. 


"coeptam hanc caufam, ut 700. Jac. IFeifle- 


Crimingtur, nec occulte aut per ecuni-‏ :שאק 


-«ulos actam, nec inauditum /Zetflenium aut. 


. ln. 


Declaratio de .א‎ T. W'etfteniano. 1 


08 caufa damnatum effe. Eodem anno, 
eum nefeio quis, (ipfe 700. Jae. IFetflenius 
füffe credebatur) in Diario Galiico, quod 
Biblietbegue  Raifonnée infcribunt, & Amfte- 
lodami edunt ipfi cognomines ὅς confangui- 
nei Librarii , fama /felii τοῦ sev, petulanter 
hcefleretur, vifum eft ei Viro, haud fane 
proleario, ut 7Zetflenius in Proleg. N. T. 
eum falfo apud imperitos traducere conatur; 
fed in Rep. literaria usque quaque claro, 
ac de patria Ecclefia atque Academia optime 
merito: vifum , inquam, eff ei Viro Depal- 
fionem | Calumniarum, fibi impatiarum , in 
lucem emittere. Hac ille 12/28/00 non fe 
modo ita defendit, ut quilibet quus le&tor 
eriminaionum | JZetflemii? 3niquitatem facile 
intelligeret; fed etiam JJerfleniana 6 
caufa omnibus legentibus apertior reddere- 
tur. Quapropter, nifi ingenium hominis 
notum nobis effet, mirum fuiffet vifum, 
quanam fronte, virum egregium, ante hos 
XVI. annos defunétum , nunc demum, cum 
Depulfonem. novam edere, & hominem vi- 
vis coloribus depingere, aut edituro nomen 
utait pag. 25. 4e Jentatam ablionem calumnie 
מו‎ judicio exfequi, nequit; haud novis qui- 
dem , fed ad naufeam repetitis & novo felle | 
ün&is criminationibus profcindere, &, 
quod ajunt, mortuo infultare leoni, cum 
infigni fua infamia, aufus fuerit. Loecine 

A 3 eft 


4 Ven. Otdinis T.heolog. Bafileenfió - 


eft. illud moderanen inculpate tutele ,. quod 
novo,. ἃ DaGoribus J. N. adhuc: ignoto. 
modo ,, /Zetffenius in Pxalsg. interpretatur ? 
. Hilibri cam in publica 06168 & Reip. 
litterarig.Juce- verfentur., : atque eriam fi- 
dem .arym. publicoram.. illibatam.hábe- 
ant; quid opus eft... זט‎ cum homine conten- 
üofo in arésam defcendamus, fine.ulla 5 - 
ne fpe,, eum..ad- meliarem.:imentenr perdu- 
cendi? lnepij enim eílemus, famam Cos- 
vbstus noftri. Ecclefieflizic dut: cujusquam: eo- 
rum,. quibus ille auz-olim conflabat.,: aut 
nunc conftat, fi.ab ipsprabi convitiatoris 
infania pendere exiftimatemus. . Numquid 
ergo quemquam fore alicujüs: gravitatis. Vi: 
rum putabimus, qui. ZZexfenio furenti .. ὧς 
propriam eandemque defperatam:..caufari 
coeco impetu agenti, potus credat, quam 
4"Ntlis & Seriptis publicis, quorum avkyesca 
jn Archivis , Ecclefiorpm:; ,Helveticarum ; 
jpfiusque Civitatis Bafil. proftant? Verum 
enim vero, dum ad docendàm ὧς a fcanda- 
lis, quapuim in nobis eft, ..cuftodiendam 
Ecclefiam Dei vocatos 008. effe fciamus, 
neque hac noftre vocationis officia negli 
gere ine graviffimo fcelere poffimus; ne- 
ceffarium effe duximus, ' juniorum magis, 
qui res ante XXII. jam annos geftas haud 
cognoveruht; nec non eorum caufa, qui, 
quid nunc de hac caufla fentiamus, univer. 

am 


Declaratio de Ν, T. Wetfténiano. 7 . 


fam Ecclefiam intelligere debere, cenfent: 
paucis mentem noftram de Proj/egomenis , & 
de ipfa NN. 7. editione JFetflenii declarare. 
סופ‎ enim animati funt communiter homi- 
nes, ut qui criminàtionibus njhil reponit, 
reum fe confiteri exiftiment, 

Primum quidem, quam indecorum illud, 
imo impium , omnibus piis & religiofis 
Chriftianis videbitur, quod ob. "fac. JPet- 
fienius, cui nulle unquam fui purgandi, fi 
purgari poffet, rationes non in promtu fue- . 
rut, .א‎ T. D. N. 7. C. poritfimum dele- 
gerit, in cujus Prelegomenis virus maledi- 
centie & calumniarum effunderet ? Con- 
verterant olim Judei Domum Patris coele- 

is i emporium. — Hic vero infignis Vir 
veftibulnm Evangelii pacis atque carltatis 
i| Theatrum furoris convertit. . Quid igi- 
tur? Cim ait: fefe dscirinam Evangelii pe- 
&ori fuo infixam babere  Invenitne aliam in 
Evangelio doGtrinam, quam Chriftiani reli- 
qui ; an falfa 06 )6 jactat? Porro autem ne. 
mo unquam intelliget, cur in Prolegomenis 
ad N. 'T. tam acerbe inveCtive in vivos 
mortuosque reperiantur; id quod & eruditi 
illi fibi irum fuiffe vifum indicarunt , qui in 
Germania 1131115 litterarijs nove illius Edi- 
"onis recenfionem haud fane malevolo in 
FWetflenium animo confecerunt : unde & 
collegerunt, auctorem in his Proleg. perge- 
᾿ - 1 A 4. Iuunm 


.8. Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


iuum edidiffe documentum animi in iras C9 vin- 
di&lam accenfí ,', eaque protuliffe, que, ἢ 
promi omnino debebant ,.— poterant. alio. aptioni 
loco promi. V^. N. 184 Erud, Tan. 1752. p. 4. 
Nu!la certe alia eile potuit cauffa, cur 
Proleg; p. 135. poftquam de Era/mo Roterod. 
aCtum erat, Virum Clariff. Tac. Chbriflopbo- 
sum l[elium adeo avis coloribus pingat, ut 
qui /Petfleniun haud novit, lfelium credat | 
& nullius judicii & modice 6001/1012 ho- - 
minem fuiffe? Non fic tamen notus orbi - 
litterato J/e/ius; nec mirum tam petulanter 
traduci eum ἃ Z'eiflenio, qui Virum ante 
hos XVl. annos defunctum non refcriptu. 
rum effe noverat Cur non potius Depul- 
fioni Calumniarum .a. 1734. jam edite re- 
fpogdit, fi quid, quod refponderet, ha- 
buit ? 

Falfa enig penitus eft ratio, cur /Zetffe- 
:אא‎ qué mente concepta in //eium per 
XIX. pane annos prefferat, nunc demum 
effunderet. — Pro/eg. pag. 141. ait: ,, Licet 
, lfelius vivere delierit, vivit tamen ad- 
, huc ejus focius, belli Theologico Critici 
, mihi indi&ti, immo non indiéti, fed illa- 
» 11, dux δὲ concitor, qui unus & folus 
, non coetu facto, & inconditis clamori- 
5» bus, nec per cuniculos & homines fubor- 
, natos agere; fed ratione, quz fcripfi & 
» que mox adficiam, (1 poteft refellere, - 

| ἐφ CA 


Declaratio de N. T. Wetfteniano. 9 


, etiam debet." ' Voluit /£etflenius deigna- 
re Ven, Conventus Eccdefiaflici Seniorem , 
feptuagenario majorem, cujus eruditionem 
& ingenium non vulgare Prokg. p. 193. 
ipfe quoque 7Zetflenius commemorat, Can- 
dotem vero, pietatem, confílantiam in νὸς 
τὸ ἃ reéto tuendo, moderationem animi 
intolerandis infirmis , novit omnis Ecclefia; | 
jobasnem | Ludov. Frey. Hic Vir ad alia 
omnja potius natus faCtusque, quam ad li- 
165 ferendas reciprocandasque, refellere de» 
bet, que fcripfit J&Fetflenius. Quid ergo re- 
וזו‎ debet ὃ Errores Jitterarios & ה‎ 
pala partim Z7feiij, partim Typothetarum, 
οὐ cx fermonibus ὅς fcripus Z/eiii colliges 
Ie pacuit JZ/zifleuio — Egregium fcilicet of- 
ficium "Theologo feptuagenario imponit! 
Quid autem ad ea, quz ad cauíIam Ecclefie 
pertinent, repofiturus fit Ven. nofter Se- 
,זסות‎ mox apparebit. Nam ifta defendere 
Bon magis illius eft, quam cujusvis e 600%- 
ventu noftro. | Ut adeo decepius fua opi- 
nione ZZetflenius fuerit, qui, aftute fane, 
maluit per XXII. annos exfpeCtare, dum 6% 
Collegis VI. quibus ille Conventus coní(tite- 
,זא‎ ut poft exponetur, nemo preter fe- 
nem valetudinarium , fupereffet. — Hunc 
certe tutius ad refcribendum provocari cen- 
febat, quam Viros olim vigentes etate & 
in fcribendo exercitatos. — Porro autem, 
. 4 5 cum 


Ven, Ordinis Theolog. Bafileenfis |‏ סז 


cum ex Prolegomenis Wetftenii pateat, nul-. 
lam aliam ob cauffam tam atrocibus calum - 
niis pet; Virum Ven., quam quod fuit 
mémbrum, ὧς 606, non poftremum Conven- 
tus ΜΠ05 Ecclefaflici4 001 Conventui Wet-- 
ftenii: dotcirinam (9 N. T. jam tum ab eo pro- 
pofitam. editionem examinandi onus hon ex 
vocationis tantumr officio incumbebat; fed | 
ὧς peculiari decreto & [0110 mpl. Senatus | 
impofitum fuerat; noftrum eft heic publice | 
& coram omni Ecclefia declarare, temeri- - 
tatem /7Zetflenii , in Collezam noftrum ὅς Se- | 
niorem graffandi, emnem Cerventum vehe- 
. menütfime, ita ut decet, afficere: cum 64 
objiciat ZZerfienius College noftro, que vel 
era non: effe intelligimus, imino ne ipfe 
quidem JZetflenius ignurat , vel talia, סט‎ 
nonnifi a maledico homine reprehendi. pos- 
> fint: Quid: enim. mali eft in Profeffionis 
"Extraopdinarie petitione? Si omnino peu- 
tio'vocari debet, quod Ipfi Proceres Aca 
demie ' poít finita -Specimina pro, Lingus 
Grece. vacante Profeflione., eidem ' plane 
mefcienti uluro obrulerant, optione etiam 
fa&ta.vel Profeffionis Catechetiez, vel.Lin- 
ממטזבטקי‎ Orientaliuíh ; qua tamen Tes: db 
'difficultates nonnullas fucceffu tum caruit ; 
oftea vero obtinuit, 'cum fua fponte Pro- 
-Ceres "Acad. locum eidem piane ignaro Inter 
. Profeffores affignarint, ὃς Linguas Oen 
- MEE taies, 





LI 
4 . & 


0 po PEE WR P. LLSMP NEP T MNA, o NER 


Declaratio de N. T. Wetfteniano. 11} 


tes, excepta Hebraica, docendi munug 
impofuerint ? Quid mali eft in editione Ex- 
cerptorum.  Carajticorum , quibus abufus 
Deiíta Anglus?  Defenfus autem ἃ Rev; 
Epií(copo CPbandiero Cel. Frey fuit, non ex 
alo integriore MS., quale nec Rev. Epi» 
fcopus, . nec Clar. /Zoifius habuit, fed ex 
hoc ipfo Excerpto? Qaid mali in Schola. 
fticornum megij evi contemtu, in Theolo- 
gie natur. i$. Clarkii expofitione, quám fal- 
fo commemorat :א/שש010///‎ , | cum vix eo 
tempore nomen C/ar£ii in his oris innotue- 
yit, & femper Cel.Frey, /7. Grotii Lib. de : 
V. R. Chr. in fuis Lectionibus expofuerit: 
in tefutatjione nonnulorum  Ayffemii, in 

predelünarionis fobria tractatione, in Li- 

bertaté haminis, fine qua nulla eft omnino 

Religio, adferenda? Quid mali eft, quod 
JFetfleniusm habuit inter Anditores; quod ei 
juveni oprimee fpei favit, - quod diligentio- 
rem N. T. lectionem commendavit, quad 
confilia petentem de ea adjuvit; quod Li- 
bros Clar. Virorum cum judicio legendos 
fuafit ;.quod tales cum ex fua, tum ex pu- 
.blica Bibliotheca conceffit utendos ; . quod 
cum illo a 16618 via aberrare incipiente di- 
fputavit; quod denique contra /Jeffienia- 
sam hanc N. T. editianem, quam malo ani- 
mo jam eum moliri intelligebat, multa,.é& 
Jonge plura, quam 22/0000) refert, eft 
. cum 


—o-— οι. oh n 4 - - -- . אמ‎ - - ὦ 9 ₪ 77 


12 Ven. Ordinis Theolog. ג‎ 


cum ipfo locutus? Illud vero malitiofe 
prorfus JZetflenius adjicit, quod Ludovicum 
aureum, (folutum ex lege, qua omnes , 
qui Librorum publice Bibliothece ufum pe- 
tunt, pro arbitrio aliquid in augmentum 
ejus conferendi, tenentur ᾽ non reddide- 
rit, cum JZetflenii fides fufpe&a effe coe- 
iflet, eaque de cauffa Gregorii Nazianzeni 
55:08 Codex a Senatu Acad., quo incon- 
fulto Libri MSSti nemini conceduntur, de- 
negatus eflet. Nam ceteris Libris uti po- 
tuit. ZZetflenivs , quoties voluit, imo hoc 
jpfo, fed prefente Bibliothecario. Hoc 
igitur fraudulenter le&boribus perfuadere 
BZPetflenius in animo habuit,  Bibliotheca- 
rium pro fe nummum accepiffe, quem ta- 
- men in rationes publicas flatim retulit, ut 
$n rationario Bibliothece "Theologice ad 
annum 1722. apud Facultatis noftre Deca- 
num videre cuilibet licet: num ergo num- 
mum in rationes publicas relatum-reddere 
ex fuo debuit, poftquam Senatus Acade- 
micus codicem MS$Stum publics Bibliothe- 
ce. Jeiflenio non. dandum effe cenfuit? 
Quid eft maledicere, quid eft calumniari, 
fi hoc non eft? Hiec, & alia ejusmodi cum 
neque ex vero fint a JZetlenio relata, nec 
ad caufam quidquam faciant, vix digna 
erant, ut 3 nobis tangerentur. lllud gra- 
vius eft, quod Ven..Collegam noftrum p. 


193. 


μα» emas cw 1. "Menem IBI af peer. 17-77 7 Ima 3 oem 


Declaratio de N. T. Wetfteniano. 13 


193. 207. 217. beologum latitudinarium ap- | 
lat. Eo autem nomine fi 7Z.etflemius ta» 
defignat hominem, cui parum intereft, 
quam ipfe NHeligionem profiteatur ; qui 
adeo pauca c generalia creditu neceffaria 
efle ftatuit, ut quarumvis SeCtarum afleclas 
etiam 7/frianos, Socinianos & (miles, in Ec- 
6604 ferendos 6116 credat : oportet fane 
ut probet, talem effe Ven. Frey. Hoc uti- 
que capitale eft. Neque enim nos talem 
admittere ad. Ecclefiam noftram curandam 
poffumus, nec ipfe V. V., ἢ talis effet, 
admitti ulterius poítulat. Quid ergo pro- 
bationis loco adfert. /Zetenus? uum ab 
À. civitatis Senatu Theologi & Pailores de 
Fwrmuls Confenfus aliquando recepta confu- 
lerentur, cum omnibus ceteris cenfuit, 
non opus 616 , ut ejus fuübfcriptio exigere- 
tur; quz a nullo jam dudum, & ἃ nemine 
ipforum exa&ta fuerat ünquam. Quum de 
fícrupulofis quibusdam hominibus ageretur, 
quos vulgus Pietifías δὲ Sephratiflas vocat, 
non ceníuit eos durius traCtandos , quia 
confcientiee fcrupulis, "inanibus quidem 1- . 
lis, nec tamen impiis , conítriétos fe teneri 
quiritabantur, | quo minus coetibus noflris 
Kcclefiafticis intereffent; Cum /.exicon. Hi- 
flericum  ederetur, quosdam Viros claros, 
& in Religionis negotio moderatos, quos 
ut precipua fua lumina: Ecclefia Anglica 
vene- 


14. Ven. Ordinis 'Theolog. Bafileenfis 


. venetatur, laudavit, aut laudes ab aliis da- 
tas non abolevit. Cetera, que de Zymmis 
jn ufum Ecclefie colligendis, de editione 
operum 4. Grotii ,.de libello 2fnonymi An- 
gli, commemorantur ,. falfa effe omnino as- 
íeverat V. V., inrmo tnendacia ipfi Wetíle- 
nio reCtius cognita. De Grotio videnda quae 
JDepuifioni 'Cal: in fine adjecta leguntur. 
Haec funt illa fcilicet, . quibus Vener. Se- 
niorem noftrum 702000700 | Latitudinarium 
efle, docere voluit ZZetffenius. | Egregiam 
vero probandi rationem vident omnes, cum 
aut falfa referantur, aut ea, 08 nemo 
probus vitio dederit! Ceterum, nonne Ve- 
ner. Frey apettiffime docuit, quantum cu. 
raret, üt graviffima Religionis Chrift. 
dogmata, de $5. Zrimitzte, de Satisfattione 
Chrifii, de flatu animarum pofl mortem, 6 
Jnípirarione  Librosum 9. aliisque ἃ JZeiflenio 
folicitatis capitibus, incorrupta ferven- 
tur, quantumque 2060 a Latitudimarii 10- 
cordia abfit; quum & officio fic poftulante, 
. 4% jubente A. Magiftratu, Collegis in /£ez- 
ffenii erroribus detegendis non defuit, nec 
quavis ope terreri fe paffus eft ὁ Et ne, ut 
poítea /Zetfleniss nugatur ,. "ingentem in 
ipfo contigiffe in Relig. dogmatibus muta- 
4ionem cauffetur , fciat,' capitale illud 
«Dogma de δ. 7riade dudum antea iti Differt. 
Sententiam Mohammedis dé J. C. exhiben- 
+... . te, 


Delaratio de N. T. Wetíteniano. 1$ 


te, cujus ipfe JZefffeniss mentionem facit, 
animofe propugnatum fuiffe. Sin autem in 
tolrandis infirmis, aut iis, qui circa do- 
Grinas mninus eífentiales , rhodefte diffen. 
tiunt, nec pacem aut Ecclefie aut Reip. 
WUrbant, animi lenitatem reprehendit 77e£- 
fieniui, hanc. fibi reprehenfionem laudi po- 
tius ducit non Vener. tantum Senior 06 
fed omnis Conventus Eccl. Bafilienfis: tan- 
tum abeít, ut pro ZLaritudisario talis haberi 
poffit Quam paruni vero fibi conftet 77zz- 
(lenius, inter alia multa ex 106 patet, quod 
€i, quem Zazritudinarium 1200/0200 appel- 
lat, id eft, talem, qui non multum curet, 

quam doctrinam profiteatur, p.302. Proleg. 

attribuit fententiam ,06 Lizreticis punien- 

dis, a qua cum alieniffimus femper fuit, 

tum nemo videt, quomodo illa cum Zatitu- 

dinarii indifferentja conciliari queat. Verba 

autem Libeli d. 5. Mai 1730. a Conventu 

exhibiti fi integra JZezffeuius  adlegalfet, 
cognoviffet lector, cur ibi de poesa , qua 
/P'etfienius adficiendus effet, ageretur. Dus 
enim adferuntur rationes, ob quas poena 
aliqua dignus /Zetflenius videretur. r. quod 
Minifterium Ecclefie Reformate cum ge- 
reret, non deferuerit modo temere ejus 
do&trinam; fed & audacter impugnaverit, 
& periculofa, noxia, Chrifto & Spiritui S, 
ignominiofa, . auctoritati Scripture S.. de; 

tfa- 


16 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


trahentia dogmata aperte tradiderit: 2. quoc 
án omni hac cauffa tam turpiter fefe geffe. 
rit erga À. Magiltratum, multis etiam frau- 
dibus (it ufus. — Non ergo ob errores pu- 
niendum cenfuüit quisquam; fed ob preva- 
1163110008 ἄς improbe a€ta. 

Preterimus alia, quz aut falfa funt aut 
inepta, crimina. Caput omnium eft, quod 
bilem JZetflenio movit, unde omnia reliqua, 
tanquam ex uberrimo fonte emanarunt ; 
quod Ven. rey. pars fuit, & 67, non 
poítrema illius Comventus  Fccl., qui ZPetffe- 

"wi cauffam tractavit, & 4. Senatui interro- 

" eganti de ea refpondit. Mox aütem patebit, 
quis δε δ Tbeologico - Critici , uc IPetflenius 
apellat, dux (9 couciter fuerit ? quis ₪ 
fatio £9 inconditis clamoribus, quis denique 
per ewniculos C9 bomines fubornato« in. hac 
cauffa agere fit folitus Primum quidem a 
recta via penitus aberramus. fi actum 8206 
& caufam dudum conclufam, nec a nobis, 
fed ab ;/fmpi. Civitatis noftre Sesatu , ap- 
probantibus Feclefíis | Reformatis per. Heive- 
fiam, conclufam , nove difceptationi fub- 
jicere, poft XXIII. annos, mortuis pleris- 
gue rerum illarum gnaris, vellemus. .4 
uperius commemorata, Epif/olam /fpologeti- 

cam, Depulfionem  Calumniarum , nunc qui- 
dem non defcribemus, fed, cum opus vi- 
debitur ; ut jam dictum , nova omnium luci 
: ' expo- 


ἜΗΝ 


Dedaratio de N. T. Wetfteniano. 17 


exponemus. Si fcire cupit, quid exteri ex 
ilis Scriptis collegerint, & quam egregie 
₪ fapienter ipfe dicat, /e mibi! babere, quo 
ft commenaet, preter. 184 ; legat Hiftoriam 
fue vite, quam Germanus, nobis vix de 
nomine cognitus, in Libro, quo vitas eru. 
ditorum viventium .complexus eít, ex ipfis 
Ai, Epifl. pol & Debulf. Calurmniarum 
expreffit. | Legat, que in 8/5 Hifforico 
Ecclef. Vinarie editis 7. IP. 2. 863. 9, 
dicuntur. [Interim ut appareat, quam frau- 
dulenter 77 ez/fenius “2814 noflra alleget, & 
quam parum refellat, pauca ex Pro/legomenis 
adferemus. Par. 218. ait: die 17. Sepr. anni 
fcihcet 1729. effecit Ven. Frey, w^ re; 

de periculois molitionibus /Zerflemii , per 

Confobrinum ejus ad Senatum deferretur, cui 

denique. d. 14. Decemb. fcriptum obtulit. Sed. 

quomodo id fieri potuit ? Primus Libellus, 

quem 4/Gerum Volumen lectorum oculis 

fitit, e(t ipfius 70/0080, quem Ampl. 

Collegio XIIl. Virorum. d. 26. Jai 1729. 

obtulit. Solent autem apud nos graviora 

negotia, quaque fecretioribus confultatio- 

nibus agitari intereft, a Senatu ad hoc Col- 

legium remitti, ut re diligentius perpenfa 

Confultationem fuam ad Senatum referat. 

24 hoc ergo Collegium 27/0220 caufa e(t 

ἃ Senatu remiffa, poftquam, medio menfe 

junio, in Gomitis Helvetiorum | Badewfibus, 

Bibl. Hagane Cl. I1. F. I. B ut 


18 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


ut ipfe.in Proomio Libelli ait JZetffemius , 
noftre Civitatis Legati ab aliarum Reform. 
Civitatium Legatis de /Zetffemii conatibus 
admoniti fuiffent, illique redeuntes pro 
more Aéta legationis expofuiffent. 6 
dein Collegium 7Zezffenio, ut refponderet, 
mandavit, ilamque /polegiag;m  Tigurinis 
Bernenfibusque mifit; qua profecto duc 
primarie Helvetiorum Civitates, fi hac con- 
tente, efle potuiffent, neque anguem in her- 
ba latentem animadvertiffent , omnis res 
filentio fuiffet involuta. Non folum enim 
JVetflenius, ut p. 218. Proleg. non fine faítu: 
commemorat, ex nobiliffima eft familia 5 (5) 
fed & neceffitudinibus & familiaritatibus 
potentiorum ita munitus, ut nemo alius 

coetu 


Ὁ) Ab hac cur excludit Jetffenius Virum il- 
Juftrem , 5'ob. Rod. Wet/lenium , dum viveret, 
Civitatis noftre Confulem optime meritum, 
Ao 1734. defun&um, cujas nobiliffimi Filii 
ac Nepotes florent cum maxime ? Non nimis 
nimirum favebat Vir Ampl. male cauffe, ἃ 
aliquando in pleno Collegio 211]. Virorum, 
nobis etiam przfentibus, cum quaftionem de 
propofita N. T. Kditione eidem propofuiffet , 
levitatem, futilitatem & fraudes Ipfe prafes , 
Wetflenio ita graviter & (evere exprobravit, 
ut totus ad filentium & ruborem daretur. - 
Hinc ille lacrymz : hinc fa&um , ut inter. 
agnatos non referretur AmpL. Conful, cujus . 
tamen fratrem Tobannem refert. 


Ixclaratio de N. T. Wetfteniano. 19 


fatto CS inconditis clamoribus, nec per‏ אה 
eiculos C9 bomines fubernatos efficere plura‏ 
potuerit, quam ipfe paterque ipfius. Quid.‏ 
iur? Ampl. Collegium XIll. Virorum,‏ 
ipfe dein Senatus Jubet Conventum Eccie-‏ & 
faficum, 16 paffores & Theologos, negotium‏ 
expendere , — 7Z'eteniumque ad | Conventum‏ 
vocare, de doctrina, atque de N. T. , quod‏ 
edere vellet, interrogare, denique de omni-‏ 
bus ad Senatum referre. Ita primum ne-‏ 
gouum JZetffenii ad Conventum ab Ampl.‏ 
Magitratu. delatum eft: ignaris plerisque‏ 
membris Corzventus, quid in Comitiis Arov.,‏ 
quid in Senatu, quid in Collegio XIII. cum‏ 

Meiflenio aCtum fuiffet, | Examen itaque 

00088 d. 9. Septembr. habitum ; res 

Ampl. Senatui relata d. 14. Octobris. lllud 

for. p. V. Libellus autem Conventus Eccl. 

P. XV. ad XLI. exhibetur. Viden', quam 

evidenti calumnia Ven." Seniorem noftrum , 

l e. Conventum. Ecclefiaflicum petas, cum 
dicis d. 17. Sept. per, illius Con/obrinum rem 
ad Senatum relatam , quam ifte Ampl. Ordo 
jam menfe Junio a Legatis acceptam, XIII. 
Viris expendendám demandaverat ; quam 
ipfe 'Tu “ροίορία d. 26. [ulii male defende- 

r5; quam Paítores ac Theologi tantum non 

rela&antes, iteratis ejusdem Ordinis man- 

datis adaCti, fufceperant, & ut 72a publica 

docent, non ut "101 Zeer[arii, multo mi- 
D 2 nus. 


^o Ven. Ordinis Theolog. Bafileen fi 


nus ot /fcufatores; fed ut ab Ampl. Maj 
(tratu in re ad Ecclefiam fpe&tante, co»/z/ 
geílerunt, nec Decretis fuis confecerun 
fed Ampl Senatui decerriendam reliquerun 
Vid. ;4Hor. p. 343. ἃ Epifl. 10006. p. 3. 
ubi bina S. C. referuntur, Neque tame 
Prudentiffimus hie Ordo rem aliter tractave 
in fine, quam ab initio ceperat. Nam 
quamvis jam univerfa res liquida & perfp; 
cua fuiffet, ut tamen omnem calumniana 
pretextum hominibus tricarum. amantibu 
eriperet Ampl. Ordo, idem XlH. Viro 
rum Collegium , adjun&tis Pafforibus & 75eo. 
logis, quemadmodum in polieis cauftli: 
= Jureconfulti advocari folent, cenfultare ite. 
rum, faaque confilia ad Senatum referre 
debuit, quibus auditis ./Z'etffenium Senatus 
ab 0/2610 removit , ut [0618 citatis legi 
poteft. = | 
uz cum ita fint, manifeftum eft, qua 
fronte JZetflenius porro Proleg. p. 21. 128. 
199. 213. Conventum Ecclef. — Azeufatores 
fuos appellare , feque ab iis cowvitiis pro/eiffum, 
calumniis. appetitum , adbibitis Sophtsmatibus 
tircumventum adíeverare ; non Cenventum 
Eccl. fed fa&lionem (6 oppugnantem, Comventi- 
culum, Synodum *לאנשפמה‎ fuiffe, ealumniari 
audeat. Sunt 859 ili, quibus 
Zdmpl Magifiratus Xeratis mandatis. cauffe- 
cognitionem demandavit? Sunt “πρίονος, 
| quos 


Declaratio de .א‎ T. Wetfteniano. δὲ 


quos idem f. Magiffratus fuos, cum in hac 
re, tum in aliis Ecclefiaflicis negotiis Con- 
feries nominat ? Subornavit Magiftratus 
faitonezm ipfum oppugnantem; cauífas gra- 
vifimas , quibus falus Ecclefie & Reip. 
tontinetur , Conventiculo & Latronum concilio 
difcuüiendas tradidit? Ubi eft frons homi- 
nis? Ubi reverentia, Ampl. Magiítratui 
debita, cujus indulgentiam & benignitatem 
incredibilem paffim commemorat? quid 
Card. Quirinius , quem pag. 214. Proleg. 
compellat, quid omnis Romana Eccle(ia de 
Bafilienfibus exiftimabit ? quos ita traduci 
vident ab eo , qui tamen & civis 65 8 

Bat. membrum haberi vult? Ut autem 

intelügatur , quem Conventum, quibus Viris 

.tum quidem conftantem , JZ"iflfenius fit ca» 
lumniarus, nomina eorum heic apponemus, 

prouti Libello d. 14. Octobr. 1729. exhibi- 

to, 480. p. XLI. fubfcripta funt. Fuerunt 

ergo, /Jierenymus Burcardus S. Τῇ. D. & 

Prof. Paftor ὅς Antifítes Ecclefie; Samuel 

Werenfelfius , S 'Th. D. & Prof. Ordinis Th. 
tum Senior ; Jac. Gbriffopborus Ifzlius , S. 'Th. 
D. & Prof., Tob. Ludovicus Frey, S. Th. D. 
ἃ Prof. extraord., Facultatis Th. Decanus, 
job. Henricus Gernlerus, Paltor cetus Pe- 
trini, Jobannes Stoecklinus , Paftor minoris 
Baülis. Hi iidem (excepto poítremo, qui 

beud immutata fententia , verum fene(tutis 

| 3 ex- 


32 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


excufatione ufus, inde ab 60 tempore ne- 
gotiis Ecclefiafticis pene omnibus abftinuitr,) 
Ícriptis reliquis A». 1730. exhibitis fub. 
Ícripferunt , ut 4&er. pag. 276. & 448. 
videre eft. Quod poftmodum Cel. JZerenfei- 
ας, eadem etatis excufatione ufus, immu- 
nis ab iftis moleftiis, & quotidianis eorum, 
| qui ZZetflenio favebant, vexauonibus eíle 
voluerit, id cauffa finita, anno demum 
1733. non ob /enremiie: immutationem = fed 
fenio ingrave[cente ," fattum effe ipfe 77'e:ffe- 
nius teftatur Proieg. p. 2316. His tum Viris 
eon(tabat Cosvestus rfofler Ecclejiafflicus , inde 
a Reformationis initio fic conflitutus , ut 
ex primariis Urbis IV. Pafloribus, & S. Th. 
Profefforibus 11]. componatur. Fuerunt au- 
tem omnes, ut notum non hic tantum , fed 
& apud exteros eít, Viri in fuo quisque 
genere preclari, neque indigent elogio 
noítro; ut pateat, nec eruditionem, nec 
fapientiam, nec conftantiam , nec pietatem 
aut integritatem, nec denique auéLoritatem 
munerum , 488 in Ecclefja gerebant, de- 
fuiffe. Eat ergo /Zetffenius, δὲ fattionem le 
oppugnantem ,  $ynodum  latrocinalem | vocet, 
& apud Pontificios traducat Collegium illud, 
quod per annos jam ultra ducentos, Eccle- 
fie Miniftros examinare, ordinare, ad do- 
&rinam moresque eorum attendere, &, 
ne quid Ecclefia in Urbe ὅς extra Urbem 
ΠῚ . eLr1- 


Bxclaratio de N. T. Wetfleniano. 1 


detrimenti capiat, videre debuit! 06 
certe Collegium , ₪ rumore, de JZetffenii in 
Religione machinationibus, percepto, aut 
füfpicionibus obortis, eum, qui tum erat 
Diaconus Ecclefiae, citatum de omni re ul- 
tro iaterrogaffet, dein, poftulante gravio- 
re neceílitate, ad 197. Civitatis Senatum 
retuliffet ; — nihil egiffet, quod non officio 
ejus diferte contineretur. Quum vero fa- 
ma & fufpicionibus, quamvis haud vanis, 
in hominem potentem & factiofum agere, 
confütum non videretur; fed placeret, 
prius Patrem JZ'tfienii ea de re admonere, 
ecquid peccavit poftea, cum Ampl. Magi- 
fuac, cauffe cognitionem demandariu, 
paruit? 
Sed audiamus porro JZetfleniusm. — Mlius 
enim eft fcilicet, indicare, a quo Collegio 
cauffa ipfius cognofci debuerit. Pro/eg. pag. 
211. ait: debuiíle rem ad Conventum omnium 
i» Urbe Miniflirorum referri. — Quidni ergo 
Collegium XM. Virorum, & ipfum zfmpl. Se- 
"atg;zÓ accufat, qui non hos convocari, fed 
VVetfienium ad Conventum Paflorum & Tbeo- 
legorum citari, ab iisque confilia, pro more 
in talibus-negotiis confueto, fibi dari jus- 
fit! Porro autem, ut.ait: Vener. Frey Con- 
ventum talem fermavit , qualem voluit. Eho! 
quam potentem nobis fingis Zbeologum, 0 
tempore Zxfraordinaríum / = Sed quid? An 
B 4 ipfi 


Ue —-- ו‎ U^. %ֶ -A δ᾽ Ἵἀ ἡ 7 "xw 


24. Ven. Ordinis ΤΠ οορ, Bafileenfis 


ipli tradiderat Ampl; Magiftratus cauffam 
JP'etflenit, an Pafloribus, ac Tbeologts 2 INum- 
quid Puer fuit illius Co»eentus Prefes, Vir, 
fi quis alius, dexteritate, prudentia, rerum 
agendarum peritia, au&toritate confpicuus? 
Numquid pueri fuere ceteri College , 
// erenfeifius ,— ffelius , ἄς. ut. Conventum a 
Theologo extraordinario fingi, quem vel- 
let, finerent? Sed IV. Deletatos , quos De- 
putatos appellare fulemus,: politici Ordinis 
Viros, ex fuo Corpore ab Ampl. Senatu 
Conventui Ecclef. , nec non 1240070600 
certorum negotiorum curandorum gratia, 
nonnunquam more majorum adjungi folitos; 
hos, inquam, exc/ufit. Atqui Ampl. Agr 
fíratus, quum Conventum Ecclef. 12400 &À 
7 beologorus negotium curare voluit, nec 
addit, nec addere opus habuit 1V. politici 
Ordinis Delegatos. Et fubfcriptione nomi- 
num Libellis fubjeCtorum facile intellexit, 
quinam hunc Conventum  conftituerint, 
Quare ZZ:tflenius malam cauffam peífima 
tutatur, cum ignaris rerum íraudulenter 
perfuadere conaretur, quod & pag. 52:3. 
facere contendit, exclufis indeque iratis 
. Magifirairibu , negotium Ecclefiafticum a Con- 
ventu agitatum effe? Cur non ipli in meutem 
rediit, quod audaciffime pag. 200. fcripfe- 
fat; ad Senatum iflarum litium ,.quas ex cone 
itroverfa de .N. 1. profeminatas aM, cognitia- 
nein 


Delaratio de N, T. Wetfteniano. 3 Ὁ 


xm som pertimuiffe? Si non ad Sematum; 
uomodo ergo ad Ampl. Senatus De/egatos? 
ed Ampl. $ematus jura, ut nos. quidem 
defendamus, nihil eft opus. Nec fane to- 
lerabilis eft 7Z/etffenii temeritas, qui Comven- 
im Ecclef. cum politicis Magiftratibus 60]- 
lidere, 60286118 cauffis, 6021605 etiam S, 
C. conatur. | Nunquam enim in univerfo 
hoc negotio usque ad 7Zet/fenii 618060078. 
üonem , 66 deinceps, iratum fibi habuit 
Conventus Ecclef. Ampl. Ordinem, nec a 
Graviffimis Delegatis diffedit. — Alia fuit 
A*. 1731. quzfílio, que, licet ex /Zet//enii 
cauffa exorta , atque ab ipfius clientela com- 
גוס‎ | non tamen ad illum fpeétabat, fed de 
Candidatis S. Miniflerii agebat , & jam du- 
dum , non $. C., quod prorfus fictitium 
2/2/0292 pag. 212. adfert, fed amico Mo- 
fis & Aáronis confenfu , ex veteri inftituto 
decifa eft; ut adeo ftupenda prorfus hominis 
audacia, qui S. C. d 98. Apr. 1231. fa&ctum, | 
quale nunquam fa&um, confingit. 

Sed pergamus in criminibus, qua Ven. 
Geniori noftro, ipfique Conventui impingit 
JZVetflenius. Proleg. pag. 919. ait: exclufum 
Comventss Ecclef. ule Ie etflenium Parentem , 
Paftorem Leonhardjnum. Efto! Quid hoc 
et mali criminis? Cum Ampl. 560308 
cauffam ἃ Comventu Ecclef. cognofci juberet , 
€quumne erat, ut Pater deliberationibus 

Bs adefTec? 


(ud | 
26 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfi. 


adeffet? Quis hoc Pater unquam poftulav 
aut etiam , fi licuiffet, facere fuílinuit, 
in cauffa Filii pertraCtanda Collegio adfidea 
cui ea eft demandata? fane impudens ἢ 
beatur jure, qui id fuerit aufus. 6 
Grav. XIII. Collegium fuper hac re confi 
tum, re diligenter deliberata, in cau! 
Filii, Patrem non in Conventum vocandun 
ftatuit. Neque tamen eo fecius /Zetfleni 
Pater. Conventus. Ecclef. pars effe perrexi 
quamvis in cauffa ΕΠ adeffe ei non licere 
neque exclufus eft a Conventu , usque du: 
ipfe horribili Zpiflela ad Ref. Heiverie ( 
Confoederatarum | Cevitatium | Ecclefias data 
Conventum Ecclefialicum ob ea, qua in Fil 
cauíTa 3063 funt, eft calumniatus , nec crim. 
na objecta, ad Conventum citatus, ullo mod 
qut voluit aut potuit probare. "Tum d: 
mum, dato aliquoties ad deliberandum ter 
pore, cum nihil ad fui excufationem adfei 
Tet, Conventu Ecclef. exclufus eft, declar: 
tumque, ilum pro /ratre & Collega no 
amplius habendum, qui Co/legium tam prc 
terve traduxiffet , nec quidquam probar 
aut excufare conaretur. ld factum eft A. 
1734. quadriennio fere a Filii cauffa pe 
ryemotionem ab Officio ; quam Summus Ci 
vitatis noftre Magt//ratus decreverat, finitz 
Videatur Epiflola Jpologetica , fepius jan 
adlegata, qux' quidem Epiftola, non a 
03 | atri 


Declaretio de N. T. Wetfteniuno, 27 


Patris modo antiqua, fed & Pili ad nau» 
feam repetita convitia, in Conventum. Ecclef. 
effufa, dudum refpondit, ut nunc eo labore 
fuperfedere debeamus. Ut taceamus, hanc 
ipfam Patris a Corventa fatctam exclufionem 
cum vellet fe ad fuffragium ferendurn im 
eleione Miniflri 'vi ingerere, ab fpi. 
$exatu Majore poítea folemniter fuiffe coms 
probatam. ו‎ 
Videt candidus quilibec Le&or , quam 
falfa ist omnia & inepta. que JJet/fenius 
de Conventu. Ecciefiaflico noftro fcribit. Sunt 
fane etiam contradictoria non pauca, qua 
vix a fobrio & vigilante proficifci potuere. 
Ux ex multis unum attingamus : Primum 
quidem pag. 211. ait JVerflenius : Tob. Lu- 
dov. Frey fmxiffe Conventum, qualem fcilicet 
voluit: dein pag. 219. addit: ip/um, qui 
Conventus Ecclef. membrum tunc non erat , in 
Conventum (6 intrufffe. Quis שסה‎ 8 
016065? Qui ipfum hunc JZetflemium ante 
in Miniflerium &na cum VV. Collegis rece- 
perat; Qui & ipfius, cum jam 10. in Con- 
ventu annum 27.7.2) egerat, Parentem in Con- 
ventum cum. iisdem Collegis affumferat: 
Quis, inquimus, JVet[iemio credet , Ven. 
Frey eo tempore Conventus Ecclef. membrum 
non fuiffe, qui & in Acad. Sepatu &' in 
Ecclefiaftico dudum antea confederat, & eo 
' anno, quo hzc gerebantur |, Fa- 
cul- 


48 Ven: Ordinis Theolog. Bafilcenfis 


cultatis. 1200400: erat, & denique primo 
Libello 4f»pl. Magtflratui de /Ferflenio ex- 
hibito cum ceteris omnibus ante nominatis 
fubferipferat? Vid. 4&or. 2 XLII. Paffu- 
rusne 2fmpl. Magifiratus fuiffet, eum, qui 
non eífet Semator Ecclefiaflicu; , ^ Conventui 
intereffe, ac nomen fuum fuo ordine ad- 
feribere? Aut quomodo is, qui in Cosvenrz 
non erat, excludere, quos vellet; ceteros 
autem , JPerenfelfum ,.— l[elium , Gernlesum, 
Stoecklinum , ipfum denique Conventus Prze- 
fidem, Veh. Antiftitem Zurcardum, quem 
tamen fuffragium non habuiffe, & de jure 
IV. Delegatorum (de quo tamen in hac 
cauífa nubquam ne verbum quidem factum 
fuerat ) diffenfiffe fingit, μέ: /ocios adjun- 
gere potuit? Quod fi autem Ven. Frey focios 
habuit, quos indicavimus; ₪ jam pridem 
defumCti ili fuerint /fecu/atores ejus omnes; 
ut criminatur falfo JVetfjenius , quomodo ipfe 
sntcus delator, accufator, te(Lis , judex , % 
alia, que adfcribere pudet, appellari de- 
buit? He certe criminationes in omnem 
Conventum | Ecclef. cadunt , cujus non alia 
fuerunt, aut effe potuerunt , membra. Et 
e& quidem criminationes, quam fint falfa, 
64 impudenter 6008612 , ex ante di&tis pa- 
tet. Neque enim quisquam e Conventu no- 
ftro, nec ipfe Conventus, aut eccu/avit 7] :1- 
ffenium , aut. detulit , auc tef/timoniwm dixit, 

Aut 


Dedaratio de N. T. Wetíteniano. 29: 


gut 84024001 y fed ex Comitiis Helvetioram 
allata mentione Ampl. XIII. rorum Colle- 
gium JJezftemium audiverat , dein Ampl. 
ynatus Civitatis Comventui , ut eum audiret, 
ac de omni re ad Senatuni referret, manda- 
werrat Unde & intelligere poteft JPetfdenius 
nihil fibi profuiffe, quod virus fuurn in 
Convenzum noftrum Bafilienfem effundere di- 
ftulit, donec omnia membra ejus, uno 61- 
cepto, vivere defiiffent. -Dum erim unus 
fupereft; non deerit, qui falfa, que nar. 
rat, redarguere poffit. Immo vero fi cau- 
uus 621166, ac hujus quoque Viri obitum 
exipectaffet 5 fupereffet tamen idem Conven- 
185 Ecclefiafticus , qui Wetfienium docere po- 
tuiffet, haudquaquam cum umbris fibi 86 
pugnandum.: Aequumne eft, ut tacite abiret 
hominis audacia, qui & Collegium , quod 
non folum ex officio, fed & ex mandato 
peculiari Summi Magifiratus  cauffam pro 
confcientig& ratione egit; ὅς fingulos, qui 
ejus Collegii pars fuerant, nec quidquam, 
nifi cum Collegio & nomine Collegii in hae 
cauffa egere, calumniatur? Quid animi iis, 
quibus nunc Collegium conítat, poteft effe, 
cum videbunt illos, qui de Collegii fententia 
res gefferunt, immo ipfum Co/eeium, non 
criminationibus tantum , fed & convitiis 
profeindi? Quid animi erit unicuique Colle 
cujusvis ruembro, fi que Co/legism, & ipfe 

. — eum 


- - - ו 





40 Ven. Otdinis Theolog, Bafileenf 


cum Collegio , egerat, ceteris defunct 
folus defendere , atque ita: contra pra: 
bomines fldem & pietatem Co/egii fuftink 
geberet ? | U 
. Eodem pertinet , ad Convestum fcil 
omnem, quod 7Zerflenius per calumni: 
addidit pag. 202, 213. Anno 1733. 1 
gionem cum ipfo fepius jufJam defugiffes P. 
20008 , quo fcilicet ACta Examinum 
Deliberationum Cosventus Ecclef. confign: 
fint, a fal/ario totum fuiffe poftea. confictus 
ftia fibi iplis contradicere, C9 non bona fi 
edija tc... Qui omnia falfa funt, & in ip 
is, Epift. dpolog. & Depulfione Column: 
sa» jam fuerunt refutata, Quis eft aute 
ile faj//arius , qui Proetocollum totum poft 
zenfinxit? Ἑυμὺς aliquis e Conventu, a 
aMuarius Conventus Ecclef. Minifter Ecclefi 
sdhuc füperítes; Vir pietate & eruditio: 
infügnis; quem calamo, fed breviffim 
excipientemí, Refponfa Jtem ipfe fu 
oculis vidit? ; Fuitne horum aliquis ta: 
pravus, ut fciente videnteqne Cenven/i 
Protocollum totum poftea confingere auderet 
An ipfe potius Conventus: Ecclef: eft ille fa 
fárius, qui aut. Profocollum | confingi juffii 
aut confidum fibi fupponi & Ampl. Maz 
firatui ex eo rem omnem referri paílus eft 
Quid autem: de Ampl. XIIL. Pirorum & 1 
JdJelegatorus Collegio judicabunt Prolegomen 
fu 


Declaratio de N. T. .0מ םס‎ 31 


rim iftorum-Le&ores, quod qnidem Ceilegiuss 
adivit , ut ait JZetjienius , &. cognovit 
omnia illa; Protocoliwm conficltum, da מ‎ 
bna fide editas nec tamen ea de re áut. Cos» 
שופ‎ Ecclefiajticum interzogandum , aut, 
utreum graviíffimorum criminum, ad Sena- 
iw» deferendum 606 cenfuit? Quis talia 
Wa[ienio adfirmanti credet; & non potius 
hominis impudentiam mirabitur, qui talia 
profert, qua ne fpeciem quidem ullam pro- 

babilitatis habeant. | 
laterim non ea fola funt, quibus 77 1/4- 
sius ut omnium bonorum aut inimicus aut 
ἐμκαίκτης demonftratur, Quot funt in Pro 
lg. wominati ex nofílratibus Viri, qui nec 
Conventus noftri pars fuerunt, nec quidquam 
cum JFtftenii caufa negotii habuerunt ; quos 
tamen nefandum in modum traduxit? . Qui. 
bus certe infignis injuria infertur, cum aut 
ea, que privatim ad JVet/temum dixerunt 
fcripleruntve , aut ea , 408 ipfis impruden« 
tibus exciderunt, (fi modo vera funt, qua 
narrat pag. 203-266.) in publicum pros 
fert, atque zternis litibus impliaat. Qui 
quidem, fi viverent, infamiam (ibi inuftam 
non fane סט‎ animo ferrent, precipue 
innocentes qui funt; quemadmodum & qui 
ex illis funt fuperítites, alii inter fautores 
Wufenii recenferi fe non gaudent; alii 
Waflenio invifi, errores ,quos pnilice eriam 
" . Q^ 


45 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


docuifle eos criminatur. JVetfteniu$ ,— editi: 
$llis Cencionibus, quas commemotat , falfc 
fibi imputatos docere poterunt, cum opus 
erit. 
Sed quid mirum eft, quod fingulos Eccle- 


fie nollre Minifiros criminatur, qui nec 


aniverfe Ecclefie | Bafilienf ,' nec Eccleft/s 
Helveticis, nec Ampl. Civitadum Magi/ra- 
fibus: , nec denique tou Cériflianorum Univer- 
fitati parcit. Singula paucis adhuc tange- 
fnus. 

| d. 2401080 ποτα Ecclefe objicit, p. 203. 
ad 266. multos מל‎ ea )9 Perf[onas 8. 8. Trini- 

Jatis (9. Naturas Servatoris confundere 5 adeo- 
que Sabelliasos. ac Eutycbianos errores doce- 
גנד‎ mon(irofum dogma, & ipfo dogmate 

'Tranfubítantiationis menfirofius ,  portentofa 

gilla, monfirofam berefin prevaluiffe, ejus- 

que rei cauffa cum preces publice recitatas , 

tum /ermones habitos, tum denique Pymnsusm 

facrum, qui non in prifcis modo Libris 

Ecclefie 2801. exftat, fed nova Colle&ioni, 

sufpiciis Ven. Antiflitis noflri Ac. 1743. 

curate, p. 170. ex aliis publice ip Eccletia 

Evangelica receptis Jibris infertus eft, pro 

argumento. allegat. Quod fi autem Ortho- 

doxiam Ecclefiz noftrz in dogmate de SS. 

grinitate & de Naturis divini Scrvateris noftri 

defendere fufciperemus, nemo.non id fine 


ulla neceflitate fieri intelligeret, - Non poteft 
0 enim 


Declaratio de N. T. Weifteniano. 33 


ezim illam noftram-do&trinam , que eadem. 
et univerfa Ecclefie Chrifliane , $a/eliia- 
sumi Kutychbianismi infimulage quisquam, 
שק וח‎ «frza»us fit, nec ullum medium in- - 
tet Sabelltanismum ὅς Tritbeismum admittat, 
prout de JZ/ez/tenio δὲ probatum pridem eft, 
& probabitur porro. Quapropter ille qui- 
dem ab 4friamismo abhorrentes, |, 
ἃ Esztycbianos elle credit , 6216216 Ortho- 
row δι 24/06 Conféffom ncere ad. 
1605 ἢ. ' | Dot 
5. Quomodo. agtem fefe שגז6ק‎ 
m Eclefas Ref. 4Helvetie , quibus δὲ auCto-. 
פטס‎ ὅς approebantibus' gefta 615 
omnis ejus cauffa, . patebic ex fequentibus. 
Pag. 21. fcribit , "poftquam fe pro Religione 
Martyrium poffum.innuiflet : — fbi ju[jam «ffe 
fafpicianem , Liberkinosiim Legionbus eorum mi- 
lilafe , qui pro fecrptés vel Opinisnibus vel Le- 
ionibas pugnant; Hs enim,  C9-quidem folis 
licete- impune adbibere | Sopbifmata = | comvitiis 
€, quos oderum y. .pro/cindere,  audatier ca- 
lunsiaré ,: C9 effeGlibus impotinter. indulgere. 
0% impune?. ΔΉΜΟΝ imvesiunt, qui eos 
4 > qiqua i ippmedeftiam eorum fiduciam 
bose 40/7 y, 5" Zum. pro cauia Dei appl- 
lar san "ereniur. . Primum. quidem, , quos 
impense talia faceze אל ל‎ Libertigi , lont 
Pafteres A τϑερίαχ WBafienfes, 1. αν Con- 
ventus. Exclefiaffigus... Qui. yero salia facien« 
Bibl. Hagane CI, Ilt. F. ]. ^ C — tes 








+ Ψέη, Οὐδιηΐθ "T'heolog, 4 


tes 00 y fiduciam bona 07 21: pra 
cauffa Dei-áppellant y funt Payf?jores S beo- 
legí :יוו‎ Eleloeticazum. — Vide: quid 
Tigurini.. Fratres. Toribant , = AGor. :כ‎ 1. 
quid Bermenfet, pag. 935. quid. SchbafbuZos, 
pag. 339. Vide porro quem. con&anter in 
fententia. perfeveraverint in Epi/folis , quas , 
iidem trium Ecclefiarum Antiítites. ὅς Pafto- 
res atque- 1060[02 Δ. 1234. ad noftrum: 
Conventum. Ícripferunt3 que: Epiftola. cum 
alis, Epiftole fpologetice , fepius cómme- 
morate, (funt 8019605. .Qaibüs חטם‎ addi 
poffunt eorundem, Epifiebe .A. 1744. ad 
Conventum. Ecclef. datie quis tempore 70707 
ffenius cam Ecclefia noftra i gratiam fe re- 
diturum fimulavit; fed de:hoc poft. ' 8 
equidem fe JZet/temms = epiftolis ἃ Msubu/s - 
nis, Neocomenfibus atque .Genevenfiesexava- 
tis; quas, incertum an valde probantibus. 
ilis, in fuis edidit Prolegomenis Jetffenius 
pag. 207. : Quid autem fcribunt iftarum Ec- 
clefiarum Miniftri? JFetfióniu: Pater: ad il- 
los quoque litteras illas virulentas die 7. 
Apr. 1733: dederat, quibus. Epi/foia: ..40000- 


getica refpondetur; fperans forte, illosségre — 


laturos; quod a Cevoemis. - Ecclef, Baflienfi 


non ipft quoque in hàc cauffa 608086 fue- 
rint. Itaque callide comraemorat , .)78%- | 


fum in' urbe rumorem; :quo illi. Bafilien(i- 
bus 28/0766 6% auctgres exítiterint-eorum, 
.7. - “᾿ς  - AB ον MEE equas 





——— ————— = 


Decarátio; de 18 T. W'etfiniano, 7 


quim. Hertftenimm. Filium 2044 fuerunt, 
illi- 6300: rumorem fáalfum effe, ut 
- ad - fex nibila. א‎ de eae Ícri- 
pamy nec eriam. ut scriberetur; éxfpectas-. 
fec quibas.in 68 nihil nifi veríflmum eft. 
Neg eoim - idifieri.folet ápud/ngs, ut, que 
מו‎ 403 ex . Cosferdtnatarum Civitatum Eccle-: 
fit:iuhv, -adifocias: referantur; 6% nullas 
qmeino- faie !ג‎ 5 Qni memotatur, rumor. 
Reliqua. antem כ‎ - que.addunt, «ad nihil aliud 
pertoeGt, quams ΟΣ ץק‎ de: Fiji calami- 
tate. lugencene: confolentur.;. ipfam vero: 
הגס‎ - nec +3 nec tangere fe. velle 
telagt. — Quid autem fcripferune Con- 
foediurtti ς Téemciné |. Besaenfes, Sekaffóugoi? 
Hanh asd producere nom aufus eft 
IFetf'oiihs , gngnas, illas hon inigenetalibus 
tantur  Cortritatig: 019 érga- Batrem que- 
ralum-fübitiiffo 490 ipfanv resa. ingreffós;, 
apetecfignificaílo כ 97 וד ו כ‎ 
00% ipfum 4067 0/2070 les 
rit 0005 ה‎ 7 , 
«um: abc eee ΔΙ βίο temonoéndi, pres 
ἰεἰβηυ INoyerat. prattéreo HIH fenis 27% 
le . Bafilienfiam iX: illas:additas litte- 
n5; quibus. illarum.tlium- Eecleüatüm- Mi- 
Wfbk«scque Znsifites. 7270/00 Pitti re: 
Dponderant.- "blás" ergo tacitis préxerite; 
iw:duxit; Ait: tanien Prolés, pág. ὁ το. 
Peujo-alitor-f).peféo um a urim ; Birnenfes ₪ 
n ₪ 


δε4- 





LJ 


36 Ven. Ordinis Thedlog:Bafileetf 


Gcapbufiani, C9 ita quidem, at Fguificar: 
fe accufators. fidem babere :-. 4] ον id 7 
fint , nec ft $0988, hto altera. parte .aud 


> 4d mea certe qulpa fatium nemufi,  adeeque 


bi fraudi effà non. debet... Adlaris deinde n 
nullis ex: privatis Cl. Crawesé litteris, ι 
bus fgnificatur,: quatu:jufta fuerit «a 
ijs, qu& .24000/1 Cesvestys:retulerat, c 
dendi; 4000000006: : . Que Jii bene intel 
ffgnificant y: nen. eo confilio;op 4 2720/02 , 
me gravaFeMt y. fed. polius = sm. fbi laborem 
refpondendo (gvarent. — Fasilis ewim C9 expea 
efi re[ponfioy ubi prius gonityr, id quede 
96/0076. .4) ridiculum 9 fiultam efte, . 
conditione pofita vel quaftiopm 4694 propo 
ye, wel 0004070 .אוו‎ 10016001 6 
01 ָאז1.66)0‎ ; immo vero ipfi Eccle! 
rum AntiflXes & Mipiflri, ;.aut eorum 
gnifimi SugcefTores,: quandóquidemi:ex i 


- qui 4. 1729. vixerant., . cemplures:.prid: 


obierunt; ΜῈ judicen£, - ὧκ quid in: Jit 
pmutuiy fis fcriptum, 0% qaam impudent 
Wetfitenius xraducat. Ven. Colegia, : cum | 
dicat facilem fibi reddidiffe: refponfionér 
id ponendo,. quod im queítiong; erat :- de 
Sephiímate ufa , fen. fallagi&, nemini: ce 
donanda, 8. porta ridiuimm: 9-  ἰάρνη ₪ 
hac coaditiene alicui. gneftidnem prepor 
re. & confilium. expetero;:/fultum euam « 
& ridiculum , admilla ea.conditione ad 9 
LL e ^3 


διείχταο de: N. T. W'etfteniano.. 37. 


lem refpondere propoficam:.&. conf). 
im dare. Ex N/eitemit etga mente fapi- 
tibus & ingenuis hominibus pebitus in- 
üpm eft ea ratio qua fe' AMrni/teria אל‎ 
001 gellerunt. . Ubi eft reverentia, (1 non 
Perfonie, tamen Muneribus debita, quz in 
1000 gerugt .Viri infighes. atque geílo- 
t? Quid vero illud efít,: qued Proleg. 
945. 306. in Epiftola. Seba bufinerum (gilla 
üm reprehendi, cum Cbrifium ᾿ΑνἸόθεον di- 
601, cum $»se/i illod probantt Ὑμνῶ es 
ור‎ jus e$ Teac &c. cuni Ecclefiam Ba- 
lilenfem provide tTriunius De$ oculo commen- 
&w! An etiam hoc difplicet. JWer/tenie; 
Qd 9; 5. Triniratis Myfieriais, quam more- 
Hj hern , — portentofume. dogma. paullo 
3Dt& appelaverat, . tam fedulo, וט י‎ 8 
T€ proram ἄς puppim, :inculeant? Ex 
men audet. ingperninare, in.ipíp redargu- | 
31 pofitum eife id, quod eft in queftio- 
065 cauffam fuam non effe cognitam, feque 
Muditum fwiffe condemnatum. Ut autem 
Mhi non fe audere oftenderet, in calce 
Pkt. pag. 918. aliud agens addit: fe 
dice, quibms artibus Formula Comfenus in 
ג‎ Heleticns arrepfifet. .Si dixiffet, 
quibus de cauffis Antiftites Ecclefiarum ejus 
VüpOris Korsesjass talem. neceíffariam tui 
QUdem duxiffent, atque ut publice recipe- 
ו‎ fuüffent, dixiffet,..quod res eft. 
C 3 Cun 


"48 Ven. Ordinis. "T Hebldg.: Bafiieesffls 


Cum adem :dipit, rrepf ffe --Formulam., ^ Gc 
quidem Zfriibssy dubie" qrocu! inhonefkis'; 
aperte illadiz omni BEcaftfie: הפ וט‎ 
“πες artibus inhoneftis . unquam: e(t ufa; i& 
JForniulam publice propofitam,. áperte: pus- 
ibliceque receptam ,. quàmdiur-vifuro eftine- 
-ceffarium ,-retinuit,  & ex parte 4000 -re- 
fipet. Quid quod huc iuergm serhoría dso- 
4ninem .defetux !- Qui: enim fag. 215. [στρ 
-pferat , .folempi $exaeras Atmpl. Bafiianfis 
deéréto | Formam ' füiile -próbatam,, fua. 
«entüibus 'ita! Müni/iris Ecclefie , quoad item 
Jn ceteris Civitatibus ita faftum 606 novi- 
mus; ile nunc ait, eam. :א‎ 8 
furum 27167007. a ΝΞ ΞΕ 

' 7 6. Hoc cum δὲ in ipfos .0וש4,‎ Magiftxa- 
78 fummopete. injurium. fit,. qui, quod. fic 
Arrepferat , "approbarunt;, : & (ibi verbaidami 
וג‎ fanc; ducit nos eo, ut demoaítnemus,, 
qualem fe porro erga hos JWcyjtrniug géraa. 
jNon multis.hac verbis agenws.. Tam enim 
$ndicavithus ex fs ל‎ Grriptia' publicis, : ni- 
Til in tota, hac cauffa.a Convent. Eccleffaftzco 
sut fufcepuem aut. geftum; effe, njíi 1o ju- 
:bente, cognoícente, imo gtatias agente, 
4c tandem: poft riultam :deliberationem de- 
«ernente. V.ofior.pag./943. &. Epift: Zffo- 
04 pag. 35- ubi bine exftant S, C. Ita. 
“σὰ verba .santum //₪ז/?///‎  adferemus. 
Ouoties clamat ; /e ipauditwn 9 india. p 
-ν ον 09 


Declaratio ἐς 1. T. Wetfléniano. 39 


fé 4 Vamocentenm: conderematum. effe ?: Coudemna-- 
נת6זטב אס‎ Ampl. $ematus : nec imauditum 
condemmavibs, .nec .קמ‎ . lad enim 
2424 éocent,. que ipfas JPzr/renii /fpologias 
G& JExamins contivent. Hoc partim eadem 
21838 cum ceteris Scriptis Conventus" Ezclef. 9 
tum ipfa hec. Prolegomena Wetfienii ,' & 48 
sefatigues ad IN. T. comprobant;. ' qua de re 
mox videbimus. Non eft ergo inauditus & 
fum ται cognitiose, id elt injufiiffime con. 
demnatus is, quem: frequenter audivit Am- 
pl. XII. Z'irorum Collegium, audivit Genatu 
Aapl, audivit utroque volente jubenteque 
Conventus Ecclef; non.judex, fed ab Ampl. 
Magiítratu cos/8ites, qui Ampl. Magiftratusg 
honmüuem ungnimi fententia pro. conviéto 
habuit. Nam, ut /for. pag. 448: δι 20+ 
ftele 420/06. pag. 35: videre eít, major 
pars. cenfuit ab officio penitus rrmovendums 
minor:vero, ad fpem refipifcentic ad lon- 
gunr tempas Jh/pesdendum. Ex quibus fem 
vendis prior obtinüit, 6% decreto d. +. 
Majrsrygo. fancita fuit. | Egregium ergo 
תוס‎ videmus, qui pravis adfectibus οὐ» 
eecatus, ne legitimo: quidem fuo Magifira- 
feí'parcit, eumque intolerande )ןח‎ 
$i Tyrannos folos cadit, ut homines 
66 Jnauditos, "indila cauffa. , .condem- 
אמטת‎ , :inftmolat! Tacemus illa, que pag. 
₪96. objicit: deribam adinpl. Senatus d. 17. 
C 4 Dec. 


ἀρ Ver. Ordinis Thédlag. Bafildenfia 


Dec. 1729. ín Examinb ipfius fcripfife, 
JDeitatem  Srinitatis (9 Chrifti, 16 approba- 
שא‎ cum ἃ Procerióus politics , «um Conventu 
JEcclef. quod cum penitus /fit. falfum , — «& 
Ícriba de. errore calami oonfeftim admoni- 
tus fuerit, .novum eft argumentum libidinis 
fummos. & infimos calumniandi. .Slmilem 
$mpudentiam., .ut nihil gravius dicamus, 
produnt illa ; quz 278. adduntur: Nusquam, 
fateor, illas in me feriptas. 10/0000: aut iila- 
«yum partem, legere porut, quin me C9. AGorum 
£9 SpeClatorum puaeret,. Quinam enim fue- 
runt totius cauíTe 10070: 6₪( 7 
An Conmuentus Ecclef. Bafil ;, an Ven. Eccde- 
fiarum | Helveticarum | Mivifietia, an. ./fropi. 
XIIL συν Gol.egtum, iple Ampl..Sena- 
ius, quo jubente & decernente omnia: funt 
63ב‎ ; ap omnes denique fimul?  Judicent, 
qui fine pravis adfcctibus judicare valent, 
NNoftrum autem erat, nen modo noftri Cos- 
menius Ecclef. famam, fed & integritatem 
Ecclefiarum | Helvetic. ipfamque 2fmpl. Sena- 
10: juftitiam 4 2/00// famofi criminationi- 
bus defendere; cetera Deo O. M. & Ampl. 
Magi/itatui permittimus, n 
. 4. Sed, ne quis putet, in fua tantum 
patria .JVetfieniun invenire, quod ederit, 
quod reprehendat : Age, videamus, .qua- 
Jem fe, erga ompem Proreflantium, id eft, 
Juformatorun δὲ Lutberamrum | Ecclefiam 

| pre- 


Dedaratio de .א‎ T, W'étfteniand. 4x 
t. INon tangimus, qua.in 2/8 
μεῖς noítros paffim projicir dideria: que 
anmi depravatiffimi haud. dubia funt argo» 
menta. lllud autem, quod, pag. 107. fcri- 
bit, animum ab Acc/efia Prateflantium penie 
tus averfum indicat. Laudaverat ibi Editio» 
nem à]xzimazs Bibliorum Latinorum, eaque 
occafione Protef/amtes multum infra Pontifi» 
4105 deprimit. ,, Verba adícribemus.  7//ud 
» vtr» , quit, cujusmodi fit adfequi ne- 
ν queo, cur ltali ——- nullis fumtibus 
» laboribusque pepercerint, ut editionem 
» litorum Librorum haberent quam emen- 
» datiffipam; cum interim Germam atqué 
» Ceteri Proteflantes ——- unum illum wen- 
49 dojum Godicezm, qui fome fortuna rimo 
s» Editeri חר‎ manus velerat, quafi de וש‎ 
» delapfum reliquis unives(is preferant ,. & 
» in loc quafi cero aWfeníu períeverenp, 
,, Ut qui duobus feculis elapfis, totque un- 
» dique oblani.adjumepntis, abi] omwiwe 
, Curarunt ,. ut facer "extus emendaiior 
» prodiret ἐ Unde, quiefo, 1766 partium 
אל‎ permutatio, ut Pes4firii Ícilicet partes 
» Protefjantium, ὅς hi vicitfim partes illo» 
» rum fu(bineant ? " Hactenus ille. 8 
autem fatemur, aut hominem dórmitanterm 
hec 1671206 videri, :טב‎ iniquiffimoe in 
Proteffantium , atque: adeo — Reformatorum 
pariter ὧς, Lurheranorum JZjccdefam animp. 
| | ₪ 8 Quam 


44. Ven. Ordinis Theolog. Balileenfis 


"eft egregie huic Ecclelie addictus 
616 homo, qui JPretef/antes imme | incmtise 
circa S. Cedicem. imcufat ; qui eis cecuw 
«d/en/nm objicit; qui eos cum Pontificiis par- 
44: termuta//z diCtita 3, Ceterum, quam falfo 
omnia hec ja&tentur, ut confet cuivis, 
etinm Tuóieri (iiam. ceteri inde ἃ prima 
שגפו‎ jam hec didicerunt) non aliis opus 
e(t argamentis, prater illa, qum ipfa Pro- 
Jegomwpa , quafi per Saturam, congerunct. 
Nam dam Ediiiones N. T. וסשדק‎ 6 
commemorat, vix tres quutworve refert 
Postificios , qui תב‎ IN. T.:gxseco: edendo 
jaborarunt; inqgue.his font. V.. Editiones 
Erasmi, quem :Viram 1/0408 fere:Ecclefia 
Proteffastium fibi: vindicat. Er liorum que 
dem P»roteflantinto Biditoruso decóm referum- 
tur. Quinqujes edidit Beza ; qutver .R. Sre- 

$ fecuti. (σὺν Sebsidius o ו‎ 
fellss; Millivs, axMfáffricbt ," Kuffetus , Ben 
velas, Bentiejus, quamvis tujüs labor - in. 
íposgiam incsbuic. Patet Jergó'^ Germaras 
moque 070705 Profeffantes habdQuaquam 52. 
abii" omnino curn/fe ,. at S. Texeas emendatior 
prodiret: eos .hztadquaquam 665 ₪ 
weendo/am: Coaicen, X prénnem editorem | ella 
fecutos. Nam recepta editio , 'ut' ait JJ^er- 
fienius:, anno 1624..demum prodiit. No. 
'vies-ergo antes, ὧς tiepius ,. a primo editore 
dPritefl ames .מו ופה‎ « Quod.-autem receri- 
ETE, . J tam 


( 
% 


) 


44 הוה de.N. ΤῈ‏ םוטו 


tm editjogem" δὰ εῆζέθ- recinóeramt ;-hon 
δι. εἰ aniteo reluótante, ut ZPetfienins 
fecit; fed: confilio fapiente, ne Textum δ; 
Scripture 'non fatis gravibus :06 caulis (qo, 
piis imwmutamdo Ecclefam  perturbasept, 
inwerim «tamen haud ceflaruns 70/6/07 
$a 5. Teura. cum Codicibus MStis confe. 
rendo, ὥς -wariis Le&ionibus excutiendisg 
eorumque labores tanto majoris funt faeiegs 
di, quod eruditioni 36: 0111065 
addiderunt integritatem 4nimàá 6 
Evangelicie :qonfervande fludium ; quie 6 
hn JFet/tenio Áuiflent eadem, non hiec pro. 
תסו‎ Pro/egoitena , nec talis 60/0000 
neC' alia. noi! pauca. fcripta;ab eo 606064 - 
quc nemo bonus probaverit, jam aaced 
inter eruditos. conftac , riulla promus pudoríg 
fpecie JFrfienium 1616 jastate, quod folus; 
inter raofeffanies Ícilicet,, cgraverit: qt, 
Sixtus emendatior prodiret. ^ Vycterea d illud 
facile .perfpicietor , Fell, ΙΗ. Mafirteby 
pli s. Kufieri,. DBengelii labores, huic Hefteug 
4ditioni. jure meritoque. ameferri, 1830065 
quidem quoda JJet/iegio adtertur verar da 
Letionibus varietatis, nec in illis adwotm 
iam, fisamen alicujus momenti eft atque 
uías, pateis paginis compnelrendi potuif 
Talis cum ft Jetfeeuius , :calemque en 
£3 omnes.cum fefe gerat, מטזוות‎ 8 
eft, quod. ἄνα, pauia 6: :apud .exteres 
. ^. gulu, 


24. Ven. Ordinis Theolog; Bafileenfia 


futi, Ecclefie adificationi prefpicientes , 
fmt inventi, qui ejus conatibus. fefe oppo- 
füerínt, & opponant adhuc... Quibus. de 
cauílis fattum quoque fuit, ut. hec 20. 7. 
accuratifima | [cilicel. editio , non: in senum, 
ut ajunt, fed in vigefimum tertium annum 
| gremeretur , cum Prolegomena , verum ab his; 
que excutimus, in plurimis diverfa, jam 
anno 1730. prodierunt. Ceterum, effectum 
idem fic eft, ut nonnulla ex peftiferis 
confiliis Editoris eliderentur ; àdlía vero haud 
᾿ς pado deteriora fuccederent, quar nunc tan- 
dem , inftar torrentis aliquamdiu cohibiti 
eruperunt, Nec tamen defuerunt, ut ait 
JFetfienius, qui ei faverent. * Reaenfet hos, 
6% veluti triumphans oftentat. in: extrema 
Proleg. parw. | Noftrum autem non eít, aut 
num ex vero ז46%6[.‎ /Zct/tesius eos fibi ami- 
€os ; aut quinam fingulis fuerit privatas 
kationes, eur ei faverint, disquirere? - Id 
tantum obfervamus, nonnullos ideo in eum 
proniores fuiffe, quod ipli graviffimorum 
ermgorum .convi£to, quosdam etiam confi- 
terti, neque eo fecius innocentem fe effe 
elamitanti, fidem 6687 haberent. Ce- 
terum fayorem | Remonfirantium ," de quo 
fag. 214. non moramur. Qui enim horum 
favorem jactat, illenon nimis orthodoxum 
16 εἴτε demon(lrat.: Nam hcet coetum Ae- 
wonfiraniium .non 616 eorumdem omnium 
TN cum 


Dehrátió de N. T. Wetfteniano: 34 


eum JWetfemio errorum participem ereda- 
mu; id tamen merito reprehendit in illo 
Ecclefia Prozeffantium , quod in fuam Com- 
munionem quosyis admittat, qui modo ge« 
nerali formula fefe Chriftianos 66 pro&- 
tentur , aut IN. T. voculis fonisque po- 
tus, quam fenfyi fübfcribere parati funt. 
Unde ὅς fit, ut ex Remesffrantium Coetu 
pro Ecclefie Aeformate membro habeatu£ 
-Demo.. ; 
> Que porro pag..215. commemorat JZef« 
fexus 06 /£mpl. Magifiratus Bafil. animo fie 
bi placato , ea omni ex parte vera non 
fun. Quomodo enim.dici poteft, mp. 
Smatum. Decretum prius, de remotione /Zef» 
fienii fa&um,  rejcidiffe,. cum nec in inte 
grum reítitutüs unquam fit, nec S. Mini- 
flerio iterum admotus. Certe nemo /76- 
timem divinam appellabit, quod a folo Pa» 
tre ad Sacra poll remotionem  admiífug, 
cum graviífimo totius coetus fcandalo, fue- 
ri. Sed cur. diílimulat JZetfienius | Ampl. 
Senatus decreta, d. 20. 23. & 37. Maji 1738» 
fa&a, quo Patris Confcripti cenfuere, .Lie 
bellum calumnpiofum /72///282 , quo ἅς Po: 
liticos Proceres ; & Ecclefie Paítores &- 
Theologos impudenter perílriaxerat, ipfo 
coram lacerandum , ad pedes projicien- 
dum, ipfupyque auctorem gravi Cenfuga, 
audiente omni Senatu, adficlendum? Cujus 

=טף \ 


46 Ψοη. Orüdims :Yheolog. ₪811 
quidem fententie ; exfecutionem הסמ‎ alit: 
evitavit JWerféeios,: quam «um pridie: eji 
diei, quo ii Senptu comparere debebiac 
Utbe.exocfliffet, : nec rediiffet, . nifi ann 
13744; de quo mox.dicemus..  - 

Cnm mutationem, quam fatlam jacta 
38 SYcei bino, oli Gomventus Ecclef. membro 
$ullam fuiffe. docéóimus. [5 aerte publice 
ἂν apud. Collegas: nihil tale urtquam indica- 
vit. Si commendatitias,  ףטגפ‎ 4 
yef&kt, dedic; poftquam d. 25.^]Wh. 1752. 
fübforipfit Libello Conventus 604%. + qui De- 
pel Calumh. pág. 23. eft éditus , oportet 
eo tempere 6666010 quo ob de&tepitam 
feneftutem a-füné&bionibus Sacris omnibus, 
adeoque ὅξ' 4. Conventibus pibli&is abfli- 


pen". 
De 'Cel. JFerenfelfo quid: tei:it, etiam. 
füpra: indicavigpus. Fuit: idem- indicatum , 
ipfo: adhuc fuper(tite, in. Depulf.. Calusm; 
. 1. " Scilicet Virum infignem non fen: 
centie rputatjione, fed litium tedio, % 
quod penitus definéret domo exire, his at. 
שד‎ ceteris 6נגףסטף‎ negotiis: manum ultra 
ddmévere.holuiffe. Adfcribemus Ποία, qua 
ejusdém. Depulf. Calumn. pag. 3.5: exftant; 
5, Ad.pl. Ven. Wienfeifium , nquiünt Pá- 
., ftores ἃς "Thüologi, mifüüis V. V. ex - 
j Comventu nofffo, qui fénteBtiam- ejus 
על‎ requireret; -:-18-claré adfevelavic, mafes 
"n ,, Iein 





Decaratio de N. T. ומס‎ 
, Tear calamitatem d:detrimentum Eccle. 
»fie noflra non pofle adferri, quam ἢ 
, idem -Merfienius iverum; δὰ Minifterium 
» admitteretur: quo acrius vem.expendat; 
» €0 fefe. firmius fequi. Collegarum .fenten« 
» Um: fefe jam omnibus in prioribus 
» 428 nomine addito fübícripfiffe, in hec 
» fe fententia. acquiefcere & permanere: 
» ₪06 nunquam a Costs hoc feorfim 
ל‎ abüffe, nunquam id in pofferum facta: 
5» rum," Patet ergo Cel. JFeresfelfass im 
hoc negotio non aliter a Collegis . difcese 
» quam quod omnem: his laborem & 
meleftiam folis exhauriendam reliquit; fibi 
vere zumi.tranquillitatem , ἧς otium ad me« 
liora mediranda retinuit. ^ : * " 
Quz pomodum de.admiffione fü ad:peà 
titionem .Frofeflionum — Philologicarum in 
Patria fcribit: J'esfienius, — ea .talia. funt, 

ut Bpofhrum Conventum noftramque Ercit 
non tangant. Si hzc probarent, 7/2/0020 | 
injuriam antea fuifle fa&iam, credi oporte» 
ret, Mohammedanum. hominem, fi ad. do. 
cendam Linguam Arabétum, aut Judpuni ; 
fad. Hebraicam, in'Acàdeznia admiffus ese 
fet, pro Chriítiano, liabendum: . הזאק"‎ 
callide JWesftenius, üt abique oftendat, Se 
& do) τοῦ ἀιῶνθ' ταῦτον "Ἰβρονιμωτεροι 8 
τοὺς (eoe τοῦ φΦωεὸς, |06 ," inquam, diffi, 
mulavit ,'.qua conditione adjecta.ad pesisió. - 
'" nem 


4% Ven. Ordinis Theolog. Báfileenfis 


nem, fit. admiffus, quanam deinde ratione 
fit Profeffor. Liug. Grece 6166005. Ut enim 
boc prius exposamus ; non Senatus Acade- 
micus, fed duo santum Senatores, quorum 
alter. ex veteribus familiaribus füit, fuffra- 
gaü funt, eaque fuffragia forti$ apud: nos 
recbpic beneficip, 'fupra reliqua XII. aut 
Xlil.fufragia prevaluerant. lllud vero, 
de conditione. adjeé£ta, adeo non ignorat 
ΟΝ, ut etiam.ante de ea faltem 
qéoad fpeciem externam, implenda cogi- 
tayerit, quam ea.ab ipfo /mpi..Genatu Ci- 
yótatis- decreta. fuit. -Eapropter d. ro. Jun. 
3744. litteras ad. Gonventum | Ecc'efiafiicurm 
dedit ,. quibus pafL.faCam aliquam brevem 
& generaliorem errorum antéa admiflforum 
Gonfeíliopem., 'adíeverat: fe 400206 Eccle- 
farum Reformatsrum.ac Confefpeni: Bafilienfs 
אע‎ aílentiri: Sed .cum hac vetus eflet 
22/01/08 canülena, qui femper nomine 
Confeffionis Bafil. & .Symboli Apoff.. fe tutari 
ftuduit, interim::eas. formulas: fuo modo in- 
telligens, «& fuis fenfibus accomodans , ut 
plerique omnium;témporum ἑτερόδξοι face- 
re fuerunt folii; Cosvenzus. Ecclefiuflicus d. 
34. ]ulii refpondit, 2 paratum effe ad eum in 
sumeram. Fratrem recipiendum ,- β΄ modo. inae» 
 wua delicli agnitione ,..C9 fimere veritatis pros 
felffome.; adeoque ינקתמ‎ in. swelius ₪016 des 
celaraiione uti *eliet 7: .Deliderari: autem. ab 
. 60 


Dedaratio de N. T. Wetfteniano. 49 


₪. ut fententiam dicat animi fui, ₪ 
Trnwiatis Myflerio , de $ Servatoris noftri ₪9 
dpiritas S. divinitate, de 8. Scritture au&ios, 
fate. de flatu animarum pofl: mortem, de 
₪ a. Demosio, de ero fenfu biflorie teu 
tationis Coriftisg (3. ₪ que funt-alia graviora 
Capila , — in quibus.olim diffenferit :* additis 
alis, quze ad rem facere. videbántut. Re. 
fcripfit: /et/tenius , d. 14. Aug: Duas effe in 
00684 bominum Claffes, altqtam: docentium, 
áiteram audientium: Se fi docere in Ecclefia vellet, 
baud diffiteri, quod a Conventus Ecclefiaflico 
Pa(torum &  Profefforum S. Theologis, 
quorum At Mini/tros ordtpare, prius noa effet 
admititndas, quam aut ab -Ecclefiá aliqua. Re» 
form probatus , aut ab ipfo Conventu. accura- 
ἡ ἶνες exploratus:/ Nom autem [efe 202 \ fed il- 
jud tantum petere, — ut, — dudientiums inflar, 
fub  gemeralióus | 1erminis — Confeffioms | Bafit., 
או‎ gremio Ecclefie latere liceat :..id etiam 4 
que etiam petere : Ceterum fe tum pleni(fme [2- 
מא 48/ו‎ || cum. eos coram adisqui datum 
fuerit. Apparet itaque, Jrtftenium de Ca-. 
pitiMtg ilis graviffomis, que קז‎ .propofita 
fuüerabt,  mentem' aperire noluiffe, eum 
fub sgemeralibus terminis lattre. conftituiffe, 
eum non naGgare Jus ord:nande Minifiros in 
Paftorum ac Profefforum "Theologie Con- 
ventu refidere , quod tamen in Prolegomenis 
tam impudenter oppugnat; .fe ad ,píeniorem 
Bibl. Hagane Ci, 17 D με 


so Με Οὐάϊηΐβ 1160100 Bafileenf 


2/8/00 eoram dandam teneri, Ec 1 
quidem fuit conditio, qua ;fmpi. Sen 
Civitatis Academico Senatui 0/01/7201 ra 
wem bahere permiferat, ut, fi forte | 
6: foffragia nonnulla faverent , p 





Ecclef. de doébrina & religione ,— 2 
fatisfaceret.. Decretum in. Archiyis | Civi 
(15 & Academiis legendum, ὅς Decreto 
quoque Academico infcriptum,  fa&tum 
10. OGobr. 1744. 1186 eft illa eoudit 
nt priusquam: ulli muneri admoveretu 
Conventui de.graviffimis illis Religionis ) 
pitibus , plené' fatisfaceret: absque bac ἢ 
avit Ampl ,Magiftratus vel Philof. a 
hiloleg. P?ofeffionem in 4680. admini(t: 
re poífe. Huic tamen nunquam fatisfe 
JVetfenius, nunquam fatisfacere in anim 
habuit: hanc perpetuo, ubi de hoc S. ! 
verba facit, οὔτε & flrenue diffimula 
*am parum hec 5. C. adje&ta Conditio pl 
6016, ut non fine cauffa. multi crediderint 
dance precipue ob rationem lllem fort 
ferente electum. invitis fere-emnibus, Pr 
ffefforem,. ad. munus capeffendum venir 
moluiffe.. Certe:cüm anno fequente fuos hi 
adiiffet, πὸ verbum quidem unum de ΜΙΝ 
te fatisfaGiomwe , quam fcribens promiferat 
4ut Conventui. noftro, aut cuiquam 7200 
um , quorum alter humanitatis officium 1 
edibus , alter in via publica, ubi pes 
; | . p! | 








| פנוגזושת‎ de N. T. Wetfteniano. $t 


amico; obvium habuit, preftite-‏ א 
fg Quilibet.ergo hiné videt, non‏ 
Viam Viri teftari ea, que circa Gre.‏ 

& lingue Profeffionem geíta funt; fed 

₪ potius tum per: decretum "fm. Mazi- 

fuw, (wm per propriam .cobfeffionem, 

t μ' ceneraltóus terminis Cosfeffonis Bafil. 

litere velle , reum. facere. ΝΜ 

᾿ (μευ ita fint; cum JZtfienius in illis 

fiis Ürelegomenis , quz» tanquam preparatio- 

wm ἀξ le&ionem ac meditationem S. Evan- . 

gis praefixit; in-Viros, üptime'de Ecclefia 

100 ה.‎ Conventum Ecclef. BaGlienfem, 

in Ecclefiam noftram, reliquasque Helveti- 

Oi, ג‎ mniverfam. Ecclefiam Proteftantium , 

MM). denique Civitatis Magiítratus tam‏ מו 

effecur: non poffumus non heic‏ סז 

Piblice^in confpe&tu totius orbis Chriftiari 

000866; nobis iftam. proterviam homine, 

1 qu^vel tenuiffimi pietatis igniculi fupet- 

fat, detituà indignam videri. Eat nunc, 

Je 4080007078 indita cauffa , inauditum, 

0 taliintiiis C9 fatlionibus oppreffum 

(fé, amiet 4: Quamvis per Pruüegomena 

fua ità Viffudesit.& confuderic fuas crimina- - 

ut patientiffimo, quoque Le&ori vix‏ ,סי 

lrdbile fit; quamvis plurima penitus falfa 

Wert, verd, qui contraria eíTe vide- 

"!..6miferit: non dubitamas tamen, 

Wemlibet fere a: prajudiciis & partium ftu- 

| D 2 dio 


$2 Ven. Ordinis Theolog. 326616 . 


dio immupem Lectorem, qui מו‎ legesdi 
. ea, quz ad N.. T., cui Introductions gratia 
premiutuptur, nihil pertinent , vincere con- 
ftituit, facile deprehenfurum, quid rei fit. 
Nimirum fi nulla edita effent 406 Comvenius 
Ecclef. , nulla Epiflola: Apoleg., nulla Depulfo 

Calumniarum ; fi denique. ne hac quidem 

edita a nobis effet Declaratio , ipfa. tamen 

Prolegcsena , au&torem minime innocentem, 

minime indi&ta cauffa, aut inauditum fuiffe 

condemnatum, minime calumniis & factio- 

fibus oppreffum ; minime tandem ab erro. 

ribus, quos docuiffe demeonílrabarur , inv 

immunem fatis fuperque oftenderent. 

Quid autem de ipfa N. 7, editione dicemus? 
Nonne ipfa Libri infpe&tie docet, qualis (it 
editor ? Quid alii judicaverint apud. exteros 
Vir? clari, ex Diariis eruditorum cum La 
tinis tum Germanicis. patet. Quamvis non- 
nulli latga manu laudes effundant ; ea. tamea 
mox fpeciminis Joco adlegant & adnorant, 
quz JJ:tffenii ingenium, ad novas ὅζ. peri 
culofas res in Religione moliendas Ratum, 
aperte produnt. Nos tantum paucis, quid 
fentiamus, & quid ad rem 1»axime faciat, 
aperiemug. 

Primum quédem 10100 aut ab animi inge- 
nuitate, aut a recte judicandi facultate alie- 
num 605 , quod JZetf/ieniys , cum Prolegomena , 
922. paginarum confcriberst, nusquam, di- 

erte 


Dedaratio de N. T. Wetfteniano. $3: 


6 indicare voluit, quid fibi fuiffet in. 
mwa hac N. T. editione propofitum, quid. 
fpclaffet , quid .confilii habuiffet, quam 
ionem , quos 6861608 , quos Auctores 
potiffimum [fecutus effec, quid fuum, quid 
3b aliis mutuo fümtum , quid in ב‎ 
quid in variis Leüiouibus, quid demique in 
Comentario praítare ftuduiffet. Qus uno 
verbo ad calcem fecundi voluminis adje&ta , 
(que ibi certe nemo, in Proleg. omnes re- 
quirent) de 115 6%ל)סק‎ aliquid dicemus.. 
laterim invitus veluti coactus fuit /Zetftenius 
aliquid de ratione fuas editionis Prolesomeais 
iMerere , poftquam fcilicet paginas 194, 
non Le&orem de inftituto fuo docendi , fed 
nos eriminandi ftudio impleffet. lbi enim 
incipit perftringere Conven'us Ecclef. noftri 
Refponfum, de Novo 720. IFetllenii Ampl. 
Proceribus petentibus datum, quod A&or. 
pag XV. ad XXIV. exítat. Eo refponfo 
fententiam fuam .expofuerant Theologi & 
Pafferes, de confilio N. T. edendi, quale 
JPetflenius yn Examine antea cum ipfo habito 
480. pag. XIII., poft multas tergiverfa. 
üones, tandem profeífüs erat. Verba hec 
fum: , fe edere Codicem Alexandrinum ,' Le- 
» Ciones ejus fingulares ex aliis MStis.- 
» Codd. item Verfionibus antiquis δὲ citc 
ל‎ Patrum confirmate; ubi Codex fit muti- 
» 10% fupplere; librariogqm errata corrige» 
. 3 » Tei 


54. Ven. Ordinis ד‎ 6. Bafileénfis 


, Te; non curare, f aliquammuka: loca 
» Divinitarem J. C. probanria, aboledntui 
וי‎ cetera fe "Theologis agenda reljnquete: 
Hoc 6 illud N. T. qued anno 1729. d. | 
| Sept. ajebat. fe non ediurum; fed eder: 
& aliquid 60 pertinens jam fuis: cognat 
Amílelodamum s;fife. Dehoc eDam tui 
d. 14; O&obr. fententiam 101060016 Cewventi 
Ecclef. Sumina heceft: Bdiribsem quide 
banc in communem omnium. afum curaris [6 
deunuem C9 ullius magi operis laboretn , δι 
valde neieffatium s. [ed peritulp[um Cd. dintitri 
nitariis favéptém y. ut mpl. Proceres. Helveti 
fufpicati erant; Omnia argumenus firmat 
Quid reponat JZetflesius in. Proleg. 1. c. leg 
poteft, In qtto certe nihil penitus eft ver 
aut folidi, fi unum excipias, quod infimi 
p. 197. exhibet: /e Textum communem ex 
" primefe eonftituifle; quod certe antea not 
copnftituerat; nee, nifi Magiítraty Amfte 
lod. jubente cení(lituit; 'V. 10. Erud. lua 
que abijt. aliquaütulura al: inftituto | 7tffe 
sis, Sed non nung. demum confilium fuun 
de editioze IN. T. neceffario mutavic, Ante 
hac jam id fponte fua mutaverat ; nifi, potiu: 
ἡ mpl. Senatus iuterrogantibus "Theolo: 
gis ἃ Paftoribus; «onfilium ;àliud, δ ha; 
bebat,- narràávit. .. Nam. ei  maübdaturtt ΕἸ 
ab mpl. Senatu. ellec, ut; exhiberet ,. :quid- 
14 44 Typographios -millfTet- dut.:inittkre 

e ΥΣ ו‎ 10 





. 


| . 
Decdzratio de N. T. Wetfteniano. 5s 


ja animo haberet, exhibuit tandem menfe 
Febr. 1730. IV. folia manu fua fcripta, 
גחקת‎ poftea AGis p. 309. De iis foliis 
:או‎ Ecclef. refpondit, qua leguntur 
.אק4‎ p. 48. ad $8. Summa hec eft: Cum 
424 emmia batlemu: (d Conventui (9 politicis 
Preceribus de Editione N. T. refponderit. [Vet- 
,אע‎ mumc tandem ex /pecimime apparere: 
qtod Textum. Grecum pro arbitrio modo ex boc; 
modo ex alio Móto confituat | quod fuas 
leGiemes ceteris omuibus preíeraty quod -|את‎ 
luam ceftum Codicem fequatur , quod in. sminutiis 
(9 Grammaticis ineptiis [epius bereat; quod 
iw» gravioribus smaxima licentia mutatur. Quid 
reponat Jetf/tegius vide Proleg. p.-199., ubi 
Mlad inprimis urere hominem glorie cupi: 
dum, inelügimnus, quod fuam operam, 
quam nulla ope fatis seftimari*poHe crede- 
bat, emnium contemtui exponi videbat. 
Quod. autem conqueratur, ex X1. prierióus 
Mattbei Capitibus de toto opere judicari, fibi 
ipfi imputet , qui mandanti Magi/?ratui plora 
non exhibuerat. .Et poterat fane omnium 
judicio ex 11. prioribus Matthzi capitibus 
cognofci, qualis Zexzw; conftitüeretar ; qua 
nam eflet ratio, varie Le&lioms. . At, Prole- 
השתחוס]‎ ait, mea paulo poft. Bafilbeam fum 
44/15 : hec 0/8||| debugrunt.. 'Sed: cur 
Ta eu, .JVet/)eni,-non exhibueras mandariti | 
Magijtratui? Quis fcire poterat, .guid .in 
οὖ D 4 Ícriniis 


6 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


fcriniis Tibi lateret? Quis. refellere poterat, 
que non vidit?  Eflo fic, ut ais. — P»alego- 
sena paullo poft Bafileam funt adlata, 44 
edit. N. T. accuratiffimam , quippe ipfo anno 
1736. excufa. Sed cui Theoloporum ca 
legenda dederas? Dein nonne hec ipfa 
Prelegemena effecerunt, ut eruditus quidem 
in re Criticorum videreris, quod nemo 
negabat :.fed audax ὧς perniciofus Crinicus 
ab omni Ecclefia agnofcereris. Non itaque 
meliorem hec Proleg. anno .17230. edita, 
neque omnino aliam de tuo animo & confi 
lio fpem fecerunt, quam illud IV foliorum 
fpecimen. | Mud autem Prolegomena nunc tan- 
dem Α. 1751. IN. T. prefixa porro docent, 
quod nec antehac obfcurum erat: infigni 
Je animi levitate in graviffima re verfari; 
Te de N. T. deque ejus Codd. loqui ac 
fcribere prius, quam quid Joquaris & fcri- 
bas 06100 "Tibi ftatutum (it. Hinc tot Va: 
riauiones, feu vacillationes potius, ut modo 
fic, modo aliter de Tuo confilio loquaris, 

modo penitus taceas, ubi quam maxime de 
eo loqui debebas: ut nunc fpernas, qu& 
olim magni 16011; magnique facias, qu£ 
olim fpreviti; Sed. nobis quidem perinde 
'eft, quid ZXetfiesio videatur, , quid, magni 
"faciat, quidve.fpetnat, dum noftra Eccleba 
:decrimen to. nori. adficiatur....Cetera Criacis. 
Gelnqugpns «c0 0.0. 73 0. 0... o 

"n : 0 0i 07 oic 


D«laratio de N. T. Wetfteniano. 7 


Sic itaque res fefe habet. Textum neces- 
firio retinuit , qualis. receptus eft , quia 
267 facere non licebat, quamvis ipfi 
propofitum effet talem 6001110676 , qualis 
paceret ipfi: .id quod & in 70/0 . edit, 
prim. p. 200. fefe fa&turum receperat ,. & 
fladendum 686, .א‎ 1. Tom. 1 p. 870. 
verbofe probare contendit, adlatis rationi- 
bus Job. Buxtorfi, & Frid. Spanbemii, qui 
tamen Viri Cl. non pro arbitrio , nec ad 
preconceptas opiniones, fed 0 2 
ratios , lextum aliquando mutari pofle 
crediderunt. — Zextus autem illum, quem 
invitus retinult, communem, -obelis, aíle- 
nicis & lemnifcis ita confperfit, ut quid 
JZetflemus fcntiat, haud ₪6 obfcurum. 

Subjun&e funt carie. Leflioses magna co- 
pia, non multo tamen majore, quam in 
Mis; (& Kufleri Editt. exitant.. Utrum 
pari fide, candore, fiudio veri, (2 animo ab 
amni fjusio part;um alieno , ut Tom. 1l. p. 873. 
jactat, docebit examen fingulorum accura- 
tius, .quod hujus non 68 loci. Interim 
nemo non publicis commodis magis con- 
Íulgm putaverit, fi poft tot Editiones in- 
fignes, Variis Le&tionibus 3020/8008 in- 
firudias, noo..repeuiffet, qua alii dudum 

rant , aut promiílis olim datis 4207. 
pag. 48. /2 30000. Pariamium Letlionum ad 


300. 1644/0919 fieufiec randem aliquapdo. 


5 Nunc 


- 


(1 quis. Grammaticeram ὧς 6700 | 


| 


éo Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis, 


Latinas, quippe eruditis non n‏ 0065 זשש 
cellarias in Cewmeniorie, quem  ffudiofor.‏ 
edidit; item obfervationes erudit‏ 8/4 
yum, quibus fua allegata ad ufum Le&oru‏ 
spplicabant , indicabantque, cur ea lo‏ 
adlegarent, quidve ex illis docere intende-‏ 
rent. pra&terea in fententüs Hebraeorum‏ 
Textum hebreum, fola verfione contenus,‏ 
nimium gra-‏ 466א/9 omitteret, ne fcilicet‏ 
vareDtur: aut potius, quia in Au&toribus,‏ 
quos exícripfit, Hebraica raro confpiciun-‏ 
tor, Ipfe autem fontes Hebr. adire infra‏ 
fuam dignitatem exiftimavit. Qua quidem‏ 


contrarietate in Commentario, Studioforum 


cauffa confcripto , fibi quidem imminuit, 
fed aliis, in divinando, quid fibi vellent 


. hec, auxit laborem. —.Largientur & hoc 


omnes, /Jetflemum, preter Firos claros, 
quos in extrema pag. 898. nominavit, eciam 
alios in confilium adhibuiffe non obfcurio- 
ye$, immo in fuum opus eorum Opera 
tranfluliffe, Nemo enim credet , aut tari 
curcam ei Librariam fupelle&tilem fuiffe, ut 
Ligbifooti. fcriptis. aut qui ex illo jam 4- 
puit ,. O/tonis Lexico .careret, auc ipfum 
tam in(igni fubfidio: ad comport«anda he- 


.breormm dicta non. fedulo ufum', cum ipfa 


.infpettio contrarium doceat, Sed hoc pec- 
€atum non eft, nec.in eo Ecclefia laborat, 


com- 


Dedaratio de N. T. Wetfíteniano. 61 


cmpilet. Interim non latet prudentiores, 
גחו‎ haec πολλὴ Qeeraeim cCollineet, ut 
זומת‎ fimpliciorum ὅς rsdiorum oculi 
prítringantur, & venenum tanto facilius 
difundatur , fub fpecie magns eruditionis. 
Itud enim eft majoris momenti, quod ף!‎ 
60 quidem Commentario eas. fefe fequütum 
rq; confirmat, quie ἢ recte capiantur, 
redeque applicentur, non multum repre- 
hendi deberent. Sed ita eis ufus eft , ut 
inftar Lesbie regule confilio egregie fervi- 
ren. lllud enim non magnopere curamus, 
quod ipfe /Zetficsius ait; íe a nonnullis re- 
prehenfum fuiffe, quod »wim/am dilgentiam 
adtibuerit, id eft, quod minutiffima quaeque 
nemimp ignorata, aut nullius plane. ufás, 
16166005 Auctorum Vett. locis adílruete 
fategiflet. Cecerum, quod ad IV. regulam 
p. 876. adbotat, de Avrae , de Sacrificio pro 
41, de — SatisfaBiom , de | Demeniacis, 
egregie confirmat ea, quz in 2ftis ipii ol- 
ja leguntur; eumque in his non eadem 
fentire, quse Ecclefia Ref. docet. Regula V. 
Seriptorem $. aliquando ex [ententia. aliorgm, 
41 ex *ulgi opiniene vel incerta vel falfa fyiffe 
latum; ut ad innunimera alia capita .Reli- 
Bionis elidenda utilis eft, 13 egregiam 
prebet occafionem dicla S. Scripure de 
Demonibus eo declarandi modo, quo eum 
olim declaraíe eadem 445a docent. Ex eo 
onte 


| 65 Ven. Ordinis Theólog. 'Bafileenfie 


fente widetur -εἰηδοδᾶς. Vil. Regela, cui 
plurimum, fion (ne cauffa, tribuit //2/0%- 
miu. da enim £x iniwonibur olim receptis 
alocet, sreculs in ΝΝ, T. narrata fic inter- 
pretari, ut à Xi fraudibus parum abfint. 
Ait pag. 881. Miraecw/a elle arpumenta ad 
tPamineon , que fint probabilia, petita aliqnuande 
ex .opiviunibus, quas pro veris €9 certis babet 
ille homo, /icet ferte uec certe fint, nec vere. 
alibus Ícriptorem zn tantum uti poffe , >- 
«um etiam debere contendit. Id quod feciffe 
olim Oratores. ex Cicerone Gc Gellio probat, 
[12 difputandi- snagis; ammo, quam ex. fet- 
ventia dicentes. Sicque tandem concluditur; 

we quivis fibi permittat ,. etiam. Scriptoribus 
JN. d. Jicuiffe. Quo hsc ducsm vident pru- 
4entiores.. Sic percommode fecundum fen- 
gentiam Wetfterii.egplicari poffunt, quz de 
qfacrificiis, & illo potiffimum ,' quod Chriftus 
ebtulit, de 13/0/00 | Demonibus (9. /[fngejis, 
de fot (9 10 δ᾽ וג‎ miraculis legantur, que 
scut foripta fint,'ifere iznorabit, qui non de 
opinionibus aut JPÁafonicorum adt Judeorum , 
aut denique P'ulgi, quamvis nec certis nec ve- 
wi;, edoctus faerit. Si dixiffet, P/astonico- 
sum , Judeorum ic Juli errores eo a nobis 
«cognoícendos ,. ut que iis a Saeris Scripto- 
ribus opponuntuz , rectius intelligamus; di- 
)וני‎ id, quod multi ante ipfum recte dixe- 
runt. Diunc autem erroribus aliorum fe ac- 
A com- 


D«laratio de N. T. Wetíteniang. 6g 


sxmnodare , multa difputandi magis anime, 
qum ex fententia dicere, quis 5i permittis, 
₪0 is, cui, dum vincat, perinde eíl, feu 
dicat veram fea mentiatur? Hsec qui /wipte- 
rius N. T. licuiffe credit, ne is impie cum 
de-eorum finceritate, tum 66 8 
fentit! Hoccine. eft, quibusvis quidvis fieri, 
quod improbe ex 1 Gor. IX: 92. huc per- 
trabitur ὃ. INum ita fe geffic 00/0: Apofto- 
jus, ut penfi non haberet, verane doceret, 
an falfa, modo vinceret? Sed vide iterum 
48a, quz paflim docent, omnem ex Wet- 
ftenR animo reverentiam, Apoftolis J. G. 
dehitam, penitus exulare. Interim agnofcit 
tamen /Vetflemiu; p. 883. in miracups τὸ 

6s», Eaque facta fuiffe, ut probaretur, 

gum effe Legatum Dei. 1106 fi ita effe 

creditur, cur ergo Miracula dicuntur efle 
argumenta ad bominem; aut quid. ad narratie- 
nes Miraculorgm declarandas tantopere cele- 
bratur regula , de opinionibus Julgi, ad quas 
fint accommodate, quamvis eg opiniones, 
se certe nec vere fint? Sed pam ante nas 
videntur & alii hec objeciffe. Itaque allegat 
p.879. loca quedam Commwentarii fui, in 
quibus agatur.de miraculis, Sed cum ex 
innumerabilium miraculorum copia , fex 
tantum loca allegentur, in iisque quedam 
fint, ubi nulla 608 ullius siraculj mentio; 
Ielique adnotationes , ad quas provocat, 
üt 


64. Ven; Ordinis "Theolog. Bafileenfis 


eit fententie füe' de miraculis vera argu- 
«menta, ferme tales funt, ut fine fcandalo 
'Jegi rion poffint. Quid enim ad -Conceptionem 
D. .א‎ jJ. C. ex Spiritu S. Martb. 1: 20. fa- 
ciunt Grecorum ὧς Latinorum Scriptorum 
[064 , quibus géntilium Heroés mortalibus 
quidem matribus, fed ex Deorum amoribus 
nati dicuntur / ut Pér/eus, Hercules, & ceteri? 
Quis cum fruCte & aedificatione leget. 6 
«ad Mattb. 111: 16. ex Poétarum Gentilium 
: fabulis de ceo aperto leguntur ? Sic & apud 
“ον. M: .וו‎ vini a Chriflo ex aqua creati 
miraculum fabulis de 200020 comparatur. 
.Ex his enim Hiftoriam Evangelicam illu- 
ftrari , ne ipfe quidem /Pztffenius dicet. Quid 
énim in 60 verficulo, ad quem hec adno- 
'tantür, obfcurum 'eft? quid per eas adno- 
'tationes illuftratur? — Nihil certe agitur , 
"quam ut iraculam: Chrifti impiorum rifui 
exponatur. Hoc loca ipfe autor indicavit; 
-quibus fi addere cetera fimilia aut deteriora 
.velimus , Volumen nobis confcribendum 
effec. Librum JZ'etffenii ubicunque aperueris, 
reperies ipfe talia. Inter cetera perculit 
mentem noflram, cum ad: Le. VII. ubi 
Hiftoria fufcitati adolefcentis, qui ex urbe 
Nain-efferebatur, esftat, verficulo 15. חן‎ 
quo nihil omnino eft, quod ulla expnfitione 
opus habet; poftquam aliquot auctoribus 
probaflet, quod nemo ignorat, drexa9iedv . 

figni- 


Declaratio de Ν. T. Wetfteniano. 6$ 


ipnificare ere&us confedit ; ex abrupto adjicit 
Áremidori | Somnia, ubi narratur , aliquem 
po mortuo elatum, fri&tione & unctione 
Alipte reftitutum fuiffe. Quid hic ad rem? 
Credimusne adolefcentulum ilum,, de quo 
Evangelifta agit, falfo pro smortue habitum, 
& fic revixills, qui nunquam mortuus fed 
deliquio forte animi proftratus fuerat? Hoc 
eft ₪065 religiofe tractare S. Codicem! 
Hoc eft Szadioforum (μὲ adjeCto Commentario 
confulere! Sed cavebunt fibi, qui fapiunt, 
ג‎ libri ram peftilentis ufu veritatis & pieta» 
tis ftadiofi. | . 2 

Quod ad cauffam ipfam attinet, quam 
Ffenius cum proprio dedecore in fuis 
Proleg. ab oblivione hominum vindicare 
nititur ; non dubitamus adfirmare, fi Conven- 
tus Ecclef. N. T. cum /Zetflenii adnotationibus 
editum jam olim in manibus habuiífet, 
multo faciliorem .ei futurum fuiffe errorum 
Wtfienii demonftraGonem. | Quamvis enim 
cà in “221: fic faCta fuerit, ut neque Ampl. 
ו‎ , neque Ecclefiarum Helveticarum 
Anüllites atque Miniftri, neque denique 

quotquot ea legerunt extra partes‏ א 
pofiti, quidquam ulterius defiderarent: non‏ 
potuiffet 227 lenius clamitare , excerpta Dici»‏ 
Mirum, id e(t ea, qua ex docentis ore‏ 
excepta ftilo confignaverant auditores, nog‏ 

ibere vim probandi. Conferat Excerpta 

Bill. Hagane Ci. III. F.]. — E illa 


&6 Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis 


jlla in 4B; expreffa , cum Commentario. & 
Adnetationibus ab ipfo editis, qui volet; 
widebit 7Zetffenism talem auditoribus ínis 
fe olim exhibuiffe, qualem in Cemmenfario 
nunc toti Ecclefiz fe exhibet. Neque enim 
excipere poteft, in hoc Commentario non 
fuss fed aliorum expreffas fententias efle. 
"Verba ipfius clara funt in fronte Prog. 
Jllam tantum ex omnibus feligere. decrevi + 
gerpretatipnem, que mibi aut unice Sera, aut 
verifimillma «videbatur. Loca igitur de Di- 
winitate Gbrifli agentia omnia, aut varietate 
Le&Gionis , & Crifi, ut jam didum, aut 
callida interpretatione fic funt enervata, 
ut ex JZ'etflenii fententia nihil faperfit, quo 
ea (vero fcilicet, non Ariano fenfu) do. 


€trina comprobetur. Vid. 400. XX: “28. 


Rom. IX: s. Philp. 11: 6. Job. V: 18. 
job. VIII: 58. Job. XIV : p. coll. XII: 45. 
702. XVII: 4. 1 Zim. 111: 16. fpoc. 111: 7. 
Coloff. 11: 9. Galat. 1: x. ' Ubi, cum negare 
non poffet, Chriftum eque ac Deum Patrem 
hominibus opponi; noluit tamen Chbriflem 
JDeum, aut divine Nature, dicere; fed hzc 
pofuit, GChbrifhwm non merum bommem , ₪ 
Divinioris nature fuiffe: quod Arianus haud 
negabit: Conf. Mattb: XIV : 33. adde 1 fob. 
W: 20. 420.1: 18. Rom. T: 5, 4. ds 
dicemus de verbis Chrifti 702. X: 50. Ero 
£9 Pater unum. [umus ,| que JPetfienius ex 
: : . . . . ri- 





[πυλιῖὸ de N. T. W'etfleniano. 67 


' ₪ imerpretatur δ  Eswipide, "qui 
| pes & Πυλῶν ΜΉΝ, candemque שוכ‎ 
,א‎ Quid de loco r Job. V: 7. 
 &mnon tantum Criticis árgumentis im- 
Wk, fed etiam in. eos. ftemachatur, qui 
ἴω hcum aut pro gemuino defenderunt , 
זא‎ Rüem hafrarunt, nec ffatim absque 
&iünüoae 2600186. ^ Ex eodem ftoma- 
dio potus y, deed Vok IH. p.725. nobis 
Nrat, de illa Adnotatione, quam: Editores 
Bilorem Germangoram Bafil. 75éed. Gerw. 
ew, & Prid. Battivrus ei loco addiderune 
δ 1710, Nam Αἴ βοείας & omnet illam 
WAoudomem, ὅς poftea in ea factas muta- 
Uo Ves, ץש‎ gutribuit, dui tamen mec 
qudqum in illa . editione attigerat, nee 
itam poftea in. adnotatione mutationem 
Íciverat, 00066 a; Metffenio fibi hoc crimi- 
l5, quod tamen omnino nullum eft, objici 
ו‎ Vivit adhuc Bib/^polo, qui in- 
Ft poteriz, cujus.opera fit ufus, cum 
notario primum "folie  ab/eife , 05 narrat 
y. 4, dein cum Liber denuo: ederotue 
4 17%. , fuevit refita. 600011 per (uos 
"t, diomodo: harc gefta Ene; reperiet, 
% χρίει heic:, סט‎ fepe, malevolentia 
ἯΙ deteptum effe, & alios decipere vo« 
lif, 60700666 etiam, quie ἢὲ Hle ir 
שח‎ qui editionis fseund:e curam. geffic, 

* er MSus. primorum dion mutatio: 

2 nes 


68 Ven. Otdinis Theolog. Bafileenfis 


nes. nonnullas & corre&tiones in adnotàtio- 
nibus excerpfit. . Quod vero de adnotatione 
prima adfert, tefhümonium hominis, qui. 
2910769000 Íe vidiffe ait; id tale eft. Erat 
q beod. Gernlerus, qui cum Frid, Battierio eam 
editionem curabat , Ven. Freyi avunculus. 
Hic cum Nepote in hislitteris exercita- 
tiffimo non poterat non fepius de hoc opere 
colloqui, & quid is fentiret , cognofcere. 
Cum ad hunc locum 1 7ob. V : 7. pervenis- 
fet fermo, rogavit, quaenam effent argu- 
menta, que potiffimum contra ejus γνησιό- 
τητα ἃ Criticis adferri folerent. Refpondit | 
Nepos id quod res erat, ejusque refpon- 
fionis fummam petenti poftmodum fcriptam 
tradidit. Hinc adnotatio ab Editore de- 
fumta eft. Ipfa vero adnotationis compofi- 
tio, adeoque ἃ Epicrifis adjecta, eft Edito- 
ris. Pupugit autem /Zet//esium hac Epicrifis, 
&, bilem hominis excitavit,: quod locus 

enuinus declaratur, 66 utrumque defen. 

itur. Sed de hoc fatis. Provocaverat 
-aliquando JZ'et/lenius ad 792. 1. & Hebr. 1. 
pt probaré contenderet , fefe 3n dogmate de 
Filii Divinitate orthodoxum 686. Jam vero 
gnumquemque Chriftianum, qui fciat, quid 
Oribodoxum , quid Jfriawum fit, rogamus, 
ut his locis 4 JZetflemio adnotata legat; 
videbit ipfe propriis oculis, nihil ibi dici, 
nifi quod ipfe 47/8: dicere potuifTet, immo , 

Do. quo 





Delratio de N. T. W'etfteniano. 69 


= ₪ driamismum  propugnet. -Nàm, ut 
mme multis adferamus, quale eft illud, 
= ו‎ Hir. T: 10. ubi Filio Dei creatio mandi, 
. gm eternitas , immatabilitasque attribuitur, 
shoatam legimus? Cam ita decarrat Oratio! 
Pali, inquit Wetftenius, s? qwe de ingelis 
]₪ funt , opponat iis, que de Filio dicuntur , 
ase alternis de. Angelis (9. Filio loquatur; 
ממה‎ vero 13. de Filio fermo fit, confequens 
il, ὦ comma 10. 11. & 12. de Zfugelis in- 
trjrimar.. Sic ergo non de Fijo dicuntur, 
que ide ἃ vf. 8. ad 13. Occurrunt, 
qt ipfe Apoftolus «esc τὸν ὑὸν, 84 Filium 
dida adfürmat, ὧς טף‎ omnis Ecclefia or- 
oda 60 refert , & ni Apoftolo fidem 
derogie velit, referre debet. Alter locus; 
quo fe ortodoxum aliquando demoriítrare 
volut, et 702. 1. ubi alio -dttificio utitut 
Commentator ad Jfriamismmm: inftillandum. 
Cum egim ad v/. 3. 00. AóyG- , Verbum, 
dile: Quamvis ea a. Platonicis C9. Gnoflicis 
dint effet, famen proprie Períonam 4 Deo 
Pare difindam  defignari: -addit' dein Voc. 
jur b, Deus erat, plurima loca Auctorum 
torum, Grecorum, Hebr&orüm, qui- 
bus Reges & Regine di&i funt abwfive , qui 
10h erant ἐνδεῖ, Yed tantum: Filii Frlieque 
Mmm, Poftea querit, jue Jemfu Cbriffo 
ifla; Dei tribuatur, cum in Pt) NN. 9. fi 
lum dob. (2. alios duos vel Tres- locoz*excipias , 
| | E 3 con» 





Yen. Ordinis Theolog. Balileenfi‏ סק 


couflanter .. Pater 418 oecetur?2 / Befponde 
Patrem falum. Deum κατ᾿ ἐξοχὴν, eminentes 
olum ἀν τόϑεον ,:Dey a ife. elle, neque 6 
fecius Filium. dici Deum, eo [cXicet modo 
quo ante indicaverat, id eíl, 408,006 s 
ydo: peéfico, «quo. vefba feres  adduc: 
Illuftrat. rem. exemplo, -Batris & 2200 in f: 
milia, ubi uterque Zerxs appellator ; fed + 
apud P/auhe elt, alter 3wajpx, swnor. alte) 
Porro Deum Paire 96981 Cum ןזה‎ 
emphafin exprimente, Εν fine eo; il 
ludque, qua diflawtia à. e. imfnifa, ut olin 
jn excerptis locutus fuerge, dicatur, ex ufi 
Greci fermonis 2006[1166 . He ἢ órthodox: 
funt, oportet ut omnés 12006098 Chriftia, 
nas , 4friquió (X 01608 afuMirimitariis, ex: 
ceptis, pro .Jeterodoxis . babeamus. . In 
Cereris eodem modo feres habet , ut dg ade 
741008 Cbrifi ad Mattb. XIV 5.89). eadem 
. adnotanpur, que ,48. p.303. ebjefta le 

guntur, δίς de 427968 $. or. V.; 3. 
Confer. 4. pi 85. De iefpératione Scripterum 
δ... quid. fespiM;,. tum. ex fupra dictis de 
"dccomugdatóote gorqm ad errores Jüdgorum 
.& Genti]um- paret, «us ex adpotatione ad 
Jac. ]: 7.. ἔδοξα dno, ilum eff (9, mibi. 
. Verba hec. funz.. δὲ 16000 vel Pauli. borta- 
fu , wl geculiqti, )לק‎ $.:affaty ad feriben- 
dum impuljus 164/77 יק דפ‎ inenoretu kam digoam 
«9 «d. aufloritotem. fcripta ansam am 


; idoneam 


Delaratio de N. T. Wetíteniano. 71 


ixem — filemiio meutiquam tramfüffet. Hic 
déris verbis Luce Θεοπνενσίαν abjudicat, 
₪ quidem ejusmodi permotus ratione , quae 
6 4105 fcriptores Sacros hac ἐξοχῇ 62 di- 
6וגום]‎ excludit. Quid de Dumonibe; & 
Demoniacis tradat, eadem prorfus cum iis, 
ue ab 60 olim tradita 42. p. 201. f. re- 
erntur, conílat ex diffufa Differtatione, 
que 48272. IV. in fin. adjecta eft, item 
exiis, quze fupra ex Tom. Il. adlata funt ; 
quibus addi complura poflent. Unum nota- 
mus ex notis ad Job. X: 20. . Ubi verba 
impia Judeorum quorundam de Chri(to di- 
centum ; JDuemenem babet, 69 furit, fic 
lwerpretatur ; מ100‎ swielligimus , quid [ibi 
veli. Wa vero, qua alii faniores refpon- 
dile vf. 231. memorantur : 104 verba non 
fust | Duemoniaci. | Poteffne. Demon «cecorum 
«xus aperire ? tacitus omittit, ne fateri 
cogeretur , priorum interpretationem im- 
probam & ineptam effe. E(t autem, ut ὅς 
hoc adnotemus, hoc folium 90g. quo magna 
pars,cap. X.. Job. continetur, incertum qua 
de caufa, abíciffum , &. aliud / 0 
füb(litutum. Equidem fufpicionibus , quibus 
heic mukis nisque locus eíL, non agi- 
mus, Interim & hoc, quod auulimus & 
Miud praeterea gravius eft relictum, Nam 
ad of. 18. 112000 poteflatem ponendi vitam, (8 
babeo. poteflatem rur[us accipictidi illam: hec 

E 4. additur 


- 
-— o. amt AXE . -- - — שרה‎ -——— 9 == “Ξε. m d] 


Ven. Ordinis Theolog. Bafileenfis‏ 2ל 
additur interpretatio : A vitam accipii‏ 
accipit a dante, b. e. Deus Pater Filium e 710‏ 
Juis excitavit. Sed ut ad fuperiora redes‏ 
mus , erit inftar omnium adnotatio ad Epi‏ 
p. 242. Paullus ita loquitur ex principi‏ .2 :11 
Pbilofophie Pytbagoree ,| quibus ilh , ad quo‏ 
feribit | imbuli eraut non autem," nt parte:‏ 
doirine a Chbriflo fibi revelate £9 "omnibu‏ 
eredende traderet. Sic. ergo doGtrina Pau]‏ 
de Principe tenebrarum eft Pytbagoricum. dog‏ 
ma, non Chriftianum ! confer. poc. ΧΙ‏ 
ubi ea, que de Dracone magno, ferpente anti‏ 
quo, Diabolo, Satana dicuntur, Neroni Im.‏ 
peratori applicantur. De Hiftoria femtatio‏ 
vis Chrifii Mattb. 1V. objectum 7etffeni:‏ 
fuit in' fis p. 115. f. quod eam per me.‏ 
rum ' (omnium 66 P'ifionem interpretari ten-‏ 
taflet, immo vero tandem eo procefliffet,‏ 
uttentationem jllam Filii Dei, non 2%‏ 
fed ipfius malis togitationibus C9 cupiditatibus‏ 
adfcriberet. Cohorruerunt omnes àd bla-‏ 
fphemiam, quas Filium Der ad depravatio-‏ 
nem cujusvis: hominis deprimeret. Quid‏ 
vero nunc in Cosmentario fuo habet? Pag.‏ 
lom. 1. difputat primum contra eos,‏ .274 
qui tentationem Chrifti, vere per Díabe-‏ 
]um contigiffe credunt. "Tum commemorat‏ 
effe quosdam , qui conjiciamt , totam iflam‏ 
tentationem in vifiome feu veprefentatione conri-‏ 
five il/a vifo a Diabolo objelia ir^‏ )2122 

vt 


Dedaratio de .א‎ T. Wetfteniano, 75: 


fem; cui fententie poftquam ex Zirgilii 
£xid. confirmationem 2001011160 , non ob- 
fure adfentitur. Porro addit, eam ab 
fuerpretibus ,. qui bodie vivunt tanquam bla- 
phemam refici : fibi tamen blajpbemam | non 
viéeri, quod Oecolampadius, Calvinus, Buce- 
"y, éliique 1entationem aut partem. cjus im 
9/0086 €9 /ommio contigiffe putarunt, ξ 9 quod 
mmo nom "veterum fjummopere laudaverit delibe- 
tationem Herculis a virtute C9 voluptate tentatée 
Hzc eft adnotatio /Z«effemi.. Nunc judicet 
pius Leé£tor, quanta fit injuria homini fa- 
Qa, quantaque fiducia clamitare queat; 
didaia auditorum [uorum fibi nón effe impu- 
faxa, cum ipfe ea, & bóc quoque de 

fan&ifümi Servatoris Zestatiowe — publice 

& in omnium oculis nón confirmet tantum, 

fed & defendat. Si qui veterum aut recen- 
tiorum Interpretum P;feni ecflatice , bono 
fenfu acceptze, attribuerunt illam Zestafio- 
,מא‎ quod an omnino, aut an 6 
fadum fit, hujus loci non 6/1 examinare: . 
nemini tamen in mentem venille credimus, 
ut dubitaret, quemadmodum /Z'etffenius du- 
bitat; utrum ἃ Diabolo 94 repre entatio objeGla 
fuerit , am non? .Quis pius dubitabit, prava 
omniaa Daemone 616? Aut fi non fint a 
Demone; funtne a Deo, aut ab ipfo fan- 
&itlimo Servatore? Dein, quinam funt illi 
Interpretes hodie viventes , qui id tanquam 
| | 5 5 bla- 


“4 Ven. Ordinis 126010 4 


Mafpbemtm rejecerunt ? Sant , א‎ videtur 
Bafilienfés Tbeolog , qui 406 ediderunt, ex 
uibus illam, qui folus eít fuperftes, Ven. 
vey , Proleg. p. 186. claris fnterpretibus ad- 
humeravit, eum tantam ia finem, ut in- 
juriam fibi effe in 444; fa&tam ja&taret. Hi 
certe blafphemam illam eíle fententiam 
reChiffime pronuntiarunt , nom quatenus 
fimplicker-hoc in 56401 contigiíle arbitran- 
tar nonnulli: quod & veteres & recentiores 
quosdam feciffe , fed innocenti fenfu, nema 
ignorat; fed quatenus Córifle male cogitatio- 
ses 9 enpiditans adfcribuntur. | Denique, 
quam egregie defendit fuam interpretatio- 
&em, cum Tewationem | Domini. noftri, ₪2- 
lberatióni Herculis a virtute GO. vvolmptate ten- 
sati comparat. Siccine Blafphemie culpam 
tollit, qui Filium Dei in /ivio virtwtis & 
vitii ftetifle, quam viam ingrederetur deii» 
208/70, aut, סט‎ Ciceroms verbis, qua ad- 
feruntur, utamur, diw muiltamque dabitaffe, 
dicit? Aut numquid narrationem Evange- 
liftarum fimilem eíle putat ille Veterum de 
Hercule figmento ὃ. Plura de his addere 
vetat horror, quem improbitas. rei, animo 
toftro impreffit. E 
- Pretermittimus multa, quz facile inve- 
pient, qui qu&rere volenr. - Addimus ta- 
men pauca e gravioribus, quae fuperfunt. 
ας. p. 169, f. objicitnr ZKetflenio, quod 
flatum 


wu 


Dtdaratio de N, Τ᾿ Wetfenianó. 7? 


Jen snedium f. Somuum Animarum a, motte, 
₪006 ad refurre&ionem corporis fítaiuat. 
licam numquam magnopere negare potue- 
lit; tum adnotratione ad 20/02. 1: 29. p.266. 
T.IL egregie defendit, his verbis adnota- 
üonem 6026106606: £rge sartem prieoptavit 
Ῥω, τὸ Jiberaretur ab hujus vite sylofijisa 
— ΡΝ vero quod crederet mortuos citius pervee 
ure ad Cbrifium , guam vivos. Teram 4 
2 Corint. V : 9. diferte dicit, animas depo- 
[ito per mortem corpore cermire his verbis: 
{τα tempera 122010, diflinguit :. primo 4 
fumus corpore , +9 in bac terra babitamusg 
feende wudi 0200020 corpore C9 rwuta efe 
dormimus , ex/petiantes judicium (9. rejarretiior 
Wem וזו‎ furgiguus C9. judicio Kfimur, Deia 
ad pe. XIV; 13. νος. μωκάφροι δὲ vaxeci, 
200% ,לש‎ adnotet: Proverbium, «quo 5 
tam declaratur , quid mortui femtigmt , quà 
quid son. fentiahit : id quod deinceps ἘΣ Ho- 
mero, Virgilio, Ovidio &c. probatur. . Ergo 
2002 a johanne Ap. heic pronuüntiantur, 
qui mibil jemiiunt. Ad. hoc idem caput que 
adnotantur , 40060: , quam Íícke noverit 
JMVetfleuins evertere argumenta. Chriftiano- 
rum de Jfefernitate poenarum Inferni, de qua 
re 4807. p. 186. fufe agitur. Nimirum 
tum hoc caput de fatis Komani Imperii, 
interpretatur 3 dein vf. 11. fumus cruciatus 
ipforups a/ceudst im fecula Jeculorum, U), mes 
41 


96 Ven. Ordinis T'heolog. Báfileenfis 


babent requiem. die. no&eque , fic «adest 
Otboniani- rnilites non impune ferent. protervia 
69 ferociam fuam. "Tum ex Tacito conm 
morat oppugnationem Placentie, & | incendiu 
rimpbitbeatri, Quid eft ludere in fan&is li 
teris, 11 hoc non eft? - Si animum remit 
tere, & ridendi materiam lectoribus dar 
voluit, cur non Zfrtemidori fomnia , aut aliur 
ejus generis auCtorem fibi interpretandun 
delegit? Sic Mattb, 1I: 19. de igne ἐμ 
 exflingnibili: Cum de everfione. Hierofolymorus 
fermo fit, τ πὺρ dcQssov, fignificat taie: 
ignem, qui non prius exflingui potefl, quam orn 
confumferit , atque deleverit: que adnotatic 
totidem verbis olim a -Difcipulo except: 
erat. V. 80 p. 302. Δα reliqua item 
joca, eodem pertinentia , aut ,והות‎ aut 
tilia adnotavit, quse nos in fententia de 
ipfo confirmant. 
uid סמות‎ ex omnibus iftis eft colligen- 
dum? lllud primo, quod erit omnibus, 
qui hec legerunt;[manifeftum: Commentarium 
itum JZetflenii, & ceteras quoque atmnota- 
iones , las himirum , ín quibus non fimpli- 
citer & ex nuda veritate varias Lectiones 
refert; fed fuum fequitur atque aliis often- 
idit judicium; effe opus emnibus piis horri- 
.bile, fcandalofum δὲ práàvum; adeo quidem, 
"ut vix ullus unquám impiorum majore teme- 
ritate estque impudentia Verbum Dei ludi- 
: brio 





Dedaratio. de N. T. Wetfteniano. לל‎ 


b» habuerit , atque adeo proculcaverit. 
lis autem illarum, in quibus Liber excu- 
fseft, Provinciarum Theologis, nec non 
Poiicis Magiftraüibus, expendendum re- 
liqdimus , quantum Rei Chriflians inter« 
fuerit, ut propudiofus hic fotus omni 
modio fupprimeretur, Deinde vero exiíli- 
mamus , fatis fuperque a nobis probatum 
efle, id quod initio diximus: non opus 
efle, ut actum agamus; fed in 4 publicis 
jm editis, una cum .Epiffola Apologeticea 
& Depsifione Calumnuiarum, quatenus hanc 
caufam 66%46ק1‎ , nos acquiefcere poffe: 
untoque magis. 7/0166 impudentiam efle 
deteltandam , quod in eo. ipfo Libro, in 
quo fe innocentem , inauditum, india cauffa 
damnatum clamitat ; fuos illos errores non 
modo, repetere ; fed .& defendere utcun- 
que eff;aufus. Neque enim metuendum 
exiftimamus , ne quis injufte 7Zffenium a 
Minifterio S. immo a Communione ipfa 
Ecclefie Reformate exclufum effe cenfeat, 
qui in capitalibus Dogmatibus, de $. frini- 
tate, de Perfota Filii Dei , C9 Spiritus $., de 
fatisfa&ione pro peccatis , de Zleternitate poena- 
ram inferni , ' de Infallibilitate & Θεοπνενςίω 
Sacrorum. Scriptoritzmr ,- δὲ aliis, ab illa Eccle- 

fia difcedit. 
Quapropter nihil ad hoc usque tempus 
invenimus, quod, ut nos noftre fententie 
jam 


28 Ven: Ord. Theol. Bafileentis א‎ 


jam elim declaraem poeniteat, aut, ut ea: 
גאמ‎ irm pare immutemus, efficit. Ee 
O. M. enixis precibus Ecclefiam noftran 
commestdamus eumque rogamus, velit ear 
ab ejusmwodi lupis rapacibus potenter cu 
ftodire ; Jet f/enium ad; ferias refipifcentiam 
redoucene.;; nobis autem d ommibus fuis 
minifri& fidelibus eam animi conftantiam 
addere, ut ad finem usgue vite pra virili 
talibns hominibus nos apponamus, & deos 
λαλοῦντας διαφραμμένα ab ovili Chzifti quam 
diligentifime arceamus. 


AME FN. 









CAES ES. 


IL 
TIBERII עפ‎ BAAR, 


V. D. M. WITMARSUMI, 
INTERPRETATIO 


ΜῈ Jacobo in fomnio oblati, 
GEN XXVIII: 12, 13. 
Φ τος 


= חנ‎ Scale, in terrà pofite, 1 


₪ ad celum usque fé porrigentis,, 
i 






per quam Angeli adfcendebant 
על‎ & defcendebant, cujusque in 
S 4: fummitate ftabat Jehovah ; quod 
Jacobo, iter in Mefopotamiam facienti, & 
jam in quodam Cananze loco perno&anti, 
in fomnio fuit obje&um, etiamíi Patriar- 
Cham de fpeciali cura & tutela , qua Deus 
illi, fpeciatim in hoc itinere, 466066 , eum- 
que 


do Tiberii de Baar, Interpretatio 


que 6606906 ac- caílodiret, certiorem .red4 
didiffe putem, ut vel ex luculento protniffo 
vf. 1f. haud obfcure colligitur ; attamen - 
bunc proprium & dire&um illius fuiffe.fco- | 
pum, non exiílimaverim: o) quia Vifum 
ex hac hypothefi non nifi coactam & plane 
incommodam admittit explicationem , ut ex 
iis, que hic adferuntur ab Interpretibus, 
facile videre eft. Sic e. gr. fünt, quibus 
Weala defignat iter facobi, Angeli adfcen- 
dentes funt illius abeuntis cuftodes, defcen- 
dentes redeuntis. Qualia memoraffe eft re- 
futafTe. , (2 ). Nimis auguíta ὅς fublimis eft 
revelatio, hoc Vifo comprehenfa, quam ut 
ad perfonam fingularem tantum refpexilTe, 
nec majus quid in receffu habere, cenferi 
queat.. (3) Neceffe non erat, ut Patriar- 
che 'anirhus tali Vifione fymbolica erigere- 
tur, fauftumque ipfius iter illo modo ei 
preügnificaretur, cum. fatis fuperque hoc 
at in fequenti, 3m Deus ad eum habet , 
ermone. (4) Vifa hujusmodi res futuras, 
& magni quidem momenti, portendere fo- 
Jent ; adeoque Deum 66 hic Jacobo novi 
quid, ipfi ha&enus vel plane non, vel non 
mifi obícurius cognitum , ob oculos ponere 
"voluiffe, dubitari fere nequit. | 


* 


᾿ c Ze 


€ . 
. ., 





A 


Gen. XXVIIÍ: 12, 13. 81 


6 2. 


Miffis fuoque loco relictis aliorum cogi- 
fais, טס‎ a Vifi noftri fcopo & circum- 
famtüis longius aberrant, hic inprimis in 
cefum venit commünis & apud omnes 
ferme recepta opinio, delineatum eo fuiffe 

effiam, tanquam Θεάνϑρωπον, unicam ad 
falueem ceeleftem viam, celumque ac + 
ram fecum unientem. Nec mirum, in eo 
confemtire paflim Interpretes , quum ipfe 
Servator anfam nobis ita cogitandi omnino 
prebere videatur loco 02. 1: $2. Mihi 
nudum quoque 6/5 dubium , quin Regnurt 

Mefüis teníu fublimiori & magis myftico 
hic vere intendatur, licet Interpretes חן‎ 
juxta hanc hypothefin expofitione & ap- 
plicatione rem paflim acu non tetigerint, 
(de quo poftea) attamen quo mihus illud 
hic proxime & direCte fuiffe depictum, 
mihi perfuadeam , fequentes me potiffinium 
TNOvent rationes: (1) quia nullum Meffise 
fe hic offert criterium eharatterifticum, 
Dihil quod nos de eo directe cogitare jubet. 
Vulgo quidem putant, Vifum non aliter 
ΜΠ de eo poffe explicari, fed contrarium 
me oftenfurum 606 fpero. (2) Nullam 
video rationem. fatis commodam , quare 
Meflias hic in fcenam produceretur, 6 in 

Bibl. Hagane Cl. Ill. F. 1. Ἑ his 


- 


$* Tiberii de Βφαγ, [jterpretatio 


his circum(tantiis atque hac occafione Jaco 
bo ob oculos fiftereturs praefertim cum וג‎ 
luculentis , que ipii mox exhibentur, pro 
Teiflis ,. nulla ejus-direGte 831 mentio. (3 | 
3 contra hec verfantur tantum circa bona 
«€ privilegia. temporalia, in Jacobum ejus. 
₪ femen, fuo. tempore a Deo conferenda ; 
4. qualia proinde etiam Vifum hoc deli. 
.peanda tendere, omipino probabile videri 
debet. | 
. Kx mea opinione Jacobo. in βοὸς Vifo 
«figuratur ingens idud privilegium. glo- 
File Dej pimentm ὅς. imhabitationis, ac 
Regei divini in. medio fui lecug habituri, 
quo aliquando. terra, Canangay,-& Jacobi 
pofteritas eam, incolens , gaederet, prem 
aliisque. regionibus & populis longe excelle- 
rex, . Cujus. «ogitatioris mihi anfam prebuit 
Vin. fummus, .qui povam ὅς infiggem pluri 
sis. δ. S. locis paffim in. fcriptis fuis in- 
fpengere folet 18660 41. enema in Γλὰ 7872. 
44. Ginefi p. 150. ubi.locum no(irumiin hanc 
Toenkeg. breviter tangit. Ec habet omnino 
hat hyporhefis ,j quo. fe, commendet: Rte. 
anii ζ I) egregie 0664/0001 ὧς fcepo hujus 
Mil: conwebit«  Psima enjm jam vice fe - 
Deus Jacoho: yeuelabat ia 104 (ura Cana 
e. 2 E. | , meas; 


Gen. 71+ 12, 13. ; 83 


in ea pofita , erat fcala, ipfius ocnlis,‏ ;מה 
ftatim. verf. 12,‏ קת dieta, eamque Deus‏ 
tanquam futnram Qofterorum‏ . ,08:26 
iu fedem , ab ipfo 1260 iis aMignandam;‏ 
preterea luculenta fpeéialis, quo illos .pro-‏ 
fqueretur , favoris fui ei 14005 4‏ 
Ὁ. 11, Quibus manu quafi ducimur ad ha.‏ 
biáionis Dei tanquam. Domini & Regis,‏ 
in bac $pfa cerra olirn inter Ifraélitas futuras,‏ 
fymbolum in.hoc Vifo agnofcendum , utpote‏ 
quod hic aptiffimum invenit locum. Saltem‏ 
in 60 ad terram Cananseam , populumque :‏ 
lfra&üis in eg: fefpici, haud difüculter‏ 
exinde .conjicitur. (2). Emblemata Vifi,‏ 
iptelle&ta , eo nos fponte ducunt ;‏ 1686 
queinadmodum nunc porro in clariori luce‏ 
collocabo. |‏ 


Scala, cnjus, émblema foh 16016 pet; 
ceptum. [nzerpretes in devia ra3psir, .8 
in tetra ftabar , fed ad ccelum usque pertim 
geba, adeoque clum ὧς terram estremi» 
tatibus fuis adcingens, longe aptiffimum hie 
conjgn&tianis utriusque gerit fymbolam, ut 
facile videtur; nec ila unquam clarius 
figurar] potpit: conpe&tir enim fesla fecum 
invicem , que -Jongius rempra 6 84 
lut, G A Jose. infapiar ad. lyperiorem, 

rl | 


ὅς  Tlibefü:dé Baar, Interpretatio 

δὲ viciffim ,' fáciflimani preber viam, αι 
ejus proprius eft ufüs, uti notam eft. Ca 
lum itaque & terra hic fiftuntar conjunct 
& unita, "Terra-vego hic non intelligend 
eft univerfa, quar late patet, fed teftriét 
terra Cananza:'quo nos duücit,' tum quo: 
Vifum hoc Jacobo ih terra ifta morant 
oftenfum, &'fcala ibi pofita fuerit , cuju, 
rei alias nulla dari poteft ratio: tum quo« 
Deus ftatim v/. 12. de ifta terra fermonen 
inflituat "ad: Jacobum , ejusque promiltfk: 
61:68 illam verfentur': tum' denique quoc 
Jacopus ploriofam Dei prefentiam refera 
ὧς reftringat ad locum, im quo Vifum ipf 
obtigit, qui erat locus Cananee, dum eum 
jremendum, domum Dei, & portam celi, ap. 
pellat v/. 17. Jehovah porro, qui in fcala 
fummitate, celum fedem Dei adtingente, 
flare reprefentatur, hic clare depingitur 
tanquam cceli & terre fupremus Dominus, 
& Rex aluüffimus, independens ac omni- 
potens, qui omnia fibi fubjecta habet, adeo- 
que verus 12608. Et qua talis in Canansza 
confpicuus, cumque terra 108 per inter- 
mediam fcalam conjunGtüs, five in illa pre- 
fens, hic fiftitur.- Qua omnia quo tendant, 
& qua ratione in terra 68303088 atque po- 
pulo Ifraélitico, terram iftam incolente, 
imrpleta fuerint, non efb in difficili pofitum. 
Etenim Terra hac poftea fatta fuit ἢ pecialis 
P ὍΝ ₪1 


XXVIII? 12, 13. - 84‏ .תא 


δὶ fedes & domicilium, peculiari ratione 
9 ipfo poffeffa ὧς inhabirata; unde 4 
4 vocatur Jof. IX: 3. terra מ‎ 
9 Tof. XXII: 19. Deusque toties 
m, aut in medio populi Ifraélitici, eam 
Koente , imbabitare dicitur, ut. Exod. XXIX: 
P 4546. Levit, XXVI: 11, 12.. Pf. 1: 
13, 14. Ezecb. XXXVII: 28. Zacb. 11: 11; 
& alibi fepe. Speciatim fedem fuam ibi 
אנ‎ in Tabernaculo, & inprimis poftea in 
Templo, in quibus vifibile etiam prefentisg 
ἃ majeftatis dua fymbolum pofuit ; quo locg 
lt» maxime ducunt , vid. & ex. XII: 
5. τ. '& ubique in S. S, Dominium fuum 
longe illuftriori, quam usquam , ratione ibi 
2100 Deus; erat enim fupremus populi 
líradlitici Rex, omnibusque Regii muneris 
parübus ioter illos fungebarur, ut 6% ftatu 
Popüli ilius Theocratüco nemini non na- 
wm εἴ, Multiplici ratione Deus fe variis 
Bivisitatis, potentie ἧς majeftatis fue fignis 
prefentem demonftravit in .terra Cánanea, 
inprimis per frequentes populi fui liberatio- 
6 ab hoftibus; de quo.ex Hiftoria itidem 
omnbus cohítat. "Terra itaque ifta re&te 

olim fuiffe cenfetur fedes Veri 1261; quo 
Püünet, cognitionem, 46 cultum ipfius, 
גוף‎ talis, ibi tantüm viguiffe, cum totus 
Glrum mundus idolis paffim adhzreret. 
Artiffimug, terre ifti ac populo cum 0 
ΤΕ 4... com. 


"— — MBA R0 043.2 


86 "Tiberirt de Baar, Interpretatio 
commercium interceffit , dum Leges celeftis 
originis, ab ipfo quippe Deo late, ibidem, 
pec inter ullas gentes alias, obtinerent conf, 
Pf. CXLVII: 19: 20.; favoris quoque ac 
bonitatis fupremi Numinis luculenta indicia 
ac effecta ibi confpicerentur ;- quo: nomine 
inter alia Cananza' lotes ranquám la&e % 
melle fluens, ὅτ᾿ ἃ Dec longe pra aliis re- 
gioribus benedi&ta , in $. 9. celebratur. 
Preterea tia & aditüs: ad coelurp feu felici. 
tátem fempiterbam hic tantuiu; nec alibi, 
patebat hominibus ; vera eninf.& falutaris 
Refigionis doctrina, quam Genufes ignora- 
bant vel negligebant,' im populo: folum 
Tíra&liticó olim, conferváta: eft^ & viguit, 
eique ₪ Legem' ἂς 2:0 טק‎ inculcata 
fuit, "Ut. paücis omnia .comprehendam, 
[fra&litte erant populus Dei feéderalis, peca- 
dium ejus, Regnuhr Saterdotale "Exod. XIX i 
5, 6. δὲ ipfe Deus illorum; זט‎ fepitfime 
dicitur; ferra vero, quam 'incolebant, Cá- 
nanga longe lllüftrifffmum δ] 01}: ac pré 
fentie Diving fuit. theatrum. Quz ad im- 
᾿ 'plementum πιῆ 5 Vifi demonftrandum abag- 
de fufficere airo 7000 To 


ι“ ^) /0 

7 3 illutris, quie ἴῃ 316 fummitate 
flabat, cujusque verg Divinitátis clarà hic 
iu | 6 


Ger. XXVIII: 12 , 11 > 85 


f offerant criteria, proprie fuit Filius Dei, 
qi Angeli Jehova: nomine frequenter ve- 
;וז‎ ut ex collatione loci Cap. XXXI: 11,13. 


ile Angelus Dei vótatur, clare a Theo-‏ ו 
lgis noftris contra Divinitatis Jefu Chrifti‏ 


^ hoftes aliosque évictum eft. Quam aptiffi- 


me autem "Filius Dei , fecunda Divinitatis 
perfosa , hic in. fcenam, ptodacitur : ipfe 
enim tanquam . Legatus Patris éjusque quafi 
üQotiine Oeconomis veteris é&üram: geffit,' 
6 או‎ popuh IfraBlitici Legislator, Rex ₪ 
Librator , ubique 80080] in S; 858. Hine 
populo ifti jam in defétto datus eft Dux, 
fupréma autoritaté praeditus; a quo duce- 
retur & güuberrarentur; cuique omne ob- 
fequium debebant , ₪000. XXIII: 20, 2r. 
qui-preivit illis in colurnna nubis δὲ ignis; 
Legem quoque dedit im: mohie Sinai, 7f. 
Vil: 38. Du» exercitus Tébote , qui Hérois 
inftat cam fttióto' gladio', ut militaret pro 
Ifraéle, Tofu apparuit, 70:07:15, 14 
Afngelus ose Jehóvie, qui νυν, vindi- 
éao t9 porrá'ei populum 0028: dnliqhis, 
f LXtll: 9. ἀρ μαι, 'Magnlt ille Prin- 
Gp qui. flat [uper filiis popnli fis, thniquam 
- Profectus , fimul ἀρ τόσα ac 
potentiffithus Defeüfor, Dun. "XH t; 6 
eum latis ποῖά fint, 6900206 füffecerit. 
Omniami inftar confuli poteft: ΟἹ, Jitringa 
4 1665 2: a 7 ו‎ 2 2. 

F 4 6. 6. 


5 =. Maso m & n 


$8 "Tiberii de Baar, Interpretatio 


$ δ. * 


. Sed quid fibi volunt, ὧς quorfum tendunt 
Angeli adfcendentes ὅς  defcendentes per 
fcalam? Prime in genere opinor illis in hoc 
Vifo locum dari tanquam miniflris Dei , 
ipfi ut fupremo Domino fuo fubjectis, qui 
ei femper przfto adíunt ad jufta ejus exe- 
quenda, fpec. in terra ; qui adícendunt 
uafi ad eum, ut mandata ipfius accipiant, 
defcendunt, ut illa executioni. mandent. 
Quo pertinet, Deum, ubi illuftriori quodam 
modo fe prefentem fiftit, fepius in S. S. 
tanquam ingenuü Angelorum cohorte ftipa- 
tum reprzfentari; e. gr. in legislatione Si- 
Baitica, Da». Vll: 10. & alibi, Secundo 
refate ad fcopum & fenfum Vifi emblema- 
ticum, quem expofui modo , Angeli hic 
occurrunt. tapquam. peculiari ratione Oeco- 
nomie Veteri infervientes, quibus fcilicet 
extraordinarium quoddam murus in Regno 
| Dei inter populurm. Ifraélitjcum ere&to erat 
demandatnm,. iti Regno fpeciatim. adítri- 
&um; de quo.ex Zr. 11: ς. & aliunde 
fais 600036 Zert/o denique cum Angelo- 
rum .proprig fedes.fit celum , hic: vero nunc 
in colum. adícendentes, nunc vero:in ter- 
ram defcendentes, adeoque ut promüfcue 
in celo & terra verfantes reprefíententur , 
. 0 


Gen. XXVIII[z 12, 122. 80 


ὦ ipfo ar&ctiffimum celi &. terre connus 
lium evidenter fimul ob oculos ponituz, 


7 


Et hec quidem de fcopo hujus Vifi líte- 
rai & directo fufficiant. Pergo itaque ad 
fenfam ejus fublimiorem , qui ad Meffia 
pertinet, in clariori luce collocandum. Per- 
vagata habet bypothefis, ipfam fcalam hic 
emblema gerere Meffie, & hunc per illam 
₪0 depiétam. 560 preterquam quod fym- 
bolum tale minus videatur aptum & con- 
tintüm, duo potiffimum obftant, quo- mi- 
nus hec explicatio ftare queat, (1) Quum 
ille, qui in fummitate fcalze ftabat, omnino 
fit Filius Dei, Servator nofter, fponte fe- 


quitur, illum , fi p fcalam itidem fit ex- . , 


pidus, hic bis, & ut a fe ipfo diftinctum, 
fuiffe reprefentatum; quod quam abfürdum 
fit, nemo non videt, nec operofe refutari 
meretur. Nec aliquid cum ulla fpecie ex- 
cipi poteft; nifi vel in interpretatione hujus 
מו‎ non attendendum effe ad perfonam fu- 

et fcala ftantem , fed illam hic tantum 
itroduci ut fermonem ad Jacobum haben- 
tem, qu£ itaque ad ipfum Vifum non per- 
tinet; vel ,' perfonam hanc efle Meffiam, 
qua Deum ו‎ fed fcalam figurare 

. > Ὁ 5 


natü- - 


N 


66 "Tiberii dé Baar, Interpretatio 

riaturam ejus humaham. Verum prius fruftra 
& ffo afferitur: ftatio enim Jehova in 
fuperiori fcale parte omnino integrans ( ut 
jta loquar) & eflentialis Vifi pars eft, adeo- 
que in ejus interpretatione non negligenda ; 
nula enim alias .dari poteft ratio , quare 
jlle talem ftationem occupaverit, cum eque 
p terra, quam in fublimi loco apparens, 
Cum Jacobo colloqui potuerit, — Pofferius 
yero, ut alia mittam, jufle harmonie ὧς 
mute proportioni partium Vifi, ad quam - 
maxime femper attendendum eft , arctiffima 
quoque utriusque. naturz in Meffia conjun- 

joni, manifefte repugnat ; nec ullum 


1 


entationis in $. S. occurrit exemplum, qua- | 
εἶ 


talis duplicis ejus nature repre. -‏ ל 


i . . . . 
[15 enam: nefcio in quem fcopum vel 


um . 


fieret. |. (3J S1 fcala ipfe fic Meffias, in- 
commode plàne Apgeli bic ffantur per | 


&ám adfcendentes ὧς defcendentes; abfonunj 


 €nim eft cogitare, illos Meffia tanquam - 

fcala uti, nec quid illud fibi velit .fenfy ; 
emblematico,. explieari' poteft. Abborrent ^ 
quoque ab hoc emblemate omnia, que hic ^ 
proferunur;.in quibus difcutiendis /ingulis ^ 


operam non perdam , cum res, fponte. ig ^ 


oculos incurrat, —— — ^ - 


Δ. 


b] 


וו ——————— 


' Gen, XXVIII: 3. σὺ 


ξ 3. 


Plus ingenii, & minus incommodi 4 
fpeciem habet alia quedam explicatio , quam 
me alicubi legiffe memini, quad Jehova in 
fummitate Yecále econfiftens pro l'ilio Dei, 

a tali; feu natura Meffie Dlvina babetur, 
ficobus vero perfonám ejus, 604 homitis, 

erere dicitur, cujus utriusque nature'éóns 
fnétionem fcala inter dnós intermedia figni» 
ficaret," Verum eedem fere, quas ttíodo 
Contra receptam fententiain movi, huie 
etiam ob(tant difficulrates ; licet concedam , 
fi duplex natura Meffiz hic diffin&e depitta 
cerferi deberet, humanam inultó concinüius 
cum facobo, quam cum fcala , epmparari. 
Bed preterea iupponitur, ipfum Jacobum 
ut pártem Vifi effe fpe&tandam ; quod omal. 
no falfüm (precario affuintum eft. pfe 
enim "fuit ,' cui Vifam hoc'-6b 060108 eft 
pofitum , adeoque a Vifo ipfo plane divet: 
fus; Deus quoque mox ferm&nem ad eunt 
mftituic cujus argumieütum huie hypodiufi 
plane obftat. llle itaque hié propriam: füam 
perfonám retinet, nec alien&àm "gerit ; tuf 
propter in explicàtione Vii hüjus Symbolica 
ilius nulla prorfus haberi potett rado. ^^ '. 

2 ΡΝ 007? 3 , 


f 
t 


. 
.- 


$. 9. 


93 Tiberi de Baar, Ínterpretatig 


- 


.$. 9. 


ἘΣ mea opinione hic fenfu myfílico prae- - 


figaratur Regnum 116008 fub N. T. eri- 


gendum, in quod Vifüm boc egregie, imo . 


longe majore emphafi, quam in Regnum 


ue vero in fuperioribus obfervavi, inde - 


Qu in terra Cananea fub V. T. quadrat. 


acile repeti & huc adplicari, atque latus - 
deduci poffunt; quare primas tantum lineas - 
ducam.  Meffias , five Angelus foederis 2 


qui in fuprema fcale parte ftabat, repre- 
fentatur hic tanquam per  pafliones. jam 
confummatus & exaltatus, fedem habens 


jn colo ad dextram Patris, & Rex ac 120. 


minus fuper omnia conílitutus , cui omis 
jam data eff potefias in celo C9 iu terra, 
Mattb. XXVIII: 18. nomen fupra omne no- 
sen, 12001. 11: 9. Epb. 1: 20-22. δὲ fepe 
alibi, lpfe fceptrum fuum exflerit per to- 
tam terram, variisque modis glorie ac 
majeftatis fue ₪203 dat, feque confpicien- 
dum prabet per univerfum.órbem. Regnum 
ejus vere eft .celefte ac fpirituale, nature 
. ac virtutibus Dei conveniens ; unde Aegm 
goelorum nomine toties venit. ,Sub eo con- 
junctio coli & terze, per.fcalam depicta, 
confummata eft, ὧς in vera fua emphafi 
jam obtinet, dum pax & concordia, per 


"ἂς Ψ, 


Gen, XXVIII: 12, 1. 93 


jeccatum interrupta, inter illa fit reflituta, 
mundusque Deo reconciliatus, 7.82. 11: 14. 
iCor. V : 19. Epb. I: 10. Col. 1: 20. Le- 
ges jam vigeant fpirituales & cceleftes , be- 
neficia quoque ejusdem indolis , que cum 
coelefti^beatitate connexa funt , hominibus 
concedantur, liber preterea ad Deum omni- 
bus jam fidelibus pateat acceffus, illi quo- 
que hic in terra cum Chrifto in colis de« 
gente arétiffime fint uniti, ftatus adeoque 
Ecclefie IN. T. his in terris a ftatu Eccle- 
fie triumpbantis in celo non effentia, fed 
gradu tantum , differat, vid. Hebr. Xll: 
22, 23. omnibus denique hominibus via 
ad colum feu eternam beatitatem jam pa. 
rata & patefacta fit; colum proinde cum 
terra in amicitiam: plene redierit. Facile 
vero liquet , terram , in qua ícala ftabat, 
fublimiori in quo nunc verfamur, fenfu, 
non partem tantum aut regionem quandam 
efle orbis habitabilis, fed univerfam , quam 
late patet , intelligendam effe. "landem 
Angeli quoque Meílie, in colum eveéto 
& exaltato, tanquam Domino ac Deo fuo 
ἃ capiu unicp fuerunt fubjeCti, Hebr. 1: 6. 
1 Petr. 11]: 22. dum antea, in carne ver- 
fans, ipfe paulo minor factus fuiffet An- 
65 , eir. H: 7. qui nunc precipue ei . 
ejasque Regno inferviunt , fpeciatim ' i 
terra , cum [int wümifraterii Spiritus , ad 

| mini- 


M 


X« Tiberii de Baar, Interpretatio 


mjaifferium 'emiff y eorum. gratia y qui. 2 


kem beredum inflar. obtinebust , 1b. «ap. 1; 14, 


“ὦ... εἰς . i .- ' 
> ol S 16. 
1 


nexnm vero.gnod attinet. inter dupli.‏ ₪ ג 


Grm. Vifi hujus febfum fen fcopum, litera- 
leti; nempe five. directum ,..& fublimiorem - 


ass magis myfticum ,.. quem: femper, ubi 
im & S.obtinet duplex talis fénfus, often 
dete... demonfirare:.oportét,. licet. illud 


fim pegligatur;ülle hic minime obfcurus, - 


ed faus evidens & menifeílusie(t, Regnum 

eiim Dei legale fub V. T.. multiplici ratione 
cum. Regno. Mete. fub N. "1. fui. connes 
xum ,. viamque.ait illud ἤτανε, im eo con: 
fümrinatum fiit, -ὧς complementum fuum 
accépi. De qua plura mon dicam , «um 
abünde expofnermt: alib, . inprimis Cl. E; 
sesia,.magnos ille Theologie Propheticas 
ftata? , tnm ahbi: paffim, tuni ; precipue. in 
Dif. Ml. ad γα Dau.. Em^l, S. 25-27. 
Düplex itaque ₪06 Regnum. &tbo quafi pe- 
micike delineari,.& fimul in טוג‎ 0 
apte depingi ac reprefentati potuit, 


4 


| 6- II. : 
Sepereft ,.ut. de vere fenfu loei Tob. T: 940. 


pauca fmogeam.: 4/0/82 dick ibi Chriftus, 
ה‎ víde- 


Gen. XXVIII: 12, 13,; 88 
«debitis celum apertum, (9. fagelos Dei ad, 
fesdentes C9 dejceudentes ad. filium. bostinis, 
Nulus dubito, quin ad inftantem exaltatio« 
nem fuam ac illutre Regnum , quod nog 
loge poít 6326110161 , 101 refpiciat Servae . 
tor 5 quod nen tantum ex collatione loci 
Mattb. XXV: 64. fed ἃ ex eo inprimig 
evidenter elucefcit, quod tunc demum hue 
jus di£ki veritas plene conftitit, > illo enim 
tempore colum vere fuifla apertum diei 
potet, quando Chriftus prodromus nofler 
illud.introi , ZJebr. Vl: 20. ad dextrams 
Patris confedit, & fic in Regno fuo insu 
ratus & qua talis hominibus revelatüs 0 
via otro ad. calum omnibus patefalda, 
& Regnum 6166 in hac terza ezeum 6% 
Angeli praterea hic manifeíte occurruns ἐξ 
mini(hri Chrifti tanguam Domini גג‎ ;, 8 
longe inferiores , dum. antea ipfe iis inferior 
fuiflet, Heür. 11: 7. . Nec mpram injicit vox: 
20: abbinc, utpote qua cum aliqua. latie 
tudine eft 63016008 , plane ut, Μία; δ. l..6, 
Tempus illad, vult Sgrvator. dicere, non 
longe aberat, via ad illuftrem, illum evege 
tum jam fternebatur. Alludit omnino ad 
Vifum Jacobi, qui, dum. appareret ipfi ]6- 
hova in ccelefti fua fede, ftabat enim iu 
fummitate fcale , quz ccelum attingebat, eo 
ipfo coelum vidit apertum. — Ad quod fi rite 
attendamus , fponte nobis liquebit, Servato- 

rem 


$6 ΤΙ δά! de Baar, Interpretatio &c. 


rem femet ipfum comparare voluiffe cur 
perfona ifta, quz Jacobo in fuperiori fcalze 
arte ftans apparebat ; licet difertis verbis. 
illud non indicet. Unde fimüál clariffime 
patet , quid fibi velit 56108005, cum loqui- 
tur de 100000: adf/cendéntibus δ᾽ defcendentibus 
4 filium bomimis, in quo valde fe torferunt 
Interpretes; adícenderent nimirum & de- 
fcenderent ed Filium bominis, tanquam in 
fummitate fcalz ftantem, ut miniftri ipfius, 
mandata ejus accipientes, eaque executioni 
dantes. Nec tantum adícendere, fed &, 
od prima fpecie durius videri poffet, de- 
Jrendere ad filium bominis re&e dicuntur, qua- 
tenus ita defcendunt, ut coritinuo tamen 
uafi ad ipfüm redeant, nova mandata au- 
ditari, quum ipfi foli femper prefto adfint, 
eorumque precipuum officium Regno ejus 
adítriéttum fit. "Verba hoc fenfu, quem 
nunc pluribus adíltruere inftituti mei. vetat 
yatio, intellecta tantum 3061, ut fententiz 
«& interpretation] mee obflarent, ut contra 
ingens illi robur addant, quemadmodum 
nemo non videt. | 


₪ e m 
" Φ 


TEE | 11 





III 
JO. CHRISTOPH. HARENBERGII, 


Cogitata de Ninive urbe, ad quam jonas 
propheta Ebreus a Deo amandatus fuit. 


SUMMA TRACTATIONIS. - 


δ. 1. Exponitur de urbe Nineve ad Tigrim. δ. 2. 
De Nino ad Euphratem. 5.4. De Nineve 
ad montem Hermon. | S. 4. “44 hanc tertiam 
INineven 'Yonas α Deo videtur fui[fe ablegatus. 

δι 5, 6, 7.  Refpondetur ad argumenta , 
qua huic fententia videntur opponi poe. 





TRACTATIO. 
6 


uNVEH, נינוה‎ , antiquiffima urbs - 
ivit in annales Ge». X : r1. Con- 

ditorem ejus alii exiítimant 

feifle Nimródum, alii Afchu- 

ZA rem, prouti interpretes locum 

= lum arbitcrantur'extricandum. — Richardus 

|. Gib. Hegane CI. II. F.l. 060 «yn 







₪ v9 


08 Joa. Chriftophori כ 11קז113:6000‎ 


in Originibus antiquifFmarzm‏ כ א .שת א טס 
gentium 1.17. p. 158. pro Nimrodo pugnat ;‏ 
JomanNzs JAcKso in djrenetogifcen 2((tertbdmern‏ 
bet “θεῖς διτώ‏ הו ber dftefien Sonigreíioe vom‏ 
fünff Sjaórtaufenbe/ quem lIibrum ex Anglico in‏ 
Germanicum convertit Cel. cHRISTIANUS‏ 
ERNESTUS DE WINDHEIM, ac 1101106726 17 56,‏ 
edidit, favet Affchuri p. 172.  Argu-‏ ,4 
menta Duumvirorum funt utrimque tam‏ 
fpeciofa, ut difficile exfiftat judicatu, utri‏ 
alma fit tribuenda. srTRABO (4) aliique‏ 
inum pro conditore habent. διηγαύο fic.‏ 
Joco poiteriori: JNisum Ninus im 2fiuria‏ 
condidit y ejus uxor Babylonem. dtque δὲ fiam‏ 
occupaverunt, e — Pofleris fuis. imperium‏ 
reliquerunt. usque ad Sardanapalum 5 /frba-‏ 
eem (aa), quod poflea in Medos translatam‏ 
eff. Sed Ninus urbs poff. Syrorum. everfionem‏ 
exteriplo deleta fuit. — Ea multo major erat‏ - 
Babylone, in 4turie campo fita.  Situm urbis‏ 
ad Tigrim praterfluentem indicarunt nxRo-‏ 
porus I, 195. II, 150, PTOLEM/ZUS, alii.‏ 
PLINIUS, eam. Jpeztancem ad Solis oceafum‏ 
impofitam fuifle Tigri, memorie prodidit‏ 
Vl, 13. AMMIANUS MARCELLINUS Domen ANi-‏ 
"neve‏ 


(a) L. II, p. 139. L. XVI, .ק‎ 1071. Amfteloda- 
mi 1707, fol. STEPHANUS BYZANTINUS de Ur- 
bibus (9 Populis p. 5G3. edit. 17 Berkelii, 
1694. fol. 

(ae) ATEENAUS L. XII, p. 539, 


Cogit. de urbe Ninive adProph. Jona. 99 


e»t ei impartivit ac ingentem Adiabens ci- 
vitatem adpellavit, XVIII, 16. eruinis fcili- 
cet emergentem ac a Perfis inftauratam. ) * ( 
ה‎ Ninus fuerit Affchur , an Nimrod, am- 
bigunt au&tores. Cumbetlando placuit fenten- 
tiam amplecti pofteriorem, p. 16r. Quis & 
guam prifcus ile fuerit Ninus, queri po- 
tet. Ac ipfe ac Semiramis tot tantisque 
improbabilitatis generibus ex Cfefíe Cnidii 
fabulis laborant,ut vix paucula videantur effe 
vera. Adfe&tator Ctefie iftius 1020805 sI- 
cuLUs quam vellem hanc Ninum ad Euphra- 
tem haud pofuiffet! Siquid conjectando adfe- 
quor , nomen Nineves puer conditor urbi 
indidit, amorem erga filium fuum teftatu- 
rus. Nam nomen sia filium denotat , fa. 
miliz augmentum. Ges. XXI: 193.  Hiob. 
XVIII : 19. 7ef. XIV: 22. Nomen maveh, 
nomini א;א‎ adje&um , fignificatum prodit 
domicilii , lócive, in quo quis manere poteít 
eum fuis vel hominibus vel cum animalium 
grege. Jonz stas incidit in primos regnan- 
us Jerobeam alterius annos. 2 Rer. XIV: 
25. Stetit tunc utique Ninos ad Tigrim 
adhuc floruitque ultra centum ὅς quinqua- 
ginta annos. 

6 2. 


(*) .א אג סן‎ MAnsHAMTI Canon cbronicus ad Stc. 
XVIII. p. 600. Lipf. 1676. 4. 0/0 
| G2. | 


joo oa. Chriftophori Hatenbergii כ‎ 
| 6) s. 


Alia urbs 05אזא‎ ad Euphratem fuit fita, 
difcriminis caufa nomen 26285 5 
Nini, τῆς ἀρχάιας Νίνν. Nota funt , illa 
suID in verbo Damis: Δαμ'ς dere cox. ₪00- 
QQ-, τὴν ἀρχαίαν ὀικῶν Νινον. Damis vir 
fapientie non expers, veterem babitans Ninum. 
DIODORUS sICULUs, Ctefise premens vefti- 
gia, Ninon ad Euphratem (^) collocavit. 
Strabonis locus, quem fupra indicavi, for- 
taffis id ipfum indicat. AMMIANUS MARCELLI- 
בטא‎ utramque Ninon habet. De illa (c) 
hec prodidit: I» 44iabena Ninus eff civitas. 
De hac fic fcripfit. (4): Comagena, nunc 
- Eupbratenfis , clementer ad[urgit ,— Hierapoli, 
veteri. .Nino. 89 Samofata. civitatibus amplis 
illuffris. SAMUEL BOCHARTUS (4) & JOANNES 
xMARSHAMUs (f) hanc Euphrati adjacentem 
Ninon ftabilitum iverunt, quorum argu- 
menta contrarium tenens CHRISTOPHORUS 
.CBLLARIUS hec perpendit nec debite (5) 
| refellit. 


(Ὁ) Bib. Hift. XVI. 
(c) XXIII. 
d) XIV , 26. 
e) 1n Pbaleg. c. 20. p. 249. edit. 1682. 
f) In Canone cbronico p. 598. t 
(g) Geograpbia antique. 111, 18. p. 429. Lit. 
1706. 4. 


Cogit.de urbeNinive adProph.Jonz. 101 


felit. Attentione id haud eft indignum, 
qiod non folum Cyaxares II. cum Nabu- 
chodonofore Ninon evertiffe dicitur (5), 
fd etiam Arbaces, adjuvante Belefo Baby- 
lonio, a 0760 adfectatoribus exiftima- 
tr (;) expugnaffe Ninon, Euphrati adja- 
centem , eamque evertiffe, Si hec fpeCtare 
judices ad Ninon veterem, & illa ad Ninon 
ligri impofitam, nodum, opinor, extri- 
calti moleftum, | | 
6 + 


Progredimur porro ad Nineven, olim 
dictam Νενη9 ,וא‎ Neve. Itinerarium An- 
tonini eam bis exhibet hunc in modum (£4 ;: 
מ[‎ itinere ab. Eumari Neapolim m. p. 217, 
fie. Geroda M. Ρ. 49 


Thelfce 16 
Damaíco 24 
Ere . $0 
Neue 30 
Capitoliada 36 
Gadara 16 
Scythopoli — 16 
In medio 10 
Neapoli 1 


4 Se- 
(b) Tob. XIV: t2, f. uznopoTus 1, 6. 
i) פטתספסופ‎ SICULUS lI , 3. | 
8 To. M. fntiquitatum. Ecclefiaflicarum | 6 
lis α Scbelfiraie p. 583. 587. f. Remae 1693. 


fol, 
G 3 


Joa. Chriftophori Harenbergii,‏ פסז 


A Seriane Seythopolin M. P. 218 ; זט‎ legiturin Mfto Chriftinz, 
S2S1a2miuniada M. P, 32 Item a Damaíco Hemefía 


Hemifa 18 M. P. CLI1I. Sic. 
Laudicia 1$ Abila M. P. 5$. 
Lyto 132 23 
Heliopoli M. P, 33  Conux $3 
Abila M. P. 38 Laudicia 38 
Ere M. P. 32 Hemcía millia 

Neue M.?. 3o plus minus 318, 


Capitoliada 36 
$cythopoli M. P, τό 


Secutus fui nümeros & fcripturam σης 
fcripti, quod in Chriftine Regine erat qdon- 
dam bibliotheca , a Scbelfiratio expreilum. 
EMANUEL ἃ SCHELSTRATE :ן6016‎ 
Fherofolymitani Notitiam ac fedis quartz, in 
Betyra, Beryra , Arabie recenfuit. epifco- 
patus XXV. (7) hunc in modum ; Zfndra/fox, 
γα. Metblenam (Medavon) *, 
(Jeraffon), Neviy JPbhilodelpbias , Yerapolis, 
Efuos, | Neapolis ,. Pbilippopiopolis , — Fenu- 
tbos ,| Dionyfías ,. Conflantia (| Drycbonicha, 
Canocba, Batbanis. - Confer 1851. 
אטע‎ TYRIUM de Bello 04070 X1V , 12. p.234. 
f. 4068 1549, fol. Nevi prave heie fcri- 
pium Avi», quod e codice Vaticano me- 
lius edidit EMANUEL a SCHELSTRATE per JVeoi 
inter Jeraffon, qua eft Gerafa, ὅς Philodel, 
"phias, id eft, Rabbath Ammon. In Aori- 
112 Dignitatum Imperii Romani (m) 28. 21, 


2. 20. 
)]( T. IL. p. 743. f. 
(m) Parif. 1651, 4. Brevior eft, quam Emanuel 
6 Scbeifirate publicavit Te. 11. «πε. Eccief. 








Cgit.deurbeNinive adProph. Jonz. 103 


219. leguntur. hzc: 24d prima Dama[cena 
sie "Jovis. “4 nona Diocletiana P'eriarace. 
Codex Urfími habuit Invarca. fd prima 
οποίων; Cume. | Cunia Ptolemei fecun- 
dum Pancirolum. 444 prima lamamnorum 
Nge. liec eft Nea Herodoti; ac. Plinii ex 
fententia PANCIROLLI. SpeGant hec ad 
Phoenicen Libanefiam, Antilibano circum- 
vicinam. Unde mihi füfpicio nafcitur, ur- 
bem Neve defignari per Neja. In ד‎ 
πρωτοκωϑέδρλας ὡγιωτώνων πατρμαρχῶν. quam 
edidit SCHELSTRATE (5) ex codice Vatica- 
no, notantur inter loca Provincie Arabie 
4drafum, Dia, Medavon, Geraíla, Neve; 
Philadelphia ἄς. Urbs Neve, Naveh, 
dicta etiam Nineve, inter Aere, feu Ere, 
feu Cherus, (o) & Capitoliadem verfus 
Scythopolin fita, videtur state vatis Jefaize 
fuiffe perquam nota. Ipfe enim meminit 
urbis manite feor(im intra folitudinem fite, 
Naveb, domicilium quippe repudiatum & 
defertum in loco culturam refpuente, ubi 
juvencus pafcat & ubi cubet, & ramos ejus 
loci abfumat, XXVII, 1o. Intole hujus 
urbis eque referuntur in adverfariis: Judzo- 
rum ac Aegypti. Quis porro ignorat 
| | Nav- 

37 
9) In Diatypofi. 120011 Sapientis p. 218. in RE 
» LANDI Palae/lina. a d - 


1604 Joa. Chriftophori Harenbergii, 


Navdeos feu Nabideos? Quis; ignorat, 
olim litteram ὅ pronuntiatam fuiffe, ut 
noftrum « ? 

Nolim tamen Nabdeos )65 858 

ro incolis Neve habere. Nam EuszeBivus 
10 Onomaflico habet urbem "Tudeovum Nineven 
circa angulum. rabie. BIERONYMUS de Locis 
Hebraicis hec repetit, addens: quam nu» 
correpte  Neneven vocant. Indicat idem ac 
corrupte. Circumvicinam regionem non vi- 
dentur tenuiffe. Nabdai feu Nabadei, qui 
per erratum librarii vocantut Zaa4aio. 
'3 Macc. Xll: 31. Jonathan eis victis direp- 
tisque Damafcum revertit, antea citra 
Eleutherum in terram Emath progreffus. 
Eupolemus apud — Eufebiuts חן‎ Preparatione 
Evangelica | memorie prodidit , Regem 
Davidem cum Edomazis, Moabitis, Ammo- 
nitis, ltureis, Nabatzeis & Nabdeis bella 
geílifle. Agrmi, bacbagreim, fedes habue- 


runt verfus climata Gileaditidis orientalia, - 


ac etate Regis Sauli per Belam , tribus Ruben 
principem, fub tentoriis viventes, devi&i 
^ funt, fiquidem ipfe a fluvio Phrath (Oronte) 
ab urbe Aroér, fede fua, ditionem fuorum 
protulit 4 finibus iftius fluminis .ad Baal 
Meon. s Cbrow. V: 8, 9, το. 8 
Rubenite, Gadite ἃ Menafüite, ex dimi- 
dia hi parte, bella gefferunt cum Agrais 
ilis, & cum Fitur, Naphifch & Nodabh 

ΠΣ | trie 


Cogit.de urbeNiniveadProph.Jofiz. tos 


tribubus felici eventu. V, 19-9292. Agreosg 
prunt PTOLEM/AE&CS (f) DIONYSIUS Perieg. 
v. 956. Gc STEPHANUS BYZANTINUS (4), nec 
son ipfe א‎ 40 (7) & hieropfaltes LXX X11I, 
7. Eft, qui hos in regionem circa Neven 
ponit. At AEgrei habitarunt, vel potius ten- 
toriis incertis errarunt, ad Orientem Am- 
monitidis ὧς Gileaditarum , ideoque nimis ab 
urbe Neve verfus Orientem disjun&ti vagique 
degerunt. Hebrai potius ftatuerunt, urbem 
Neve fuiffe urbi Chalamifch vicinam (5) 
aca Judaeis habitatam (7). Hec vero alibi 
nominatur Cheleam ὃς Chelam 2 Sam. X; 
10. ubi Aramzi, cum Davide confligentes, 
6: hune ab incurfu in Ammonitidem prohi- 
bitur, viti funt ὅς veCGigales redditi, 
Damafco qui iter faciebat Gadara, millia 
pafluum 119 peragrabat. A Neve iter fe. 
gebat Gadara per 66 millia paffuum , feu 
15 milliaria Germanica. Situs igitur urbis 
Neve in ultimo ad boream ortivum Bata» 
6 angulo eft conftituendus, 


| . 4, 
))( V, 19. 9 | 
)4( 7. 
( ) L. XVI. p. 1112. 
(s) Ecba rgbbati fol. 72. col. 4. = 
(e) Ibi & in Midrofcb Cobeletb fol. 88. col. s. 

Midrafcb Rub fol. 2. col. 3. | 

5 


τού 704. Chriftophori Harenbergii; 


6 4 


. Ad hanc Nineven Deus amandavit Tonam : 
prophetam, ut opinor. Expromam argu-- 
menta, quibus ad [ic fentiendum adductus = 
fui. En primum / Deus nationem Hebreeam : 
doctrina faluberrima & .prophetis eam  in- - 
culcantibus ita inftruxit, ut hoc beneficiüm - 
huic nationi fuerit precipuum & privum. - 
Pf. CXLVII: 19, 20. Dest. XXIX: 99. . 
1V:7,8. Natoni huic memoriam tanti 
beneficii inculcavit ita: 11101 ad vos cun&tos 
meos miniítros Prophetas (v). En fecundus / 
Nationes exter: Diis fuis feoríim delectis 
fic erant dediti atque adftri&i, ut Prophe- 
te eorum nonnifi horum juffu & nomine 
venditarent vaticinia fua. Affyrii, qui Nie 
neven ad "Tigrim habitabant, colebant 
tempore Sennacheribi Deum füum com- 
Tmentitium  Nifroch. 2 Reg. XIX: 37. ,: 
XXXVII: 38. XXXVI: 7, 18, 19, 20. 
Sidoniis prophete erant non Jehova, fed 
Baalis & Aftartes. 1 Reg. XVI: 51, 32, 33. 
XVIII: 19* 29—40. Damafcenorum Re- 
ges altare habebant diverfiffinum ab ara 
Ebrzeornm aliosque Deos. 2 Reg. 71: 10. 
En tertius! Exemplum aliad haud exftat 
 Jmiffionis Prophetarum, ad nationes extra-. 
| 4 
(u) 2/6. XVII: 13. Ter. XXV:4, 5. 


| 


| 


Cogit.de ürbeNinwe adProph, Tonle. roy 


225 directe, Apoftoli Jefu nequidem ad 
eos populos ijnitjo miniílerii fui fefe conver- 
terunt do&trina divina imbuendas, nifi poft 
quam Judei ipfos audire eisque morigerari 
Iecufarent. 14/72. 20111: 94. 48. XI; 
3218. XIII: 46, 47 En quartum/ Deus 
oracula fua, quorum in partem veniunt va- 
ticinia Prophetarum Jehove, credidit ac 
demandavit Judeis tamquam przcipuum & 
fingulare beneficium quoddam. Aem. 11]: 9. 
IX: 4. nec non promiflionem 66 64 
& ad ipfos delegandis prophetis eis impar- 
tivi. Deut. XVIII: 15. Ubinam vero le- 
giuur Dei promiffum de prophetis Judeorum 
ad urbes Regum exterorum primariag mit- 
tendis? En quintum / Oppidani feu incole 
urbis Nineve juffa Dei ac Jona divini Pro- 
phetz exceperunt honorifice ὃς obfequio 
convenienter , quod [62008 , Deo vero, 
erat exhibendum. Rex ipfe, cujus in di- 
tione urbs erat, oracula Dei reverenter & 
amanter fufcepit, 66 ruinam urbi fuz pras- 
nuntiatam publica male actorum poenitentia 
occupavit. An Rex extrameus, commen- 
titiorum Deorum cultui cum urbe fua addi- 
Gus, Deo Hebraeorum eum habuiffet hono- 
rem? Num ifte prophete Hebreorum ora- 
cula Deique horum juffa סט‎ animo tulis- 
fet? ^ An Deus verus invocantibus idola 


poeni gratiam feciffet? Quis ignorat peftem 


amoriq 


--- -*.. . ה - ודד‎ "illins -p ," nen "ד‎ 


^ 


7 ידא 2.4" 


1ο8 joa. Chriftophori 1 


amoris inpati illam, qua unusquisque reli. 
gionem inter fuos dominam colit fjbique 
fecundam effe putat? = | 


6: 5. 


v. Non eo 1886185, non una fufflamina fen- 
tenti& mese opponi polífe.  Obverfatur 
animis e continenti horum fcrupulorum 
moleítia una & altera. En primam/ 58 
igitur liec Nineve fuit veri Dei non oblita, 
atque intra Paleftinam Hebraeorum . fita. 
Nec eft, quod reluCter. En fecundam / In 
Batanea & ad Antilibanum initio regnantis 
jerobeami. alterius, qua Jonas vaticinia 
edidit, 2 Reg. XIV:25, non videntur vi- 

.. 20186 Reges minores. Refpondere liceat, 
'dubitationem illam felido talo haud inniti. 
En tertiam! Jonas, fi Nineve, ad quam 
ipfe delegatus fuit, Hebreorum facra non 
abhorruit, fruftra refugiffet iter, eo infti- 
tuendum. .Nervum bujus argumenti videre 
mihi non licet, exiftimanti, Jonam potiori 
- ratione evitaturum fuiffe iter, quod ferebat 
Ninum Euphrati adjectam vel impofitam 

illam Tigri Ninon. En quartam/ AnteJone 
etatem  Nineves tertie nulla fic mentio. 
Idem judicium in mentionem de aliis urbi- 
bus congruit eamque feram, ac haud raro 
femel dumtaxat inje&£tam. Scriptoribus facris 
: "^ . pon 


. | 
| 
M 0 ' . 
“-.-. Ὁ $65» — -- = א‎ ) ἸΡ ₪266 007 0 0 0 0 000 


Cogit.de urbeNiniveadProph. Jons. 109 


libuit opus geographicum concinnare,‏ מש 
fortaffis inveniet aliquis locum pofthec ,‏ 
in quo Naveb id ipfum nomen noitre urbis‏ 
e. Jofua non expofuic fufe tra&tationem‏ 
de urbibus Rubenitarum, Gaditarum , ac‏ 
wansjordanicz "Menaffitidis, eo quod he‏ 
erant extra regionem divinitus promiffam‏ 
fie & jam a Mofe illis fuerant divifi& ac‏ 
adügnate. De Menaffitide prorfus pauca‏ 
ipfe cum lectoribus communicavit. XIII:‏ 
Conf. Num. XXXII: 39—42.‏ .31 ,30 ,39 
Nobhah Me:‏ .15 ,14 ,13 ,10 :11 ואת 
naffides nonne urbem 0/2 occupavit, cir-‏ 
cumvicinis cum villis, ac eam ex nomine‏ 
fuo adpellavit Nobbab? Num. XXXII: 42.‏ 
Nomen quidem prifcum pofthec non peni-‏ 
tus intercidit. At incole Hebrei fine ullo.‏ 
dubio propagarunt nomen Nobhah. Kanathee‏ 
fitus ex tabula Peutingeriaua elucet. Inter-‏ 
vallum inde erga 20 in ea eft 30 mill.‏ 
paff. hinc Hatita 40, hinc Tbantia 9, hinc‏ 
Boffra 24 , hinc 4draba , 16, hinc Capitoliada‏ 
hinc porro Gadara 16. Ex eadem‏ & ,16 
tabula intelligitur, Cbasatbam  abfuiffe ab‏ 
[etos 97. mill. paff & hanc Damafíco 25.‏ 
Utor tabule, quam MARCUS VELSERUS 1598.‏ 
Áutverpiz in Jucem emifit, editione. Coa-‏ 
lefeit ex indicio adlato diítantia urbis Ca-‏ 


natha ab urbe Damaíco ad ὅς millia pas- = 


fuum, que fant equalia miliaribus Germa- 


1110 jo. Chriftophori Harenbergii, 


ricis 12 & fere dimidio. 205 פט זמ‎ in Osoma[Eico 
tradidit, Kanatha effe /frabie vicus in T*a- 
cbonitide juxta 20074. srEPHANUS Kapatha 
vocat, «urbem juxta Boffram in Mrabia. Vix 
videtar dubitandum, 17028422 & Naveb, 
Ninive, quin fint locus idem, urbs eadem. 
Antonini ltinerarium Damafcum inter % 
Neve pofuit 60 m. paíf. diftantiam , quee 
jn» Kanatham prorfus congruit. Nonnulle 
enim urbes duobus tribusve nominibus erant 
impartite, compofite quippe ex partibus, 
quarum fingula fingularum urbium fpeciem: 
preferebant. [6005 & Jerufchalaim erant 
urbes dus conjunéte, queis tertiam David 
urbem a fe nominatam adjunxit. Indeena- 
te funt denominationes Tricomie, Tetra- 
comie, Pentacomie, Hexacomise in JVozi- 
jíis ecclefiallicis , in. quibus utique Canotbas 
ὧς Neue folent diftingui, quemadmodum 
.Sichem 66 Hebton feptemtrionalis, admo- 
dum vicine, Jebus & Terufchalaim diftin- 
guebantur. De reliquo Boftra inter & Cnath 
. feu Chanatham erant 12 tilliaria Germanica 
ad minimum, fi tabulam fequimut Pewfin- 
gerianam. | Difcrimen, quod videtur urbibus 
aveh, Neue & Nobhahh intercedere, re 
ipfa exile vel potius nuHum eft. Remoratur 
nos porro obje&tionis qwimfe nervus, cui 
multum fpeciofe gravitatis videtur ineffe. 


ὮΝ $6 


Cogit.de urbeNiniveadProph. Jona. 1 11 
+ 6 


Tragulam commentationi mes injicere 
poffunt, qui fecus fentiunt, argumentum 
veluti fagittam inde depromentes , quod 
Nineve Jone dicitur urbs tante magpitudi- 
nis fuifle, ut vix intra tridui tempus ab 
uno termino ad alterum tranfiri potuerit. 
Jos. 11: 4. Amplitudinem ejusmodi viden- 
tur STRABO , (*) DioDonRUs Siculus 11, 30 
aliique fcriptores tribuiffle Nino feu Nineve 
urbi, intra Adiabenen ad Tigrim fite. At 
Diodorus urbis ambitum definivit 480 ἢ4- 
dis. Unde intelligitur , eam, fiquidem 
oblongam, fimilem quadrate, figuram ha- 
buit, Don fuille tante magnitudinis, ut 
vanfitus ejus triduum poftulaverit. Singu- 
lis enim ita lateribus 6090315 fuerunt 190 
fadia feu tria milliaria Germanica, que 
certe uno. propemodum die queunt com- 

| meari. 


(τ) Lib. XVI. p. τοῦι, Babylonis erat forma 
quadrata. פטדספסגאע‎ 1, 185. Erat Nini 
figura oblonga. Latus utrimque longius ad 
150 ftadia excurrit; reliqua duo minora ob- 
tinent go.  Ambitus igitur vetus ftadiis 430 
conítat. Sic Dioderu;: Latus longius squale 
fuit tribus milliaribus Germanicis & tribus 
quartis; latus brevius duobus ejusmodi mil 
laribus ac uni quadranti. —— E 


312 joa. Chriftephori 1 


meari  Pendent heic omnia a vocabul. 
מהלך‎ , quod non tranfitum urbis feu diame 
tri fpatium , fed  obamóbulationem indicat 
"Zacb. 111: 7. Ezecb. XLII: 4.. Neb. II? 6 
]lvit ac proceffit Jonas per Nineven. 
אחד.:‎ CY מהלך‎ àmbulatione unius dies fu 
'fcepta atque exitium urbi imminens procla- 
'mavit, nifi hec ageret poenitentiam male 
actorum. Jon. 111: 4. In nuntium vel prze- 
'conem hujusmodi non cadit fpecies pro- 
-fe&ionis feu itineris initi. Ambulationem 
fuam repetit Jomss per alias urbis partes , 
atque eam triduo ad finem perduxit. Quam 
primum Jonas unius diei obambulationem, 
preconio jun&tam , in una illarum urbis 
partium perfecerat , incole fefe ad peeni- 
'tentiam male actorum compofuerunt , eo 
quod fidem Deo illi habebant, qui [onam 
*ad hanc denuntiationem miferat publican- 
'dam.: Deum igitur Hebreorum incole cre-- 
:diderunt effe Numen verum & verax, fo- 
'Jumque veneratione fumma dignum, licec 
nullis perfuafionibus, nullis miraculis, ad 
;hanc doctrinam fuiffent permoti... טא‎ 
hierophantarum commentitiorum, nullus 
 fictitii Dei propheta fe commovit, ad fidem 
ronuntiatis מס[‎ detrahendam proclivis.- 
emo obítabat vocibus Jone, nemo men- 
tionem ac majeftatem Dei Nifroch ei op- 
"ponebat.. Quid hoc erat rei? An hzc in 
| | Ninon, | 








Cogit. de urbe NiniveadProph. Jonz 113 


| Noon , Tigri vel Euphrati adjacentem 
engruunt? Nonne eo ipfo fignificatur, 
ες INineves, ad quam Jonas amandatus 
fuerat, incolas fuiffe vero Hebraeorum Deo 
addictos ? Verba, quae ad amplitudinem 
Nineves defignandam folent trahi, פס‎ 
ignorationem vel negle&tum nominis maba- 
lacb , ad חס[‎ ambulationem; " calamitatis 
inftantis nuntiam, funt referenda. Leguntur 
ea Jon. 111: 3, 4, 5. «X fic funt interpre- 
tanda, ,, Zune vero (ὁ operi demandato acciu- 
» xit Jonas €2 progreff/4s eff nere fuüfcepto 
» 44 Nineven. canveuienter 14/70 Sebove ) ₪ 
» ANineuc erat urbs magna, Deo propitio ia- 
» duleente,) ambulatione tridui Qgtengs, ut 
.» Officio fuo perfungeretur. “ἔφαν Jonas 
» ex/pettlando fe continuit, dum in urbem ve. 
» Dit, embulatione diei unius fungens, atque 
» exclamavit, dicens: Addbuc reflant. quadra- 
» £inta dies, qu'bus elapfis Nineve evertetur; 
» quum incole Nincves Deo, exitium minan- 
» d, fidem Baberent atque. publice indicerent 
» Jtjunium , induerenlque veffes. lugubres tum 
» primores, tum infime [ortis boxes. — Per- 
» venit (fequentibus duobus diebus) «er- 
» bum illud Dei ad Regem Nineves, — Tune 
» ipfe etiam, folio tantisper [uo relilà, amovit 
» 4 ftje pallium fuum amplum ) אא‎ ( €9 con- 
| » Cif 


(xx) Gen. XXV:25. Sif VH ia, 24. 2 Reg. 1:13. 
Bibl. Hagane Cl. 11.8.1... .H ..:. 1 Reg. 


114 joa. Chriftophori Harenbergii, 


s, texit fefe vefte pulla, feu cilicio, atque frloeri 
,. cinerum infedir." Rex proinde vaticinium 
Dei vert reputavit pro vefo, nec de afienis 
Diis cogitavit. Fuit utique hec Nineve 
arbs magna , Ὦ refpicias ad zetatem Tonee & 
ad ftegionem illam, intfa quam fuit «urbs 
|| fita. Erat enim 601118 & jumentis -6ז‎ = 
ferta. 705. 11]: 7. IV: 1r. Ea tanc con- 
fuetudo- obtinebat in Oriente. [ta etiam 
Nineve Adiabenica compleCtebatur jumen- 
torum domicilia, hortos, agros & alia loca 
ab incolis vacua (y). Eumdem morem fe- 
quebatur Babylon, in qua incole preterea 
nom habebant domos contiguas, fed inter- 
eapedine quadam difcretas, ut aura liberius 
urbem perflaret & incendia latiora averte- 
rentur , tefte cunTIO V, 1. $. 27. 


& 7 


Non eft quod moneas, regnis minoribus. 
caruiffe regiuneulas Antilibano vicihas. [πὸ 
eo enim terre traCtu Arama generis haud 
unius varia tenuerunt minora regna, eorum» 


que 


I Reg. XIX : 13, 19. Urbs videte  pedo- 
ταις fuiffe immerfa. Vitium id Jonas cre- 
didit effe exitio dignum, ὅς exhorruiffe vi- 
detur id crimen. 
(y) p10Donus Siculus IL, 3." CHRISTOFHORUS €EÉ-- 
. LARIUS:.Ín Geographia. antiqua ad. Ninum. 





Cogit-de ürbeNiriiveadPropli. Jonz. 115. 


Reges,. a Davide vel victi vel in fideni 
cpu, religionem amplexi fünt Hebrzo- 
mm. Hos inter Rex Gefchureorum, focer 
Abfalomi, merhoratur. 2 jam 11]: 5. XIV: 
17. Gefchur fita erat juxta Aram. 2 $a. 
XV: 8.. Gefchur & Aram adpellantur ville 
hin, füte in Menaffitide "l'ransjordanica 
LCbran. 11:.23. 11386085 vicina erat urbi 
Geíchur , Deus. 11: 14. 70,5 XII: s. XIII: 
13, a€ vocabatur etiam : rem | Maacbatb 
t Chron. XIX : 6. "Aram igitur videtur fuiffe 
Áram.maachath; . 122010 in Aram vicit 
exercitus gentium dlivetfárum. 2 ew. VIII: 
$ Hos oppofuerat Davidi Hadad Efer Rex | 
2000. qux dirionemi .eXercebat in urbes 
Betach &.Btotai. z Sam. 7111: 8. Adpel- 
hntür hay Tibheath,, Btotai ὧς 6 .מ0‎ 1 Cbron. 
XIX :.8. Dubitandütn. haud eft, urbes 8 
"ihi ab exteris $ocari Bedagenen, Jabru- 
dmm ἃ Connam.. Hec ultima, Laodiceam 
Gbiofam. àb Libanum inter, & Heliopolin 
feu Ckamath fita ,.ab. utraque diftabat XXXII 
m. paff. .ut eit in ITINERARIO ANTONINÍ. 
Brotai. eft Jabruda ; Jambruda Pfo/ene; , Y4- 
buda. in. ANoritia. (z)- Epifcopatus -Dagafze- 
"! culi illa: arbs: füberat.. Betach.a. yosePHO 
vocatur δδαρέσα,, 2402 NIL, s. 3 Alias 
. ἘΣ o disi 
(s) Τό. 11. .את‎ A SCHELTTRATER «dütig. Ecclef. 
139% €. 00s 
o. . H3 | 


116. > Joa: Chriftophori Harénbergii, 


dixi de hifce urbibus fufe. Rex alius fedem - 
habebat in urbe Chamath feu Heliopoli, ac - 
fe Davidi fubmittebat. 2 $2». VIII: 9, το. 
604 vocatur Chamath-Zoba z Chron. 
XVIlI: 3, 4. ἃ ea quidem, ad quam fuit 
"Fadmor urbs per Salomonem exfítructa.. 
Unde collegi, urbem Zobah, Tauba, fuite 
in regione Chamath feu Coele Syria , ab. 
oppido ejus olim primario Chamath dié&ta.. 
In terra Chamath feu Emathiti, que& pert | 
nebat ultra flumen Eleutherum ad feptem- 
triones, t. Macc. ΧΙ: 25-30, erat urbs. 
Riblath: jer.LIl: 9,26, 27, quam fuiffe. 
oftea Raphaneam dictam, vix dubitandum. 
videtur. Jpfía Damafcus cum adjaeente ter- 
ritorio, Aram-Dammefek dicto, gaudebat 
tenc Rege vel Duce fua, a partibus Hada- 
deferis (ante, quem David devicit im -<זק‎ 
Jio juxta Aram. 1 Chron. XVIII: 5.. Ex eo 
tempore David in illud territorium videtur 
vrefidia fua pofuiffe, 2 Sam. VIII: s, 6. 
Ne vero numerus occiforum in przliis & 
dedikorum nos turbet, meminerimus neces- 
fum eít, bellatores olim nom per ehiliadas, 
centurias & decurias effe numeratos , fed 
.per prefeétos ducesve familiarum feu 5or- 
darum, reliquos vero, qui ejusmodi fami 
]ias non conítituebant , viritim, per ^N, 
fuiffe fupputatos. .Duces illi vocabantur 
ty59N, quod vocabulum in numero bellan- 
. e. tium 















(gi.de urbeNiniveadProph. Jonz. 117 


ic unius plarrumque familiarum dinu-‏ חש 
זכ krniaram non interpretandum eft‏ 
hii enitn. mortales non gaudebant in Pa-‏ 
kin ac Syria militibus ftipendiariis, fed‏ 
gporumcunque fuorum , qui annos nati erant‏ 
"pni, erat arma fequi, hoftibusque ea‏ 


 Birre, Zobhah mihi videtur fuiffe Laodi- 


61 Cabiofa Phoenices Libanefie feu Idu- 


me feptemtrionalis , Emefam inter & 
Cnm, non Kinnesrin, non Nifibis, non 
(δοῦναι. Nam Joab, reverfus ex Aram- 
Mlaram , ubi Labanus feptidui itinere a 
Mamota Gileaditica disjunétus vixit, ὅς 
imul reverfus 6 /frame- Zobba , denuo Ara- 
δος feu Idumeos in valle falis devicit. 
Σ Cbron. XYXt 22. . 2 Sam. Ψ ΠΠ: 19. Pf. 
CVIII: ». LX; τ. 2. David vicit Phi- 
,סמו‎ incolas montium Seir, Moabitas, 
wmopitas, In eosdem & Emathitin Salo. 

70 fuit dominatus. (4) Nihilominus Tyri, 
Sidonis, Aradi perfiftebant Reges; ac Da- 
fti neg. non. per Aramaeam adje&tam no- 
םוז‎ oriebatur fub Salomone fene regnum. 
| ἄρ, XI: 24, 25. &loc autem mortuo, 
Hérei in duo regna fcindebantur, ac fen- 
I^ finitimi novas- machinabantur domina- 
וס‎ formas, paffim ab Hebraeis deficien- 
tes. 

(4) 1 Reg. IV: a4. ubi Tiph-fach eft Thapfacur 

Scylacis feu Orentes flumen. 


H 3 


118 Joa. Chriftoph. Harétibérgi ὅρςο,) 


tes." Jerobedmi II ztate; quam Jonas ἃ 
Ugit, regulis fuis fuberant : Arabes , ας 
baalite ἃ Mennii, foedere mutuo adver 
Ufiam Regem conftricti 2 Cbres : XX Vl: 
An Min:i huc fint vocandi, . dubito edmae 
dum. Kedarenis feu Cedreis, & eis , quay. 
rum caput erat Chatzor, 401 éradt Jeremy 
₪40 Reges. Ter, XLiX: 28. :lfclitobh 3 








Tob reeio (5) dudum regulo fuo U 
erat. Aflchur, Moabitargm feederatus, 2 
LXXXIII: 9, videtur Principem Gefchu 
reorum jndicare (c). Seunacherib everti 
Reges Emathitis, 87401, ac urbium Sephsr: 
vaim, Hena feu 2469 ὧς Ivva. 7ef: XXXVII 
13.. XXXVI: 19. z Reg. XVIII: 45. Vir 
detur Neveh latere in (ע'ון‎ 4jom, prope 
Beth Maechah. z Aeg. XV, 59. Et cwf 
addam complura? Quis enim univerfa 1ill& 
repudiat, que unico leguntur loco, nec'g 
multis fcriptoribus memorantur? . 


> (b) Hifteire univerfelle d'une Societé. To. TY. p, 198 
(2) μά. ΧΙ: 5. 2 Sam. 2: 6. 2 Macc, Xl]; 17." 
24 

305 r 

| m 


IV 


119 


I V. 


NICOLAI BARKEY, 
5. Th. D. ₪ Profefforis , 
OBSERVATIONUM EXEGETICARUM, 
j» A&orum Caput Tertium , 
TRIAS 


($ αν 
ACT. VIE: 17. & MATTH, XXI 38. 


Και v" 1000 , ὀιδρ ὅτι דא‎ ἀγνοιαν lreg- 
fart, ὡσπερ καὶ ἐν ὠφχοντοῦ ὑμῶν, 






and ierpretes tantum: non omnes 
crimen populi Judaici, de quo 
tefatur Lucas, ex ignorantia 

profe&um effe. agnofcunt, adeo- 
יי 4 ג‎ iliud aliquo modoereputant 
excufabile. Rein ΝΞ eft in ver- 


H4 bis: 


120 | N. Barkey , Obf. Exeg. 


bis: “παι 8 dexovrte Suus, ( revera felutu 
difficilis eft, quia primores Judeorum 'non 
adeo igmorante: fuille videntur, & in Para- 
bola Mattb. joco indicato occurrente , Vvini- 
tores agricole dicuntur cossioviffz filium" Do- 
sim viue. Commentatores hunc. nodum. 
diverfimode folvere tentarunt — ////j verba 
hec tantum referenda 616 putarunt ad τὸ 
ézegliare. nOn vero ad praecedentia שז<א‎ 
>< וטלא‎ , ita ut Comparatio populi cum pri- 
moribus. folummodo fpectet ' utrorumque 
opera, non vero originem eorum, vel ope- 
118 exculpationem, Verum hoc modo feca- 
tur, nop folvitur, nodus. Nifi enim ν᾽ 
dva. Yeferenda fit ad Proceres eque ac ad 
populum, nulla ratio fuiffet comparationis 
populi eum Proceribus, ὧς «o 9ez«e plane 
fuperfluum foret ; quia nulli ignotum efle 
poterat facinus interemti inpocentiffimi Ser- 
vatoris ex confilio & fuafu quam maxime 
Procerum perpetratum fuiffe. 7f//j Proceres 
jJudeorum diitinguunt in 0805 ordines , quo» 
yum a/ter revera. ignoraverit Jefum Nazare- 
num effe Meffiam, Filium Dei, ater vero 
Eum pré tali. agsovetrit, adeoque Petrum in 
hujus gratiam excufationem' haud jnten- 
diffe. Solutio hec acceptior magis & vert- 
fimilior foret, nifi Petrus generaliori modo 
τῶν ἀρχούψων mentionem injeciffet. Ad ores 
Agitur fine difcrimine Proceres referamus, 


; quod 





sd A, HE: 17. ὃς Matth; XXI: 58. xat 


«od Petrus de eis teftatur, Omnes turpe 
loc ac pudendum facinus commiferunt cx. 
gooranua , ne quidem excepto Cajapha, 
qi lefum merum effe bominem ipfe con- 
1605 erat 704 Xl: 50. 111: 14. Paulus 
id clariifime teftatur coram fenioribus Syna- 
gore Anuochene 4. Xlll: 37. יס"‎ γαρ 
πατοικεντες ἐν lepouc ןה‎ καὶ 00 ἄρχοντες ἄντωνς 
דוד‎ ἀγνοησαντέφηκαι τς (uvae τῶν Ges עד‎ 
τάςχατα πᾶν σαϊδβατον ἀναγινωσκομεναςς κρᾳ- 
אדו ע‎ ἐπληρωσαν. Jeíus quidem doCtrina fua 
& miraculis folide demonfítraverat, fe elTe 
Filium Dei, verum Meffiam, fed aures 24- 
bebant neque audiebant, oculos C9 non videbanf, 
hinc convinci non poterant. Δα τὰς ῷωνας 
igitur Prophetarum 1, e. fecundum ΚΥΡΚΙΌΝ 
ad ἢ. l eorum /ermenes , quibus Meffias 
delineatus erat, licet quovis fabbatho lege- 
rentur, non adtendebant, binc nec per eos 
ceonvinci poterant. Ex ipmerantia igitur, 
peffima quidem, dum convinci nolebant, 
jefum Nazarenum ut meryum hominem % 
rebellionis in. Mofen & Imperatorem Ro- 
manum reum interfecerunt. 


δ. + 
Locus autem: 171 1 cifafus, qui prima 
fronte infinuare videtur, [062508 eorumque 


Primores agnoviíle, dignitatem Filii Dei ut 
| Η 5 ἄς 


122  N. Barkey, Obf. Exeg. . 
65 fervorum Dei, fcilicet Proptietárum, 
non ita preffe accipiendus eft, fed: Para^o- 
lam ingreditur, qua non ultra zertium. comm 
parationis extendi debet, quia alias mulca 
comprehenderet àevcarz; qus verifimilitu- 
dinem infringunt. Quis enim Paterfamilias,. 
oftquam prima vice milli fervi ab Agricolis 
mdigne habiti & trucidati fuerant, eosdem 
Agricolas non folum impune vivere &. 1z- 
tari fieret, fed etiam alios altera vice ἔωσι 
vos plures vel potius dignitate prioribus. 
reítantiores mitteret ? Quis: Paterfamilias 
& his fervis pari & nefando modo. habitis, 
tam atrociter laceffitus, tandem ipfum filium 
fuum prafentiffimo periculo , quodque fa. 
cile previdere poterat, exponeret? Quis 
rudens fpe debitre- reverenti? tum. inéerta 
& inftabili fe deludj pateretut. penes bomi- 
nes nequam , qui omnia jura Divina ὧς 
humana proculcaverant? Quis denique pru» 
dens, non Regis fed Pactésfamilias per. 
fonam nomenque: gereris , non thetderet ar» 
mata familie rhanu, Agricolas ;'quos poten. 
tiores expertus erat, curh fetvis/fuis: adgree 
di, eosque vindice poena adficere? 0 
eum in finem adnoto, ut pateat Parabolam. 
quamlibet folummodo refpicere £ertium com- 
paárationis , nec ultra 'fcopam fed. κατα τὶ 
explicandam effe. 4060008008 igitur 
eft Parabola hzc rei, quam fignificat, veri- - 
. | tati. 


20 AG. IET: 17. δὲ Matth. X XI: 88. 3 


ui. הזסטסתו6הוך]‎ Κμάσονγανι proceres, Agri. 
cole bujus Parabole, ganfiderandi fant ut. | 
ignorantes ignorantia peffima , miflos à Domino 
fervos eque ac Filium Dei veros fuiffe Do- 
minj Legatos. Quemadmodum igitur, juxta 
vyllieum Parabole fenfum Proceres Judao- 
rum miflos ad fe prima d fecunda vica 
fervos confiderarunt ut tales, qui fervorum 
Dei momen mentiti fuerunt, gosque hac 6 
caufa ceciderunt virgis aut occiderunt δὲ 
lepidarunt, fic Jefum Nazarennm pro mero 
habuerunt homine, ὧς tali, qui. 2 Dei 
(g שמוח‎ f$ dignitatem mentitus fuerat , uti 
ek Hiftoria Evangelica , prefertim ex 4 
X. Viquidum effe opinor , atque. ex liac cauffa 
Em jmetfecerunt,/— Verbaitaqne :: 4 
gutem. videntes filum , dixerunt anter. fes. Hic 
efl bares, ita accipienda fant, acfi effet ; 
Videmtas bunc, 4ui [e Filiyge 9. beredem nes 
fi. Hinc qumílio wo elt ibítituenda, 'sa 
ex rationibus moralibus facile inveniendis, 
quia przeíto erant, cognofcere potuerint 
Jefum effe .Meffiam , Filium Dei? Hoc atra- 
que manu largimur, fed an revera prima- 
ram hanc veritatem Evangelii iegoraverint ? 
Et hoc adfirmh3mus δὲ ignorantjam hanc er 
prejudiciis, quibus de gloria Meflia terre- 
ftri excecati erant, profeCtam effe credi- 
mus. conf. 1 Cor. II: 8. ubi expreffe dici- 
tur, quod seme Principum bujus feculi [apien- 

diam 


124 Ν᾿ Barkey , Obf. Exeg. 


tiam Des cognoverit. δὲ enims eam 2078007727 , 
seeuaquam. Dominum glorie crucifixiffent. 


$. + 


Vide vero, quam faptenter Petrus oratio» 
pem fuam inftituat ! Crimen populi & Pro- 
cerum , licet infandum, licet penitus haud 
poffet exculpari, extenuat, &, quantum 
fieri poteft diminuit ut ex ignorántia pro- 
fe&um, ne de falute defperent ; & fuaviter 
admodum &os fratrum nomine adpellando 
ἂς ad eorundem eognitjonem provocando 
' animes delinire ftudét, manifefto indicio 
tondum januam falutis potiunde , dummodo 
vefipifcerent , -obclufam effe. Ignorantia 
. elenchi 12086 culpam ditninuit, fpemque 
praebet remiffionis peccatorum. א‎ 
fit Paulus ipfe, qui incredulitatetn fuam 
6dium in Chriftam ejusque difcipulos inter- 
mecinum ex ignorantia (μα derivat, זט‎ ὅς 
seifericordiam quam impetraverat ut & Jenga- 
miusratez) Gbrifhi mulis laudibus extollit ; 
4o» . meyrtpev הטוס‎ λασφημον καὶ ϑιωκτὴν xat 
vVBeacw, ἀλλ ἡλεηϑήν,) ὅτι οἰγνθῶν ἐποιίησόι ἐν 
eimisus D Tim. 1: 13. & vf. τό. ἄλλα 8 
6דטפד‎ ἡλέηϑην), Ive ἐν spé שדאקָח‎ ἐνδοιξηται 
Ἴησους Xes(B- τὴν πάσαν μακρόϑυμιαν., στόος 
עו קטדסצט‎ των μελλόντων. πίφευδιν ἐπ duro εἷς 
Qum .וו‎ Quin Chriftus ipfe preces fuas 

Uo : in 


₪ 


1d 40. ΠΠ: 12. & Matth. Χ ΧΙ: 48. 5 


in 0766 fufas: Remitte illis, hoc argumento 
adftringit: ἐν yae 0000200 וד‎ ποιοῦσι, Luc. XXI 
s4. Ceterum conferri metetuf  /nonymi, 
fu Rev. BAULACRE Obfervo. מ‎ Luc. 1. c. 
que exítat in ANouvelle Bibliotbeque Germani- 
6 T. 1. p. g 3. ubi etiam loco noftro .ali 
quam lucem adfundit. | 


6 4. | 
4 CT. II: 19, 20; at. 


Msravoneavs óv» καὶ ixigetort, εἰς τὸ ipae 
λεφθϑηναι ὑμῶν τὰς 00705 , (ὅπως de 

> ἄλϑωσι καῶῖροι ἀναψνξεως απὸ סדה(‎ 
τὸν Kvgjov, καὶ מַ47050‎ τὸν Τφκεκῃηρυψ- 
μένον μιν ᾿ἴησουν Xgagov, ὃν de ὀνρφινον 


μὲν διξαδᾷᾳ dxeA χρονὼν ἀἐκοκατάφασεως 
παντων. ΄ 


Tyrfederunt in e&plicatione hujus loci, prz 
ter Commentatores, przfertim JoA: Lon. 
fINDHAMMERUM 66 JOA. PLEVIERIOM, plures 
Viri Do&tiffimi. Senfus verborum non ita 
limpidus eft, ut omnes ideni fentire aut 
eodem rhodo eundem exponere potuerint. 
Et revera locus hic nodüm habet vindice 
dignum. Optimi Interpretes, inter quos 
ftecenfeo c. viTRINGAM P. Obferv. 1. Κ᾽: δ. ἃ. 
F. 1. LAMPIUM Ziff. 11. de eternitate pona- 
tum , tecufa id Diff. ejut Phil.-25beol. qom. H. 

| | 04. 


16 -N. Barkéy, Obf Ekxeg. 


fo^ rRib, stAPrERUM Exerc. fingulati , 7 σε 
iferta elveticis 1. H. fett. 11. d. IV. בצ‎ 
poDDB1DGIUXM in Parepbraf; .א‎ 7, HEÉRM. Y £- 
KEMAM in diff. ad Dan, c. /IlI.p. 99, 602. 
& qui mibi ad ἢ. |. nuper demum iànotuic , 
BERNARDINOM DE.MOOR, Theologum quarmx 
maxime Leidenfem celeberrimum, qui ira 
diff. (μα Inaugurali Lugd. Batavorum 4.17 36% 
«6A καιρῶν dra ets edita, hunc locunr 
fhagna Eur cara illuftravit; fenfum verbo- 
fum deducünt ab 632001006 της ἀναψνξεως, 
& à tempore adventus Jefu Chrifli , quem 
fecutura effent teripora ἀποκωτάςζασεως TOv 
των. ὧν x, T.-A. COnf.. quoque woOLFIUS in 
turis Crit. ad ὁ. 1.. Refrigerium ergo fecun- 
dune alios indieat μία N.-F. fempera, 
poftquam. gens Judaica fe converter ad 
«Deum: & Meffiam, quod feliciffimorum il- 
Ἰοσυπὶ temporum fignum fit, ac. antequam 
Chriftns. miffus fuerit ut Judex fupremus, 
adpariturus e celis Verum haze expofitio ex 
'eo capite mihi minus verifimilis aut commo- 
da videtor, quoniam quomodo Petrus 9 
verbis Jadzos, 200710762 fuos , ad refipifcen- 
uam commovere potuiffet, non faris liqui- 
dum eít. Suppomi enim. Apoftolus , uti 
mox videbimus, Deum , ira juftitigs fue vin- 
dicis flagrantem , quart ut comprimeret 
;vel temperaret, venirentque tempora refri- 
geri, omni opera & ftudio, & guidem vera 
ME pire 


ad Αδ. {Π:.195 26) 11. 127 


ὧς επιςροΦὴη contendere debebant,‏ :שזוק 
Quod rhotivurti ex ultimis N. F. temporibus‏ 
tepetitum parum roboris habere in prefenti‏ 
tempore, primis 6. N.F. initiis, quivis ipfe‏ 
videt. Alii tempora refrigerii ad. tempora‏ 
excidium. Hierofolymarum C9 reipublice Judaice‏ 
immediate feqmentiaz alii ut BEAUSOBRIUS, ad‏ 
integrum Oeconemie Nove curricuium referunt,‏ 
denique 40/ ad finem bujus. Oeconomie , ad‏ & 
nilfionem Ícilicet Chrifli ad judicium Univer‏ 
fale & amoxavasaem πάντων, confurpmatiowem‏ 
feclerum , momentum ipfum adventas Chri»‏ 
fti ad judicium ὅς refurrectionis mortoorum‏ 
infecatutam. Sententias has probe examinat‏ 
refutavit cl. sSTAPFERUS / c. & adhuc‏ :6 
melius 1610181165 , 1 ipfi fententiam. refcire‏ 
licuiffet , iuam ftatim exponam ἃς expli»‏ 
citum ibo, ' . |‏ 
δ. 5 e C‏ 


In eam nimirum, rationibus omnibas ex- 
euffis, deveni fententiam. ( 1) verba «f. το, 
20. "760605 tefpicere, Petri Auditores , quoa 
Apoltolus ^his ipfis verbis commovere atque 
urgere contendit , ut refipifcerent, feque 
converterent ad ampleCtendum .vera fide 
Jefum Nazarenum. = Hoc adeo evidens eft, 
ἘΠῚ omni careat 00010. Res itaque, de. quibus 
differit, sos- sro/u] quzrendz funt, preler- 
tim fi ia profenguo jnveniri poterint... 


128  N. Barkey , Obf. ἔχερ, 


$. 6. 


(2) In explicatione horum verborum 
exiítimo incipiendum effe à miffone praenunciati 
wel preurdinati "Tefu Gbrifli. Hanc. enim fi 
probe intelligimus , omnia limypida erunt, 
& quidem ex eo capite, quod, meo quidem 
jadicio, verus verborum fenfus ab hac 6₪- 
terminatione dependet. — Nx//a eft necefftas, 
xt adparitionem Jefu Chrifli; intelligamus, 
qualis futura erat in judicio fuper Kemp. 
Judaicam , de qua legitur Marib. XXVI: 
.64., aut qualis adhuc futura eík in judicio 
fupremo; nec unquanr ha adparitiones fub 
notione »iffonis veniunt. --- δὶ quid vi- 
deo, Verba? καὶ ὡποςειλη ὕμιν Ἴησουν Χραςον, 
fuppleri debent per λογον, ac (i dixiffet Apos 
ftolus: xa, ὡτοςειλη ὕμιν τὸν Aoyov Tov ᾿ἴησου 
.Xesov5 pari modo ut fepius πεσὶς fumitur 
pro Aeye, vel νομω, Vel ἀκοὴ ,וח‎ conf. 
Gal. 111: 14, 23, 23. &c. Nemini quoque 
ignotum 615 poteft, nomen Jefu Chrifti, 
non femper indicare ip/am 7efu Chrifli per- 
fenam, fed quandoque ejus jufitiam , vel 
-doftrinam, vel verbum, vel Ecclefiam, cont. 
Col. 1]: 6. Epb. 1V: 20. Ga/. 111 ::27. 1. 
Ml: 8. τ Cor. XII: 12. Nec eft infueta 
,di&kio ^«y Q- rev Kvesov. 40. VÍIIE2 25. :ו‎ 
48,49. . XV: 35, 36. ^ey G- τὸν Kveaov "Iyeov 











ad 46. ΠΠ: 19,260, 21. 129 


IG. XIX: το. XX: 95. 2oy Q^ τὸν Xegisev 
Cof. ΠῚ: 16. ἄς. Nec minus infolens eft 
pürafis: amessAAem τὸν λργον, Occurrit “8, 
X: 36. λογον ὃν. 485508 τοῖς 00006 leggnna. 
conf, “8. XIII: 26. Hinc Apoítoli, quo- 
»0)m in ore Evangelium erat, dicuntur 
ivayyt? iQopetves "Iueovy τὸν Xeasov. 48.7: 42., 
yel ἐναγγελιζομενοι τὸν λογον4 48. Vlll: 4, 
35. ΧΙ: 20. vel κηρνσσοντες τὸν 20090. 4 
VAI: 5. IX : 20. 2 Cor. XI: 4.,- 15. 
Et ex hac ratione Analogica Leffionem con- 
fuetam. ceyxsxnpvyptvov, (licet alias perinde 
ft, quam fequaris: ex mente. enim Petri 
&rümqué convenit, quoniam 007/00: pre- 
ordinatus , ettam. prenunciatus efl) (*) pre- 
תוזט|טן‎ alteris! gesxtx meaepsros )**( aut 


(*) Uti recte monet Proàvüs meüs mz. ΟΕ. v. 
MASTRICHT in notis; Criticis ad b. [, eleganti 

N. T. editioni, quam curavit fub nomine 

G. D. T. M. D. prefixis, Amft. 1711. 8. 

(ἢ) Habet. ee»izeesruti» etiam congzx. ΜΙ qui 
Bergeriánus dicitut, quemque poffidet Biblio- 
theca MeERMANNIANA —— Vide que dixit 

de hac varietate cl. secAaR in amiciffima fua 

ad me 0203 Epiftola & ipfe judica: ,, Pre. 

4. fers vulgatum φύρκεκηρυγν לטונ‎ τῷ etoxtxet- 

» 0/0.  Verun hic manu 6131488 Codi- 

,, Cibus honorem effe Habendam omnino ar- 

» bitror. Recte ut puto editío Cómplutenfis , 

^» & quà ex 64 derivata eft -Genevenfis ha-. 
Bitl,. Hagane Cl. 111. F. I. I ו‎ bent 





136 Nic. Barkey, Obf Εχεῤ." 


CODÍ. MILLIUS , BENGELIUS %‏ ,תס 
WETSTENIUS;: nam & κηρυσσω aliis in locis‏ 
de λογω "werbo vel 400704 adhibetur e. g.‏ 
Κηρνξον vov Aoyoy 7im.IV: 2. Προκεκηρνγμεν"‏ 
^eyQ- igitur eft verbum (9  Evangel.um de‏ 
Chriflo, quod jam adnunciatum fuit a. Pro-‏ 
phetis (9. prafertim ἃ "Joanne Baptifía, quem-‏ 
admodum Paulus expreffe loquitur 445. XTII:‏ 
αροκηρνξκοτ' 'loavvou. τόρ φόσωπον της‏ .24 
ἐισοδον ἄντον βαπτισμα μετανοιας. Verba‏ 
itaque Petri: καὶ dose τὸν 4T x.€X4pu y μενον‏ 
μιν Ἴησουν Xeserov , referenda funt ad prec‏ 
nium Ewangtlii Jefu , quod Apoítolis erat‏ 

; deman- 


φϑκεχορέσμενον. | Saepius Nofter in‏ 060% א 
his ipfis “δὶς hoc verbo utitur, & illud‏ » 
proprie‏ -0)ע₪6 perquam adpofitum eft;‏ » 
eft, qui pre manibus efi ; promtus, ita de‏ 
re & perfona. — Hefychbius: &cozepOD- ime 9-‏ 
extus , extox epos roieioX‏ ל 16 5 ivxime‏ » 
fimilia. Hinc & illud Stoicorum «ee.‏ & » 
ΧΗβον ien: αϑοχεροτετίθ. iig πεῖς ivegzarine dixit‏ » 
&MLIANUS, 6% τὸ wx9ve)t» — «X9 porus O‏ ,ל 
eíl: facie τῷ‏ אוסווצלש LUCIANUS. Inde‏ » 
pre manibus fit, ut in promtu fit, atque‏ » 
προχερεζέσϑαι τινα‏ |סט ,ופוגל | hinc‏ » 
fignificat aliquem ad aliquid agendum deli-‏ » 
gere, — deleumque — muneri defignare : ita‏ » 
XXII: 14. ἃ c. XXVI: 16. Sic paffim‏ 6 » 
POLYBIUS, ex quo jam quaedam loca pro-‏ , 
.4 כ duxit RAPRELIUS; itd DIO CASSIUS‏ ,, 








ad Ac MI: τῷ» 20, 21, 1 


demandatum ; quodque Petrus illis promittit, 
licet id, jam antea ab Joanne B. adnuncia. 
tum, neglexerint & contemferint, explican- 
dum, ἢ modo refipifcerent. | 


t 


200 & 7. 


Jam καιροι ἀνάψνξεως dro. αροσωπου rov Kv» 
ei explicandi fünt, quorum prius mentio. 
nem facit Apoftolus & nunc felicius expli- 
cari poffunt. ᾿Αναψυξις idem eft ac ἀναψνχη, 
ἃ huic addit ETYMOLOGICON M. ut /ymonyma 
dadoric 4 ὥναλυμα 6: ἀναπώνσις. Conveniunt 


pro 


» & פסאספסו‎ stcuLus 1. XVIII. e. 6t. Hinc 
ו‎ Ξιροχειρίζω et publice propono.G. novum facio ; 
,, πασὶ γιωρήβῷν "oi üt interpretatur SUIDAS, 
» Apud Patres Ecclefie freqnenter eft nomina 
וכ‎ ordinandorum ^ proponere, ut ad Eufebium 
» ἢ. lll. de Zita Conftantini ₪ 62. docuit 
» VALESIUS. ות‎ μένον 4460 hic eft de- 
| ול‎ leum. munerique fuo defjànatum , vel ἃ 8 
» malis, qti oobis pubiite ipropefitus >] atque 
» innotuit. HESYCHIUS: weextuqueMtE , — meo- 
» βιβλημόνον. זיאומ‎ , Egregie hzc leCio- 
. » uem noftram firmant. ". Hucusque Doáàis- 
funus Segaar, Addo , fj hanc Le&ionem 
fequaris , verbam hoc של‎ 23s» etiam con- 
venire, scaAPULA enim ex Platome obíervat, 
quod 29/0: de aliqua 16 dicatut wp" 
Cu. . ΄ . 4 1 - ' 
I 5 


0000000 -ND—— 


132 Nic. Barkey , Obf. Exeg; 


pro ratione rei δὲ emblematum. ᾿Αναψυξις 
notionem habet refrigerii, quo recreantur. qui 
efi ΚΙ funt, ac proinde refocillationem acci- 
punt. Per metaphoram accipitur pro ftatu 
magis quieto, tranquillo C9 pacifico, quando 
judiciorum vel calamitatum gravitas & 
200608 temperatur aut diminuitur , ac priftina 
felicitas omnis vel ex parte tantum reílitui- 
tur. Ita a τοῖς ὁ ufurpatur pro רוחה‎ relaxa- 
700, qua homini calamitatibus preffo φασί 
redditur Spiritus Ex. VIII: 15. Jud. XV: το. 
Pf XXXIX: 14. conf. etiam S/apferus & 
de Moor ]. e. ᾿Αλναψνξις igitur /ubponit gravi- 
1atem five imminentis periculi five judicio- 
rum & calamitatum ; indica? vero relaxatio- 
sem periculi vel refocillationem aut libera- 
tionem ex calamitaübus. —— — Utzumque, 
& quod fubponitur & quod indicatur, effe- 
&us eft faciei Domini , quod fignificatum effe 
/ puto phrafi ₪70 70000700 TOV Κνρεον fc. Patris. 
Qualis quefo hzc effe poterat facies Domini 
erga Judzos, qui Dei Filium extremo mor- 
ds diriffümae fubplicio adfecerant ? Certe 
non alia quam: ignis confumentis Hebr. Xl: 
29. Deus jam tempore mortis Servatoris 
iram fuam manifeftaverat per obícuratio- 
nem Solis, pet terre motum 60, ruptum 
Templi velum ; quae figna nihil minus por- 
tendebant , quam comminatam toties deílru- 
&ionem totius Judaeorum reipublice & exci 
Dl ium 


ad Act. HI: 19, 20, 21. 138 


éum urbis & Templi. Ex his vero que 
fibponuntur, ac revera ir: Divine eítum 
fignificabant, explicanda funt zempora refri- 
qii. Tempora lunt dilatiomis judicii Divini 
luper "Judeos, tempora longanimitatis, in qui- 
bus zelus vindicte Divine remitfebat aut 
relaxatus erat, quia fcelus tam execrabile 
ex ignorantia profectum erat, ὅς Deus ad- 
huc preftolari volebat, num tandem fuper- 
addito Sp. S. teftimonio hoc ipfo Pentecoftis 
die de veritate Divine Chriíti legationis & 
dignitatis convinci vellent, adhortando 
eosdem ut refipifcerent. Verum enim vero, 
fi etiam Longanimitatem Divinam contem- 
nere eaque abuti pergerent animo plane re- 
fraCctario, excandefcentie [ue Spiritum am. 
plius compefctre & comprimere nolebat Deus; 
facies. potius flammes Domini citatura erat 
$piritum  vinditle tamdiu /ufpenfum , quo 
tempora refrigerii finienda erant , omnesque 
increduli confumendi, 6% abforbenda erat 
impía hec obliqua & contumax Judeorum 
Hierofoly mis habitantumr generauo. Hinc 
tempora hzc αγαψνξεως dicuntur pracedere 
diem illum vindice magnum ὧς inluítrem 
τρῶν ἡ ἐλϑειν τὴν *ק2+קף‎ Kopov τὴν μεγαλην 
και ἐπιφανη c. 11: 20. Quare Petrus c. II: 40. 
fignificanter admodum Auditores fuos πιο. 
net ut falutem fuam qusrant, fecedendo fe 
& feparando moribus & confortio ab incre- 

. I 3 dulo- 


136 Νῖς, Barkey, Obf. Exeg. 


$mminentia nobis mala adeo funefla nos con'ucr-. 
amus ad Deum, C9 Telum Nazarenusa , ut 
verum Mesfíam Deique Filium refipi[centes fide 
ampletlamur 5 verum. quomodo id fieri. poteff 2 
> qu enim ipfe nobis aduunciafli, TJefum e mor- 
fuis sion tantum re[ufcitatum fed etiam in coelor 
elatum effe / Refpondet Apoftolus: 124 
Oportuit Eum qwlum recipere ad dextram 14- 
Gris. = Hoc quoque preordiaatum 8 confditutum 
erat, ut colefli coronaretur gloria. 1008 vide- 
ditis ergo. Eum oculis corporeig , usque dum 
venerint tempora refiitutionis omnium, de qui- 
bus locutus eff Deus ab omni evo per ora osunium 
fantiorum fuorum Prophetarum. — Verbum | ta- 
sien "fefa non efl procul 4 007. — Ecce jam 
JDeus nobis mittit. (9 porro im temporibus bujui 
reftigerii sniffurus efl preconium | Evangelii. 
δὲ ; Evangelium "Jefu Chrifli vera fide ample 
Gamini, YPSUM JESUM CHRISTUM ample ₪? 
69 per Eum [alvi evafuri effis. conf. Rom. X: 
9, 9.. De ἀποκαταφςασει πάντων nihil hic 
moneo , quz procul omni dubio ex vatici: 
niis Prophetarum explicanda eft, Non pa- 
nitebit hic conferre cel. ת00א מע‎ , 
jam laudata Po / 


$. 19. 


Haec jam fcripferam, eum incidit ia 
manus Fafciculus Nonus Obfervationum Sacue 
t t 2 ו‎ 9 


- 


ad Aft. II]: 19: 20, zt. 437 


\ 
"m, quem evulgavit cl. Marpurgenfium 
Theologus, Doctiffimus 1. c. KRarrT, ubi 
Of. XII. p. 271. f. locum noftrum enucleaes 
tum ivit, Sententie ejus fumma huc redit: 
Petrum exhortationis ad veram refipifcen- 
tam argumenta non folum repetere a fpe 
obinende peccatorum venie, fed etiam 
a beneficiis. Divinis jam exbibitis  & ipfum 
beneficia quaedam proponere quando dicit: 
refipi[cite C9 convertite vos, poflquam venerint 
tempora. refrigerii a. Domino, quum. prenun- 
catum. vobis Yefum Cüriltum miferit. "| טס‎ 
dein in eo eft, ut feptem argumentis refu- 
tatum eat fententiam eorum , qui ὅπως ἀν᾽ 
reddunt per s, ,,ac proinde fequentia 
. Confiderant ut fcopum intendendum, 
,, nempe refrigeraüjonem obtinendam in 
» futura vita per adventum Domini ad ju- 
», dicium ultimum , ac ita Petro, exhortanti 
» ad refipifcentiam vitzque veram emen- 
» daüomem , triplicem fcopum hoc modo 
» adtribuunt (1) uc peccata deleantur. (9) 
, 16 veniant tempora refrigerationis. (4) 
, ut mittatur Jefus Chriftus fecundum fa- 
» Gam ipfis prenunciationem ". Ex fen- 
tentia autem Doctiffimi תא‎ ΑΕ ΕΤΙΙ Petrus 
dicit; Refipifcite, pofiquam Servator vos libe- 
ravit ab onere 1ugoque legis Ceremonialis , ₪ 
produxit tempus acceptum. 2 Cor. Vl: 2. fpar- 
lamque libertatem à ravi fervitute 016). V; 1. 
, 5 44] 





138 Nic. Barkey, 020 Exeg. | 


ad quam liberationem | omnino miffus. erat fe- 


cundum | vaticinia Propbetarum "Jef. XL: 2. 


LXV :2. Zacb. IX : 11., quod etiam Petru: 
ut fatium , Chrifiumque ut ad ipfos miffem 
proponit C9 quafi ex commate 206 repetit. 
AMiffo enim fe/u 627102 Viro doCtitlimo eft 
Addoenius Chrifli in carnem. Liceat mihi pace 
manium cl. Viri aliquam in ejus argumenta 
Epicrifin inftituere, prefertim in illa, que 
& mee interpretationi oppofita videri vel 


obponi poffent, & quidem animo placido, - 


meritisque Viri cl. equum ftátuente pretium. 


זנ 6 


Primum Argumentum contra omnes dire- 


Gum eft, qui triplicem, quem modo pro 
pofui, in oratione Petrina fcopum difin 
uunt, omniaque ad futurum tempus refe- 
unt. Sententia mea eodem tendit. 8 
loquitur 2. 2799 281: δὲ bec men: Petri 
fuiffet ,. primam | confiru&lionem procul. dubie 
continuaffet , dicendo & סד‎ ἐξαλειῷϑηνωε τας 
διιαρτιας μων, καὶ 46 τὸ ἐλθεῖν move א‎ 
αναψνξεως, x. T. A. quia triplex δίς [cops 
foret. connexus , atque. vis. movendi per: ipfa 
loquendi rationem. continuatam fuiffet fortiet. 
Cum «ero confitu&lionem C9 erationis formut 
' plane mutet , non videtur. Petrus pofletiera δὲ 


iter ut finem. inteudendum 'adiue , adjungere 
207 ' — *)/מ‎ 





1 
ן 


DEED 


ad 0.111: 19, 30,21. 189 


uteedenti , fed 9»ovam proponere s$ovcentem 
nluntm a preflitis jam bencficiig 06/8000 
₪5 Vemerint jam tempora ὅδε. miferitque Deus 
rum C9c.. Nullus, opinor, hoc argumento 
1 fententia fua dimovebitur , cum non opus 
זט זו‎ aliquis, hoc minus Orator, dum fer- 
nonem continuat & in indicanda cauífa 
ina pergit, e«nmdem femper retineat com- 
JruBianem. — Elegantie gratia eam fiepiuscula 
nutat, nec eft cur quis ΦΧ immutatione 
lius conftru&tionis verborum liberum fibi 
dle patet, fcriprori vel Oratori alium ad- 


 Wübuere fenfum. Hinc licet Apoftolus no- 


«um proponat moventem rationem , mi- 
Hime tamen 6666 eft eandem a prefítitis 


jm beneficiis derivare. Immo, mea qui- 


dem fententia, vel hac conítructiopis for- 
ma fua non caret emphall. Quando Apo» 


folus dicit: Aefipifcatis (9 . conpertamini ἐς 


n ἐξαλειῷϑηναι τας ἁμαρτιας ὑμῶν. 1185 0 
πὰς promittit peccatorum . remiífionem 
ipforum cum Deo reconcjliationem. 
Fins autem reliqui fuübponunt Judeorum, 
Qamdiu Jefu erant hoites , cerzam quidem 
Muiciem ὦ farie Dei Zelote, verum argue 
mento ad hominem Auditoribus /pem facit, 
Μη certitudinem , fore , ut forte adhuc in 
גנוג‎ refipifcentium , ceterorumque con- 
vertrendorum , concederentur tempora quz 
lim refrigerii ; & Dominus, quemadmodum 
nunc 


)420 Nic. Barkey, Obf Exeg. 


nunc mittebat, ita diutius miffurus ₪ 
verbum Evangelii Jefu Chrifti. Saltem τὶ 
e» junctüm τῶ ὁπὼς indicare fufuru» tal 
quale prefent eff , loca vel ab ipfo Auctore 
p. 278. citata fatis probant ;. atque a cl. 
jJ PERIZONIO obfervatum 67 aZ JELIANE 
FK. Hilk 1. το. c. 20. 89. aliis prasmiffum 
Infinitivis τὸ γαίης mutar:.in futurum. 
Immo ex conlatione variorum locorum, 
prefertim ex Zgorum libro deprehendi, τὸ 
ὧν notam 616 temporis pre/entis. ]אק‎ ₪ 
fabfequentis." Periculum faciat B. L., an hac 
rcéte fe habeant] 


$. 12. 


Argumenta /ecundum & feptimum ex figni. 
ficatu particularum ὅπως ὧν defumta funt; 
& exinde ea hic conjungo. Secundam mittere 
poffem , quia expofitionem meam proprie 
non ferit. Sic loquitur Vir cl.: MNegueunt 
 vocule ὅπως dw 907070000 fenfu verti per ut, 
quoniam refipifcentia CJ. emendatio vite pariter 
ac ipfa peccatorum remi/fo neque refrigeratio- 
pem in vita eterna, neque miffonem Jefu Cbri- 
0: ad ultimum judicium. accelerare vel] matt- 
rare poffunt , que tasen ex illa verfione ut 
ftopis genuinus intendendus a Petro proponeremtur 
dicendo : ut veniant (9. mittat. - Verum, quo- 
niam quis hoc. ipfo argumento dd obpugn 
E | am 


ad ΑΔ. 11]: 19, 10, 21. 141 


τι interpretationem noftram uti poffet 
ΔΙ modo: mequewmnt —— que refipifcentia 
5, emendatio vite neque refrizerationem in ₪ 
vé Domini, neque miffonem precomi "Jefu 
Chrifli efficere aut prolongare poffunt y refpon- 
deo: utique hac in S. S. ita proponi, conf. 
34.1: 9. Rom. IX: 20. S. S. longanimita- 
üs Divine moras refipifcentibus promittit; 
lioc in populo ad excidium maturefcente, 
f multi refipifcunt, longaminitatis Divine 
lies protrabuntur, immo ipfe Servator pre 
ürit, ipfa excifionis reipubl. Judaice tem- 
pra in gratiam eleCtorum abbrevianda 6 
= Mattb. XXIV: 23. 


$. 13. 


Argumentum Septimum pag. 282, 181. itg 
fehabet: ANotari etiam potefl , quod Apoltoius 
lyuatur ἴῃ preterito, óxec o» iASwei, xa, 
érseAx , qué verba naturali vocum confiru- 
Bimi comvenientius redduntur , poltquam vene- 
"nt & mifit, quam «s? veniant C9 mittat. 
leota mihi quidem haud eft frequens Tem- 
pum Enallage, fed ea non fkatuenda eft, 
ἢ res ipfa poftalat, quod hic non fieri, 
fd convenientiorem 616 naturalem con- 
lri&ionis verborum fenfum.ex dictis & 
tendis adhuc. fatis conítare poteft. 6 
atem argumento Zrum Dotiiffsmnm omniuna 

. màaXi 


14: Νῖς. Barkey, Obf. Exeg. 


maximum tribuiffe pretiom. non tantum ex 
eo liquet ; "quod ?sg..278. dixerat , σον 
verborum: fenfus difinitiogem smaximam parte» 
dependere-& Ágnifizatione votularum 006 av, 
utrum iie fiut vertende- sen ut, asm vero per. 
hoitquam vel 20ffzaqüam y verum etiam quia. 
3 7. p. 283: ."Au&tores : &. aliquot .loca ci- 
tat, quibus 'pofteriorem: fignificatum ftlatu- 
minare: fatugit.:. | Videumus an hac 6676 fe 
babeant. ^::Faffus: eft ipfe Zir c, qua eft 
jogenaüitste, priorem Jfignificationem folum e 


JV. 7." probari peffe pag. 278. Q p. 283. nul- | 


Bot exemplum. fignifisatiom? σον polleaquam 
02/0076. Se ipfum vero cum .feriav.ingenua 
hac confetlione Vir Doctiffimus, ut ho- 
minem candidum decet, 27000041 ad bomo; 
4lutlores Grecos & exempla aliquot adtulit. 
fRiedtifBime'dixit dependere verum verborum 
fenfum à fignificanone vocnlarum 070 o»; 
fed notandum eft ( 1 ( ὁπως fignificare 0/- 
quam, quod nequaquam 150188 imus, fed 
addimus: quapdo ci adjungitur Znmdicatives, 
Axempla, שטף‎ BEZA, SCHMIDIUS ὧς alii 
citaverunt, queque ipfe Zr cj. adfert, hu- 
jus rei fidem: faciunt, — Susjuntlivus autem 
vel נשט:/4/ק0‎ ei jungitur ₪ אק‎ indicat. 
Exempla non cieo, quia ubique in promptu 
funt, vide,modo ci/ata א‎ .11. 7. p. 278. 
€um itaque τὸ ὅπως in loco noflro jungatur 
52/01/00 ὅπως )9 0% e καὶ axosehn, 
E neceíle 


----- 


31] 20.18: 19, 50,.21. 143 


pceffe eit vertatur per sf. Et notandum 
tt Verfiónem Pugatam non folum, fed etiam 
Codicem | Cantabrigienfem adhibere Optatioum. 
ln. enim 7. D. MICHAÉLIS in nova Editione 
kr Ginteítung ín bie 65010106 &dfiften. bed Seu 
Sunbeó 7. τ. p.768. docet, Tertulliani cita- 
tionem, 42 fuperveniant , profe&tam fuiffe 
ex Verfione aliqua Laftisa, cujus originalis 
Codex fcriptum habuerit ὁπὼς dvsA9 oci, τὸ 
à» conjungente cum sa3«ci; & Codicem Cas- 
labrig. habere ὅπως ἐπελϑωσιν (2) — Si 6 
con(ílruitur cum Zndicativo , non additur par- 
ticua ἐν. qua quoque carent exempla 
p4g. 283 citata; additur autem in conítru- 
&ione cum Optativo fipi(fime. Cum itaque 
in loco noftro סד‎ av jungatur ve ὅπως, ne- 
ceffe eft, ut vocule reddantur per s, ἄς 
futuram aliquod fimile prefenti ' indigitent, 


finemque innuant isfentum. 


δ. 414. 


Pretereo Argumentum 72/7/09 uti etiam 
Quartum , quia nullis fidiculis ad labefa&tan. 
dam noftram expofitionem torqueri poffunt, 
ilaque eis relinquo , contra quos directa 
funt.  OsiȒum autem argumentum forte 
aliqdis contra meam interpretationem ita 
torquere poffet: -Retio movens ad refipifcen- 
tiam .— defumia ab adventu Servatoris in car- 

nem 


[44. Nic. Barkey ; Obf. Exeg. 


nem longe eft. fortior (9. magis naturalis, quando 
per illam vefrigerationem | intelligitur. liberato 
per. Chriflum, preflita ₪7 onere jusoque legis 
Cerimonialis , (9 parta libertas a gravi 6 
Cr. v. $. 31. 1186 fi quis mihi objiceret, 
refponderem (1) quoad hypothefin, Petrum. 
ipfum, licet Apottolus effec, dum. hzc elo- 
quebatur, למסה‎ videri tanta veritatis 66ט[‎ 
Mluftratum fuiffe, ut /cirez, finem adventus 
> Jefu.in carnem, liberationem quoque fuiffe - 
[udeorum ab. onere jugoque legis Cerimo-- 
nialiiss Quem enim latet mens Petri & hoa. 
témpore & poftea adhuc nubila ? qua -ז61‎ 
cumcifionis atque alius generis leges vel 
gentibus converfis imponere haud dubitabat, 
uti ex 28/2 4000. C9. Epiflola Panli ad Galatas 
fatis patet. Quomodo itaque motivum de- 
fumete potuiflet ab hac liberatione, quam 
ipfe nondum cognoverat? (2) Ratie hac 
parum conveniens fuiffet. naturali rerum 
geftarum ordini , 2 πο "fefu Chriffi 
preecedit temporibus re[rlgerii , [altem liberationi 
eb onete C9. Jegis Cerimonialis jugoy eflet tta- 
que hic vsepov weoverev.. (3). Motivum , quod 
interpretationi soffre ineft, fortius omnino - 
effe illo, quod ab adventu Chrifti in carnem 
& liberatione à jugo legis Cerimonialis 
deduci poffet, quivis facile perfpiciet. Nam 
adventus Chrifti in carnem quidem ut szori- 
vum aliqued generale: «onliderari poteft, £i 
ili 


ad ΑΔ. 111: 19, 20, ar. — 145 


Ji non ineft fi»eulare aliquid, quod circum- 
fartiis temporis & populi, ad quem fetnio 
Petti direCtus erat, ádprime convenit. Ad- 
ventum fuurni in carnem Chriftus ipfe fepius 
declaravit; fed [00251 , prejudiciis de tegno 
Meffize terteftri & mundano adlierentes, ve- 
nerati noluerunt Regem , qualem Chiriítus fe 
per adventum füum in carnem manifeítave- 
fat, Convinci potius debebartt de gloria 8 
Chrifli per refurretlionem 8) evettidnens ejus in 
celos adquifta. Cum vero Petrus hoc 0- 
tivo jam fuiffet ufus, nulla eft ratio, quod 
credamus , eum 20026 motivum aliquod 
4[6ז2606‎ ab adventu Jefü in carnem repe- 
tiiffe, quod toties ab ipfo Jefu fruftra adhi- 
bitüm fuerat. (4) Nallam plane מש‎ ani- 
tmadverto in niotivo a liberatione ab onere 
& jugo legis Cerimoniali$ pet Sérvatotem 
preftanda ; ad commovendos Judeorum ani- 
mos, 1600650 , duamdiu so»dum erant convi- 
&i de legis Mofaica ad juftitiam ineptitudi- 
ne, fed potius juftitiam fuatri ex legis obe- 
dientia omni ítudio quzrebant; immo 7«n- 
!um abefl , ut legem Mofaicam oneris (9 juri 
inar haberent, ut potius in eadem at /i»- 
[xlari pseerogatita gloriarentur. Neceffe erat 
ut ipftituerentur de inürilitdate Obedientis 
legis ad juftitiam coram Deo adfequendam, 
friusquam 00011108 hac fieri poffet motivum 
ad fle&tendos eorum animos; Quam verq 

Bibl. Hazaue CI. 141... Καὶ dif. 


.- 


146 — Nic. Barkey, Obf. Exeg. 


difficile atduumque Apoftolis fgerit negotium, 
Judeos ad Chriftum jam comverfos de legis 
Mofaiez ad juflitiam ineptitudine per opus 
eperatum , aut de neceffitate folius in Chri- 
ftum fidei convincere, vel ex £piflelis Pauli 
ad Romanos (9 Galatas manifeftum eft. Quis 
ergo fibi perfuadere poterit , Petrum , & 
vel ipfe jam veritatem Evangelicam de abo- 
00מ16‎ jugo legis cognovifTet, ad convincen- 
dos Judaeos, qui in Mofe ejusque lege omne 
haCtenus falutis ὦ prefidium conlocave- 
fant, hoc argumento ufum fuiffe? 4 
certe hoc tempore eoruni animos, prejudi- 
ciorum fafcino obnubilatos, magis à Chrifto 
abalienaflet. E contrario mos erat Apo- 
ftolorum ex Mofis lege & ex Prophetis 
Judaeos docere, Jefum Nazarenum verum 
effe Mefliam , eisque ut νηπίοις fapienter 
Jac Evangelii, vel τὰ 90086 τὴς dexync τῶν 
λογίων τὸν 906% adminiflrrare, priusquam 
folidiore eos cibo nutrirent Zebr. V: 19. 
Liceat mihi hic Caronem Hermeneuticum ma- 
ximi momenti proferre, qui infignem prz- 
αὶ ufum.  $cilicet : Caveamus, me verbis 
Propbetaram. aut Zdpoflelorym ad udeos dire- 
Gis omnia ea tribuamus, que tnos , melius C9 
uberius inflruili, motionibus eorum tribuere 
goffumus.  Omsia pro temporum ratione di;u- 
dicanda €9 determinanda (μη. ---- Hinc 
fertius, profeCto, motivum ὅς argumentum 
.. , 214 T" 3 





ad Ac. III: 19, 20, 41. 147 


( tempori bus refrigerii , vel Jonganimitatis 
lie, mox de(nende, defümtum erat ad 
₪060605 pro temporum  circumftantiis 
]deorum przefentium 40112085 
eim Jefus proponitur ut Dominus tempo- 
rm, qui longarimitatis fue periodum hofti- 
bu fus, fecundum carnem ipüus quoque 
fratribus , commendat haud negligendam. 
Hinc ferius quoque argumentum & sori- 
win erat mi//o precasii Evangelii Jefu Chrifli, 
Nam coincidit & fere idem eít cum illo, 
qi Paulus in fimili argumento utitur 
libr. IV. prefertim v. 7. Ícil. | Una folum- 
do dies erat refrigerii ad preconium Evan- 
pli, (ita enim hi fines connexi funt) ia 
Fatiam Judeorum ;, hac autem finita genti- 
s lllud erat adnunciandum 48. XIII : 46. 
ἃ Judei uc indigni 1620018001, 6 
re Divine confumendi, quemadmodum 
quoque eventus rerum abunde docuit. 


$.. 15: 


Seu Argumentum 1110 | qüia- expo- 
lionem meam non infringit , eoque po- 
ואה‎ fin re&e fe habet, ad eandem conm- 
ftmandam uti poffem.  Premuwciata enim 
herum ג‎ Prophetis talia refrigerii tempora 
wi Jef. I: το, 6 XCV: 7, 8, ὁ. ἃς. ὅς 
Wilio preconii Evangelii fexcentis- locis, 
T? non opus erit ₪5 hic recenfeam , pre- 
04 fuit. K 2 $. 16. 


449 . Nic. Barkey , Obf, Exeg. 


$. 16. 
ACT. HIE 6 


Íd unum nunc addo ad ftabiliendam intet» - 
pretationem meam, quod adprime conve- 
niat cum u/fizjo bujus capitis commate , ubi, 
poftquam refurreCttonis Jefu mentio facta 
fuiffet, Apoftolas addit: ἀπεσειλεν dvscr 
évAoyovvva ὑμᾶς. ἐν τῶ ποςρεῷειν ἕκαςον 
ero τῶν πονηρίὼν ὑμῶν. qiod commode non 
nifi de miffone vel preconio verbi Evangelii 
explicari poteft. Me quidem mon latet, ple: 
rosque Interpretes 76122 antecedentia ava- 
σηδας τὸν παιδα avrov Ἴησονν exponere de 
Jafcitatioue "feu αἱ Ptopbete , quemadmodum 
16006 quoque vaticinatus introducitur v. 22. 
ὅτι προφήτην ὕμιν ditaenre KveG- o ΘεΘ" μων. 
Inter eos etiam eft cl. .ם‎ Σ. vnIEMOETIUS in 
J4dnotat. ad DiBla Claffca F.T. T. I. P. 1 
$.203. Nec inficior, verbum de hac füfci- 
ratiene explicari poffe. Verum verba tunc 
Íequentia idem fere fignificabant , quod in 
ftylo fimpliei in ταντολογεας vitium incurrit. 
Hinc excludi nollem refufcitatienem "Tefu ex 
ssortuis, que cap. [1.. plerumque fub hoc 
verbo indicatur fc. f. 24, 30, 31, 32. 
conf. 48. XIII: 33, 34., ubi duplex hujus 
verbi fignificatus obtinet, uti 66 τὸν ἐγερεῖ 

Dl (. XIII. .— 











ad Ad.TIII: 96. 149 


vf. 23 £9 39. ]Jefum enim τὸν‏ ם]ך) 
Tov Θεὸν jam glorificatum eisdem‏ 02 
τεῦς defignayerat Petrus wf. 13. & de‏ 
mote & refurrectione Ejus ex mortuis‏ 
vba fecerat. f. τῇ; hinc Eum ut fufcita-‏ 
um 6% mortuis & ceelefti gloria fulgidum‏ 
dpingit, imo plane uti vf. 20, 21. fecerat‏ 
lemiffoye Evangelii 7efu loquitur, ac fi effet‏ 
Toy dvroy 070%. Nec obftat quod‏ ווגהז; 
verbum 2965498: tf, 22. de lufcitatione ge-‏ 
nerali ufurpetur. Etenim cum Mofes pro-‏ 
mitat fufcitandum Prophetam fibi fore‏ 
fimlem, 4nalogia Moftm inter: & bunc. Pro-‏ 
jittam mon folum in utriusque doGtrina &‏ 
facinoribus egregiis querenda eft, ve-‏ 
rum etjam ja Zf»alogica utriusque fuftitatione‏ 
i» Prophetam (9. Ducem Ifraelis. Maec enim‏ 
rione füfcitatio 27020605 6% Ducis pro-‏ 
mifi fufcitationi Mofis Analoga effe debe-‏ 
ba. Quemadmodum igitur Mofes ex fau-‏ 
dibus mortis ereptus fuit, dum eum infantem‏ 
ex aquis faffocantibus per miraculum quafi‏ 
extrahi juffit. provida Numinis cura, ut‏ 
Propheta & Dux effet lfraélitarum , eos‏ 
inrodu&urus in terram Cananeam, cui‏ 
Otemperarent omnes; ita Deus fervum >‏ 
Filum fuum Jefüm veluti per miraculum,‏ 
fae maximum , /wfeitavit ex mortuis , ut‏ 
Propheta & Dux effet omnium in Eum cre-‏ 
dentium , eos introdu&urus in Canaanem‏ 


& 3 EL. 


1:0 Nic. Barkey, Obf. Exeg. 


celeffem. Et revera preífe fi ufum verbi 
avassvai tf. 22 & vf. 26. fumas ὅς com- 
ares, animadvertes facile differentiam. 
icitur enim .vf. 22., | Mofen indefinite de 
fuícitatione | alicujus — Propbete | vaticinatum 


fuiffe; hic vero de /u/citatiune jam. defimii 


Prophete fermo eft , qui jam ut παῖς τὸν 


Θεον adparuerat,  Cogitemus. ergo neceffe - 


eft de refufcitatione Jefu ex mortuis. Εἰ 
fic poft mentionem refufcitationis Jefu, 
quam adnunciaverat Apoftolus, | optime 
quadrat diftum; ἀπέφειλεν τὸν avrov  Aoyor. 
Quadrat hoc magis, quia Mofes & סז‎ 
jam dudum terris exemti, dicuntur adeft 
Jjudeis, ut eosdem audiant Lec. XV[; 29, 
$1., quod non nifi de preconio aut le£tione 


legis & Prophetarum explicari poteft; hinc 


etam Pharifei fe Mo/is effe Dijciputos jaéta- 
bant 70a. IX: 28. derat ergo etiam 7e- 
fus, licet elatus in colos, 74090: per pre- 


conium. Evangzli, dum miífi ab co Apoftoli - 


Nomen ejus portabant coram gentibus, & 
Regibus ὅς filiis Ifra&] 42. IX: τς. Qua- 
draht quoque que fequuntur dicta de λόγω 
vel preconio Evangclii. Nimirum Evan- 
gelium non modo adnunciabat Judzis omnis 
generis benediftiones ,  partas per Chriftum, 
verum etiam eum jntendebar finem, ut 
eorum 4uiique. avertereiur a, pravitatibus, 
quemadmodum ( Mofes eündeni finem in 

oculis 


ad Αἴ, III: 26. Ir 


uis habuerat; ἃ pravitatibus prefertim 
ה‎ igrantia, invidia & prejudiciis exor- 
i, que obftiterant, quo minus Jefum Na- 
πηι cognoverint ut Meffiam Filium 
Du, & ad Eum tanquam ad unicum falu- 
₪ Andorem confugerint. 


lI A א‎ T U M. 
CONSPECTUS ODSERVATIONUM 


Locus ez acT. HI :. γι *explicatur.$, τ. Dubium 
&iaTTH, KXI: 38 folvitur ἃ locus lic explicatur 
(1. Sapientia fermonis Petrini oftetrditur $. 1. 
"ponitur docus AcT. 111: 19, 20, 41. ἃ varie de 
₪ fententi recenfentur ὁ. 1v. — Auditores Petri 
Ommoventur, ut in fefüm NazareBum mature cre- 
Unt $ v. Probatur verba: χρη «zertiu ὑμιν ᾿Ιησῶν 
luv, accipienda effe.ac fi effet : xou aweguAmg vur 
"m Ae» fW "'I»ey 6466 5 προκεκῆρυγ μένον vera lectio 
f v. Koupo: ἐναψυξοως ἐπο προσωπῶ שד‎ Κυραυ quid 
übvonunt & quid inticant? tempera [uns longani- 
האופ‎ Diving $. vir. — Parapbrafis verborum Petri 
lw. Explicatur ef. 21. ex nexu $.1ix. Epi- 
"s inftituitur in expofitionem , quam cl. j. c. 
דג‎ dedit 6. x. —— refpondetur ejus argumen- 
₪ que expofitioni noftre poffent .obponi; ad fri- 
,ות‎ re οἷν junctum ve ὅπως futurum indicat tale 
Vlt prefens eff. 5. x1. —— ad fecundum & feptimum, 
πως eft poffquam , quando ei adjungitur Jndicativus ; 
δινγυηδέρως ei additus finem. indicat; Indicativo nun- 

K 4 quam 


155 .א‎ Barkey Obf. Ex. in A&or. loc; 


quas. jungitur ἀν, fed optative ; in loco' noftro 
eft optatipus. $. xit, Xtt. ad argumentum Quintum: 
Oftenditur quare Petrus nondum de Jiberatione con- 
vertendorum a jugo legis Ceremonialis loqui potuerit: 
plobatur mojivum in noftra expofítione fortius effe; 
Canon Hermeneuticus. $. xiv. — Prediéta faerunt tem- 
pora reftigerii & miffio praconit Evangelii 
Exponitur locus acr. 111: 26, ubi, amie 
tantundem effe probatur ac: ἀπεγελεν τὸν 
Analogia Jujcitationem Mofis iuter & Chrifli 9. xvi. 







153 
$xx*G pDXXO OXXO XXe 
V, | 


STATUS CONLATIONIS 
HEBR/EORUM | MANUSCRIPTORUM 
VETERIS TESTAMENTI, 
Qualis fuit fub finem Anni 
ab incepto Opere srPTIMI 1766., 


DELINEATUS 


a 
BENJAM.: KENNICOT T, 
S. Th. D. Membro Societatis Scientiarum 
Regie Londinenfis & — Goettingenfis, 
μὲ (9 membro Academia Scientiarum. Ele&oralit 
Theodoro—Pajatina Manhemienf: , 
nec non 
Collegii Exeterani Oxonies/f. s Socio. 


Uo ub finem prefentis Anni, qui 
X δ ς SEPTIMUS efl ab incepto Opere. 
m WO Conlationis noftrorum Veteris 





fas eit, ut gratiffimus agnofcam, 
quanta hoc i in anno mihi fübdita fint calcaria 


K 5 ad 


154. B. Kennicott, ftatus Conlation. 


ad feliciter promovendum hujus Operis fuc- 
ceffum, & fimul exprimam , quam reve- 
renter & haud proletarie obítrictus fim 
inprimis REGI, tum Inluftribus soczETAT 1- 
»us ἃ DoCtiffimis w&cENATIBUS, a quorum. 
favore & gratià Operis progreffas pendet, 
Hinc more copfueto narrabo , in quantam. 
Opus profecerir , ad fatisfa&ctionem & vo- 
juptatem eorum, quibus Inftituto huic pu- 
blice fubfcribere volupe fuit. 

Numero QUINQUAGINTA $EPTEM MSS. , fex 
precedentibus annis conlatorum, jam addita 
funt TREDECIM MSS. hoc anno -conlata, ita 
ut Summa totalis MSS, qua in terris noftris 
herent, pertingat ad sgPrUAGINTA MSS. jam 
conlata. Quoad ea vero MSS., que penes. 
nos remanent nondum cónlata, fípero ipfe 
credoque eadem Zrium fequentium. Annorum 
(patio conferri poffe. | 
> Ex Tredecim MSS, que hoc anno exa- 
minata fuerunt, Sex, Mujeo Britannico com- 
petentia , mihique ex decreto Generalis 
Curatorum  jngmítimabilis hujus "hefauri 
Conventus mutuo data, Ouaruor tantammo- 
de adhuc fuperfünt conferenda. . Umum MS. 
a Decano ὧς Capitulo /Z/eifeso , unumque | 
Apographum, quod, licet excufum, pretio 
.varia noftrorum MSS. valde füperat, hoc 
anno à Przepofito & Sociis Collegii Erenien- 
Jis jex ipforum eleganu 6 4 Biblio- 

| theca 


\ 


Codd. Hebr. MSS. V. T. anni 1766. 145 


theca accepi. Gratias ipfis publice ago, 
quod mihi omnes hos Codices & modo adeo 
01161010 communicaverint. 

Interea praeter omnes ejusmodi gratias, 
quibus me hoc anno devinctum fentio, Una 
εἴ, qua fpecialiffinam obligationem exi- 
gi. Hanc debito & fubmiffo animo obfero 
REGI, pro ufu valde vetufti ὅς curiofi Pen» 
tateuchi Hebraici excufi, quem gratiofiffime 
mihi ex Dibliotheca fua juffit communicari, 
Incepta jam eft hujus Pentateuchi conlatio. 
Ediuonem hanc uns cum quibusdam aliis 
zque vetuflis , poftquam buic lNarrationi 
finem impofui, fpeciatim defcrijbam. 

Enarravi nuperrime , quod Apographa 
Conlationum inquaginta Sepftm  proprio- 
rum noítrorum MSS depofita fint in Biblia- 
theca Boclejana, ἃ Apographa .Quwaruer 
MSS exterorum , qui heic conlata funt, ut 
& Septemdecim aliorum aliis in Europe par- 
tibus conlatorum. - Precedentibus Quinqua- 
ginta Septem nunc addita funt ₪ , ₪ 
Viginti & Uni exterorum Nevemdecim alia; 
ia ut numerus totalis Apographorum , in 
Bibliotheca Bodlejana nunc depofitorum, 
confiftat in numero CENTUM ET OCTO 
APOGRAPHORUM. | 

MSS. domefítica & extera, ad conflituen- 
dum opüs jam conlata, exfurgunt ad nume- 
fum CENTUM ET TREDECIM, & hac, ui %- 

cile 


΄ 


156 B. Kennicott, flatus €onlation. 


cile prefumendum eft, plara funt quan 
unquam ad confirmandum ullius alius libr 
textum genuinum adhiberi poffunt. V'erun 
enim vero, ut opus hoc tam quantitate ma 
teriarum quam fplendore Mzecenatum , qu 
ilud patrocinio fuo dignati fuere, ali: 
omnia multum fuperet, non folum, qus 
domi fuperfunt finiam , fed etiam mult 
alia pretiofa aliarum regionum MSS. con: 
ferri curabo, & quoad hec , Conlatio Zigizfi 
vel 27/2/0164 MSS. valde jam urgetur. 
Conlatio MSS,, ex mandato defunéli nEG!s 
DANIA faufto certe fidere in Oriente reper- 
torum, a quibusdam 006108 Profefforibus , 
quibus hanc curam demandavit Inluftris hu- 
jus Operis Maecenas, Excellentiffimus ΒΑΚΟ 
DE BERNSTORIT, jam garNrz inítituta eft. - 
Ἃ cel. abbate 1190069 qui defunGto Profeffori 
JLadvocat in Cathedra Sorbonnenfi non tan- 
tum, fed in ftudio quoque hoc opus pro- 
movendi fucceffit, refatum accepi, duo illa 
MSS., inte? ea, טף‎ 78/0006 Parifiorum 
adfervantur, queque, dümr mihi vifa funt 
magni effe pretii, felegi, nunc fub examen 
revocari; Urium 2101102600 Aegie ex mat 
dato REGIS :CHRISTIANtSSIMI , alterum Or«- 
Joríi ex| favore doCtiffimorum ejusdem Pe 
trum. — Conlatio MS. -easseLLANI, ex Difler- 
: tatione c]; sciigpir -cógniti, ex parte 'fattz 
aft, ὅς pars hec ad nos GiMinga delira lc 
am 


Codd Hebr. MSS. V. T;anni 1766. 157 


Nam permiffu Serenillimi HassLg LAND- 
Gv MS. hoc ad eruditiffimum meum 
Amicum, cl. Micbaélis, translatum eft, qui 
= ₪ πὰς illud Goettingam deportaret, hunc 
מ‎ finem iter Caffellanum fufcepit. --- Ne 
veroin prefens plura fgecialia feferam , 
Wuuminodo hic addo, quod duo celebria 
Si, que primum  Rescblinus . polledit , 
mnc vero Bibliothecam Sereniffimi wan- 
CHIONI$ BADO--DURLACENSIS in palatio Caro/s- 
וז‎ ornant, hoc anno per Virum Hono- 
ratifümum , $ebmidtz , Confiliarium Prineipis 

intimum, cure Rev. Bruns commiffa (int. 
raütudinem quoque debitam fas eft te- 
ari Rever. 422072 2 Blond , pro cura, quam 
= adhibuit in transfcribendis ἃς Cadeomo miffis 
Conlationibus Sex Pfalmorum MSS., qua» 
Risus füb directione defuncti Profefforis 
Ladwwat füb examen revocata fuerunt; ut 
Cl. Breitingero , Profeffori TURICENSL, quod 
Mon tantum fpontaneo favore contulerit 
תג תמושת‎ ufum magnam partem MS. 7» 
"^fi, Verum etiam procuraverit Variantes 
«iones 15: ( publice nondum cogniti ( 
Afervati in Monafferio $. 814/00 57706 Martia- 
ו"‎ Briseevie , eujus conlationem inftituere 
wmaniffime juffit Ínl. Princeps Preful wan 
ΤΙΝΙ, cui duoque eapropter gratias ago , ut δὲ 
Pxcelleniffimo Guilielmo ANortono ,. Equiti y 
36718 ad Helvetios Legato, quod mihi aíce 
on- 


158 B. Kennicott, ftatus Conlation. 


. Conlationes thiferit. Similes etiam gratias 
debeo Nobil. /7oratio Mann, Equiti /Jfurato, 
Regis Legato, Florenti refidenti, quod ad 
me transferri curaverit conlationes aliquot 
MSS , Mediolani per clar. Profeffores / 4 
6: Baptifía Brania finitas, quas Guilielmus 
Stanbope , Vit Honoratiffimus comiter + 
modum adtulit. | 

560 dum redeo ad Subferiptionem operis, 
que generofa liberalitate omnes alias lon- 
piffime excedit, officii mei haud exigua 
pars eft, ut Fautores eos commemorem , qui 
jn rep. Litteraria hoc lpftitutum infignibus 
fuis teftimoniis adprobarunt. — Quapropter 
ín gratiam sUBSCRIPTORUM hic inferam Apo- 
grapha duorum Jnflrumentorum , quibus 
huper honoratus fui, & quidem ex caufa 
Relationum , quas de hoc opere publici 
juris feci, quodque ex אפעאטתסת‎ Éxcita- 
tione urgendum mihi honori duco. 
- Dete&ta eft hoc anno res magni momen: 
ti, queque propius cum indole hujus Operis 
convenit. Argumentum ea Novum & cer- 
tiffime probans exhibet pro Urilitate aut po- 
tius Neceffitate talis Inftituti. ^ Specialem 
$Ha requirit expofitionem; hine ut ab omni- 
bus intelligatur Introdu&tionis gratia. hic 
adpono fequentia. 

Europa Litterata jam dudum 4uead fypis 
uxcufum textum. Veteris Teflamenti Hebraicum 
uu 18 


(odd. Hebt, MSS. V. T. πηι 1766. 159 


adus difpefcitur opiniones. Sunr qui ejus 
&egritatem abfolutam , fünt. qui eum hic 
lic corruptum ftatuunt. — Pofteriorum ite- 
mm due funt fententie. Dum enim non- 
Wlicorruptiones pauciffimas easque minimi 
momenti dicunt, alii e contrario multas eas 
e ἃ magni momenti opinantur. In eo 
Dihlominus fere omnes coanfentiunt, quod, 
quliscanque fit realis numerus vel indoles 
torpionum in textu excufo, fexus famen 
ilb paucas el nullas correcliones ex Μ88. He- 
inicr gdipifci poffit, quia MSS. Hebraica, 
que nunc exftant, pauca funt & hec pauca 
feceniora, & omnia aut prorfus aut circi- 
tr eadem inter fe invicem & cum textu 
excufo; Verum hec fententia, licet pre. 
valuerit usque ad paucos preteritos annos, 
aeo efficaciter confutata eít argumentis 
evidentibus, ex his MSS produ&tis , ut pre- 
fumere liceat, communem nunc fententiam 
lere, quod Hebraica que exítanr MSS. - 
"ade multa fint, quodque alia ab aliis & à 
textu excufo maximopere differant. | 
Preterea inter omnia fententiarum diver- 

Ba ab omnibus ftatutum fuit, Textum Biblio- 
"us Hebraicorum- typis nunc EXCUSUM prope- 
mium in omnibus, E ditionibus unum t9 eundem 
(f^, quibus in locis, quibusve editoribus 
i publici juris factus fit. Ec hec ficta vel 
walumta identitas omnium excufarum Edi- 
tionum 


160 B. Καηπίςοσίε, ftatus Coniation. 


tionum locdm dedit hypotliefi decantata 
à paucis veto adliuc 40/0118 , quod fc. 7e: 
χε Hebtaicus excu[us peffeGlus (9. incorrupli 
- fit. Cum 6 contrario, fi textus, ficuti nun 
excüfus 615, detumi repertus fit. multur 
variare à fe:ipfo, & editiones alie ab alii 
mnaximopere differant, nihil abfütdius εἴ 
poífit hypothefi , qua ftathitur omne 
editiones excuías eile genuinas , nihil 
que contra liquidius , q&àam : quod, dur 
harum üna ab alia differat, - hec aut ill: 
corruptá fit & denique nihil certius, 
quam, fi Variantes plurimie fint & ad 
tentione digne, quod mobis ipfis (vel pet 
alios) fimt examihande' quotduot funt , ₪ 
quantum polis eff ad vetufliffmma (9 Optima 
4MS5$.3 ita üt cutn otnni exa&titudine, quz 
momento rei convenit, determinare pofli- 
mus, quzenam Editionum excufarum fit cor- 
Te£ta, queque veram vel falfam leCtronem 
contineat. Et üt hoc rite determinemus, 
optima methodus, (quam fequi animus eft) 
ila videtur effe, ut Textus Hebraicus de- 
nuo edatur exacte , ut nunc eft in editionum 
vulgarium praeftantiffima, utque cujusque 
pagme margiti fubjiciantuf omnes Lectio: 
nes Variantes, que tüm ex MSS. cum ex 

κενῇ: Editionibus conle&te fünt. 
Multas & infignes differentias hic intelli- 
£o, que inm ipfis exeufjà Editionibus compa. 
rent; 


(odd Hebr; MSS. V. T unn 1766. 161 


mt, Sünt ille tior errata Typographorum, 
gt Variantes Lectiones inter aliquas editio- 
ies recentiores , fed quie infignite recentio- 
re$ ab antiquioribus editionibus diftinguunt. 
Ànea jam. in progreffu: huyus. operis: de- 
t&um erat, quo. anuquiora "erant MSS, 
hoc.magis eadem a recentiore textu: excufü 
diffette , eoque magis convenite:cum an- 
וט‎ verüonibus , &. quz in IN. T. inve- 
niupur, cicationibus. iNumc vero tepertum 
e(t, wtufliores Editiones excufas valde differre 
a ruetioribusy mágisque cum: 4ufíquis oplie 
vij; M$8 convenire. Debent Viri Litte- 
rai hoc inventum , quod fpe&tat ad. dete- 
penda merita. & pre(tantiam ANTIQUISSIMA- 
RUM IMPRESSARUX. EDITIONUM, lnquifitioni- 
bus hoc anno factis; & probatur illud Au 
Boritatibus jun&tis quatuor fequentium Edi- 
tionun. | 

Prima eft Exemplar 27018858 , de. cujus 
conlaüione hoc auno facta antea mentionem 
feci, & revera illud majoris. exactitudinis 
praia-bis conlatum eft. — Exeufum jam fuit 
ἃ, 1487. & forte. hoc editionis hujus exem- 
pir umicum fapereft | Lectiones Variantes 
Dujus ediGonis, conlatee cum editione νὰν 
DR HOOGH TIANA,' Icpette:funt quam 
puime, ὧς inter eas - ηὐξδηι magni 
Women. : Verum cum. i0 .£ali. cauíía 
Wicus.modo. teftis. haud: fufficiar, . 4 
Bill. Hagane ΟἹ. I1. F.I. L Ve 


162 Ὥ; Kénnicott, ftatus Conlation. ^ 


Vetus. .Editioo; Cujus ryentiohém faciam, 
typis expreía :eft' .ג‎ 1404. Hujus exem- 
plar, quo ufus fuit LUTHERUS, nunc conípi- 
citur in' Bibliotheca Regia . BEROLINENSI, 
cujus conlatio ad rogatum. meum nuper 
finita eft acl. Sebuize Profeflore. Berolinen- 
(i, Germanice.confcripta, cui prefixa- eíl 
Dedicatio Anglice fcripta, pro quo honore 
publicás ago gratias. Opus hoc Germani- - 
cum à JF eidio,. Viro Rever. ὅς DoCtiffimo, - 
peramice ad: meos ufus in Latium fermo- 
aem translatum eft, & hujus verfionis au- 
xilio reperio; quod Biblia Beroliwenfía im- 
menfíum differant ab editionibus recentiori 
bus. הג ג‎ hac Differtatione fere 00 
"Variantes fpecifice in totis ver/is aut Jiteri; 
recenfentur, 66 preter eas 200. Exempla. 
variationum in: penélis Majoreibicis. Mnltz 
verbales & Literales Variantes conveniunt 
cum lectionibus Exemplaris Ezósiemfs , ea-. 
rumque alique magni funt ponderis. 20% 
tiones 727724 ὃς Quar:a , quarum mentionem | 
facio, funt. PRIME, אאך‎ umquam , quoad 
Univerja Biblia, Hebraice eucufa funt , 
4. 1488 ὅς pentateuchus :a; 2492, qui libri 
jn Bibliotheca:Seremiífimi MARCHIONIS BADO-- 
(DURLACENsIS feliciter adferwantur. Horum 
notitiam valde acceptam mihi dedit memo- 
iratus Nob. Brus; , una cum fpeciminibus 
:Variandunr duarum. hargm. editionum , ἃ 
- 7 - 5e... . Aepre 





. Cedd. Hebr. MSS. V. T. anni 1766. 163 


deprehendi , editiones has cum duabus pra 
cedentibus in eo convenire , .quod valde 
differant ab editionibus recentioribus , quod« 
quc veteribus optimisque MSS. magis re- 
pondeant. Duo hec Kxemplaria ad majo- 
rem hujus Operis perfectionem conferenda 
elfe exiftimo, & ex his & ex duabus pre- 
cedentibus , conligenius multitudinem Va- 
rantium Lectionum, earumque magni.mo- 
menti. Dignum quoque eft obfervatu, quod, 
licet Quatuor hzc Exemplaria multum inter 
fe conveniant , eorum tamen diverfitas fatis 
oftendat, ea non ju&ta Unum, fed fecundum 
diverfa MSS. typis fuifle excufa. 

Hunc Articulum finio, Viros Do&tos ex- 
teros 6006 ac inquilinos maximopere rogi- 
tando, faveant mihi fuggerendis notitiis , 
que adhuc deficiunt, ut ftatus vetuftiorum 
Editionum eo perfectius dignofcatur. Illis 
vero maxime obligatus ero, qui me aut de 
his illisve Editionibus, mihi nondum cogni« 
tis, aut de locis, ubi quedam harum Editio- 
num adfervantur , certiorem reddiderint. 
Tabulam fequentem eorum oculis expono 
- non. omnium lditionum, aut univerli aut 
partium Hebrai Codicis, qus antiquiores 
funt primis Biblicls Maforethicis a. 1528. 
(he omnes fere conítituunt QUINDECIM), 
fed tantummodo talium, que ante celebra- 
tilimas 6101065 Gerdinalis Ximengs Compluti 

ΝΞ Là  . 8.151}. 


164 B. Kennicott, flatus Conlation, 


ἃ. 1517. & Felicis Pratenfis Venetiis a. 1518, 
excuíz funt. 
ἃ. 1486, —— ,0ו[0) תו ₪ 0?857ת?‎ 65601 - 
Soncini , fine pun&tis. Pertinuit olim. | 
editio hzc ad famigeratum Rab- 
bi Oppenbeim ,  Hannovere | defun- 
. &um, fed locus ubi. nunc adfer. 
vatur, mihi non innotuit 
: 1487. -- HAGIOGRAPHA 2. Vol. 
folio, Neapsli , in pergamento; 
punctata fere tota. Servatur Codex 
in Bibliotheca Collegii Eronienfis 
1488. —- 215114 —— folto, Soncini, 
cum punctis, in Bibliotheca Sere- 
nifimi Marchionis 54DO-DURLA- 
CENSIS. | 
—— BIBLIA ---- hoc anno figna- 
ta, in Catalogo fignata ut excufa 
Bononie. Dicuntur adfervari Rome 
in Bibliotheca Zarberina 
-— BIBLIA ---- hoc anno figna- 
"ta. Dicuntur fervari Florentie in 
Bibliotheca 1wren1iALI Laurentiana. 
1401. --- PENTATEUCHUS --- 2. Vol. 
folio. U/y/fponi, in Pergamento, 
puné&tatus, cum Paraphrafte Chal- 
deo & Jarchii Commentario , in 
Bibliotheca REGIS ANGLLE. 
--- PENTATEUCHUS —— in folio, 
cum Paraphraft Chaldaica & Jarchii 
Com- 











Codd. Hebr. MSS. V. T. anni 1766. 67 


Commentario; in Bibliotheca Re- 
. gia Parifienfi & licet in Catalogo 
notatus fit, ut excufus a. 1490, 
(quod forfan nota eft, quie in fine 
Voluminis ?rimi confpicitur) vi- 
detur aliud effe exemplar Editionis 
ἃ. 1491. quod notatur in fine vo- 
luminis /erusdi. Servat adhuc aliud 
exemplar Bibliotheca REGIS GAL: 
LLg, ejusdemque defcriptio exacte 
convenit cum illo memorate jam 
editionis quod eft 618ת‎ ANGLIAE 
1492. --- PENTATEUCHUS MEGILLOTH ET 
* HAPHT. ———- 0608800 Brixie, in 
Bibliotheca Marchionis Bado Dwr- 
laqufis | 
31493. —— PROPHET/£ PRIORES ——— folio, 
Neapoli. Locus ubi nunc fervatur 
exemplar mihi incognitus eft 
1494. —— BIBLIA --- 8. Brixie: in 
Bibliotheca REGIS 2005518 —— 
---- BIBLIA ——- hoc anno notata. 
Videntur exeufa effe Pi/auri, (ine 
pun&is: Dicuntur fervari in Bi- 
bliotheca Carolina Turicenfi 
—— REGIA »——4. folio, Leirie: 
in Bibliotheca Regia 2071/0200. 
1497. הדחה‎ JESAIA ET JEREMIA ——— folio, 
Uly[iponi , incagnitum mihi eft ubi 
fervatur exemplar. ... : 
L 3 paret 


fó& B.Kenhicott, ftatu Conlation.. .. 


idem. nobis'erjt cum anh*o Chriffi, (ut 
fupra) 1486. : Impreffa. ponatur .vetuftis- 
fima editio :1486: hujus exemplar habebit 
literas ἸΏ. id eft; 446, vel alias literas 
hugc nümerum:ngtantej : Sitnili.:hodo exem- 
plar 'excufum :a.:.1494. indicabit annum per 
iteras.7J7].254.. vel per.alos. numeros 
banc fummam conftituentes: exemplar a. 
1500 offeret רס‎ 260, & quoque exemplar 
anni 1517. iynie. 277. BEEN 
DIPLOMA GOETTINGENSE. 

Quod immortaliter promeritus eff de Critica 
textus. Hebrairi Benjamin &ennicott, 75eo- 
logie 120070 in Untverfitate Qxonienfi, Socie- 
Jatis: Regie. Brigannice Sacits | Sociusque. Col- 
legi&. Exonienfis 5. conqufttis per. omnern Euro- 
pam, quin imo ex Aftice Affieque oris, Ceodi- 
cibus librprüm: pes[ci. foederis , nondum in bunc 
finem: adbibitis, iisdemque: vel ipfo profpiciente 
domi, vel blando ejut impul/u apud exteros, 
diligenti/heá -xotlatis : eas ob res soCiETAS 
REGIA, 5CIENTEARUM GOETTINGENS!S Ben- 
jaminüm;Kennxott, Jheaogie Dofforem in 
Liumerfitale. Qwanienfí ב‎ GOLLEGIIS. CLASSIS 
PHILOLOGICAR, ad/eripfit, ad[criptum boc do- 
eumento. declarqé s pelens qb qo, ut. Criticas in 
codicept; J, braiqum labores, — feliciffimo | aufu 
fiíceptós y pati; fudio ad finem perducat , edilio- 
quugue: aliguando enbibeat áliis goptis tnfrutiem, 
1 ב‎ εἰ qui us 


* 
— —(4 Ὡς, 0 00 09 *» «τοὶ. <- FEN -- — aam am.) ₪ dur) 00 MN 





/ 
/ 


Codd. Hebr. MSS, V. T. anni 1766, 169 


quibus nyllus unquam liber infirutius prodiit. 
Ex quo fucceffu permagnam certe letitiam fem- 
Bie? , eundemque Sodali impen[e gratulabitur. 
$ecietas ( ipfius viciffim erga fe "voluntatem 
urgens , C9. demonfiratam officiis. mutuis com- 
peníatuta. GORETTINGAE, 27. Januar, 1766. . 


JOANNES DAVID Sigill. JOAN. PHIL. MURRAY* 

MICHAELIS, Socie- S. R. S, — Phil. Prof. Ord. So- 
tatis Regia Goett. cietatisque Reg. Sc. 
Dire&or. Secretarius, 


DIPLOMA MANHEMIENSE. 


Academie ELECTORAL TIS Scientiarum & 
Eleganuorum Litterarum THEopo- 
RO-PALATINA. Prefes, Dire- 

&or ac Socii, 


LECTURIS S. 


Cum eadem omnium fu. Peritas , eaque. in 
rerum natura nibil preflantius , commune effe 
debet. Veritatis fludium , C9. communis invefli- 
gationis bauos. Centrum quafi bujus tum flu- 
di, tum  bonoris , recle babentur — Societates 
Litterarie , 4 Principibus Viris [olemni quoe 
dam modo con[litute , membrisque compofite 
"variis, quorum alia fegendis (9 promovendis 
laboribus Academicis, alia propius iis fubeundis, 
alia remotius , funt. deflinata. — Legibus binc 
soffris ire Sociorum ordinate [unt Claffes; 

| 5 5 que , 


[4 


{55 δ Κεδηϊοοιξ, ftatus Conlation. 
que, quo intek [e מש‎ δ ΘΝ δε 0 75. 
silius motam: Veritatis propófitam | attingest. 
Prima Claffis eff Ordinariorum, quindecim - nu- 
suero , Societatis anima y cii ornamento accedit 
fecunda Honorariorum , (8. 4828000 Claffs -א.-‎ 
graordinariorum 407114. — Infer extraordinarios 
bos , annuente SERENISSIMO CAROLO THEO- 
pono, Principe Elettore, cooptatus a nobis. eff. 
Vir antiquarum. Litterarum Dottifimus , Ben- 
jaminus Kennicott, 3. 7. P. Regieque Socie- 
jatis Anglicane ut C9 Collegii Exonienfis Socins 
percelebtis ,— 12000700 ' tofire "ab incunabulis 
sade [uis amiciffimus : unde boc. Socii extraor- 
dinarii Diploma , figillo .deademico noffro mu- 
nitum , fcribi (9. tradi ei lubentiffme curavimus. | 
Datum ודועמצוונאר ה וע‎ VI Cal. Maji 1766. 


LroroLpus L. D. Sigillum STENGEL. 
pz HOHENHAUSEN.. Acad, Mahh. ΨΑΜΕΥ͂. 


Seqüitur "Feflimonium V. C. ומד‎ ₪ 
צאט‎ priéribus refpondens, fignatum 
d. 3o. Dec. 1766. MEME | 

Subfcriptio hujus. angi fummam exhibet | 
1002 : 10 ;.—— librarum Sterlingicarüm. 


1 
ye ^ 
יי‎ ιν 0 ₪ .%* e. . 
. « 
φιῳ»"Ἁ ὡς 
. ve^ 1 
4 a ) A4. " MATE . "n 


* %4 +. 1 v | 
ei E VL. 


VI. 


CAROLI BUTTINGHAUSEN; 
+ 


Hifl. Ecclef. ₪ Eloq. Prof. & V. D. M. 
apud Heidelbérgenfes , 


OBSERVATIONES MISCELLANEE. 





EMENDATIO CURTIAN A (*) 
ad lib. 11. cap. II. $. 17. 


(5) Ex bibliotheca Miegiana in meam tranflerunt 
.הדועת‎ VENATORIS Obfervationes critice. Nen 
habeo dicere, an forfitan inferte fint opufcu- 
lis Venatoris Philologicis, Heidelberge una 
cum ipílus epiftolis an. 1661. editis, quo- 
rumque mentionem faciunt $pambemius & 
Coccrjus , in 6000811 opp. aoecdot. Tom. II. 
p. m. 726. epifl. 243. & opp. Tom. VI. 
p. m. 43. epift. 84. Quam vero editionem, 
3magna lieet adhibita cure י,‎ nulle ha&enus 
modo inveftigere potui, nec alibi laudatam 
aut allegatam vidi , witeriommque iim de. 
feriptionem avide expedto, 

τῶ 17% 


A5. 








C, Buttinghaufen,‏ של 


Raoftquam Cbaridemi ad Darium 
orationem . ( * ( lib. III. cap. 1. 
enarraverat cuRTIUS, de Dario 
M hec $. 17. addit: 

3 6A Erat Dario mite ac trattabile 
99 ingenium, nifi eliam fuam naturam plerurm- 

p que fortuna corrumperet. " 


/ , ᾿ 
β.. 2. 


Variantes hujus loci 16651065 occurrunt, - 
I) Codicibus Danielis ,' Puteani, Pitboei, 
Faucbeti &  Bongarfianorum alteri deeft | 
SUAM, quam vocem retinet alter Bong. - 
cum primo ὅς tertio "Palatinis. Vid. . 
FREINSHEMII comment. in Curtium ad 

h. |. Argent. 1639. in 8. 
Il) Ez T1AX omittit alter codex Bosg. cum 
τς primo & tertio Palatinis, Vid. rREINs- 
HEMIUS l c. & NIC BLANCARDUS Va- 
riarum in Curtium leCtionum libello, 
Lugd. Batav.'1649.. edito, p. 9533. 
ETIAM 


23 





(*) Quam: 5aM.. scuaLLESIUS Árpent. an. 1669. 
d. £1.: Febr. (ingulari differtatione illuftravit. - 
Idem,scHaLLEsTUS an. 1671.-m. Nov. edidit 
enarrationem. orationis αὐ flexandre M. Dabite 
apud Curtium lib. III. cap. X. 





Ἐπαιξηάαιίο, Curtiand. 123 


"£T1AX' omittunt! editiones  Bartboj, 
Merule ,. didi Manutii , Frobenia, Ba- 
filienfis = ἴσην. Petri - & — Colonienfis 
Gymnici, ut teftatur BLANCARDUS l. ₪ 
: His addo editiones 2111561 a 1685. 
6% a. 1693. p. 23. ' 
11) Nif etiam fuam naturam plerumque for- 
tuna corrumperet , legimus in editionibus 
JoH. LoccENII p. 24. Amít. a. 1648. 


NIC. BLANCARDI Dp. 141. Lugd. a. 1649. 
& / Elzevirianis, 


f$ 4, 


$uam matura communis 16610 
quam nonnulli ex ufu reciproci, quod cum 
relativo nonnunquam commurtatur, defen- 
dunt, locumque ita explicant: erat Darie 
mite ac traclabile ingenium , nifi etiam fuam, 
ἢ, e. ejus naturam plerumque fortuna corrume 
peret 1. 6. corrupiffet. Verum enim vero, 
ne jam voci etam inlgream, tales inter- 
pretes rnitem ac tractabilem Darii naturam 
plerumque fortuna corruptam vellent. ₪4 
quod cum Curtiana Darii defcriptione aper- 
te pugnat. Cbaridemus S. 18. ita: Tu qui- 
dem licentia regni fubito mutatus, En Darium 
fubito in pejus mutatum , non vero plerumque 
malum. = Ipfe 60 דה‎ 05 lib. 115 cap. VIII. 
fcribit: Dariws erat :חר‎ ₪ mis; ἃς 

΄ | lib. V. 


Us .C. Buttinghaufen,. : 


lib V.^cap. X. )- 14.- Daeiam femglicem C3 
wijems n. credere odo que, affirmabant , 
féd etiam: flere | cogerunt. Ἐπ inde concludo 
£guNTIUM occafione illorum , que de Dario 
parrat generalem, ut alibi quoque folet, 
fententiam proferre , qua. ad omnes omnium 
jemporum. homines pertineat, quorum na- 
juram, mitem. ac traCtabilem , plerumque 
fortuna corrumpit. Sed hac ratione, τὸ SUAM 
pullum fenfam Fundit , ἃς medelam .omnino 
defiderare videtur. En varios variorum 
conatus! | 

δ 4: 


. TANZQ. FABBR in epift. criticis, epift. LII. 

m. 171. hec habet: . ΄. 
. » Valde mihi verifimile fit, legendum 
es elle, nifi etiam BONAM fiafuram plerumque 
, fortuna corrupiperet, " | 


. Quam quidem conjecturam eo nomine 
commendare, poffem , quod cugT1Us & 
alibi (*) sature bona fertuse opponat; fed 
famen nimis.abit a recepta 6601086 , eo- 
demque jure ) legerem; mif etiam mUMA- 
NAX naturam. plerumque fortuna corrumperet ; 
jftamque le&ionem ex ᾧ, 18. illuftrarem: 
"GOMINES , «(um fe permi(ere fortune | etiam 
! 0007 | nata - 
. (*) Lib. X. cap. V. 6. 26, de Jdiexandro affirmat, 
bona wotura ejus fuifJe, vitia vel fertuna vel 
atatíz. 


Eméndatio Curtiana. % 


didicere 5 vel Q) fabülituerem -‏ שח 
fastam: nifi etiam SANCTAM saturam plerum-‏ 

qae . fortuna. cortumperet. cURTEUS enim 
ib ΠῚ. cap. VIII. f. s. mitem ὅς fanum 
Darism laudát. Ali faciliori methodo lo- 
cum . fanare aggret funt. ες 


0$ 5 


JAC. PERIZONIUS notis ad San&ii , Miner- 
vam p. m. 178. nullas dubitat, ícripfiffe 
CURTIUM,, "ifj SUA ndiuram plerumpoe fortuna 
corrumperet. 

% 6. 


Sed iftam, quam PERIZONIUS : rejicit, 
literam ₪ bis noftro loco reftituendans 
putat illuftris CORN. vALER. 4 YVONCE ,.:qui ia 
4804 - A4cademie Theodoro - Palatine , 'Fom. 2 
p. 158. in noftzum.locum ita commentatus; 

» lllud /4sm maturam nec fatis Latine 

» dixerit, & fi dixiffet, frigida enafcitur 
,fententia. ^ Aliud autem voluit elegan- 
» tiflimus fcriptor, quam putidi amanuen- 
, fes ipli obtrnfere. =--- En facillimam 
, emendationem: erat Dario mite actratia- 
» bile ingenitum, nif SUMMAM naturam plerume 
» que fortuna corrumperet. 1n. alijuot codi- 
2 ' Uo Yu etiam fuam, vel fuam etiam. 
Unde fignificantius ita. repofueris: 

| ג‎ Μὴβ 


45 ,. 


176 "C. Buttinghaufenj 


95 
9} 
33 


-ALe&lionum Latinarum lib.Il. p. 105. ' 


nifi SUMMAM etiam naturam plerumque fore 
tuna corrumperet. Id nempe ait, fummasg 
:]גת‎ dotes ab excelfiore. fortuna : ut 
plurimum in pejus fle&ti. In manufcrip- 


τὶς 110674 » per fuperdu&Gtam lineolam 


denotatur, Unde abs ea temere vel 
addita, vel negle&ta, toties /uus ὅς /um- 
sus confundunuir. δὶς apud oPTATUM 
MILEVITANUM de fcbismie Donatiflarum 


:lib. II. cap. 19. (a) - Felix inter crimina 


SUA , £9 facimora nefauda. . Legendum 


inter cria SUMMA. ἰὴ MARCELLINI 


Comitis Chronico ad an. 549: \ג‎ 
antiq. Le&tion. Vol.1. Milites clam Fe- 
ronam ingre[ff , dum avaritia inbiante de 


ς p^eda coticertant, 4 1010/41, egredientibuy de 


latebris, cum suo dedecore civitate pelluntur. 
Immo cum sU.MMo dedecore c. p. Quee 
duo loca. pridem ita emendata dedi in 


$. 7. 


| (a) Edit. Pati. a. 1702. P. 41. Interea fupra 


memoratus. Felix. ( fcil. Idicrenfis) inter. cri 
mina fua, & facinora nefanda. | Sed nulla heic 
emendatione opus eft. Audiamus cicERo- 
N£M 2. Verr. u£ non mpdo in auribus veliris, 
Jed. in oculis omnium sua furta. atque flagitia 
defixurus fum ; & 3. Verr. suis eum certír 
propriisque criminibus accufabo. Éodem modo 
OPTATUS per crimina [ua intelligit crimina 
Felici aliisque" Donatiffis propria , fuis cum 
6011: propriisque criminibus accufat. 


Emendatio Curtiana. 177 


$. 7. 
Summum heic veneramur ingenium. [In 
eo tamen haremus, an mite 46 8 


ingenium , de quo agit CUR TIUS, /ummarm 
satwram appellare fas fit? | 


tg 


Pontus lego: era? Dario mite 460 
ingentuz , nifi etiam SUAVEM naturam plerum- 
que fortuna corrumperet. 


$. 9. 


Facilis ifta eft emendatio. Inprimis fi 
cogitamus literas ligatas ὅς inverfas. Scri- 
pum forfitan erat S V AVE M vel 
$ V AVSM. Unde librarius :טג‎ propter 
hujus literarum inverlüionis vel ligatura 
imperitiam , aut quod talis literarum ductus 
aut effet erafus aut fübobfcure expreffus, 
facili & prono errore legere potuit /sam. 


$. 10. 


Mite ingenium cuRTIUS, ni fallor, expli- 
care potuit per /uavem naturam. Mite di- 
citur eque ac /uave vel dulce de rebus qui- 
- Dill. Hagane CI. 111. F. 4. M bus 


178 C. Buttinghaufen, de.Legislatore 


bus vefcimur. Latini quoque fcriptores. 


ingeniis fuavitatem tribuunt. 22400600 s6- 


fum ac fuavitas Occurrit apud PATERC. - 


hb. I. 07. foicitiom. vel. amorem: /uacoem 


100035 1116821108 lib.I. 148. 923. & crcERo.- 


18. Fam. 27. con/uetudinem vel. conjunctionem 
fuavem , ὅς 2. Fam. I93.. fuaqem | amicus. 
Idem cicERo 6. Att. 16. miram in eo. pieta- 


Tem, fuavitatem ,— bumanmitatemque — per/pexis - 


& 3. Fam. r. propter multas fuavitates inge- 
«ii. 0/06/25 bumanitatis 186% ὧς pro Corn. 
Balb. 36, Comes, benigni, faciles , [/uaces 
bomines effe dicuntur. ReGte igitur & ordine 


€URTIUS mite ac 17002600 ingenium dixit /24- | 


t5. naturam. 





I L. 


DE 


Primo Chriflianorum | legislatore apud. — 


LUCIANUM מ‎ Peregrino. 


6 ir. 


E LUCIANI οϑὸ τῆς Περεγράνν τελεντῆς Dia- 
logo religio Chriftiana egregie illuftra- 
ter, Vid. nug T1Us Demonfl. Evasg.: p. 62. 
BupbEus Differt. de veritate religionis: 002 
0/0 Pbilefopherum Gentilium. obtretiatione 


\ 


Chriflian. primo apud Ἰλιοίδημαν 179 


VL, p. 5‏ .$ )4( ה 
Jon r1N.annot. ad Hift. Ecclef, Tom. 1‏ 
p. m. 145. feqq. aliique plures: 08‏ 
mique Amiciffimus FRfD. THEOD. wir-‏ 
Hor preterea putat, Lucianum heic nobi-‏ 
lfüimam hiftorie Mo/aice particulam hucus-‏ 
que fepultam. quafi &- a némine obfervatant‏ 
exhibete, vid. progrr. 1762, & 1763. Liss‏ 
geedità. ^ ^ — 2 (f '‏ 
.12 06 0-0 


LUCIA NI inprimis locus, de primo Chri- 
ftianorum legislatore, noftra confideratione 
digniffimus eft. Opp. Tom. IL p. 567. 
edit. Amít. a. 1687. ita extat: = 

» Deinde { ὃ νομοϑίτης ὁ πρῶτ") legislator 
» primus ipfis perfuafit , alios aliorur& omnium 
» effe fratreí, cum e — crucifixum illum 
» preceptorem (ἀνέσκολοπισμένον ἑκᾶνον coQussy 
» ὠντων) adgraverint, " | ἘΝ 

6 13. | 
᾿ϑεγναζοτυπὶ noflrum 060/50 vocat, id eft, 


DoBorem [apientieque magifirum & fette con- 
ditorem y quo modo Solon &: Pytbagoras 'ab 


WHERODOTO Sopbifi appellantür.' Vid. vos. 


ECKARDI, nón-Cbriffianorum de Chrifto tefli- 
f208/8 , 2. 1725. תג‎ 4. edita, cap. VI. $. X. 


μος P. (03. 
. («) Habita illa fuit Jens 1711. & ibidem 1727. 
recufa. in Mifceil, :Sac.. Aa 10 Pg. 45 1-522. 


(2e... 


180 C. Buttinghaufen, 66 6 


p. 108. Sic rvcrAmus antea natraverat, 
Peregrinum τὴν Savpasnr σοφίαν τῶν χθράςια- 
vov didiciffe. | 

0 6 14 


Chriftumque ulterius. ὀνεσκολοπισμένον ap- 
pellat. Que phrafis ab antiquiffimis tem- 
poribus crucifixum (a).denotat, & Luciano 
maxime arridet. Chriftum enim & fupra 
dixerat τὸν iv τη Παλαις νὴ ἀνασκολοπισϑέντα, 


6 r5. 


Ex eo vero, quod Chriftiani crucifixum 
adorarust, fequitur quod illum quoque pro 
yero Deo: habuerint. Vid. gupDavus | c. 
$. VII. p 481. ἃ Eckanpvs 26 XXIII. 

. I20. Quo, nomine infultare Chriftianis 
folebant profani, eosque irridere , quod 
hominem colerent crucifixum , ut kon? 
HOLTUs Variis locis docuit, fcil. differt. ad 
1 Cor. I: 18. feqq. de 0070 crucifixo, Ki- 
loni 1686. ventilata, Cap. L. 02. & difler 

, 
(a) Memnon 'in bello Trajano Antilocbnm. proftra- 
vit, quare ab .fcbille interfe&us eft, ₪ ל‎ 
)שש‎ ὑπ᾿ EX» 9095 Ut ASCLEPIA- 
DES Myrleanus apud. Euflatbium in Odyff. Δ. 
P. 1697. addit. Non adeo liquet, an hac 
verba ad infamem crucifixionis poenam 1e 
ferenda fint, an ad honorificum fufpendiun? 
De quo videatur FALSTERUS «fmeenit, Pbi 

P. Il. p. 206.: 


Chriftian. primo apud Lucianum. 181 


de nominibus, quibus per. ludibrium Chriftiani 
fuxt appellati , Kiloni 1693. disquifitioni füb- 
miffay cap. IV. p..22..ut & in Pagano 07- 
tre&atore, Kiloni 1698. edito, cap. VII. 


) 2. p. 343. feqq. 
$. 16. 


Sed, adhuc. fub judice lis eft, quis primus 
legislator (ὁ νομοϑέτης ὁ mearg-) Chri[Liano- 
rum? (Qui cum sr&PHANO MONACHIO (4) 
coniciunt, LUCIANUM In Peregrino fuo 
Martyres & inprimis δ, Polycarpgum deridere, 
heic tamen, quantum fcio de Po/ycarpo non 
cogitant , etfi in Smyrmenfum epiítola δι- 
Jaexa AQ» & πατὴρ τῶν χραςιαγῶν 9 & in 
HIERONYMI Catal. z/u/ir. feript. cap. XVII. 
precipuus Ecclefie dottor audiat. | 


6 17. 

LUCIANUM; primum hunc Legislatorem 
8b ἀνεσκολοπισμένε ovd ρὸς plane.diftinguere, 
adeoque Chrif'um ipfum minime intelligen- 
dum effe , .plures affirmant ; tek; gr. TAN. 
FABER , qui huncce dialogum notis doctiffi- 

mis 


- 


(a) In Differt. de S. Ῥοίγεατρο,  קזס!סק0‎ 61 ad 
varía [acra inferta. Conf. TENTZz&LII Exerc. 
fel. P. I. p. 142. 8 Jo. AND. SCHMIDTI 
Hiftor. Seculi II, fabwlis- variorum. maculatam 
P. 29 “4.27. ' . 


M 3. 


182 C. ButtingBaufen,"de Legislatore 


$. 18. 


Alii tamen ipfum noílrum Servatorem 
intelligunt , ex gr. ToB. PFANNERUS 4 
Catecbürmenis cap. 1. $&' XV. 'p. m. 63. 
v. MooNEN in 6090008. Pasfion. verf. germ. 
p. 613." coerr£ÉNivs not. ad Dutton»: de 
'refurrectione J. C. p. 279: & cuiswEnRvs in 
Differt. que Jenenti hujus Dialogi editioni 
praefixa legitur, $. XIX: p. 27. Grécos 
eleganter nómen proprium 'fépetere pro 
relativo, idque citra Hebraismum obferva- 
vit PALAIRET '40 N. T. p. m. 104. & 438. 
Et fic LucixNUs αϑεσκολοπισμένον fepetere, 
fimulque refpicere videtur ad AMatzb. XXIII: 
8. ὡς ὑμῶν ὁ καθηγητὴς ὁ Xeacóc. πάντες δὲ 
ὑμεῖς 206005456, Ultima verba exa&e con- 
veniunt. cim. i)lig LUCIANI: &dexQol πάντες 
₪0 ἀλλὴηλῶν, Quique apud. AMartbeum xa95- 
y1106, apud LUCIANUM. Ναροϑέτης audit. 


10. \ . . 


4. 10. 

Si vero עלוק"‎ Chriftfanorüm Jegislatorem 
omnino ab ἀνεσκολοηισμένπ,, cum viris (Qj. 17.) 
laudatis , diftingüere velis, Apoftolorum Cho- 
rum luftrare par eft, Quibus יספט‎ 
₪69" 


|. Chyiltian. primo apud Lucianum. 185 


Θερῴπευτ. lib.'IX. νομοϑεσίαν [118 verbis tri- 
buit : "Trajanus; Perfarum quidem | imperium 
fubverzit , "vfrmeniosque Romanorum freno fub- 
guit, δ᾽ Scybbicas nationes fceptris [uis parere 
tmpulit ,- pi/caforum ' tamen C9. futoris, (1. e. 
Apoftolorum ,'inprimis Petri & Pauli) vo- 
Wteixe = abolere: non. potuit. | 


0 $. : 20. 


TANAQ. FABER l. c. p. m. 68. Paulum 
Apoftelum defignari exiftimat, rationibus iis 
adiutus , que neminem latent , bac etiam non 
lrviter commotus, quod toties apud ' Paulum 
fratrum &ppzllatio, qua de btc agitar ,* occurrat, 
Ex eadem arce rABRicIUs Billiotb. Grece 
lib. IV. cap. XVI. edit. Hamburg. p. 5oo. 
pro 7οαμμὸ Apoltolo pugnat, qui in Evan- 
gelio 66 '"Epiftolis unus maxime omnium 
commendat illam, de qua rLuciANUus, &2sA- 
0:112. BUDDEUS 66 LAMPiUS |]. c. judicium 
le&ori relinquunt, etíi pofteriori de Joanne 
hypothefi favere videantur. 


$. 21. 


Coronidis loco hzc obfervamus. 

1( Joannis caufam exornat HIERONYMUS, 
in cap. VI. Epift. ad Galatas referens, 
goanem in ultima fenectute nihil aliud 
per fingulos protuliffe coetus nifi hoc: 

. Filioli diligite alter alterum. 

M 4 II) 


184. C. Buttinghaufen, de Legislat, 6 


11( LuciANUM, utpote qui maxime pertinet 
ad genus hominum σκώπτικον, D. Pauli: 
fata perílringere, nullus dubito. Primo 
ftatim Dialogi limine docet, Peregrinum 
emtia glorie tauía fatium effe , ( ἅπαντα 
δόξης ἕνεκα γενόμεν.) quibus refpon- 
dent illa, qua 1 Cor. IX: 22. leguntur: 
τοῖς πᾶσι γέγονα τὰ אזישד‎ Ut doCte 
obfervat Cl. ΚΥΡΚΒ ad ἢ,]. obferv. facr. 
Tom. II. p. 216. LucrANvs.de Peregrino 
fuo addit: πολλὲς πληγας ἔλαβε, ac de 
16000 defiliens aufugit; confer 2 Cor. XI: 
23. ey πληγαῖς ἐν 0 πολλάκις, & 
ἃ que 20. IX: »5. 06 Paujo narrantur.: 

III) Sed, cum rvctANvs Peregrinum diftin-- 
guat a primo Chriftianorum / egislazore, 
neutiquam cogitaffe videtar de Paul 
Apoftolo, fed fi conjecture effet locus 
de D. Petro, qui & Φιλαδελφιαν & opera. 
Charitatis, eque ac Paulus, in epiítolis 
paífim commendat τ Per. I; 22. ll: 17. 
Ill: 8. V: 9. & 2 Per, I: 7. Cujus con- 
je&ture, a nobis in programmate Heidelb, 
ἃ. 1761. paucis expofite ideam dederunt 
06 Qbingifije 60006 a, 1761. IN. VII. 
vel VIII. 0 


ה 


LL ossa mem. A. -- 800% om 





LITT ER ARI A 
LIPSIJZE — | 
Diem fuum obierunt 


V.C.FERDIN. AUG HOMMELIUS, J'ufis Utriusque 
Antece[for 1764. d. 16. Febr. 

—— jJoA. cHRisOPH. GOTTSCHED , Philof. Pro. 
fe[for 1766. d. 12. Decembris. 

—— CHRIST. SIGISMUND SCHUMACHER , Zffirono, 
mie Caltor a. 1768. d. 25. Dec. 

-- GcOTTFR. HEINSIUS , Mathem. Profeffor ₪ 
Acad. Scient. Petrop. Socius a. 1769. d. 2r. 
Maji. 

—— CHRISTIANUS FURCHTECOTT GELLERT , Phi- 
lof. Prof. a 1769. d. 13. Dec. cujus Carmina 
jam Gallice quoque leguntur. «Germanica 
aurem prodierunt nuperrime .cum omnibus 
ejus fcriptis fub ἢ. titulo. $etrn G. ty. Gels 
lect Cámmtlid)e ה65002/)66‎ / fünf X pelle 1769. 8. 

Conftituti funt Profeffores | 
Antiquitatum Sacrarum Extraordinarius V. C. 

ANTONIUS ERNESTUS KLAUSING ἃ. 1765. 
Edidit | 
| ,קסוע 2 א‎ 


156 . Litteraria. 


ו 
Progr. , tradens ifioriam controverfia te.‏ 
centiftma inter Pontificem Romanum =‏ 
Rempubl. Genuenfem [uper Legato im‏ 

. . Gerficam mi[fo 1765. 

Philofophie Ordinarius V.'C. yosrus -מנהע‎ 
DERICUS FRORIEP ]peol. Baccalaureus , 
a, 1769. Edidit | 

Bibliothecam Zrabicam &9  Verfionem 
Capitis primi Corani cum animadver f. 
Phileleg. ut ὃς. Ephremiana in librsam; 
gobi 1769. 

Mathematum Ordinarius V. C. GEORG, HENRI- 
605 noRT2, 1760. qui Profeffionem cxtra-- 
ordin. ab a. 1765. fuftinuit. Edidit 
Difp. pro loco de'^fütionibus regsiarum , 
quas calculus differentialis in. conflituendis 
puntiis curyarum multiplicibus & fubtangen. 
tibus, ad bac puncta offert," & progr. Invi- 

' tatorium & Orat. de Mechanica ejusque Uti- 
. A litate 1769. 003% 
.08ך.0./\‎ AUG. ERNESTI , edidit preter Bibiie. 
thecam Novam Theelog. 
»»...ἕ Opufcula Oratoria j. Orationes , Prolufiones € 

Elogia. Acce[fit Narratio de Soa. Matth. Ges- 

mero ad. Day. Ruhnkenium V. C. Lugd. B. 

^. 1762. 8. v.. Elogium & recenfionem in Bi. 

biioth. des Sc. δ᾽ Arts T. XIX. p. 99. 

seines Πγλυβι τὰ λυκορτς Cu 'ψῴξομνενοι 9 27 If. 

Cafas&bono ex. recenfiome Sac.- Gronovit , cum 

notis"Cafaubenorum , Urfini ,Falefii, Pal- 
merii δ᾽ Sac. Gronovii. “ΠΟ Aenee Ta- 
. 760100 Cómment. de Obfidione toltranda. | Pra. 

. dationem. 8ὃὃ Gloffarium  Polybianum | adjecit 

J. ^ ERNESTI. 7701. III. 1764. 8. 
we Progr. de dono Linguarum ejusque natura 


10 187 

— ROÓMERI, Operum 21006000 008 -Hymnos, 
Epigrammaia , | & fragmenta , | Recenfuit, 
Varias Leones, notas indicemque Gracum 
in contextum addidit j. A. egNESTI Vol. V. 
1764.: 8. | 

— Progr. ad Explicatiónem locorum 'Eph.I: 10. 
& Col.1: .ספ‎ 1765. «aw t τοῖς Vegrow ipfi funt 
J[ra&lite G τὰ ἐπὶ τῆς γης gentes. 

— Brevam repetitionem &? Affertionem | fenten- 
tie Lutherane de prefentia corporis (9 [an- 
guinis Chrifli in Coena Sacra 1765. —— 

odeftiffime' fcripta eft ἃ  Erneftiano 
digna chara&ere, ' Hujus Differtationis da- 
turus fum Recenfionem δὲ Efpicrifin mode- 
ftffimam & amiciffimam, quz hac de cauffa 

Viri Summi gratiam merebitur. | 

—Á; T. Livi1, Patavini , Hifloriarum libros qui fu- 
perfunt omnes, ex recenfione Arn. Draken. 
borchii cum Indice locupleti[fimo. ccedit pra- 
ter varietatem LeGioms Gronoviane (9. Creve, 
riane Glo[Jarium Livianum , curante: j: A. ER- 
NESTI 701. III. 1769. 8. 

—- Glpiftlic)e «pieblgten aue verferttcfjuna Glotteà unb 
Syefue 602008 / unb aur befórberung be$ (nneren 
G:iftentums 1768. 8. 

--- 104. AUG. DATHE , $. 17060]. Baccal. C9 Prof. 
Lingue Hebr. Ord. 

Difp. de cau[És, cur Lopici, fubtilifhmi in 
fraceptis, [epe parum fubtiles fint in eorum 
ufu 1760. Legi meretur. | 

Prolufionem de ratione confenfus Verfionis 
Chaidaicae &9 Syriaca Proverbiorum Salomo- 
nis , qua praleGiones fuas cad. indicit 


1764. 
Pfal. 


4 


188 


Litteraria. 


Pfalteritum Syriacum 9 recenfuit && Latin 


vertit Thomas Erpenius. Notas Philol. €» 
Criticas addidit yoA. Auc. pATBE, Hale 


1768. 8. . 
Difp. Philol. Criticam de ordine. Pericopa- 


rum -Biblicarum non mutando 1769.  Dis- 
fertationem.hanc , cum precipue dirccta 
fit contra ] Rev. Harenbergii Meletema 


> de Pericopis Biblicis re&e in[lituendis ₪ 


ΝΟ I 


( 


dijudicandis , quod, exhibuimus in Biblioth. 
Brem. Nove  Claff. II. Fafc. Il. cum 
duplici ejus Spictlegio , quod legitur ejus- 
dem Bibl. Ci. III. Fafc. II. fas eric & 
mens fedet huic :-Bibliothecze inferere, 
ut.Lecores (ciant, quid Harenbergio 
fuerit .obpofitum ; quemadmodum etiam 
Apologig , vel cuicunque demum Re- 
fponfioni Harenbergii, Bibliotheca 6 
dabit adytum, fi. Ipfi lubuerit litis fer- 
ram reciprocare. | 
OA. FRID. BAHRD, Th. D. &9 Prof. 
rogr. duo, quorum primum eft de Nominis 
Filii Dei propría &$ perpetuo S. S. ufu trita 
fignificatione, alterum de ratione , qua SFe. 
fus μὰ ex mortuis eegsuee Filius Dei e[fen- 
tialis fuit demon(lrütus ad. Rom. 1: 4. 1764. 
Contra b. Heilmannum dire&a funt, ἃ 
imputatur. error ipfi Zcademie Goettingen- 
fi, cujus in nomine fcripferat b. Heil. 
maftnus. Hec autem imputatio , quam 
fit iniqua, Goettingenfes fatis probarunt 
in ipforum Ephemer. 1764. p. 497. 


Progr. de Evangelio Matihei Hebraico 1767. 


Obpofitum eft fententig V. C. 206. Day. 
Michailis, tos 
| Differt. 


1.50" --2ם-----‎ "00-70 nd 


Differt. de: Difpenfatione Divina: ab obliga. 
tione legis Decalogi Quinta 1760. 

--- de Difpeníatione Divina ab obligatione 
precepti Decalogi Septimi ( vel. OGavi ) 
legisque Studaorum ritualis 1765. 

— (pataptpaftifi)e Grflárung bed 006 
Jteiten 2 Dell 1765. 4. 

Hexaplorum on1cENIS , que fuper funt au&iora 

emendatiora, quam a Flaminio Nobilio, 
Joa. Drufto, &$ tandem a Bern. de Mont- 
faucom concinnata fuerunt , cum notis. Vol. 
II. 1768. 8. Inftitutum laudabile! 


VCcngisT. AUG. cRUsIUs, S. Th. D. + 


edidit 
Hyportnematum ad Theologiam Propheticam 
artem primam , Introduttionem generalem 
00 Theologiam Propheticam complexa 1764. 
|. 8. Recenfetur & reprehenditur in berXifaes 
meinen. beutfc)en £3t6t(otfet "T. IV. P.T. uti > 
Zpologia, que Recenfioni huic obpofita 
fuit, latis 066/16 fcripta. Interim judi- 
cio Recenforum de hoc libro lato lubet 
fub(cribo. 

6 γεν &vangeliften (n. einem Gert. aufammene 
004000 nad) bed fel. Bengels $jatmoníe ιπιὸ 
überfetgung, nebft beefen. erbaul(oen 2(nmerfune 
&m/ mit einet 2300060 1765; 8. 

Aebanbtuna von ben Liberb(etofeln 906 $yepbentfumó 
ín Sen SOteínungen vom 30% / ₪. f. m. aud bem 
tateínifien 1765..8. Recenfio in ber 1/0 
)א‎ 010000. T. V. p. 196. judiciofe 
fcripta placet. - | 

KbBanbiuna vem bem 600068ץ‎ 6020060 unb bet 
nffranfung bed fe genannten 65006 vom 


gurelcüenben / ebec Bcffee / beteeminirenben-Gruns 
- 'bed 1766. 8. Dis» 


190 Litteraría. 


Differt. dé 'Super[litione 1766. 
Progr.. de vocabulo Neue, prafertim in Ep. 
ad Romanos 1765. . | . 
611006 9Belefrung von bee Gftifilid)en Sirdoe/ 
aud bem fateinífDen 1767. .8. 
V.C. cHRIST. FRID. SCHMIDIUs, “24. 
Programma de Originibus Quatuor Evange- 
liorum , quo Lettiones fuas indicit 1764. 
Diff. Inaug. qua offendi? Verfionem. Mlexan- 
drinam optimum. e[fe Interpretationis libro. 
rum Sacrorum prafidium , Specimen. fecun. 
, dum, in. Epifl. S. Jacobi Catholicam 1764. 
Obfervat. fuper Epiflola ad Hebreos hiflori- 
.005 Criticas, Theologicas , «uibus verba 
difficiliora collatis locis Litterarum ₪. ₪ 
Verfionibus Graecis pariterque Orientalibus 
utriusque Foederis illuflratur &c. cum pra. 
fat. V.C. c. A. 00511 1766. 8.  Recen- 
fionem v. in ^ifgem. beutfd)e — S3tbliotf. 
T. VHI. P.I. p. 9356... 


Ceterum. prodierunt 
BIBLIA PARALLELO—H ARMONICO— EXEGETIGA 0bet/ 
את‎ mít (id) (eIb(Z fee ]טע‎ üPereinfiimmente unb 
ᾳῷ (ἴδ erflárenbe 00-6500167. unb. 97. 3. 
κίε 300] 1764. fol. n. wiLiscH primum 
eorum editionem inftituit, & poftea conti- 
nuavit V. C. cHRISTOPH. HAYMANN Super. 
intendens. Misnicus. EM 
V.C.sENJ. keNNICO JT, S. T. D. Differtatio fe- 
eunia füper: ratione Textus Hebraei V. T. in 
Jipris. editis, in quinque Capita divifa. Latine 
verti curayit €? praefatione ad "Auctorem cel. de 
Conjefturoli Critica V. T. 69 cl. Vogelii τε- 
) 0 04. Ls Cenfione 


EP 


Litteraria: | 391 


cenftone. Codicis Hebr. Helm[ladienfis auxit 
V. C. G. A. TELLER, T. D. t$ Prof. 1765.8. 

* [. P. PRíITI, [Introductionis in LeCiopem N. T.. 
repetita editio locupletiot multum, ex re- 
cenfione V. C. CAR. GOTTL. HOF MANNI 
1764. 8. 

V.C.cag. GUNTH. LUDOVICI, P. P. Progr. de 
Perfe&ionibus [ermonis Ae[lheticis , indeque 
dedu&tis regulis S. S. Hermeneuticis 1764. 

— ]j. G. . RICHTER , Diff. qua. Αναϑημμτε Templi 
Hierofolymitani exponuntur ad Luc. XXI: =. 
1764. 

—— 04. 1091 KREBSII, 11]. Moldani ReGoris, 

ovum Lexicum Graco—Latinum in N. T. 
ex editione Chrifl. Schoettgenii, quod recen- 
Juit 69 quam plurimis locorum interpretationi- 
bus auxit €? variis Obfervat. Philol. illuftravié 
1765. 8. 

—— Progr, de finibus Grammatici regundis, Ele. 

ium M. H. A. Schumacheri , ReGoris 1765. 

e Scholis bene con[litutis, Ecclefie δὴ 1010. fe- 
minariis 1764.: de prudentia Difcipline Scho- 
ו‎ regunda 1765. 

— Decreta Romanorum pro S'udeis fa&a, à 70. 
Jepho colle&a &? Commentario Hi[lorico-Gram- 
matico-Gritice ἐϊ γαῖα.  AdjunGum efl. De- 
cretum. Zthenienfium. pro. Hyrcano Pont. M. 
Judaeorum fatum , Commentario illuflratum 
1768. 8. 

—- Jacosi cARPOvII, Ill. Gymn. Vinarienfis Di. 
reboris , "Theologis Revelate Dogmatice , 
methodo fcientifica adornate Tomus IV. ₪ 
poftremus. 1765. 4. . ) 

-—— CAR. ERED, BAHRDT, Diff. de ufu Língus . 
Arabica ex comparatione cum-4diebrea. 1758. 

C"— 


194 Litteraria. N 


ὉΠΠῸ Philol. ad Carmen 'Davidir‏ —— ה 
XXXVI ₪ ad Pf. I[.' 1766. =‏ 

--- j0A. GOTTL. ARTZT, P. D. M. εἰμ »το- 
blematis de Demoniacis, contra V. C. 10Α. SAL. 
. SEMLERUM 1764. = : 

--- FRID. GUIL. ὈΒΕΒΌΒ, Zfnnus "udaicus ex an- 

^ tiquitate "7000100 illufiratus 1766. 

e J. A: STARKII, Sylloge Commentat. δ᾽ Obfer- 

. vat. Philol. Criticarum | Vol. I. 1769. 8. 
Character Davidis ad rationes Po&éfeos Ly- 

"Tice in ea examinatur, & Pfam: LX VIII ἃ 
CXLV. explicantur. Promittitur Nova edi- 

« . tio Pfalmorum omnium Critica, & ex anti- 

' quis verfionibus explicandorum, Inítitutum 

omnino laudandum! 

»—- ERN. ADOLPHI THEOD. WESTHOFII, Com- 

*' ' ment. de Pacé Cananais oblata 1764. Le&u 
digna eff. . 

--- CHRIST. COTTL, RUHNOEL. 77. D. M. Diff. 

| de precum ante €? pofl cibum apud ₪460 ₪ 
Chriflianos faciendarum genere, antiquitate 
& nece[ftate 1764. 

——— CHRIST, ELIEZER GENSEL , A M. Diff. ad Col. 1: 
8. fq, 1761. 

——— C. A. PLATTNER , Dif. de Sacris Clande[linis 

. .1766 ᾿ / 

6 .כ‎ 01 66 2L. unb 9. 2. / nebft einer. וע‎ 
flánMgen Grflárung 09000 / aud ben ה‎ 
fenflen. 2inmerfunaen — verfcoíebener ל‎ 
€ (niftfteller sufammengetragen. ξς munmefe abe 
.Ín.bíefee beutíóen  Uberfejuna mit. 2(nmertunaea 
bealeítet von .חכל‎ JACOB BRUCKER , 0001 bet 

: Cvarigel. SP farrttree Gic. Syn 2ugepurg. 2Xcotses 

..— Benber Sel 1766. 4 = ₪ 

. t 








Litteraria. 193 


Gxfiift bed. Qt. unb δ. t. πεδξ einet votiftáne‏ .)$ אפ 


£x 


Magen (Grffürung bertelben u. f. wv. (n (xv 3oolldns 
δ (Θέ fprad)e an$ (ít aefteí(et / ץחה‎ abec 
(n bíefec δέει ει ΕΠ πη4 auf neue של‎ 
ה‎ / unb mít vielen 2(tnmertungen unb. efnem 23ots 
breit begleitet von Ὁ. 10. AUG, DIETELMAIER. 
Glfter. &Dell 1766. 4. 


greffe 4006 vom Gertffen/ (n fo ferne (ie be Ge» 
]))46 bec :Xel(aton. unb bie aefetge beà (5taaté vet» 
ftnbet 1769. 5. Partem hujus utiliffimi Li- 
belli, alteram fc. Practicam, valde laudant 
Ephemerides Couing. Sunt qui V. C. 5. 
H. Lamberto, Prof. Berolin. hoc opus tri- 
buunt, alii vero V. C. Spaldingio, Prapo- 
fto. Berolinenfi. 


Odanfen. ü6er ber Ogertf ber Gefüble (m GGriffentóum 


3n. 


1764. Legi meretur. Audor dicitur effe 

V. f. R. Spaldingius. | 

CAR. GOTTL. LEISCHINGS , 000001088 son ben 

tarielioen Friften bed ו 0 / הח(‎ ber 
ef(gíor unb ber 3ugenb / gegen bie Grunbfdtie beg 

Hn. 204204 1769. 8. Laudatur | 


ἣν BENRICHS, Grafen אסט‎ BÜNAU m. f. ₪ 


n. ] 


tracütungen über bíe SXeligfon unb (grem jetslgen 
OXerfall /  beraudgegeben von 9. JOA. FRID. 
BURSCHERN, ber fol. «prof. 1769. 8. j 

OH, LOR. VON MOSHEIMS, QisfflünMge Sif» 
dyengefebkóte beg 8. +./ 806 beffen gejammten 
Sateíinifien QBerÉcr / mit gufátyen vermefs 
κί. unb mtt einer Cortebe $n. D. unb pref. 
C. W. F. Walchs, von. bcn. Seránberuna n bei 
Citublumé bee SiccDenbiftorie 4: Dekautgeacben. von 
.זו‎ JO. AUG. CHRISTOPH. VAN BINEM, (ptas 
Qtr 1769. 4. Dalec הש‎ ..8 


4 


Bibl. Hagana Cl. 11 1 חפ | א‎ 


194 Litteraria. 


$)n. FRID. SIGM. KEIL, Sfterfwürbíae £ebené - וו‎ 
be8 fe. Qeugen 6001166 / .D. Martin. Luther 
O)ier Sbeíle 1764. 4. 
$)n. CHRISTOPH. COTTH. STEMLERS, 9001008 / + 
fanblung αἰ bet Sírcben- 0000000 von bee (ἢ 
renbe unb ben Gurrenbanetn. 1765. 8. 
V.C. JoA. HENR. MUCKE , Diff. de Tribus CapitzaJ, 
Concilii Chalcedonenfis 1766. | 
"X6fanblung von bct SXeJígione-bulburig / aud beim rai 
| 490006 beg Son. von. 270170176 , mít einigen 1 
merfungen begleitet 1764. 8. .— | 
EERDINAND AMBROSIUS FIDLER , éfemalígen Gatf 
) {ἐπ epriefter / $ebrer ber. SpoifofopDie / «polem 
(ἐπ 306010606 im δε ||  εὴ 0006 וו‎ 
Stoníal. S»of- Gtofter ber Otuguftinet / Sr :profetpt 
| ober Certudte über δίς micbtlaften Giaubens - éebre 
) ber Sxomtíco Gatbotifben Sttrd)e / Stvet 3 Deife 17 ὅς 
8. Laudantur hec Tentániina, גו‎ prae 
hiftoriam evafionis Auctoris , multa Anecdot: 
habent de mornáfteriis , eorumque divitiis 
' Au&or nunc vitam agere dicitur Hamburgi 
- ffragmatiftoe 656600006 ber fo berufenen £2ufle n. Cen« 
Demini δεῖ 3066 1769. 4. Valde laudatur, 
cft ein fcórerimerbunben/ nad) (ntfeemmaen von bem 
ει Áefrebegrif feiner Sieche / fein 2Unt (n berfelben nícbet 
(o .gufegen 1767. B. amb nod) cine Sugabe 1768. 
G:enefibteíben an ben.-Angennanten Sn. S'erfaffer vom 
.- falfben SXelígions-epfer- 1768. Qusftiones fe- 
quentes ,examinantur 1) fintne libri Sym- 
bolici in Ecclefia Proteftantium neceffarii ? 
.*. 2) An tales habeat , & quipam: fint? 3) 
,- - quale eorum fitobligandi jus? — - . 
:'"Jees Mox τῷ βρυεννίᾳ . τὰ avri Dru) — impu 
. Ev9nis Qrazery TU הש‎ 108 mU πρῶτον venie 
ixh9om 77οϊ. 2. 1768. 8. . ...: | 


à , 
\ + . ב-‎ C. 
'- + - - .+ A » e . Y. t 
. . - 


Litteraria. 195 


V.C. MiCH. CHRIST. HaNOVvit, Philefoph. Prof. ₪ 
Bibliothecarti ,.Potiores Philofophia recentioris 
controver fia ,- publice expofite 1765. 8. 

JO. RENR. LAMBERT,, Prof. 1/0001 Organum,‏ ף 
Grforf.ouna. unb $3esciinung‏ אל ot gebanten über‏ 
icd 2Bapren unb beefen sinterfi)eibung von Sycctum‏ 
unb &xbeíu/ qwe) 3606. 1764. 8. = Maxime lau-‏ 
datur in "Xllagem. 206 S3i6llot. . — -‏ 

Les Otuyres. du. Philofophe Bienfaifamt. Vol. IV. 
1764. 8. Regalem fpirant animum, 

V.C.caR. GODOF4..ZAAKE, ReGoris Pirmpenfis, 
Diff. qua legem Aequilibritatis , in.matura ob- 
fervatam , ad artium pracepta:cuncla eque at 
ad moralia, alaque im Uniyerfum extendi 
oflendiítur 1764. . - 0 

fm JoRANN MASON, (xibft-ecfenntuíé / τυστίπ be 
Otatut. unb bet.Sougen לוט‎ tolDtigen ול‎ 
unb 6)ל‎ mittel bagu qu gefangen / angeselget vcerben/ 
mít cingefireucean: SS3etvadotungen ו‎ 
uber ₪ 6/0606 910/02. us betg Gnglifdoen 
1765. 5. לבוה‎ : 

V.C. cHRISTLIANUS GARVE , Diff, de wonnullis , qu& 
pertinent ad Logicam Probabilium 1766. , 

— jOA. CHRISTOPH. POTTLEBERI, Redoris Scho- 
16 .Annebergénfis ,  lllufiratio &  Difcuffo 
Argumentorum aliquot 1n Platonis Phedone. 
de Animi Lmmorjalitate, Specimen primum 9 
Alterum 1764. ... 

--- 140081 BRUCKERI Hifforia Critica Philofophia 
heic non tantum 7ecu/a, fed etiam emendata, 
imo Volumine fexto integro, ve] Adpendice 
0080 1767. 4. quod Reip. Litt. gratulamur. 

m— j. F. WINKLER, Philof. Prof. 1211: de -מל1‎ 
taminibus .circa foni celeritatem per aérem 
aihimofpharicum 1764. . 

" י 


196 Litterária. 


Ton. ABT SPALLANZAN: fpfp(ifatiffje πιὸ 2700 
tí()e A66vnbilmnaen 1769. 8. ". 

ὅπ. JoH. GEORG KRUNITZ , 9Yeryeicinià ber vornebn 
flen C (ociften von ber Giic£teicitát unb וא‎ 71 

. — {δέ Guren 1769. 8... - 

xucLiDIs Elementorum 1. XV. ad Graci contextz. 
fidem recenfiti , ad ufum Tironum. accommodai 
1769. 8. Editor fuit 0%. C. cEo. PRIE 
BIRMANNUS , Mathem. Prof. Witteberg , pr 
terito anno demortuus. ^. 

3. €. €. δ. T$pficatife untecfüfnma/ ob aut «pata 
40006 SXieten πιδαι ὦ לוו‎ 1760. 8 

C. cgi $1 , de Medicina libri VIII. ex fide vetu‏ .ג 
füijfmorum | librorum. - Recenfuit , innumeri.‏ 
depravationibus liberavit ,' lettiones Variante.‏ 
Animadverf. tum aliorum probati[/smorum‏ 9( 
Au&torum, Cajarii , Conflantini , 3o. Scaligeri.‏ 
Cafauboni AAimelovenii , Morgagni ,' Trilieri,‏ 
tum fuas , nec non Indice: copiojos aliaque ad.‏ 

jecit. V. C. CAR. CHRIST. KRAUSE 1766. 8. 

V.C.cEo. ERN. HEBENSTREIT, A. M, Diff. dt 
gamblichi , — Philofophi : Syri ,— do&rina , 
Chrifliane religiom ,| quam imitari fludet, 
nexta 1764. | 

THEOCWITI Aeiiquia , utroque fermone cum Scholiü 
Gracis &9 Comment. H. Stephani, 70. Scali. 
geri &9 If. Cafauboni. Curayit b. editionem, 
Graeca ad optimos Codices emendavit, libro: 
tres /Animadyerfionem | indicesque Verborum 
Theocritorum addidit V. C. y. J. REISKE, 
Vol. 2. 1765. 4. 

soPHOCLIS 21jax, edidit cum Scholiis tam anti. 
quis quam novis &9 transiatione foluta metris, 
ante yin&a, €9 Indicibus V. C, 10. GOTTFR. 
HOERIUS 1765. 8. 

Is0- 


Litteraria. 19 


mocRATIS Panegyricus ; recenfuit &  Animad. 
verfonibus illuflravit V. C. sAM. FRID. NATH. 
MORUS 1766. 8. 

AECHINIS, Socratici, Dialogi Tres, Grace; Re. 
cenfuit, animadverfiombus illufltravit, indi. 
cemque verborum adjecit V. C. 104. FRID. 
FISCHERDS 1766. 8. 

S6 gqtapius$ ^Orríanus 7 “Θιάκι von ben felbilagen 
Mieranbeté ed (roffen / ne6ft beefen. Synbifcber 
6600006 / aus bem 6920600) 000041 mb. mif 
*Xnmerfungen Dealeitet von. 35n. c. C, =. TIMAEUS 
ffecte2 au. 52006) 1765. 8. 

MANUELIS PHILE Carmina Greca, maximam par- 
tem ὁ Codicibus Mugu[lanis € Oxonienfibus 
nunc primum in lucem 1000000 aliqua etiam 
iterum publicatag omnia nunc in unum , ex- 
cepto Po£mate de Animalibus , collea, emen. 
data . Latine interpretata ) annotationibus 
illuflrata ; accedit ignoti 20006 antiquioris 
Carmen in S. Theodorum, ex Augu[lano Codice 
nunc primum editum. | Pramittttur Diff. de 
Phile vita , etate &9 fcriptis, cura GOTTL, 
WERNSDORFII, 0 Gedanenfis 1768. 8. 

&enofffení unb Δα πε SXeben / 0201 unb 
mít notígen 2(nmerfungen et 100601 von $n. 1. 7. 
REISKE , 'Drofeffot. עו‎ 3 feile 1764. 65. 8. 

VC.) j. ΚΕΙΒΚΕ, P. P. Animadverfiones ad Gra- 
cos Au&ores, Volumen Syuintum , quo Liba- 
nius, "Artemidorus & Callimachus pertra&an- 
lur ὅδε. 1766. 8. 

— Ῥιοθεη ber O(cabifcóen Sidotfunft/ (n. verítebten unb 
traurígen Gebídófen/ 6 bem Motanabbi , 5 
Dif) unb (0460ו526‎ / nebft 2(mmerfungen. 176%. 4. 

Dun. PHIL. DAN. LIPPERT, CGactpliotüef / ba8 זו‎ / 
Gammling Cefínittenee: 6500000 ber ΧΙ) aue 
| א‎ 3 bene 


198 | 14. 

— δέπεέη υϑὐπεδιηεη 50100006 (n (Europa / sum msa« 
ber Cf)nen &ünfte unb. Sinftiet (n 10o00^ 
bruffen. — Grítet $Banb 1767. 4. Quam max 
me laudatur in ?(ifacm. oeutfcoe 52001000. 179 

. 2. 

V.C. cnRisT. AUG. CLODII, P. P. Exercit. fupe 

uinctiliani judicio de fublimitate Homeri 176. 

--- Oleríad)e aug bec éiteratur umb סל‎ | ; brep ΠΕ 
1161. 8. 

V.C. jo. yoActH. scHwABE , Progr. ad Orat. Inaug 
pro Cathedra Philof. extraord..de Semnothezs 
Veterum Germanorum Philofophis , 1765. 

--- JOA. FRID. LEISNERI, Reüoris, Progr. ὦ 
rituum antiquorum fontibus 1765. 

de Mufarum infignibus &9 notis ב‎ e: 

> -- pi&uris Herculanenfibus 1766. ! 

Arégantung von ben £Obeen ber 41608 1767. 8. Lau 
datur 

fy. ANTONII RBANTERS , SUjittgfíebed ber "cab. δέ 
Oniffenfgaften ἄς eláuterung ber Góttertefre un 

abe(n aug ber Geídoidbte: au8 ben יז‎ 

0664) vou $9n. J. A. SCHLEGELN , umb mít 2n 
meefunaen 060160066 von .תכל‎ J. M. SCHROECKH, 
qorof. δὲν 9pbilof. bte 500% 1764. 8. 

V.C. JoA. FRID. NOLTENI1, Lexici Latine lingua 
Antibarbari Quadripartiti , Tomus poflerior 
Edidit & prefatus eft V.C. .גסן‎ ANDR 
NOLTENIUS 1768. 8. |. - 

a J. J. Ectk, Diff. Tres de Darete Phrygio una. 
altera de Busbekio , tettia de. Lazaro Bona. 
mico1768-—1769. ^ 5 ... | 

—-- JOA. .עופת‎ BURSCHER, Philof. Prof. Progr. 
üd Orat. ÍInaug.. quo disquiritur in Stephani 
Byzantini de: Gaza narratiogem 1764.  Pra- 

'  miuit. fingularem Gazz urbi hiftoriam, C 





| Litteraria.: 190 


V.C .גסךץ‎ c. soEkHMIL , P. P. Progr." de Ordine 
Draconis, in[htuto a. Sigismundo Imperatore 
1764. 

—— Epitome rerum Germanicarum ab a. 1617. ad 
4.1643. Recenfuit & annotat. adfperfit V. C. 
104. GorTL. BoEHMIUS , Hifl. Prof. a. 1764. 

480 Pacis Olivenfis snedita , | qua 

recenfuit , illuftravit , tabulas publicas €9 Οὐ. 
fervat. adjecit 1763. 4. 
fu. jo. JAC. MosERs, $&eníal. άπ ει Gtaté- rate. 
Steuefte&. 2008-0018 fanbbud)/ ober fínlánalíd)e 
9tadoritt von benen {εἰς ben SQuberteburger Sit(eben 
offentí(c) befant aemorbenen. Citaatefjanblungen / 
κίε ben Saíferlícen $2of / 208 S:Oeutíd)e 7 
beéfen Cotánbe/ tvíe aud) bíe unmíttelbote 9008 
títterfc)aft betreffen u. f. tv. 1765. 8. | : 
-— הסט‎ ber ει ἐπ SXeid)ditánbe £anben / 
fanbftánben/ — Untertjanen / $anbeé - ו‎ 
$Beicbtoerben / ulben unb. Sufammentünften 
1769. 4. \ 

Inftutions au Droit public d' Allemagne 1766. 8. 
AuGor dicitur effe Do&itfimus GERARD; 
Secretarius  Legationis Gallice in Saxonia. 

Laudatur & culpatur in AX£gem. )ו‎ $Bí» 
bitotg. 1. IV. P. 1. 

Viri Inl. HENR. cHRIST. Baronis DE SENCKEN- 

^ pERG, Confiiarii in Confilio Imperiali Aulicos 

Vifiones Diverfe , de Colle&ionibus legum 
Germanicarum , a prima rerum memoria usque 
ad Novam Rece[fuum editionem earumque ufu, 
pracipue etiam [peculi Saxonici in Belgio: .46- 
cedunt [latutorum &9 monimentorum Znecdoto. 
rum 102600106: duo, cum aliquibus figuris 
eueis 1765. 8. 0/0 








gum 


N 4 || N.C. 


Litteraria;‏ ססג 


V.C jJ. L. E. PUTTMANNI , J. C. ₪ Zntecefforis, | 


robabilium קושל‎ Civilis liber fingularis. 

"Accedit ejusdem. Diff. Turis Canonici de Legis 

latore Ephefino ad c. V. X. de prefcript. 1769. 

8. Multa notatu digna in hoc libro occur. 

runt ad Tacitum , Callifiratum &  Plinim, 

ac oftenditur Pilatum, in condemnatione 

Chrifti ,'decretum Tiberianum, quod ante 

diem decimum condemnatum  interficert 
prohibet, non przteriiffe. 

e— CHR. AD. ΚΙΟΤΖΙΙ, ÁuGarium S'urisprudet- 


! 





tie Numismatica a. C. F. Hommelio edis 


1765. 8. 





[onum 


Carmina omnia 1766. 8. 
--- GOTFR. SIUISM. SEYFRIED ,  Z1dvocati Drtt- 


denfis , Diff. Inaug. de Matrimonio fine pro | 


pofito liberos procreandi legitimo 1764. 


Cnerfucoe eet verfüeibene midbtige GegenftánNe ber qe 
[(tíE tmb SDioral | au$ ben rangofiícben dberlot 


von Syn. J. A. HILLERN. ואוב‎ 066 1764. 9. 

V.C.c. 4. MARCHE, Hiftoria Juris Civili d 
Divortiis 1764. 

$9. LE BEAU , 9Dtof. au "par(é u. f. ,הש‎ be 
gnergentánbtiten. Satfertbumé von Gonftantin Ni 

. Giroffen/ af$ eine Sortfetuung. ber merfen bec £n 
Rollin unb Crevier , au$ bem a tanjo(if(jen. 2it 
3 eile 1765. 66. 8. 

fot. DAVID CRANTZ, foífloríe von. Gironlanb /. 9t 
sPefdrelbuna bcd $anbe$ unb ber einmoofner/ int 
Defonber bíe Θεέ ber bortígem — SDt(é(ion Mt 
Cvangeli(cben לבל‎ gu. Oteu - Soerenfut. unb. ἐν 

,... fenfeló; mit fupfer 1765. 8. 

Hiftoire de 1" Empire de Ruffie fous Pierre le Grati, 
par l'Autheur de l'ifloire de Charles XII. 
1706 fécond 1264. 8. , 

| » 


| Litteraria. 201 


$n. ALEXANDER GORDON , 908 Affentou] , (eq. 
General - 52101026 Gefdbidote 00018 δέῤ G208fen / 
ftaiferé von לחהו טול‎ / nebft. ener חא‎ 6 
ὑεὸ $anbe&/ unb einen furgen Bericht von betw 
íeben. be9 S'erfaeferé / aud bem Gina tícben/ 2t) 
S beile 1765. 8. 

Steu eeránberte& Ruszland , 06 $cben CATHARINA 
ber 3mepten/ Saifertn von. SXufalanb / 5 8 
tifDen Stacerttten δεν. “8:5 avum im. 
plet non fegnibus annis 1767. 8. Opus hoc 
non tam Biographia eft , quam Collectio Edi- 
&orum & Conftitutionum Catharinz , Impe- 
ratoris Rufforum.- 

fn. MICHAILA LOMONOSSOFF,  Gtaté-SXatfe / 
Surgacfafate8. Syabrbur ber. SXudfltben. S egenten / 
aud bem SXué(t(ben ἡδείας burd) .חכל‎ PETER 
voN STAHLIN , 460000006 Cectetait beí ben. Sos 
nigl. &xánifdjen $)ofe. 1765. 8. 

. D. ANT. FRID. BUSCHING , 2000009 bet = 
bet GCypraden/ Süufte unb Xgiffenfaften bep bey 
Gvangel(fben Ὁ. Speterà - 4006 ἐπ Speteréburg / 
Gelefrte 2(bfanblungen unb 9100070008 aud. unb 
von 00000 / Seen fiüiffe 1764. 8. 

V.C. y. c. BEL, P. P. Diff. de 4imo Duce, deque 
Ducibus Hungarie in univerfum 1765. 

Cít JAMES PORTERS, ?inmertungen tiber bie Stel(gion/ 
f egítrungéform unb Gitten ber Sürfen / από bem 
Cna(t(en 1768. 8. = 

T«r BRITIISCHE PLUTARCH, bet éebenebe(doreibuns 
aen ber areffen שמחה(‎ in 67001005 unb. Cycr(an? 
feít ben e(ten $yenr(cbe be8 VIIL. לאט ול‎ 
ben I1. au$ bem Cnglí(ten/ 650008 $3ánbe 1764- 
68. 8. / 

fn. HENR. GOTT. VON JUSTI, Gseíammtete epelitifcbe 
unb Stnantg- Θ τίει Ei א וש‎ 

| ς. -- τς t 


204 τς Literaria. 


ber Cxtaatafunft/ ber 06-00 unb bea 
..— Gameral unb Sínanta 8 / btey 3606 1764. 8. 
Tn. FRID. LUDWw. ANTON HÓRSCHELMANS, polis 


fí(de Gatift( δὲς Sereinigten | Steberfanben / 


pbet  Gegrünbete  9tad)riót von benen ₪) ber 


11060000 linton. ín. biefee. SXepub[if voraefallenem 


mertmücbisen Cotaatsbegebenfeiten / unb bem feuti» 
en Suftanbe unb QDerfaffung berfelben 1767. 8. 
ulti hoc in libro funt errores, multa 
falfa, quorum exempla dantur in .]ל‎ 
. ]א‎ 5/0/0600. "T. VII. p. x. 


“Ἀι[ρεπιείηεθ Socfonomífige8 fepíeon wu. { tv./ )תו‎ einer 


4o:ebe von bem red)ten Gebraudje 90066 £exict 
γεν (ἢ von D. GEO. HENR. ZICKEN , (prof. ber 
Secbten qu. Selmftábt 1764. 8. Laudatur 


SitíneraiegifBc £Beluftlaungen aum 00] ber Bpmfe unb 


Satur- gefíchte be8 — inerat - 960006 ;: Geftec.- 


Srl 1768. 8. 


*YüLaemeineé $Ocfonomt((e8 Sorfiiagaymn u. f. tv. unter 
ber 2000006 Sn. 104. FRiD. SrAHLS. אמש‎ 


£3dnbe 1764 - 7. 


Anekdoten. qut Sebenegefcüicote Gerligmter Sxamofifeber 
ו‎ Sytaliantfcber /. $yotlánbtfcber unb anbes - 


ver Gelefrte/ 206 an ben. Gtebenben Seil 1765. 
f). JO. MATTHIAS SCHROECKH , SDrof. "(bbilbunaen 
unb $ebens-Pefd)re(bung | berüfmter — GSelefrten 2 
dep ₪008 1765-69. 8. 
Schauplatz ber Sunfie unb $oanbmetfer / ober Qoffs 


ftánbíge &Befütefbung berfelben / verfertget ober - 
Δ δε von ben. Soevrn ber Xcabemie ber 20/0 
fbaften au 2008 / πη vielen. Supfertafeln/ Οὐ 


208% 176%. 4. ב‎ | 
0 m im הא‎ bt LADY MONTAGUE 
1767. . Gs 


$n. 


Literaria; — 341 


f" To. LUD. mANCONI, Ghurfdd)fiffen SXefibenten 
ה06)) תוא תק‎ Goenbfdreiben an Som. 6% 
qptttp 56/00 101. &amtmerferrn / 
be sRerfmucbiafeíten beà Gur SSapertíben Syofe$ 
unb Mr fRefibenta-Gtabt  Syuindoen — beteetfen 
1764. 8. 

אפ / TH. SHAWS, prof. unb Skectore gu. Sorrocb‏ חס 
Xnmerfungen vecfcbiebene "Delle bet ΒΘ αἴ‏ טלפ fen/‏ 
bare unb ber £evante Detreffenb | nad) ber. amepten‏ 
(αὶ. 060406 (πὸ beutfd)e überfetgt / unb mit‏ 
vielen £anbr)arten unb. Stupfeen. ec(dutert 1766. 4.‏ 

εἰπεὸ Goinefitc)en CBeltwetfen an. {εἰπὲ Sreunbe‏ )וז 
fn ben Sexgenlánbern / Seite Dell 1764. 8. -‏ 

foriefe gut SBilbung be$ Gefómafe/ an einen jungen הכל‎ 
vom Gtanbe / rep belle 1766-68. 8... 

fx. c. C. L. HIRSCHFELDS , 90 tiber ben το ει 
gRann/ Gr(iee SBanb 1768. 8. ᾿ J 

fy. M. CHRIST. HENR. SCHMID's, 006 bet t(peefte 
mac) ben neueften. Gieunbfátyen .ג‎ f. tv. )ור‎ pelle 
1261-68. 8. Belgicam Poéfin acriter repre- 
hendit, quod omnino ridiculum eft in Viro, 
qui vernaculam Belgicam non adeo callet, 
ut Judicis perfonam ferre poffit. 5858 
enim omnis lingue cujusvis gentis Verna- 
culz fe adtemperare folet. | 

f. p. BROWN , 9ϑείταιϑιππρέη tbe bje 2006 unb 
smufit nad) trem lirferunge/ (free vereintgung / 


acmalt /. mad)étbum / | trenmung unb vetberbnía/ — 


aud bem (Θηρία, mít "Qumnerfunaen unb 
ה))טון‎ QUnDángen — Degleífet von 328. Jo, joA- 

CHIM ESCHENBURG, 1769. 8. | ΟΝ 
fn. G. E. LINGKE , 06 (Θίίδε bet emuftfaltfcüen $yaupts 
(ἐπε (n einem Darten unb הט‎ ξοππεί entmvot» 

fen unb erfláct 1766. 4. Laudatur inventum 
quod propenitin Mufica, Novum. < - 

' . 


204 Litteraria. 


6 Otadrióten unb 2umerfungen δίς aut 

| Detreffenb 1767. 4. 

Grunbatye ber Quitif/ (n. brepen Gbellen von nx. 
HORRE , (1 bein Gnalifóen 176% - 66. 8. 

£i. JAC. MARTIN HEROLD, Stonteftoré /. δίς Costa 
bec Mfentiic)en Culen vor bem Spricat-unterridit / 
nebfi einigen 2(mmerfungen über berfelben 2X6nafme 
unb eerbesferung 1766: 8. Laudatur 

4[uégug aus ber 200 6%60/006 aur untecmeifuna be 
זאו‎ / mít εἰπεῖ CDexrebe von ὅπ. $pafto: jon. 
ADOLPH. SCHIEGEL , $t Tele 1260. 8. 
Laudatur | 

$9. DiD. PORTNERS, ו‎ qpteb. au )תה‎ am 

. Q9apn/ JXuseclefene Sprebtaten/ feraudgeaeben von 

$)n. 6. y. 2OLLIKOFER , $preb. su 46000 / rey 
%06))) 1766- 68. Commendari merentur 

$9. 6 7. zoLLIKOFER , Cammlung Geífitícoer. + 
unb Gefíange aum αεδελιᾧ vefoxnirter. sXelíatonde 
OYertoanbten 1767. 8. Laudari merentur. 

-aMnecdota. Hiflorico - Ecclefiaflica Novantiqua , obe 
Cammlung unaebruftee ae(efrter וטו כל‎ 
20066 unb 9teuntes ₪] 1769 8. Editor eft V.C. 
J. D WINCKLERUS, Theologus Hamburgenfi. 

-GEORGII GEMISTI PLETHONIS , de iis , qua po 


. 


pugnam Mantinenfem apud Grecos gefta funt , 
ibri ll, nunc primum feorfim editi, C9 notis | 
illuflrati ab HENR. GOD^F. REICHARDO, 
Conrettore Grimmenfi V. C. 1770. 8. 
Zexepms μομνομεν Ὁ», obet δίς Golalogen bed. Diogene 
ton Sinope αἰ εἶπον alten Sjanbídyift/ 1770. 8. 
Animadyerfiones ,, quibus XxENOPHONTIS memorabi- 
]ium Socratis diGiorum &9 fa&orum libri emen- — 
dantur , iiluflrantur Σ au&ore CAR. FRID. 
MINDENBURGIO V. C. 1769. 8. Lau 


dantur a Goettingenfibus Litteratis. | = 
₪ 


Litteraria. 408 
Dionyfius Longinus de Sublimitate, ex recenfione 
| ach. Pearcii: “πἰπιαάνεγ βοηδς Interpretum 
| excerpfit , fuas & novam verfionem | adjecit 
| SAM. FRID. MORUS V.C. Phil. P. Lipf. 
1769. 8. Laudem merentur juxta Gotting. 
Litteratos. 
Te Syretfümer 66 Son. von Voltaire, au$ em giám 
1206/0000 9 $91. 200006 ΝΟΝΝΟΤΤΕ überfeat/ unb 
mít nbtóígen O(nmerfungen. verfegen | Vol. 1I. 
1768 , 1769. 8. 
V.C.jOA. HENR. WINKLERI, P. P. Progr. quo 
proponuntur Tentamina, qu&[lones &? Con- 
jt&tura circa. Elefiricitatem animantium 1770 


LONDINI ANGLORUM. 


Diem fuum obierunt VV. CC. 6 Do&iffimi ' 
ξὺν. YOUNG, Ícriptor cogitationum nocGurna- 
lium a. 1765. E 
Joà. LELAND , S. 1%. D. qui veritatem relig. 
Chrift. pluribus fcriptis mafcule defendit 
1766. January feptuagenario major. Sermone 
funeri ejus memoriam fervavit 1/2660: JFal- 
dius: A fermon preached 26.5*an. 1766. on occa- 
fion of the much lamented Death of the late | 
Rev. and Learned John Leland by 0 
WALD , D. D. 1766. 
SAM CHANDLER , DD. Fr. ₪ S. S. a. 1766. 
NATHANAEL LARDNER, cujus merita in hift. Ec- 
clef. & Canonem N. T. valde multa funt 
a. 1768. d. 17. Julii. Scripta ejus omnia 
ut in Latinum idioma cransfundantur op- 
tandum eft. 
V. C, 


ו 6 


V.C. wir. - 09 , edi curat The: holy Bibl 
ilufirated with a Commentary and Pra&ical 
Improyements. . 


Prodierunt 
NOVUM. TESTAMENTUM GRJECUM 00 fidem Graco. 
rum Codicum MSS. nugc primum expre[fum , 
adfHipulante j. jJ. wETSTENIO, juxta fethiones 
JOA. ALB. BENGELII divifum, 69 nova interpun- 
Gone fepsus illuftratum..  Acce[fere in altero. 
Volumine ( 69 quidem Anglice ) Emendationes: 
Conjedurales VV. DD. undique colleia, 
' cura δ᾽ fumptibus G. B. Pol. 2. 1763. ^. 
V.C. NATH—LARDNER, Large cellection of 4n. 
cient: S'ewish y - and heathen teoflimonies to th 
ο ruth of the Chriflian Religion νοὶ. 2. 1765. 4. 
A Review on the Hiflory of the Man after God' 
own Heart, in which to"Falfchoods and mis-. 
reprefentations of the Hiflorian áre expofed ani 
corretbed, by SAM. CHANDLER, DD. Fr. 
AA. S. S. 1762. Recenfuit ἢ. l. cum 'elogio- 
|: Bibl. des Sc. T. XVIII. ἃ XIX. | 
wA Critical Hiflory of the Life of David, in which. 
- 7 - ghe principal events are ranged in order of thi-.- 
me ; the chief obje&ions of Mr. Bayle and. 
. ethers again(l the charaGer of this Prince — | 
> c are examined and refuteds an the P[alms, which 
refer to him, explained , by &he late Rey. SAM. 


, 


CHANDLER , DD. Fr. and 4. S. S. Vol. 2. 


1706. 8. Valde laudari meretur: 
"Sermons on various f[ubje&s by te late SAMUEL 


CHANDLER D. D. ἄς. Published from hs 


'' Manu[tript: with a Preface, giving a bri£f 


t α΄» 4 


Account of the Life, Character and writing | 
| 0 


Litteraria. 207 


of the Author, by 1THoMAS AMORY, D. D. 
Vol. IV. 1768. 8. | 

Sermons. and Dijcousfes on various fubjeGs and oc- 
cafions , νοὶ. the third , by Dr. wirxr. wAR- 
BURTON, Lord Bishop of Gloacefler 1767. 8. 

The Song of Salomon, newly translated from the 
Original Hebrew , with a Commentary and 
annotations 1764. 8. AuGor dicitur effe Rev. 
THOMAS PERCY, 7. D. M. In Adpendice 
fententia Calmeti de feptem fcenis, ad dies 
feptcm Hebraorum nuptiales conformatis, 
contra Inl. 7 D. Michaelis vindicatur. 

4n E[fay on the Life of FA us Chri[l , by wILLIAM 
cRAIG D. D, one of the Mini[lers of Glasgow 
1767. 12. Rec. v. inBibl. de Sc. T. XXVIII. 

. 495. 

Theol; ₪ Differtations by Rev. JoHN ERSKINE, 
M. 44. one of the Mini[ires of Edinburg 1765. 
8. Prima agit de natura Foederis Sinaitici & 
lectu digna eft; Secunda fiftit refutationem Tay- 
lorii, de Ecclefia Chri[liane charactere. Tertia. — 
agit de natura fidei falvifice. Quarta contra 
Campbellum probat jus Natura Gentibus fatis 
fuiffe patefattum. Quinta difputat de frequen- 
&i S. Coena communione, ubi varia notatu di- | 
gna occurrunt , qua fpectant ad ftatum Ec- 
clefiz 5. . 

A Paraphrafe on the Books of ob, Pfalms, Pro. 
yerbs and Bckhaftes » with Notes Critical, 
hiflorical and Practical, by LAURENT HOLDEW 

ol. III. 1763. 8. 

4 new English Translation from the eriginal He- 
brew of the Three firi Chapters:of Genefis , 
with marginal liluftrations and notes Critical 
and Explanatory, by ABRAH, DAWSON 
1765. 4. 4 


208 Litteratia. 


uA Vindication of the Right of Proteftant Churches, 


1 


A  fecond indication of the Rights of Prote[tant 
«ἢ Letter to tho Rev. Dr. Rutherfort , Archdeacon 


An. Examination of Dr. Ruiherforths: Argument , 


Je Confe[ional , or a full and free Enquiry in- 


«4 Paraphrafe upon the: Fifteenth. Chapter of the 


1 Epiflle to the Corinthians , with Critical no. 
tes ana obfervations , and a preliminary Difer. 
tation and Commentary , with Critical remarks 
upon the VI, VlIl..and part of the VIII. 
"Chapters of the Romans; To which is addeda. 
Sermon on Ecclefiafle IX , το. compofed by the. 
Author the day precedings his death, by jon. 
ALEXANDER 1766. 4. "Varia Paradoxa pro- 
ponit. Praeter anima à corpore feparatz | 
actuofitatem , negat refurretctionem corporis 
numero ejusdem, & ftatuit Apoftolos jam. 
fuo tempore exfpe&taffe diem hujus mundi. 
fupremum. | | 


to require the Clergy to fubfcribe to am efla. 
blished Confeffion of faith en Do&rints , in a 
charge delivered at a vifitàtion SYuly 1766. by 
M. RUTHERFORT. DD. 1766. 


refpeGing the Right 1 Proteflant Churches to 
require the Clergy τὸ fub[cribe to an eflabiished 
Confe[Ron of faith and. Do&rines ; wherein i: 
confidered the 'Tendency and Force of the Argu- 
ment , by ה‎ CLERGYMAN of the Church of Eng. 
land 1766. 


Churches €$c. by Dr. RUTHERFORT 1767. 


ef. Effex ὅδε. by. a Clergyman of the Church 
.of England 1767. 8. ' | 


to the Right, utility, edification and. fuccefs 
of eflablisbing f'yflematical Confe[Rions of faith 
and detrine 1π Proteflant. Churches. .. The 

> > fecond 





Litteraria. 109 


fecond Edition , enlarged: with Corre&tions , 
and on additional Preface, in. Answer to Dr. 
Rutherfort 1767. 8. | 


Refie&ions upon [ome fubje&bs in Difpute between 
te "Author of the Divine Legation of Mofes, 
and a late Profe[Jor in the Univerfity of Ox- 
ford 4 by a Layman 1766. 8. 

21 Letier to te Right Rev. the Lord Bishop of Glo- 
cefler , in which the Divine Legation of Mo- 
fts is vindicated , as wel from the misrepren[a- 

!— ions of his Lordships friends, as the mifre- 
prefentations of his ennemies , and. in which 
his Lordships merits as a Writier are clearly 
proved to be far fuperior to the Encomiums of 
his warmefl admirers 1766. 8. | 

Differtqtions concerning the «Αμαν of the He- 
brew Language, Letters, V/owal Points, and 
Accents, by jonN 0100, DD. 1766. 8. 

The Diflin&ion between the ordinary and extraor. 
dinary Gifts of the Holy Spas proved to have 
no foundation in the New ὁβάπιεπι Din which 
i$ made appear, that in the Apo[lolic Age 
the Holy Spirit given to every Believer in 
Chrifl, in 1t$ operation in them, was after a 
miraculous manner 1 and. therefore ihe promi. 
fes of the Spirit in the New Teflament are 
confined wholly to them αἱ that time 5 confe. 
quently Believers in Chrifl, im after ages, 
are not included therein, by an. impartial 
Hand. 1767. 8. 

A new [Introdu&tion to the fludy , and knowledge of 
the New Teflament, by E. nGARwOOD 1767. 
8. Przter paradoxas opiniones, multa uti- 
liffima continet ad illuftrationem .א‎ T. Pa- 

Bibl. Hagane .C. III. 1 0 . Tatur 


410 Litteraria. 


ratur hujus libri Verfio Germanica , Goettins- 
₪ hoc anno prodeunda, cum animadver- 
jionibus δὲ errendationibus. | 
M liberal Translation of שר‎ New Teflament , being 
an Atempt to translate the. facred wrttings, 
with te fame freedom, f[pirit and elegance, with 
yhich other English Translations from the 
Greek. Claffics have lately been executed; ihe 
défign and (cope of each sduthor beg. flrictly 
and impartially explored, the true fignifica- 
tion «and force vof the Original critically ob. 
ferved, and, as much as poffble, transfufed 
into our Language, amüthe whole eluceated 
and explained upon a new and [₪מ10110‎ Plan; 
with fele&& Notes, critical und explanatory , 
by Ε. BAxwOOD [70 11. 17268. 8. Nimis 
> Wbera eft verfio, ἃ fapius ad fententias 
AüGoris, Reformate Ecclefie fidei contra. 
rias, adcommodata. — Caute ergo legenda 
εἴ. v. Recenfionem in Bibl. des Sciences 
T. XXIX. p. 67. 
2n Appeal to Common enfe in Behalf of Religion 
1766. 8. SpeGat ad defenfionem religionis 
> tum naturalis tum revelatz.  . 
Sermons-to young Men, by JONATHAN MAYHEW, 
DD. 1767. 8. 
zfn Attempt to explain the Words : Reafon, Subflan- 
ve, Perfon, Creeds, Orihodoxy , Cathalic— 
Church, Subícription and Index Expurgato- | 
rius; to which are added fome Refle&ions, 
;Mifeellaneous: Obfervations 9 Quotations , and 
ueries on-the [ome [ubjeCls , by a Presbyter 
0f the Church of England 1767. 8. Au&or eft 
.מצד ו‎ RORERTSON, qui fe muneri fuo abdi- . 


'cavic: multa continet vera, ὅς querelas re. 
or- 





Litteraria. ΤΙ 


formationem Clericorum (fuadentes , fed 
euam multa Paradoxa, & peccat in exccffü 
juxta Goetring.  Litceratos. 

Án attempt. to reflore the fupreme Worship of Gods 
the Fa&her almaghty , to which is now added 
& Dialogue between an Athanafian and a. Uni. 
tarian , written for the ufe of poor ChrifHans, 
by GEORGE WILLIAMS, ἃ livery Servant 
1768. 8. “ Videtur effe errori 478 addictus. 


The Great. Chriflian DoGrine of Original Sin de. 


fended , evidences of its Touth produced , and 
Arguments to the contrary anfwered. — Contai- 
ning in particular a. Reply to the Obje&ions 
and Arguings of Dr. 70}. Taylor in his Βοοῖ, 
intitled: The Scripture. Do&rine of original 
Sin propofed to free and Candid Examination 
Gc. by the late Rev. JONATHAN EDWARDS, 
4. M. Prefident of the College of New Serfey, 
Boftoni 1766.8. Obiit Edwardus , antequám 
opus hoc lucem vidit. ' 


4 0011006 of Tra&s , published between. the years 


1729 ani 1759. in the Defence and Explanation 
of Chriflianity "and its Evidence, by nkeNRY 
STEBBING , DD. late Chancellor of Sarum. 
Improved and prepared for the Pre[f by the Au- 
thor, and now republished , by Henry Steb- 
bin, D. D. Morning Preacher toíhe lionor. 
Sot.'of Pray's 3nn. 1766. 8. Laudatur ' 

Sermons for the Ufe of Families, by G. ENFIELD 


1768. 8. 
V. Rev. THONLE EDWARDS S. T. P. Due Differ- 
tationes , in quarum priore probatur, Variantes 
Le&tiones & menda , qua in S. S. irrepferunt 9 
non labefagare ejus Zu&oritatem in rebus, 
. T 20] c 9556 "ב‎ : . -. . qua 


212 Litteraria. 


que ad fidem &? mores pertinent ; in pofteriore 
Vero pradeflinationem Paulinam ad gentilium 
yocationem totam fpeGtare 1768. 8. 

Four Differtations V) on Providence 2.) on Prayer, 
3) on she Reafons for expe&ing , that. Vir- 
tuous Man shall meet after Death in a State of 
Happines 4) on the importance of Chri[liani. 
ty , the Nature of hiflorical Evidence and Mi- 
700165 , by s. RKCHARD PRICE 1768. 8. Valde 
laudantur tres pofteriores Diff. quarum 
ultima Humius obpugnatur. 

Obfervations and. Inquiries relating to various Parts 
of Ancient. Hiflory, containing Obfervations 
on the wind Euriclydon, and on the Island Me- 
lite, together with an Account of Egypt , in 11: 
mo[l early flate , and of the Shepherd Kings 
1767. 4. ÁuGor dicitur effe Doctiflimus 
nRYAN?. 

V.C. .גסן‎ TOUPII, A. M. Emendatiotum in SU1DAM, 
in quibus plurima loca Veterum Gracorum, So. 
pheclis € Ariflophanis inprimis, cum explican- 
tur tum emaculantur , Pars Tertia 1767. 8. 

--- Epiflela Critica ad celeb. Virum, Epifcopum 
Giaceflrienfem 1767. 

Remarks and. Differtations en. Virgil, with fome 
other Clasfical obfervations, by the late Mr. 
RHOLDSWORTH Published with feyeral Notes, 
and additional Remarks by Mr. SPENCE 1768. 4. 

Six JA[femblees ; or ingenious Converfation of lear- 
ned Man among the /frabians, upon a great 
yariety of Ufeful and entertaining fubje&s ; 
formerly published by the celebr. Schultens in 
Arabic and Latin, with large INotes and ob. 
Jervations ,' explaining feveral peculiar Cu. 
floms , Manners and Idioms of fpeech amne 

it 


0 2o 843 


the Eoflern People ; whereby much light is 
Lhrown upen many Pa[fages of Scripture , both 
ef theold and New Teflament; together with 
α Collection ef feveral Proverbial fayings among 
the /rabians, with an. Explanation their fin- 
gular beauty and Propriety , by LEONARD 
CHAPPELO Ww R. D. Zfrabic Prefe[for in the 
Univ. of Cambridge. | 

Afironomical and  Philolegical Conje&ures on a 
Pa(Jage in HOMER, by c. cosrtARD, M. 4. 
Vicat of Twickenham 1768. 4. Laudantur ob 
eruditionem & ingenium Auctoris. 

The Ruins of Peftum , otherwife Pofidonia ,in magna 
Grecia, by THOMAS MAJOR 1761. fol. 
v. Bibl. des Sc. T. XXX. p. 469. 

A new. Defcription of the Pitures , Statues , Bufles, 
Ba[fo — Rilievos , and other Curiofities at. the 
Earl of Pembroke's Houfe αἱ Wilton, a new 
Edition by JAMES KENNEDY 1769. 8. | 

Obfervations upon a fuppofed antique Buftle at. Tu. 
rin, in two Letters, addre[fed to the right 
Honor. the Earl of Macclesfield | Prefident 
of the Royal Society , by &DwA«D MONTAGU, 
Efq. F. 3 S. 1764. 4. conf. libellos Need. 
hami , indicatos Bibl. Br. N. Cl. IV. p. 371. 
quibus hoc opus obpofitum eft. 

Critical Differtations on. the Origin, , 
Language , Governement , Manners and. Re. 
ligion of the ancient Caledonians, their Pole. 
rity , the Piots and the Britifh and Irish Scots, 
b jomw MACPHERSON, JD. D. 1768. 4. 
Val e laudantur. 

4n. Hiflorical and Chronological Deduftion of the 


origin of Commerce frm the earlieft account fo 
3 the 


14 . Litteraria. 


hé pre[ent tim, by ונתת‎ ANDERSON , Ecuyer 
Voi. II. 1763. fol. Laudatur 
The Chronology and Hiflory of the World from th 
Creation to the Year of Chrifl 1768. iHluflra 
ted in LVI Tables —— by the Rey. jyonw 
HLAER 1768, fol. Recufe funt he Tabulz 
& Pent Sac af ΕΝ 6 
he prefent Stave of ali. Nations, (Οοπέάξηξηιρ ἢ 
T Geographica כ‎ Natural, Commercial and Po. 
litical Hiflory of al the Countries in the known 
World, by TH. SMALLET 1768. Laudatur, 
ubi Anglicos féguitur Periegetas, fed cerera 
minus exaéta funt, quia Germanicis defti- 
| tutus fuic fubfidiüs. , 
Nouveaux Memoires , ou Obf[ervatiohs fur l'Italie, 
& fur les Italiens par. deux ' Gentils - hommes 
Suedois, traduits de Suédois 1764. 8. 
“15 Inquiry Hiflorical and Criticàl th to the eviden. 
ce againfl Mary , Queen of Scáts 66. 1767. 8. 
E(t demonftratio innocentie Régihe lariz, 
. eontra Humiüm δὲ Robertforium. ' 
Tiie Hiftory of the Lift of King Hénrty the Second, 
and of the Age in which be lif*d 1i five Books, 
. . by GEoRGE, Lord LYTTLETON ol. 5. 1767. 4. 
᾿ Hifloric Doubts pn te Life and Réign of King Ri. 
) chard, the Third, by Mf. HoRACE WALPOLE 


. 4708.8. ||, | | 
4n ἐπι Dijfertátioh , toWcerning 116 Anh. 

quity of tlie English. Confütutioti 1768. 8. 
Biographia Brittáünica , ór ihe Lives of the moft 
΄ Emtnenls Pérfons, Who pue farished in great 
Britdin atl lrelahd Vol. P1. 1766. fol. Ab- 

. folutum jam eft opus Hó€ egregium. 

ΤΊ Life of Dr. סנא‎ WipEeY, fometime Bishof of 
Londén, by GLOCESTER RIDLEY, JBachelier 
0n 


Litteraria. 214 


on Dreit 1765. 4. Biographia hac hiftoriam 
Reformationis Apnglicana hinc illinc egregie 
illuftrac. 
An. Account of the. Manners and Cufloms of Italy, 
ith. Obfervations omn the Miflakus ef feme Tra. 
yellers , with regard to that. Country, by Jo- 
sEPH -RARETTI Pol. 11. 1768. 8. v. Rec. in 
Bibl. des Sc. T. XXX. p. 369. Jam in Bel- 
fiam linguam translata eft hac relacio 
arlingz 1770. / 
Á Sentimental Journey through France and Italy, 
by Mr. Yogick, Fol. Il. 1768. 8. lItincra. 
rium hoc in linguam Gallicam translatum re- 
cenfetur in Biblioth. des Sc. T. XXXI. p 119. 
An Account of Corficaz the SYournal of a Tour 0 
that Island; and Memoirs of Pafca] Paoli, by 
AMES BOSWELL, 0/4. 1768. 8. Exftat jam 
erfio Belgica. 
Hifloire de Louis de Bourbon, 7% de Nom, Pris- 
ce de Condé, premier Prince du fag , fur- 
nommé le Grand &9c. par Mr. DESORMEAUX 
Vol. III ₪ IV. 1768. 8. | 
Lettres concerning the Spanish Nation , written at 
Madrid by Rev. ED. CLARKE, D. 1763. ₪ 
Recenf. v. in Bibl. des Sciences T XXL 
The Narrative of the Honor Jon. BvRON, cen- 
taining an Account of the great Diflre[fes fuf- 
fered by hem felf and bis Companion on the 
Coafl of Patagonie from 1748. till their Arri- 
yal in England , written by hem felf , and now 
firfl published. 1768. 8. 
לבות‎ oW the Hiflory of Civil Society , by AD. 
FERGUSON 1267. Laudatur, & jam exítat 
Verlio Geraanica,. cujus recenf, v. in Xll» 
ecneoe )גווס‎ 01010000. IT. X1. P. 1. p. 53 
| 7 0 4 * The 


316 Litteraria. ἡ 


The Hiflory and prefent State of EleGricity, with 
Original Experiments , by jos. PRIESTLY, 
LL. D. 1767. + 

Experiments and. Obfervations on. EleGricity, by 
ΒΕΝΙΑΜΙΝ FRANCKLIN, L. L,. D. and E R. 

>: ₪. 1769. 4. 

British Zoology , by 1309. PENHART Pol. II. 


1768. 8. 
A Letter to. his Excellency Count on. Poitry, Pain. 
ting and Sculpture 1768. 8. 
Duties of the Greats , by n. popp. D. D. 1769. 8. 
“15 לב‎ on Original Genious and its variots Mo- 
: . des of exertion in. Philofophy 9 and. the fine 
Arts, particularly in. Postry 1767. 8. 
A Dialogue between ב‎ Tutar and his Pupil , by 
EDWARD LORD HERBERT OF CHERBURY 1768. 
4. Libellus procul dubio fubpofititius, & 
contra Religionem Chriftianam virulentus. 
| Sermons on feveral important. fubjeks , by sLOANE 
' ELSMERE , D. D. late ReGor 0] Chelfea Voi, 
II. 1767. 8. Laudantur 
4n. E[fay on perfonal identity in two parts 1769, 8. 
A Defenfe of M. Locke's opinion, concerning per- 
fonal Identity 1769. 8. 
A Free Addre[f to. Froteflant Diffenters on the fub- 
je&s of the Lord's Supper, by ἸΟΒΈΡΗ PRiE- 
srLY , L: L. D. 1768. 8. Communionem 
S. Coenz nil inferre aliud putat, quam pro- 
feffionem Chriftianismi v. Recenf. in Bib. 
d. Sc. T. XXIX. p. 205. | | 
“15. Effay on the future Life of Brute Creatures, b) 
RICHARD DEAN , Curate of Middleton 1768.12. 
De Primátu Romani Pontificis, ( etiam Gallice d 
la Primaute du Pape) 1768. 4. Libellus dici- 
EE tut 


Litteraria. לוג‎ 


tur editus effe αὖ וח6)הג]‎ 18 in Belgio, & 
non folum Pontif. Rom. Principstum fuper 
Principes, fed etiam, ejus Primatum in 
Ecclefia obpugnat. Recenf. v. in Bibl. des 
Scienc. T. XXXI p. 476. 

The "fournal of a two months Tour , with a view of 

romoting Religion among the Frontier [n- 

habitants of Pen[ylvania --- by CHARLES 
BEATTY 1768. 8. MEE 

Tales translated: from the: Perfian of Ihatulla of 
Deihi. Vol. II. 1769. 8. 

The great probability of a North. Wefl Paffage, 
deduced from obfervations on the Letter of 
Admiral de Fonte-proving the ,Authenticity of 
the Admiral's Letter 1768. 4. 

The complete Di&ionary of “τις and Sciences, in 
which the whole Circle of human Learnin 
is explained &9c.. Vol. III. 1768. fol. | 

Chinki, Hifleire Cochinchinoife 1768. 8. Dicitur 
Voltairii foetus , & continec Satyram in 
conítrictionem Artium per Societates & Ma- 
gifteria. E 

A fhort Account of that Part of Africa inhabited by 
the Negrees 1768. 8. | 

The Hiflory of Hindeflan, from the 0066 Ace 
count of Time , to ihe death of Jkbar; 
translated from the Perfian of Máhummud Ca. 
Jim. Ferishta of Delhi: together with α Dis- 
fertation concerning the Religion and Philofo- 
phy of the Brahmins ; with an. Appendix , con. 


taining the Hiflery of the Mogul Empire, 


rom its Decline in the Reign of Maliummud 
Shaw , to the prefent Times , by ALEXANDER 


pow 1701. II. 1768. +. | 
0 5 The 


NNI MN 0-0 τα PE. UNT GI. EP LEE - ב-42%.‎ 


41 זו 218 


1706 American Traveller , or Obfervations απ 17 
prefent State, culture and. Commerce of 1ἦἢ 
British. Colonies in America, and the furthe 
Improvements , af which ihey are. capabi 
1769. 4. 

Letters, written by the late joNATHAN SWIFT 
D. D. Dean of St. Patrick's. Dublin , an 
feveral of his Friends from the (Year 1210 tt 
1742. published from the Originals; collectea 
and revifed by DEANE swIFT, Εἰ. Pol. IV. 
V. and VI. 1768. 8. 

Philofophical Transactions Tom. LV II. qui Opu. 
fcula anni 1767. continet. 1769. 

Jo^- wArLtsit Granatica lingue Anglicane , cui 
prefigitur de Loquela, feu de fonorum omnium 
loquelarium formatione 17000. Grammatico- 
Phyficus. Editío Sexia: 40006 Epiflola ad 
Thomam Beverley de mutis Jurdisque infor- 
mandis 1765. 8. 

“5 E[fJay on the Original Genius of Homer 1769. 
4. Autor hujus libri juxta praefationem eft 
ROBERTUS wocD, Vir. Inl. ἃ DoGitfimus, 
qui Homero comite ipfa ora Trojana per- 
luftravit, & vel ex hoc capite multa dete- 
xit, quibus Homero egregiam luccm adfun. 
dit. Summis laudibus hunc librum extollunt 
Goettingenfes Litterat:, quorum recenfio leg! 
meretur in ZEphemeridibus hujus anni pag. 


257. 

The Light of Nature puríued by EDWARD 58" 

| ARCH |. J/ol. V. 1269. 8. Goetting. Lit 
16:06 1. c. p. 393. & hunc librum adnun. 
ciaht, & recenfent ut librum optima frugis. 
Volumina duo priora maturam humanam, 
pofteriora Theologiam Natnralem exponurs 


Litteráría, 219 


LOVANIL 


sENEDICTI XIV. Pontif. Rom. Libr$ XIII. de 
Synodo Diocefana Vcl. IV. 1764. 8. | 

Opufcules de Mr. 5055051 Eveque de Meaux 
Vol. III. 1764. 8. | 


LUDBESO X 


Prodierunt 


fy. FRIED. DAN. ΒΟῊΝ, Gebanfen (bec Me emis 
)וא‎ ber. πη {δε GrEentníó von. זה‎ 
unb קל‎ arbeiten tole atidj vom bcm 
0 Ghunbjdgen ee / Quatüt[(Oen t fcotodie unb 
Gtfenlre/ unb von ben. m3alfijen grate (m bets 
felbén. 1764. 8. | | 

— MARTIN EHLERs, 0000007 Gobatten von. ben 
aur Oxerbed(etuna ber ΘΟ πίει. hàtbibenbigen (Grfon 
beeníéfen 1766. 8. Valde Jaudahtur a Gottin- 
enfibus Litteratis. / 

yon P'oltair& über ben 6005‏ .551 ל δὴ‏ סל 
ג ractet διὸ D. Martin. Luthers unb feine.‏ 
matíon. «Δυὸ bem qGrampffüem 1:765. 8. ER‏ 
Apologia pro Lucero, .Au&tor dicitur effe‏ 
Moferus V. C. | |‏ 


LUcC X. 


V.C. .הס‎ ΒΑΡῪ. PAssERIT, Pifaurienfis Nob. Eu- 
gubini, in Th. Demfleri libros de Eturia regali 
aralipomenà 1/67. εἰν Summis laudibus 

hoc opus extollunt Gottingenfes. — = | 

| :LU- 


540 . Litteraria. 


LUCER א‎ ₪ 


Anonymi libellus de Helvetiorum juribus circa S 
tra. obc: Surytr οί οτί ες — ntrourf δι 
Greobeiten unb ber. Gerid)tebarfeít bet (pbaenosfe 
ה]'‎ )6 aenannten Giftlícóen bínaen. Suri) 1268.8 
Pontificis Rom. Au&oritatem & prztenf 
jura cirea Helveriorum Sacra obpugnat 6 
deftruit. 


LUGDUNI BATAVORUM. 


V.C. &GIDIUS GILLISSEN , Franequera evocatus, 
Profe(Ronem Theologie Ordinariam capeffivit 
Oratione Inaugurali de F'eterum | Haretico- 
rum injufia defenfione a. 1765. Quum abi- 
ret Magiftraau Academico Orationem dixit 
d. 8. Febr. 1769. de fabulis Eccleflaflici. , te- 
mere arreptis ad. infirmandam Evangelii ve- 
ritatem, quz excufa eft, & cum laude re- 
cenfita in Biblioth, des Sciences T. XXXI. 


. 244. 

— Sub ejus przfidio edidit JoA. scHOUTEN; 

» Diff. Theol. de Pauli verbis Col. 1: 27, -- 

.. 1768. 

Jn locum b. ΡΕΤᾺΙ couwENBURG DE 8015 V. C. 
vocatus 'heologiz Profeffor, poftquam hoc 
fibi oblatum munus Vir pt" Reverendus & 
Doctiflimus RonBERTUS אץעאפד635‎ Κ΄. 
M. Haganus , recufatfet, HERMANUS SCHOL- | 
TEN , hactenus 7. D. M. Diepenhemienji, 
V. C., cujus vitam Grecorum Carminibus 


reflitutam , yel leges "Accentuum genuinas, infe- 
ruimus 


0$ 2. 


Litteraria. 221 


rüimus Bibl. Brem. N. Cl. V. p. 339. Pro- 
feíffionem ipfi demandatam aufpicatus 7% 
Oratione Inaug. dicta a. d. 18. Junii 1765. 
de hominis peccatoris coram Deo juflificatione , 
olim feflo expiationis die in intimis taberna. 
culi Mofaici adytis ab ipfo Deo eleganti[Jime 
822180 1765. que excufa legitur. 

N.C. GERLACIUS SCHELTINGA , Jurium Anteceffor, 
«etate profettus a. d. 9. Febr. 1765. diem 
fuum obiit. Subítitutus fuit in ejus locum 
a Nob. Curatoribus. 

V.C. BAviUS vooRDA , Franequera.evocatus , qui . 
muneri fuo publice inauguratus fuit a. d. 
24. Junii 176$. Oratione, qua oftendit: plus 
e[fe Civitatibus prafidii in bonis Jurisconfultis, 

uam in ipfis legibus. 4. 1770. d. 8. Febr. 
fectoratu fe exuit Oratione, quam infcrip- 
fit: Papinianus , feu. Surisconfulti &9? Viri 
Optimi forma, in perfena milii Papiniani 
Jpe&ata. 

——- DtONYSIUS GODOFREDUS VAN DER XEESSEL, 
J. U. D. ἃ Anteceffor Groninganus , inde 
evocatus, Profeffionem Juris Civilis aufpica- 
tus eft die 12 Martii labentis anni 1770. 
Oratione habita Inaugurali 865 8 
Belgarum in recipiendo Sure Romano pruden. 
tia. | 

—— TIBERIUS BHEMSTERHUOSIUS, Vir Summus, 
obiit d. 7. Aprilis a. 1766. magnamque ejus 
obitu Academia & refp. Litteraria jacturam 
paffe fuerunt. Quanta autem hec jaQura 
fuerit. ! 

—— DAVID RUHNKENIUS, eleganti Oratione co. 
ram concione numerofiffima expofuit , quum 
Magiítratum Academicum deponens d. 8. 


ebr, 


424 Litteraria. 


Febr. 1968. dixit de PerfeBto Crítico , fpettat, 
in. exemplo Wiberii Hemflerhufá .. (Quoc 
49 Oretionis argumentuga ommbus cam ju 
» Cundum accidit, uc me nunquam memi- 
99 Rariam attentius audiri. "' [τ΄ loquitur 
elegantiffimus Orator ii praefatione edét£ Elo. 
gi TIBERI -HEMSTERMUSIL, GuCore QAVIDE 
AUHNKEMIO 1768. 8." Sn hanc enim €ormam 
rationem fuam immutavit Vir.gel., ut non 
,.— tam oratio quam «Elogium effe. videretur." In- 
teret quam maxime omnium, qui folidam 
eruditionem flbi.comparie amant, “ὅς recta 
ad eam via.duci cupiunt, elogium hoc fz- 
pius relegere , & veftigia Summi Viri fequi, 
etfi vel.ex longinquo , umbraticam ut fugiant 

.  eruditiomis fpeciem. . ^ ^ 
Reperarunt jaduram Hemflerhufii Ampl. .Curato- 
| Ies, eligendo ejus in .Jocum LUDOVICUM 
-CCASPARUM -VALCKENARIUM , Virum 66- 
bratiffipum , Franequera evocatum , quí 
muneri fao inauguratus d. 4. Junii 1266. 4- 
xit. pro Concione de publicis Mdthenienfium 
4noribus, pro teywporum diverfitate , crefcentis 
dabehiisque Reipublice cauffis: Edita eft ele- 
ntiffima .hec .Oratio uná .cum altera de 
IPASippi JMacedonis ,  ZAmynte .F. indole, 
yirtutibus , rebusque geflis , caufis externis 
fra&e "Gracenum libertatis, :habita Kal. 6. 
. anni 1760. Franequere , quum Magiflratu 

Zicademico abiret. | 

Poflea a.:1769. demandata ipfi 6טףסטף.‎ fuit al- 
tera b, Hemflerhufii Provincia, Hifloria fc. 
PPatrie Profeflio, quam a. d. 1.:Martii 1269. 
aufpicatus eft Orat. Inaug. de Virtutibus, 


Tebusque είς Guilielmi Primi , Princi 
84- 


Litteraria. 224 


Auria , Belgica Libertatis Vindicis, Foe- 
derate hujus Reip. fundatoris, 


Edidit Vir Éruditffimus mox elegantiffimam 


Diatriben in &guR:iPIDIS. perditorum Drama- 
tum reliquias ἃ 1767. 4. ἃ fequenti iterum 
anno fuRiPIDIS Tragoediam , 8389 
dictam, Latino carmine converíam a Geor- 
gio Ratellero , adnotationibus fuis infiruGam 
1768. 4. Exhibent bini hi libri eruditionis 
Grecanice tchefaurum, ὅς oftendunt Criti. 
cum, quo nemo dignior füccedere potuerit 
magno Ifemflerhufio. 


Conftitutus eft a. 1766. Hiflerie Ecclefiaftica 





Profe[fer V.C. -DIDERICUS VAN DER KEMP, 
5. Th. D. ₪ Ecclefafles Leidenfis | qui 
provinciam hanc aufpicatus eft Orat. Inau- 
gurali, dicta d 90, Sept, de bona Spe, 
que tium nunc 1200/6068 Batave [uperfit , 
aüc precipuis nonnullis ejus ex -Hiflorta poti/fi- 
mum Ecclefiaftica argumentis. 1766.  Infurre. 
xit contra hanc Viri-fummi Reverendi Ora. 
tionem Jnonymus, quem dottiffimum H, 
Goodrickum 616 netum eft, in Epiftola ad 
Virum Do&i[Rmum T. P. de momentis ₪ pon- 
dere 'Orationis hujus inauguralis & (ine loco 
impreffieonis ,-en dein in libello , e quam in- 
fcripfit : Proeve ter opheldering van zommige 
zaaken , waardoor de Schryyver van den Naam. 
loozen :Latyn[chen Brief , over de Tnaugurale 
Oratie van den Heer Profe]Jor van der Kemp, 
zyne redeneeeingen nader aandringt &9c. -Gro- 
Πρ edito 1768. 8. vide exfpettat Ec- 
clefia Batava, quam cl. van der Kemp dici- 
tur:parare, Orationis fuz Apologiam, qua 
Ecciefia:Chriftiana in-eam fpem adduei po- 

terit, 


/ 


24 7 


terit, quod maximopere velim, fore , ut 
membra ejus Belgica, veritatis & amoris 
vinculis conjuncta , manfuetudinis , cole- 
rantiz & mutui amoris exemplum przbeant, 
omnibus aliis imitandum. Videntur non- 
nulla in Epiftola vere, funt vero cum coa- 
temtus fpecie dida; lenius dici potuiffent 
& debuiffent contra Virum Doctiffimum, 
publico in munere conítitutum. 

Vulnus denuo acerbum a. 1768. d. 4. Nov. Aca- 
demie inflixit obitus V. C. ων LULOFS, 
4. L. M. Philof. ₪ 7. U. D. Philof. Aftron. 
& Mathem. P. O. Superattendentis fluytorum 

. Hollandie t$ Wefl- Frifie, ut &9 variarum 
Societatum Scientiarum membri. 

Dignus hujus in locum fücceffor ab Ampl. Cura 
toribus defignatus fuit V. C. DiONYSIUS vAN 
DE WYNPERSSE, Groninga evocatus , qui | 
a. d. 29. Maji, 1769. muneris fui initia fecit 
Oratione Inaugurali, qua frecipua mature 
humane infignia &9 decora expofuit , quz 
typis excufa eft. 

V.C. EWALDUS HOLLEBEEK , Τῇ. D. & P. O. | 
Magiítratü Academico abiit, dicta a. d. 8. 
Febr. 1765. folemni Oratione, de Divint | 
Revelationis in Belgio contemtu, atque caufis 

. — ejus pracipuis ; typis mandata. 

== Edidit tres Differtationes de optimo Concio- 
num genere , quibus ea Divinas litteras e fug- 
geflu facro exponendi methodus, qu& vulgo | 
"Anglicana dicitur , ^ modefle defenditur , ₪ 
fimul a pracipuis , qua Viri 12001 in contra- 
rium adducunt , argumentis placide yvsndicatur ; 
refp. Petro, Wilh. Leemans 1768. 69. Ex- 
ftac jam harum Differtat. conjun&arum Edi- 

סו 





Litteraria. > 29$ 


ti» fecunda, multis ,Animadyerfenibus , tum 
iuflrandi tum confirmandi gratia adje&is , 
priore aiCtior 1770. 8. Praefatio, Differta- 
tioni huic premiffa, docet, precipuam ice- 
rate Editionis cau(fam: in eo fitam effe, 
quod refciverit, plerisque in Belgio Eccle- 
fiattis, 66 incer eos quoque talibus, quos 
magni facit, meditationes fuas de vulgari 
concionandi ratione, illisque addita de 
emendandis fermonibus Sacris coníilia non 
tantun non placuiffe, fed & nonnullis ita 
bilem commoviíTe, ut fe tanquam facri οὐ 
dinis coatemtorem , dogmatum receptorum 
violatorem, novaruinque fententiarum -טב)‎ 
torem &c. deformare non (int veriti. Ani- 
madverfiones itaque in notis adjeQm 0 
tendunt, ut fcrupuli, qui nonnullos male 
habent, eximantur, ὅς przjudicia, (ine ra- 
- tione adverfus ipfum creata, collantur, falcim 
minuantur; & cun&i , quibus mens non 
בטשן‎ eít, fateri cpgancur , tantum abeffe, 
ut inpocente hoc fcripto ordini Ecclefiafti- 
co, quem diligit , veneraturque, ullum 
damnum intuliffe poffit cenferi , ut potius 
vero ejus decori ac emoluinento eonfuluiffe 
debeat exiftimari, Nulli dubitamus, quin 
illi, quibus mens lzva non eít, quique 
absque partium ftudio le&turi.funt que cl. 
Hollebeekius , Theologus erectioris aniini, 
candide non.minus quam vere, eleganter 
non minus quam placidiffime expofuit , fcru- 
pulum emnem fibi injedun evellant, & ad 
emendandos fermones fuos facros cordate 
adfpirent. Ceteri , qui opinantur fe jam 
optima quzque potitos..effe ,. nihilque in 
Bibl. Hagane Ci. III. F. I. P Sa- 


226 - Litteraria. 


Sacris poffe emendari 9 gaudeant fecum de - 


felicitate fua , eamque placide aliis expo- 
nant & defendant. 
Sub ejus praGdio fcripfit & defendit publice 
a. d. 12. Dec. a. 1767. & d. 21. Martii 
. ἃ, 1768. PERUS DE "WILDE: Lugd. λει. duas 
Differtationes doGiffimas , quz exhibent Vin. 
dicias Pentateuchi Mo/aici adverfus nuperum 
obtre&atorem Gallum. Indigitat librum illum 
famofiffimum: DiGiomnaire Fibilejophique por. 
tatif, cujus Au&tor dicitur effe 7'oltairtus. 


V.C.r. w. PzsTEL, j. U. D. & Prof. P. 0. 
a. 1766.  Rectoratum Ácademicum exuit, 


di&a Oratione elegantiffima de Studio Boni 
communis , lege Civitatum prima. 
Pro gradu DeGoratus Theologici Differtationes 
uas [naugurales publico &-folemni examini 
fubmiferunt PHILIPPUS VAN $WINDEN, Phil. 
filius , Haga— Batavus , tunc ad Ecclefiam 
Gallo— Brelgicam , qua Voorburgi efl, Pafler 
evocatus ἃ. d. 30. Aprilis 1766. א‎ ANTONIUS 
CORNRLIUS BARKEY ,' Nic. fil. ,. Zelandu:, 
defignatus tum in Inl. Arnaldino, quad Burge- 
Stemfurti efl, S. Theologia Projeffor ad 4 
28. "sprilis 1767. 2 
Prior fiftit rationes , cur Salvator no[ler, 
qui 101 tantasque morborum :fanationes coram 


multitudine patravit , toties [amatos, me eu — 


. Teferreni, vetuerit , curque in.genere noluerit, 
fe publice Me[Eam pradicari. 

Altera eft Theol. Exegetica de Pfeudo-—do- 
Goribus, quorüm mentio fit 5 Pet. 1: 1. f. 
Sedet ipfi fententia, Apoftolum non loqui 
de abnegatione redemtionis, parta per Chri 
ftum, fed de fervilis conditionis hominibus, 

n .. . . 2 ει. qui 


LiMeraria. — 217 


qui dominium decradant, & quisque contra 
heruin fuum rebellando infurgit, & prafer- 
tin de' talibus, qui unico eique publico 
dominio fuberant, puta lmperacori Roina- 
DO, quem titulis Asewers 6 Ksese Orhare fo- 
lebant, fe vero ejus Imperio fubtrahere fa. 
tagebant. Laude;n quidem liberalis ingenii 
ἃ ftudiorum non yulgarium hac Diltlerta- 
tione, vel in Bibliotheca Tkeol. Ernefliana , 
reportavit filius. meus , verum , quod ipfi 
przdixeram , feftant plures nodi in hac fer- 
tentia, difficulter admodum folvendi. 


Pro gradu Magiflerii A4. L. & DoGoraátus Philofo- 


bivi Diflert Philofoph. lnaug. publice 
isquifitioni fubrnifit ad d. 12. Junii a. 1766. 
OANNES HENRICUS VAN SWINDEN, Haga— 
atayus , de 417001006. Recenfionem v. in 
Bibl. des Sciences T. XXVII. b 455. Vir 
hic clariffimus jam Cathedram P/ilofophicam 
ornat in alma Franequerana. 


Pro gradu Do&oratus J'uridici Specimen Hiftorico- 


U 


[ms 


guridicum Inaug. placido Eruditorum exami- 
ni fubmifit PETRUS vAN SPAAN, Henfebroeka- 
Wefl-Frifius, a. d. ἡ Martii a. 1768. de 
Senatusconfulto de Inperio Ve[pafiani apud 
Gruterum Tomo Il. pag. 242. [purio --- 
Ediderat jam a. 1765. & publico Examini 
a. d. 15. Maji fubjecerat Auctor fub prafidio 
D. Ruhnkenii, V. C. Differtationem Hiflori- 
cam de /intiphonte ," Oratore Attico. Uvrique 
labores laudem merentur. 
& Specimen  Juridicum  Inaugurale neR- 
MANNI VAN DE POLL, 04. de 
Privatione libertatis private, 1770. — Difpu- 
tat dé libertatis ac ervitusis notione, hu- 
2 jus 





458 Litteraria. . 


jus origine, cquitate, effe&ibus apud varios 
populos & ufu. 

Praeter alias Differtationes Medicas Inaug. ,  nu- 
perrime talem fcripfit & eruditorum exami- 
ni fubjecit a. d. 4o. Martii a. 1770.. JANUS 
BERNARDUS SANDIFORT , JHaga—Batavus, 

ua inquirit in vulgatifkmum | Proverbium: 

edice vivere, mifere vivere. Oftendit prz- 
fertim , qualem vitam is agere debeat, qui 
jure dici poterit, medice vivere. 

Sub prefidio D. Ruhnkenii , V. C. fcripfit Auctor 
& publice defendit S'oannes Enfchede, Har. 
lemo—Batavus a. d. 4 Aprilis 1770. 16 
tationem PAilelogicam Doctiifimam de Tuteli: 
&? Infignibus Nayium. 


= Prodierunt etiam 


V.C.nERNARDINI DE MOOR, Theologi Senio- 
ris, Commentarii perpetui in 'Yoamuis Markii 
Compendium Theologie Chriftiane Didadico- 
Elenchtice Volumen Quintum 1768. 4. 

CAMPEGII VITRINCAE , Patris, Dottrine Chrifliane 
Religionis per Aphorismos fummatim dejeripte 
jam exftant /olumina IV. , curante MARTINO 
vITRINUA V. C. P. D. M. Zrenacenfi. 1768. 4. 

Demorfos fapiunt ungues. 

Ex  Inítituto  Stolpano premia  reportarunt 
VV. CC. 

A. HULSHOF , 4. M. ₪ Philof. D. Amfleiod. 
Differtatione de Fundamento poteflatis Di 
Legislatórie 0.176 ᾿. 

Jo^: ססםן‎ GUDENIUS, 4. M. ₪ יק‎ D. M. 
Stadenfis, de Argumento a priori pro Exiflen- 

- 110 Dei 762. . 4 

- 0: 7.0. 





Litteraria. 510 


7.0. TOELLNER, S. Th. D. ₪ Prof. Via. 
drinus Diff. de Poteflate Dei Legislatoria, 
non mere arbitraria a. 1749. 

ἩΣΒΥΟΒΜΙΙ LEXiCI, cum motis VV. DD: integris, 
yel editis antehac , nunc auctis δ emendatis , ᾿ 
yel ineditis διε. Tomus Secundus , curdnte b. | 
JOANNE ALBERTI 1768 fol. v. Recenf. in 
Biblioth. des Sciences T. XXIV. | 

FL. MELLII liber de Metris ; e vetuftis Thefauri 
Guelpherbytani membranis antea protulerat , 
nunc ad fidem Codd.  Parifienfium. cafligavit , 
obferyationibus- illuflravit , preterque [cripto- 
rum aliquot Veterum Apofpasmatia, Cornelii 
Nepotis fragmenta Guelpherbytana , cum defen. 
fienibus fuis adjecit V. C. JAC. FRID. HEUSIN- 
GER 1766. 8. - 

νην , Μητροπθλιτῷ 96/94 , «αὖδι δαλικτων: GRE- 
coRIUs, Metropolita Corinthi, 06 
6 Codd. MSS. emendavit ac motis illuflravit 
GYSBERTUS KOEN, S9. C. V. C. Accedit Gram- 
matici Leidenfis € Meermanniani de DialeGis 
Opu[cula , ab iis, qu& fub Joannis Grammatici 
nomine circumferuntur , longe diverfa 1766. 8. 
v. Rec. in BiBL. DEs sc. 1. XXVII. p. 6. 

V. RUTÍLI1 LUPI, de figuris fcientáarum δ elocu- 
tionis Libri duo: recenfuit &9 adnotationes ad. 
jecit. DAv. RUBNKENIUS, 0.0. 
Aquile Romani ₪ Julii Rufiniani de eodem 
Argumento libri 1768. 8. v. Rec. מ‎ δέ. 
des Sc. (T. XXX. p. 140. 

Z00PHYLACII GRONOVIANI , JBibl. Brem. N. CI. 
IV. p. 361. memorati, Fafciculus Secundus 
1764. ₪ Rariffima hic Novi Orbis con- 
fpiciuntur Infedta, que L. Th. Gronovius, 
V. C. 6% crai NICOLAI MASSIS, 


| 3 Viri 


239 Litteraria; 


-.. Viti Nobil.: & Ampl.,. Iedie Occidentalis 

, .DireGoris, Medioburgi refidentis. 

GERARDI JACOBI VAN SWINDEN ,. 7. C. Poémata, 
edita δὲ inedita, in unum collecta a PHiLTPPO 
VAN SWINDEN , Viro Confuluflimo, ש .ל‎ 
D. ₪ curie Hollandia Advocato , ( qui etiam 
Gerardi 706021 Notas MSS. in Apoeliodorum 
potlidet) 1765. 8. | : | 

Difcours E hilefophtques de Maxime de Tyr, tra- 

. . duits de Grec par Mr. FORMEY 1764. 12. 

Principe de Merale, appliqués aux determination: 
de la volonté par Mr. FogMEY ol. Il. 
1765. 12, 

Les Interets des Nations de l'Europe , developpé: 
relativement au. Commerce 1701. II. 1766. 4. 

Progrés des Allemands dans les Sciences, les belle: 
Lettres & les Arts , particulierement dans ja. 
Poéfie , .l' Eloquence &9 le Theatre , par Mr. le 
Baron מע‎ BIELFELD (Obiit a. d. 5 Aprilis 
hujus anni) Troifieme Ed. revde &? confidt. 
rablement augmentée Vol. II. 1767. 8. Le&u 
digna eft hujus operis,recenfio in ber Xilars 
meínen. S:oeut((oen 0100 T. VIII. P. 2. 
P. 45, שטף‎ ejus juftum ftatuit pretium , 6 
oftendit , Virum Nobiliffimim fcribendo 
huic operi imparem fuiffe; fiquidem ipfi, 
Germano , primarii in.gente Germanica 

. hujus 160011 Scriptores ignoti fuerunt. 

Lettre d'un Anonyme a. Mr. 9. 9. Rouffeau, con- 

tenant un Examen. fuivie du Pinn d' Education, 
με cet "Auteur a propofé dans fon euvrage inti- 
té: Emile, οὐ de l'Educatton. | Ce quil ) 
ὦ de pis pour la Sage[fe ,. efl. d'étre favant a 

. demi. Emile T. ji p. 195. 1766. 12. V. 
Rec. in Bibl. de; Scienves T. XXVI. p. p 

. 7 e 


Litteraria. 251 


Memoires fur les Finances C$ far le Commerce de 
l'Angleterre 9 ו‎ attribué a Mr. GREEN- 
viLLE, Miniflre d' Ktat: traduit. de l' 4nylois, 
G augmenté de Notes, de Sommaires C. 
1767. 12. . 

Les premiers Tyaits de 1' Erudition Univerfelle , ou 
Analyfe abregée de toutes les Sciences , de 
Beaux—.— Arts δὲ de Belles Lettres 1767. 8. v. 
Rec in Bibl. des Sc. T. X XVIL p. 328. 

Magazin des Pauvres , ZArtif[ans ב‎ Domejtiques ₪ 
Gens de ia compagne; par Mr. LE, PRINCE DE 
SEAUMONT 701. II. 1768. 12. 

Reizen van. Petersburg. door verfcheide Geweflen van 
Afin, gedaan en befchreeveri door den. Heere 
Dr. joHN. BELL, uit het Engelfch , Eerfle 
Deel 1769. 8. 

Profpedtum operis magni momenti edendi fe- 
quentem jamr a, 1768. publicayit Biblioth. 
des Sciences. ἢ des Arts Τί X XIX. p. 447. f. 
'Profpe&us Z'un Ouvrage intitulé. La Con. 
flitutios uNIGENITUS , deferée a PEglife Uni- 
verfelle; ou Recueil des Reclamatábns & Aes 
d Appel intetjettées au. futur- Concile General 
de ladite Congitution ; avec les Zrréts, 447- 
rétés, Remofirances C? autges AGles des Par- 
lemens € S'ycisdiion du Royaume, rendus €? 
publiés au. fufet de, l& méme Conftitution t9 de 
fes faites. — En trois paries, fermant 177. Vo- 
lumes in folo, apud le Mairium Leide; 
Potgieter , Amítelodami & van der JFeyde , 
Trajecti ad Rhenum ἄς. ἄς. Cadente Je- 
füitarum Ordine cadat oportet hac Coniti- 
tutio. | 


LUG- 


222 Litteraria. 


"LUGDUNI SEGUSIANORUM. 


"Effai fur V Art de former V Efprit , ou premiers. Ele 
.. mens de Logique-par Mr. BERTRAND 1764. 12 
Inflitutions. Leibnitiennes , ou. Precis de la Mona 
: delogie. Fungar vice cotis 1767. 8. lntro 
> du&tio cft ad fcripta Inl. LemBNtTII recuden 
da in Gallia. Autor fertur effe ziconcw 
V. C. Airehidiaconus ;, Canonicus & Epifco 
palis Officialis Mazonenfis , juxta Ephemer 
Goettingenfes. 


Cetera dabunt Fafciculi fequentes. 


BIBLIOTHECA 


HAGANA 
HISTORICO-PHILOLOGICO- 
T HEOLOGICA, 


AD 
CONTINUATIONEM 
 BIBLIOTHEC/ BREMENSIS 

NOV/E 
|») CONSTRUCTA. 





CLASSIS - TERTLE, 
FASCICULUS SÉCUNDUS. 





AMSTELODAMI ₪ LUGDUNI BATAV. 
Sumptibus Bibliopolarum 
HENR. VIEROOT & JOA. τε MAIR, 
MDCCLXX. 


- 


. 
l 
. . -=- 
. . 
t . 
- bI 
, 
P! 
4 
^ c 
- = t τὰ ב‎ 
' . 4 
- *e 
. 
₪ . 


M. 


* » 
κον 
» 08. 7 . * 00-כ‎ . - 4 
S א‎ t - * . -.ו‎ » x - 
. 00909 - 
. » . 
> | 
ו ארח ד‎ $e. os - \ ἢ 
LI 
4 PEE à 
LI LIP 
"or ? ^ 
|] aoro sy 
4 
δ᾿.) = (ÀJ . ν 0 ἊΝ 
/ . 


"₪ o. "e . M 
1 . 
, 
-2 . 
LI - ^  - » 
tC . " n - 
. 
7 ν % - P9] . . ^^ & 
- . 
. 
. 
- 
DEA ub f$. 
. 
- 
% ^ 
. ^. 
. 
. 
. . 
. 
. .! 
Li . 
- ets . 
. 
* ^ D] * “τ 
a d E t 
. 
. . N 
f PE 
0 ' ᾿ 
. 
^ - . 
. . . M 1 
* 
* 
- = 5 . 
* - - 
- 
' ΄ 4 D 


CONSPTECTUS- 
CONTENTORUM, 
 FASCICULI SECUNDI, 

8 TERTIA: 


1. נדנט6טג פזאאגסן‎ DaTHE, S. Tho. Li. 
centiati &9 Profelforis Lingue 1100706 Or. 

- div. Lipfienfis, Differtatio Philologicó- 
Critica, de Ordine. Pericoparuim Biblica. 
fum non mutando | pag. 2535. 


II. Pita seBASTIANI CASTELLIONIS, Theologi 
rari exempli, confcripta a' JoONNNE CONRA- 
DO FUESLINO , Capit. Vitodurani Camera- 


rio | Pag. 324. 


IIL 3yoaNNIS. NicOLAI XicHTERI, V. D, M. 
Erne[lovillani "prope Bipontum , Commen- 
tatio prior, ad 1 cog. XV: 27, 4 
qua nova. fumme Venerandi Rutgeri Schuttii 
bypoibefis confutatur pag. 392. 
| I V. 


νι Libre Db ἐμαιφτιλνι ἡσσεντέ," a 
, Ctrardum Meyerum, S, Tb, D. £9 ad eden 
7S. Stephari Edclefiaften Bremenfeni ^ ei 
E 4 pU PA; n 


v. VITI LüDovicr à seoxeuponrr, Epiftol: 
ad Gerardum Meyrrum, ex Autographc 
> . > Pag. 41 6. 
VE סנא‎ wESERI, | Caen i in Inl. Secken. 
« dorffii Commentationem "dpologeticami , 9% 
E ὁ faber . pag. 420. 


VIL uam "D ΄ pag. 425. 
SS at S. m . ב‎ 








jo 





1 


Jo. AUGUSTI  DATHE, 
$. The. Licentiati &P Prof. Lingua .Pebred 
Ordinarii Lipfienfis , 
DISSERTATIO 
PHILOLOGICO-CRITICA, 


D 1 


ORDINE PERICOPARUM 
BIBLICARUM NON MUTANDO. (*) 


22" De dificultate Critita  conjefluralis in Vet. 
4 n 


Sa. Traje&tienes pericoparum e Critica profana ad 
Criticam librorum 5. | 
— $3 4 quibus? 


| 0 $. 4. 


| (*y Differtationem hanc le&ü digniffimam, pag. 
188. Fafciculi hujus Claffis primi ; Bibliothecée 
| buic inferere promiferam. Eruditiffimus Au&or 
| illam , qua eft humanitate ad me mifit, pro quo 
. thufiere debitas ipfi gratias refero. N. D. 
Bill. Hagana C. 111, 1 


δι 1. 


234. 7. A.Dathe, de 1016 0 


δ. 4. Hypothefis non tam utilis efl , quam per bibe. 
tur, quin potius noxia. 

δ. * Status quaflionis formatur. INon quaritur de 

2 Varr. le&. Vet. Teft. | 

δ. 6: Conceditur po[fibilitas ex analogia fimilis Cri. 
feos in libris profanis. = 

δ. 7. Sumitur ab adver[ariis libros S. in rebus hi- 

Jloricis δῷ chronologicis .femper ordinem ac- 

, curate ferva[fe. | | | 

$- 8. Quod negatur felva auGoritate 9 perfettione 

. . Scriptura S. | 

%. 9. Qua nequt hac bypothefi admi[fa fatis defen. 

uu. ᾿ | 


6.10. Tudeorum teflimonia de diligentia fua in de- 
Jrisendis Codd. quastum valeant ad hanc 
hypothefin refutandam? Ὁ | 
Es hiKeria recenfionum textus 6002 hypo. 
thefis refutanda fufcipitur. 
. 12. De recenfione textus hebrai ab Efra curata. 
e 15. Que corrapta aut vitiata non efl. fequentibus 
"| 0 
δ. 14. Quod probatur pariim ex amulationt feda- 
rum Sudaicarum. 
15. Partis ex inflitutione Synagogarum. 
. 16. In quibus omnes libri S. prale&i fuerunt. 
r7. De recenfiene textus Hebrai ab Origene 
curata. | 
.18. De Verfione Hieronymi. 
19. De Verfione Syriaca. 
. 20. De paraphrafibus Chaldaicis. 
.21. De collationibus textus hebret cum Codd. 
.. MSS. tum Sudeorum, Orientalium (9 Oc- 
cidentalium , Bne Afcher &? Bne Naphtali, 
tum Chrifiianorum. = 
6. 22. Summa fuperioris difputationis. 





4.22. 


Biblicarum non mutando. 23$ 


15. Altera. pars difputationis exponit figmenta , 
uibus patroni hujus hypothe[eos eam — ad. 
ruere conantur. Primo Harenbergii. 
*4. Deinde Richardi Simonii. 
2j. An lus. Ster. X XXVI. probet membranaf 
confiar ὃ obiter דלתות‎ quid fint, explica. 
tur. 
26. Fingitur omnes Codd. hac membranarum con. 
fufione effe vitiatos. — 
27. Etiam. verfiones. antiquifime , quarum tra. 
jetliones fententio noflri non adver fantar. 
28. Finguntur  traje&iones paucorum  verfuum , 
que neceffario longiorum ῥήσεων e[fe deberent. 
29. Cenclufio, 
$. 2 
um noftra etate Ars critica Ve- 
teris Teftamenti libris adhiberi 
inciperetur, atque eadem cura 
eis impendi, qu& , non dicam 
VA: aliis libris antiquis humane fa» , 
ente, fed diving etiam Novi Teftamenti 
fis inde 4 repurgatai doGtrinz initiis ad- 
bita eft, zepudiata illa pia credulitate , 
₪ per Judassirum induftriam hunc laborem 
PéfvVacaneum. dicebat : nemo mirabitur, 
ünes artis criticae pattes effe ad' tanti labo- 
 ufüm translatas. in his cum locum foam 
"atur, confentientibus omnibus hujus artis 
0 ^m hec, הש‎ loca fufpecta, aliis 
2 cer- 









246 J. A. Dathe; de Ordine Pericoparurt 


certioribus & tutioribus remediis deficienti- 
bus,.ex conje&tura emendat , emendatrici 
Critice fuas quoque partes effe debere qui. 
dam iBdicarupnt, qui huic labori graviffimo 
fuam dicare operam inftituerunt, neque fo. 
lum exemplis, fed praceptis etiam docue- 
runt, five potius ampliffimum aperuerunt 
campum, in quo ingenium exercere pos 
fent, qui ad loca difficiliora textus hebrai 
hererent. Quamquam vero exiftimamus, 
ferri poffe conje&uras fuper leétione textus 
bebrae: dubia, cum nee Critici feveriffimi 
eas in libris humanis omnino repugient, eas 
tamen his conditionibus admitti, his legibus 
circumfcribi debere cenfemus, quibus prin- 
cipes in hac arte viri earum ufum definie- 
runt. Paucis eas complexus eft s n. ERN&sTI 
in oratione, de Inffitutis Criticorum in [ludi 
tbeologie imitandis, cujus verba integra huc 
adícribam, cum quam maxime ad rem, de 
qua dieere ingreffas fum, faeiant, Ee autem, 
inquit, cum res 000888 6/2, (quando nempc 
verba a librariorum incuria vitii aliquid tra- 
xiffe Criticis videntur) mom levibus .conjeGiuris 
agendum putant, quam, etiam ridere 69 vitupe- 
rare folent, fed libros fcriptos , eosque. antiquot 
&P bonos, aut qui ex iis diligenter editi fint, in 
confilium «ocant ; i bi deflituant, ad conje&iura: 
quidem interdum confugiunt , fed bac cum mode 
 flia, ut eas non in textum inferant , fed eruit 








Biblicarum non mutando. 427 


Wicendas ἐφ΄ libris forta[fe aliquando melioribus 
wfrmandas, quod [epe contigit, relinquant : in 
Wecptis autem. omni modo reprimunt pruritum, 
9$, u appellant. fubinde , /[cabiem corrigendi, 
ue quit not. intelligat ; &9. ut quisque ab ea ejl 
mir , ita. fanierem Criticum judicant, 1 
lea igitur ,; quo morbo laborent, qui, 
quoties in locum difficiliorem textus hebrzi 
incidunt, ftatim ad conje&uram tentandam 
ictantur; difcant vero fimul a perito. ha- 
rm rerum judice, que curatio ipfis fub- 
tuda fit, fi ab ifto morbo fanari velint, 
Domeaque fanorum Criticorum tueri. Atque 
e£? quidem non dubitem affirmare , hanc 
dilcipline feveritatem in Critica conjecturali 
librorum hebrzorum, hoc eít, Vet. Teft. 
60 magis effe neceíffariam, quo major fit 


tjus 616060083 חן‎ illis, quam in libris gra - 


ὡς ἃ latinis difficultas. Nam cum horum 
una füperfit ex antiquitate copia , totque 
&rtent nnius fzepe feriptoris volumina, qux 
ttam libborum  hebreorum coll«étionem 
$(ént, atque adeo fuperent; illurum lin- 
farm genius viris doctis ita cognitus ett 

perfpe&us, ut de verborum fignificatio- 
.א‎ de phrafium ufü, de tota orationis 
"ütura, qua fuerit apud Graecos & Lati- 
80 מ‎ vario dicendi genere, raro dubii 


εὔξῃ; que porro idiomata cujusque . 


(riftoris fuerint, ex aliis ejus fcriptis faepe 
| | Q 3 pos. 


4338 7.4. Dathe, de Οτάϊης Pericoparum 


poflint indubie demonítrare. Hec vero 
utriusque lingug perfe&a & abfoluta cogni- 
tio quantopere juvet Criticos, ἢ conje&tura 
tentanda eít, facile intelligitur. Sed longe 
alia eft & diverfa lingus hebr. ratio. Nam 
ex pura puta lingua גשזפסת‎ , qus olim non 
minus floruit, quam ali» Orienus diale&i 
floruerunt aut adhuc in ufu funt, exiguum 
illud volumen fupereft , quod Codicem 8. 
Vet. Teft. conftitux, Ex hoc igitur hiftoria 
Jingue ter mille annorum difcenda eít, nec 
unius modo fcribendi generis, fed variorum, 
tenuis ὅς fublimis, hi(torici & poétici. Ex 
hoc ufus & fignificatio vocabulorum & 
phrafium cognofcenda eft, ex quibus camen | 
mula femel, bis, terve taptum occurrunt. 
Equidem non ignoro, qua ratione eruditi 
interpretes has fuperent difficultates. הס‎ 
fum nefcius , caliginem qua vocabula rariora, 
aut loquendi genera nimis diverfa ab occi- 
dentalium linguarum natura, obdu&ta func, 
linguarum cogmatarum lumine inprimis poffe | 
iMluftrari, ut alia fubfidia interpretandi V. T. - 
taceam. Sed quamquam heec ad fenfum loci 
 difficilioris eruendum fufficiunt, tamen ge- 
tium antique lingue non xa declarant, vt 
in phrafi rariori hunc vel illum ^ loquendi 
modum prorfus alienum ab ufu lingue he-- 
brem judicemus; ut quid in ftilo fublimiori 
fcriptoribus 601615 licuerit , ita clare 3 
)6111= 





non mutando. 239‏ ממחזבסו[310 


relligamus , ut vitium quod irrepferit, facile 
retegere  poffimus, atque fcriptori facro 
verbum , quod pofüerits, reddere; ut in 
carminrbus metrum turbatum reflituamus, 
aut, fi non adeo cum wgiBoM:o 66 0 
infanimus , tamen de eorum 166006 eodem. 
modo judicemus , quo de aliis fcribendi 
generibus. Que cum ita fint, non placet, 
ut verum fatear, temeraria fedulítas illorum 
Criicorum, qui larga manu füper textum 
hebreum fuas effundunt conje&uras , magna- 
que cum fiducia recepte preferunt le&tioni, 
fibi ipfi vehementer de ingenii fui felicitate: 
applaudentes. Quamquam enim prefratte 
negare nolim, in libris V. T. , omnes alios. 
antiquitate füperantibus, majorem effe, quam 
in aliis conjecturarum criticarum materiam ;. 
tamen, ut in libris humanis Critici pr:zci- 
piunt, in Crifi exercenda a conje&nris non. 
effe initium faciegdum, fi fuppetant codices 
MSS. aut editiones antique; ita in codice 
S. V. Τ. alia ratione non agendum elfe , non 
folum artis precepta jubent, fed reverentia 
etiam librís facris debita. ἴδε quid initium 
faciemus in leétionis emendatione 4 conje- 
tturis femper incertis, nunquam teftimoniis. 
Codd. e&quiparandis, quorum tamen ad tex- 
tum hebreum tantus poteft ex infigni copia 
Codd. &umerus colligi, & adhuc dum colli- 
gitur, quantus ad ₪ alium librum ex 

| 4. anti- 


140 J.A.Dathe, de Ordine Pericoparum 


antiquitate fuperftitem. Parum enim profi. 
citur in jnftituto caeterum. laudabili conje- 
&uris, quarum omeino evidentia raro tanta 
eít, que Criticos moveat, ut eas in textum 
recipiant, In plerisque, fj vel maxime veri 
fpecie fe commendant, fufpicio qusedam 
1666071 remanet, de alia lectione ₪606 pro- 
babili aut adhuc probabiliori, & multo etiam 
magis de ea, qux ab ipfo feriptare pofita 
fit. Nam quid fcripferint Mofes, David, 
Prophete , queftio eft hiftorica, que non 
poteft tuto, nifi teftibus adhibitis, hoc eft, 
ex libris antiquis decidi. Hi igitur audiendi 
funt, atque horum teftimonia, confentien- 
tja imprimis, non debent repudiari, fi fen- 
fum oftendunt nori incommodum, non pu- 
gnantem cum locis aliis ; neque praeferri 
conje& uris, quamvis elegantibus ὧς ingenio- 
fis. Nam fi vel ez funt, neque auctoribus 
fuis tantum videntur, tamen nondum con- 
fe&tum eít, Scriptorem S. iftam elegantiam 
voluiffe adhibere. Et- quid tandem eveniet 
- libris 5. fi quisque ingenio non prorfus defti- 
tutus, fibi liberum putat, verba textug he- 
brzi ad que ipíi forte aqua haeret, mutare, 
> Jiteram unam alteramque vel addere vel 
demere vel tranfponere, verfus aliter diítin- 
guere, verborum diverfum omnino a -6ז‎ 
cepta leclione ordinem fingere, atque levi . 
ejusmodi, uti Joqui amant, mutatione facta, 
7 | [66011 


Biblicarum non mutando, 841 


le&oribus magna cum oftentatione commen. 
dare lectionem. plane novam, venditare 
eam, ut indubie veram , que non poffit non 
efle ab ipfo fcriptore S. pofita, corruptam 
modo & depravatam a librariis, neque in 
hac commendatione acquiefcere , fed fuadere 
etigm, ut in textum, eje&ta vulgari le&tio- 
ne, recipiatut, quamquam neque Codices 
MSS. iftas mutationes firmant, neque ver- 
fiones omnibus Codd. antiquioris iftis egre« 
gie inventis favent. Digna 601, quae lega» 
tur ab 1015 conjeétaribus aurea prefatio 
PETRI BURMANNI, premiíla ejus Commene 
το in Pbedrum , in qua luculentur pro. 
bat, quantopere ifta emendandi ratio con- 
traria fit Artis Critic preceptis ; quanto- 
pere eam adverfati fint fummi hujus artis 
magiftri, atque maxima cum dedignatione 
rejecerint 66 improbarint remerarios eorum 
conatus, qui in libris humanis textum ita 
innovare aufi effent, fuasque ei conjecturas 
contra fidem Cadd. MSS. aut librorum an- 
tiquorum obtrudere. Quod (i preterea ufus 
Artis Critioe in libris 601815 plus difficul- 
tatis habet, quam in libris grecis & latinis, 
quod antea diximus , longe fane cautiores 
effe debemus in ufu Critioe conjecturalis 
cirea illos libros , quam Critici circa 8 
folent effe providi atque adeo timidi, Igi-- 
tar in loca obfcuriori, cui non poteft neque 

| 5 ex 


24.5. [. A.Dathbe, deOrdine Pericoparum 


ex ufu lingue hebres, neque ex linguis 
cognatis lux accendi, (ad quod tamen affe- 
rfendum non fuíBcit. proletaria מנפח!!‎ he- 
מז‎ notitia, aut leviter cantum imbutuezss 
606 una alterave diale&o Orientis ) non eft 
a conjectura initium faciendum Crifeos exer - 
cende. "Videndum au Codd. MSS. an wer- 
fiones antiquiffime aliam leCtionem afferant 
minus difficilem, qua explicationem. admit- 
«xat. Quod, íi eft, raro vero ejusmodi 
examen cum cura inílitutum fru&Gu fuo 
carebit, lectio illa femper preferenda eft 
conje&uris, fi vel ingenio(iffime (int, fuis- 
auctoribus maje/leti dioine orationis com. 
venientiores videantur. Sed quid fieri debet 
loco, cujus obfcuritatem neque linguarum 
ufu, neque librorum antiquorum aut verfíio- 
. num teítimoniis illuftrare poffumus? Tunc 
fciliget licebit urere, fecare, atque medica 
manu reftituere locum librariorum snfcita 
& negligentia male affeétum. Magnus cA4- 
SAUBONUS [δας eft fibi vix millefimam lin- 
gus lating partem effe cognitam & perfpe. 
étam, ideoque temere quid de locuuonibus. 
rarioribus pronuntiare fe vix fuftinere. 7 
Criücorum noftrorum tanta eft tamque ab- 
foluta lingue hebrez omniumque 8 
dialeé&torum peritia, ut poffint fiàe hsfita- 
tione, quid repugnet genio orientalium lin- 
guarum , qnid alienum fit a ftili elegantia, 
| quid 


Biblicarum non mutando. 24.3 


«ud minus pronuntiare. Mihi qnidem tu- 
tus videtur in ejusmodi locis iznorantiam 
profiteri, quam temeriatis notam fübire, 
cum penetralia lingue hebrzs, reliqnaram- 
que orientalium dialectorum nondum ita fint 
1601043 , pauciílimis faltem pateant, et nom 
poffit inde ab aliis lux obfícuritlimis vocabu- 
ls aut phrafibus rarioribus afferri. Si quis 
tamen eft ea ingenii fagiitate, ut inter fcru- 
tapdum ei conjettürz fubnafcantur mivime 
εοδξὶ aunt violente , atque hunc foetum 
fuym nolit fupprimere , aut luce privare, 
ponat eas in loco copjecturarum, üoc eft, 
18 margine, non intrudat eas aut inferendas 
dicat ipfi textui. lta vero fiet, ut Critica 
V. T. referat exemplar feveriffimorum Cri- 
ticorum in libris humanis, neque male au- 
diat apud eos, quorum 618 integritatem 
Scripturz S. defendere, atque adveríus im- 
petus hoftiles tueri. 


$. + 
Hec, que haétenus de fumma conjectu- 
ralis Critice in V. T. difficultate, atque de - 
cauto ejus ufu differuimus, miífis omnibus 
aliis exemplis, quorum largam copiam no- 
bis facile fuppeditaffet. Criticorum quorun- 
dam audacia, jam ex inítituto | illuftrabi- 


mus, particula quadam Critice conjectura. 
lis, 


244 ]. A.Dathe, de Ordine Pericoparum 


lis, parum accurate, uti videtur, ad libros 
facros V. T. translata. | Nimirum Critici 
in libris humanis nonnunquam incidentes in 
loca male coherentia, in quibus ordo re- 
rum, verborum & temporum parum re» 
fpondebat 4*6060/6 fcriptoris in reliquis ob- 
fervate, ex equitate rem judicantes nolue- 
runt vitiofe negligentie infimulare ejusmo- 
di fcriptores, fed ius fufpicati funt, or» 
dinem foliorum effe incuria librariorum tur» 
batum ; quem cum tentarent traje&tione uni- 
0s alteriusve loci reftituere, fenfum inve- 
nerunt planum, bene cur antecedentibus 
& confequentibus coherentem , dignum ftu- 
dio fcriptoris, alias ordinis apteque con- 
nexionis tenacis, atque adeo nonnunquam 
hujus fue conjecture confirmande caufa, 
indicia attulerunt ex Codd. 155. que du- 
bium non relinquerent, quin membranz es- 
fent male collocat, atque verus ordo )0- 
liorum aliquot trajeCtione turbatus.  Simi- - 
lem referre gratiam de libris facris fibi per» 
fuaferunt viri quidam 00611. Nam cum exi» 
flimarent, parum dignum effe fcriptoris di- 
vinitus infpirati auGtoritgte, ἢ res 8 
nonnunquam non eo ordine quo accidiffent, 
narrarentur, aut fi melior diétorum poffet 
. fententiarumque oftendi connexio, quam 
quz in Codd. recepta lectionis deprebende- 
retur; huic incammado eodem modo me: 

| > 70 deri 


Bibliéarufn rion mufando. — 345 


déri voluerunt, quo Critiei in libris profa- 
nis fuorum fcriptorum laudi profpexerunt. 
Igitur ordinem foliorum di&itarunt in libris 
facris effe fciffum ὅς laceratum incuria & 
imprudentia eorum, qui fparfa five feparata 
folla voluminum collegiffent; refareiendum 
filo hiftorie facre 6% profane atque apta 
connexione fententiaram , in qua non fu. 
ereflet indicium violente luxationis olim 
acta. | 


$5 


Primu$, quantum ego quidem fcio, qul . 
hoc Criticorum inflitutum ad Criticam |1- 
brorum V. T. transferret, fuit RICHARDUS 
simoNiUs. [5 nimirum in Hiff. Crit. V. 'T. 
Tom. 1. cap. V. p. 45. hanc hypothefin com- 
mendavit ut utiliffimam, ex qua ratio red- 
di poffet ordinis chronologici non fatis ac- 
curate obfervati in facris libris; eamque 
deinde defendit, & uberius expofuit in du- 
plici libello, objeCtionibus Clerici oppofito. 
Eandem prorfus fententiam defendit Biblio- 
rum Criticorum editor HUBIGANTIUS, cujug 
verba Jer. XXII: 27 adfcripta hoc loco lubet 
repeteré, cum probent, eum de origine, 
ordinis hiftorici turbati idem, quod 51%80- 
NIUS , fenfiffe ; quamquam in aliis locis, quos 
quidem infpeti, in quibus de ordine ne- 
26060 conqueritur, hoc argumentum non 

amplius 


: $46 ]. A. Dathe, de Ordine Peticoparum 


amphüs urget, e. g. Jer. XXXIV: 3. 16% 
vero habet ad loci citat) verba rex Jude: 
, llle rex erat Joachin, qui regnavit at&e 
, Sedelkiam, de quo Sedelia dictum eft ca- 
,ל‎ pite fuperiori. Itaque ordo temporumi 
,, hon fuit fervatus, nom propter eam cau- 
,[fam, quam affert meRoNYMUS: ΔΗ efl 
ל‎ bifloriam , aliud prophetiam fcribere, neque 
,, enim facile eft credere, jEgREMIAM €um 
, dictaret prophete 5 1 39 
 íuas, tempora fufque deque vertiffe, fed 
, quia fcribe turbato ordine folia confue- 
τῳ runt, qua. antea erant feparata," — Ho- 
rum veftigia premit doGtiffimus Anglus 
BENJ. kENNICOTTUS. Js in Diff. IT. fuper 
ratione texius bebrei V. 'T. pag. 332. verf. lat. 
ex eadem hypothefi diffenfüm Codd. 116- 
breorum 66 Samaritanorum, in quibusdam 
10615 explicari poffe putat. Poftquam enim 
dixerat, libros in corio vel membraris, 
65 inlaterum extremitatibus colligate es-. 
fent, fcriptos fuiffe: ,, unde proclive erat, 
inquit, varias transpofitiones ex turbato 

» interdum jufto foliorum, qui minus reéte 
,ל‎ & accurate confüta erant, ordine com. 
ןב‎ mittere. Quedam in P'entateucho trans- 
» pofitiones, in quibus hebrea δὲ Samari- 
, tana exemplaria hodie difcrepant, huic 
» caufe tribuere , non alienum a re eft, 
a» atgue idem etiam de infignioribus quibus- 
| 23 ΟΔΙΩ͂Σ 


Biblicarum non mutando. 4147 


, dam in reliquis facris libris transpofitioni- 
, busvalesze exiftimem." Nemovero majori 
fladio id egit, atque lianc hypothefin vario 
le&ionis apparatu ornare ítuduit, quam 
$. R. HARENBERGIUS in AMelrtemate de Perice 
pi: Biblicis rete. inffiuendis C9 dijudicandis , i» 
ferto  Bibiiotbece — Bremenfi που 0/8 |] 
Fajcinlo 11. p. 203. feq. Et in duplici ejus 
épicilegio , quod in eadem Bibliotheca legi- 
tur Claffe 111. Fafc. 1l. pag. 239. feq. Multa 
quidem Vir S. R. in his,Difputationibus 
tradat, que, fi verum dicere velimus, ad 
queflionem propofitam non pertinent, 4 
his omnibus omiífis, que aliis dijudicanda 
relinquo, id modo dicimus, Cel. ranEN- 
BERGIUM , quoad fummam rei,. eandem de 
ordine Pericoparum biblicarüm hypothefin 
defendere, licet in nonnullis diffentire vi- 
deatur.  INNimirum libros facros olim fche- 
duis five membranis feparatis infcriptos 
fuiffe. Has deinde a Criticis chriftianis effe 
colle&as, fed cum ad notas literarum, qui- 
bus membrane {Ὁ numerate erant, non 
attendiffent, qus & cafu poterant effe de- 
lete, faCtum efle, ut multe pericope aliter 
ac debebat collocarentur; ( 6/7: Il. p. 208. 
₪ 594.) hanc effe originem ordinis hiíto- 
rici ὧς chronologici in libris facris faepius 
turbati, reftituendi vero diligenti le&ione, 
adjuta ab hiftorie ὅς chronologie pre 

1. 


248 J. A.Dathe, de Ordine Pericoparur 


fidis (5). Neque vero novitatis gratiam 
105 hypothefi Vit Cel conciliate 106% 
fed potius ab aliis bene multis idem dictum 
efle afferit. In his laudat quosdam ex anti- 
. quioribus & recentioribus, quos haud fcio 
en idem omnino fenferint.  Quodfi enim 
quidam ex patribus, HIERONYMUS aut 
ATHANASIUS fatentur Pfalmos aut quaedam 
loca in libris hiftoricis & propheticis non 
eíle fecundum ordinem temporum digefta, 
- non 


(*) Hanc effe Viri Cel. fententiam quisque intel. 
liget, qui loca citata infpicisat, aut verba 
ejus , infra $. XXIII. fub examen vocata , le. 
gat. Sed adverfarium nactus eft Anonymum 
Batavurb , qui commentationem , 2618166 fcri- 
ptam & infertam Ephemeridibus oblervat. 
Amftelod. cum univerfz ejus hypothefi, tum ἰὴ 
fpecie ttajectioni Capitis XX. Genefeos , de qui 
$. VIIL. dicetur, oppofuit. Huic refpondit Cel. 
HARENBERGIUS füb finem Diff. qua inferta efi 
6 V:« Bibl Brei. Nove pag. 499. feq. 
ita quidem, ut eandem fententiam profitere- 
tur (pag. 526. feqq.) negatet vero earn ulló 
modo au&oritati Scripture S. adverfati, quit 
bis traje&ionibus admiffis, tameh pericopz 
omnes jJócum fuum confüetum retinere de- 
beaht. Quod miror a Viro Cel. di&um effe, 
cum regulis Critices prorfus fit contrarium. 
Nam fi certum cít, librariof volumina non nbi- 
que £o ordine colloca[Je, quo a primis fcriptori- 
bus. futrunt, exarata (quod 1. c. fag. $47.25 

| ferit ) 


Biblicarum noh.mutándo, ^ 249 


ton confufionem fchedularum caufam hujus 
rei arguunt, neque fuadent pericopas illas 
biblicas fecundum temporis feriem digerere. 
ldem illud etiam LuTHERUs & BRENTIUS 
id Efaiam faffi funt, fed de lectione fecuri, 
ne verbum quidem habent de recepta letio- 
ne aliter. inftituenda, virRINGA in com- 
mentario in Efaie vaticinia, ad ea delatus, 
que temporis ordini non fatis refpondent, 
| ἮΝ docet 

ferit) fequitur illas peritopas loco fuo motas 


ei icerum eífe reftituendas. — Parum fübtiliter 
provocat Vir S. R. ad harmonias euangelicas. 


Nam qui has coritexüerunt, minime ordinem, - 


quo libri ab at&oribus fuis fcripti funt, |]- 


brariorum fiegligehtia türbatum dicunt,- fed - 


marfatiohes. euangeliftatum, ^ que diffefitire 
nonnunquam inter fe videntur, conciliare ftu- 
dent, .fingulisque hiftori& partibus fua. tem- 
ora affignare. Si Vir Cel. idem de libris Vet. 
Iren. fentiret, nemo fane ejus conatus 16016+ 


hendetet, fimillimos Optimorurm Ihterpretufii, = 


qui hiftoríam 8 chronologiam it iriterpretd- 
.tioné adhibendam effe & dixerunt & fuis 
exemplis comprobarumt,  Sed.cum ordinem 
textus valde turbatum contendat, quefítio 
hmc critíca heceílario accuratius examinanda 
ef. Nam 0 vera funt, qué cum de confu- 
fione ipfa, tur'de.ejus occafione dicuhtur, 
non ferri poteft ordo adeo vitiofüs , idque 
multo minus fieri debet, fi hiftorib & .chtg« 
nologia ope poteft emendarj. e 


Bibl. Hagane 011.1 — R 


=ג1 יי 


/ 


7 


250 ]. A.Dathe, deOrdinePericoparum 


docet quidem qui ipfis 60096514: ordo e: 
chronologia & hiftoria, fed in iis pericopi 
confufionem membranarum librariorum ne 
gligentia factam effe, non aflerit. — Quir 
pouus in Prolegomenis 5. 12. contra sriNo 
ZAM difputans , non prorfus ;improbabil 
effe judicat ,: ipfum .E/aiam vaticinia fua col 
Jegiffe, atque in eum, qui habetur, diges 
fille ordinem, ..cujus 12611 juftas fine dubic 
habuerit rationes; quod ad Jeremiam, alios 
que prophetas attinet, non dubitari pofle, 
horum vaucimia e ünpulis fchedis, quibu: 
infcripta erant, "a'facerdotibus aut difcipu. 
lis eorum, viris piis, 686 6011664. Ex quo 
clarum eft... vira1iNGAM ordinis chronolo. 
gc negle&tum non a librariis, fed a primis 
Jibrerum facrorum: colleétoribus reperiiffe. 
LiícuTrFooTus quidem Cel namxwBERGIO 
(ag: 222. 1. €.) ob idem rrifiitutàim lauda 
tu$; eandcm vidétür' pericoparurm trajetlio- 
ném,in locis chronologie, aut, hiftorie pz 
xum ..confenuentibus ítatuiffe. Dicit enim 
Cin Opp. Tem. 1..p..956. iu Epiflola ad: 1,68.) 
$e. velle inire: nutnerum. textuum. atque. bifloria- 
rum quaecunque in P. T. fede: fua more fint, 
quod locis oppido multis faQum- fit j^" oflendtrt 
item, que propria iit fedes ₪6 àrdo fit, δ᾽ ₪ 
fam exponere translationis in fedexi aliam; fed 
opus i(lud, LiGHmroorI tantum .intra pro 
τα fubílitit; .nefcimus igitur, unde illam 

EE vit 


> Biblicarum non mutando. 271: 


 tidlentam pericoparum biblicarum trajeCtio- 
m derivarit. Neque minus Cel. vENEMA 
6 nimeto defenforum hujus hypothefeos 
enmendus viderur .מאתתגז)‎ ópicil. l. c. 
(af. 111 p.244.) Nam connexio illa Gen. 
VE 1-8.:cum fine capitis LV. cui pericopa 
alia quali per parenthefin inferta fit, nempe 
Integrum Caput V. a Viro Cel. non ex illa; 
זז המבאפוגה‎ hypotheli probatur, fed ex. 
dialonge diverfa, a vrrRINGA data opera 
107082 & defenfa (in Olferv. S: L. 1. c. 3.) 
üimrum Mofen in confcribenda hiftoria pa- 
Uiarcharum, in manibus babuiffe fchedulas 
Vai antiquiffimarum temporum, ex qui- 
u Primum librum compofuerit. Propterea 
eam Cel, vENEMA 1. c. non dixit, collocan- 
008 66 illam. pericopam alio loco, fed 
cU) אתמ‎ 616 , nempe חנ‎ 6 
20 כזסותו‎ 62411006 cum antecedenti; atque 
3060 in Commentario in. Jeremiam. Vir. ille 
DoGifimus, negle&tum temporum ordinem 
100 ex fehedulis confufis derivát, fed par. 
üm non conftare fatetur, que racio illius 
(Minis fi(, partim,caufam putat, nón im- 
P'obwbiliter peti poffe ex cognatione argu» 
Deni fingulorum  vaticiniorum, v. c, ad 
שוחה‎ caput XXV. — Sed cum Cel, ga. 
MENBERGJUS nequaquam primus aut unug 
וה‎ hypochefaos defenfoz videri voluerit, 
6זון‎ aliquis miretur Triumwjros 3llos, 1dem 
0 | R2 pror- 


252 J. A. Dathe, deOrdinePericoparum 


prorfus cum 0 fentientes ,  SIMOQNIUM , 
HUBIGANTIUM & KENNICOTTUM ab 60 norm 
effe nominatos. Negat quidem (Claffe V. 
lc. fp. 329.) contra Cenforem BATAVUM , 
qui ei objecerat, inventum hoc. effe 1. 
Μόν [pius refutatum., fe auctoritate 
aliorum in fententia fua defendenda miu, 
fed argumenüs. 1n quo bene judicavit, 
quid fibi faciendum effet, Sed quoniam alios 
pgominarat ejusdem fententim defenfores, 
'non alienum videri poterat & eos nomina- 
re, qui quid fenferint de hac queftione, 
haud obfcure faffi funt. Fortaffe vero Vir 
Cel. videri noluit fentire eum Criticis, quos 
nonnuli, quo jure quave injuria jam. nom 
qu&ro, ut audaciores & temerarios repre- 
hendunt. Quidquid tamen hujus rei fit, ne- 
que ego jam nimis curiofe queram, num 
preter hos alii hanc hypothefin defenderint 
aut adítruxérint. Sint plures. Sed in pu- 
gna literaria :vi€&toria non a parte numere- 
fiore ftare judicatur, 160 a rei veritate hu 
jusque demonftratione certa & folida. Non 
poffunt adverfarii aliis armis pugnare, 
quam quibus jam pugnatum eft ab eo, qui 
primus hanc controverfiam excitavit. lgi- 
iur eo tütius ifta disquifitione fuperfedere 
poflum. Neque ego actum agere videbor, 
ibus in mentem veniat Jo.-HENR. MAJUM 
in DifJertat. δ. jo: MEvEn vM מג‎ 1 
| ad 


. 


- 


Biblicarum non mutando. 1 


a1 Seder Olam, 5. cAnPZOoviuM in Critica S. 
p. 116. .& alios hanc hypothefin siwoNit: 
impugnaífe, 4 horum virorum .doctiffimo-. 
rum refutationes cum iis, qua nos contra 
eum difputavimus, conferre velint. Quan- 
quam enim lubenter concedo, multa ab eis 
bene & utiliter dicta effe, tamen haud fcio 
an robur argumentorum sIMONII ita infre- 
gerint , ut recentiores Critici 115 amplius 
infürgere aut eosdem impetus iterare non 
poffint. Equidem exiffimayi ita pugnandum 
effe, ut concederem adverfariis, que negari 
non poffunt , hypothefin nempe eorum, 
univerfe confideratam , ex obfervationibus 
Criticorum in aliis libris veram effe, fed 
ufum harum obfervationum efTe poffe, aut 
etiam neceífarium effe in ordine textus he. 
brel eonítituendo, negavi. 16766 86 
ftudui , parti ex hiftoria. textus ebrei, 
partim ex modo quo adverfarii, quod defen- 
dunt , 36610116 fingunt, Qus, fi non im- 
probabiliter, uti fpero, difputata fuerint, 
non opus erit vindicias fingulorum locorum 
fufcipere, que adverfarii in alium ordinem 
cogere volunt. Nam fi hiftoria huic hypo. 
thefi contraria eft, atque in ratione ejus 
explicanda nove bypotheles five potius fig- 
menta tantum afferuntur, qus rei ipfi, 
quam probare debent, nullo modo conve. 
niunt, corruunt omnia qua ei fuperftruun- 

| ₪ 3 tur, 


1 
. ו 


254. [. A. Dathe, de Ordine Pericoparum 


tur, nempe, difficultates, quibus removen- 
dis adhiberi debebant, vel nullas.effe appa- 
rebit vel alia rauone toilendas. 


$ 4 


Antequam tamen ad partes indicatas tra- 
Cationis mee me accingam , premittenda 
nonnulla funt , quee cum ad contradicentiuin 
fententiam tum ad meam recte intelligendam 
neceífaria videntur. HARENBERGIUS quidci 
(in Meletem. $. 7 'p. 222.) hauc hypothie- 
thefin non folum minime noxiam aut advcer- 
fantem integritati Scripture S. judicat, 4 
commendat eam etiam , tauquam admodum 
utilem atque validam ad repellendos omncs 
impetus, quibus aggrediantur 3. Codicem, 
qui errores hiftoricos δὲ chronologicos haud 

aucos in eo deprehendiffe fibi videantur. 

eprehendit propterea curam providam eo- 
rum, qui norationes ejusmodi criticas, uti vo- 
cat, nolunt admittere, tanquam terrorem 
vanum & fidum: Nihil detrimenti veren- 
dum effe, hac hypothefi admiffa, integritati 
SS., partes ipfas orationis manere integras 
& illibatas, modo collocandas effe alio or- 
dine qui chronologie & hifítori& conveniat, 
falva manere omnia fidei dogmata & pre- 
cepta morum, nihil mutari aut perire. E. 
quidem nullus dubito de animi finceritate, 


* 


Biblicarum non mutando. 5% 


qua cum Cel. HGARENBERGIUS,tum etiam 
alii, quibus fortaffe hec hypothefis placeat, 
SS. auctoritatem tueri atque adverfus ob. 
tre£tatorum reprehenfjones: defendere cu. 
piant. | Sed vereor, ut confilio eventus re. 
fpondeat. Etenim fperari non poteft, ut 
hoítes SS. definant eam fpernere & calum. 
niari, fi vel^omnes ejus partes hiftoria % 
chronologie exactiffime conveniant. Parum 
vero conífultum videtur concedere advería- 
faris, mutandum eífe aliquid in Codice. S. 
Hoc enim, neceffario fieri debet, quanquam 
δ. R. HAREND. negat (cf. nota fub * $.1V.) 
fi damus errores a librariis membranarum 
confufione admiffos effe, qui hiítorim & 
chronologie auxilio emendari poffent. At 


falva manent verba ipfa, dogmata , .שזק‎ | 


cepta. At non falva manet laus, quam SS. 
tribuimus , immunitatis ab omni corruptione. 
Hec enim perit, (i concedatur corraptio, 
five in ordine rerum fit, five in rebus ipfis. 


Ec (i hoc datar adverfariis admitti potuiffe — 


in S. codice corruptionem, qus fit omnium 
Codd. (talis vero fumitur effe ea contra 
quam "difputamus) nonne etiam quafi jure 
fuo adverfarii poftulabunt , ut agnoícamus 
etiam corruptiones dogmatum ἄς precepto- 
rum , que non minus ac illz ordinis cor- 
ruptiones omnes Codd. irrepferint. Nimis 
deinde bene fperat Cel. gaRENBERGIUS de 

R 4 | hac 


! 


$56 J.A. Dathe, deOrdine Pericoparum 


hac lenitate fua atque indulgentia, quod 
hac hypothefi admiffa omnes errorum a 
Scriptoribus S. commifforum reprehenfiones 
a libris. averterentur. Ipfe agnofcit laborem 
pericoparum reéte ordinandarum effe diffi- 
cilimum, multa magnaque cautioné opus 
efle; fi recte & feliciter velimus in eo ver- 
fari. Regulis in hanc rem przfcriptis ))- 3.) 
ipfe nonnunquam .conditionem, 0 fieri pe. 
teft, aut fimiles adjecit, quibus difficultates 
conatibus fuis interdum obvios eosque infu- 
perabiles prodidit. Num igitur fperari po- 
teft, ut talis ordo reperiatur, qui omnibus 
fatisfaciat, in quo nulle difficultates fuper- 
fint? Nonne nove orientur controverfig de 
ordine harum pericoparum reftaurando? ἃς 
fi remanebunt, in aliquibus faltem difficul- 
tates quzdam , in quibus exfculpendis non 
fegnes erunt adverfarii, ut habeant quod 
reprehendant, nonne aCtüm effe clamita- 
bunt cum integritate & certitudine 8S, quam 
tantopere gloriemur & fic quafi parta -1610ט‎ 
riatriumphum agent? Igitur ne latum qui» 
dem unguem, uti eft in proverbio, ceden- 
dum effe adverfariis putem atque in eorum 
gratiam hypothefin admittere, qua, fi vel 
1n fe poffit effe innoxia, tamen temere alla- 
tà Scripture S. fuübverfara 06 ejus funda- 
menta. liec enim ut inconcuíffa maneant 
| femper 


Biblicarum non mutando. 7 


femper videndum eft omnibus , quibus verbi 
divini au&ctoritas cure cordique 6/6 debet. 


1 5: 


Ne tamen hzc, שטף‎ pro integritate SS. 
diximus, alio quam quo velimus trahantur, 
lectores monendi funt , ab hac ץד‎ 
exclufam effe famofam illam de variis le&tio- 
nibus Vet. Teít. queftionem ὧς difputatio- 
pem, quam utramque tandem noflra etate 
ita definitam & decertatam putem, ut nemo 
facile dixerit Varr. lect, Vet. 16/5. vel la- 
borem earum colligendarum adverfari inte-- 
grita SS. Nego corruptionem que fit 
omniam Codd.; defendo integritatem SS. non 
unius modo Codicis fed omnium quotquot 
fuperfunt, ex quibus vera leCtio eruenda, 
' conferenda, refbitüenda eft. Nihil mutan- 
dum effe cenfeo in textu fine auétoritate 
Codd. Sed de hac parte integritatis jam non 
difoutatur , verum de ordine quo textus 
ipfe & loci ejus longiores, quos pericopas 
vocare folent, legitur. 11006 mifere turba- 
tum ex rationibus ᾧ. II. allatis, reftituen- 


dum fuadent, non ex au&toritate & teftimo- - 


nis Codd. qua nulla habent, fed ex conje; 
Guris hiftoria & «chronologia  fuffultis. 
. Quemadmodum vero conjeéturas le&tioni 
textus intrudendas nego, ita etiam hujus ge- 
R neris 


258 J.A. Dathe, de Ordine Pericoparum 


peris conje&uras cenfeo admittendas non 
elfe, que ordinem textus concinniorem effi- 


cere putantur. . 
$ 6. 


Sed jam audio voces Criticorum hanc hy- 
pothefin defendentium : itane negabis in 
Critica V. T. fieri poffe. quod tam felici 
fucceffu preftitum eft a Criücis in libris hu- 
manis? Hoc remedio 8011121600 85 
de Poetica librum, multis in locis male 
affeftum fanavit DANIEL HEINsIUS, Eandem 
medelam afferre 103110 conatus eft, quod 
idem, quanquam alia ratione poftea tenta- 
runt BOIYINUS ἃς ALDRiCHIUS. Quam male 
coherebant in fAcriri Hittoris Lib. [I 
Capp. 5. & 65. in quibus jam nexus facilli- 
mus obvius eít, poftquam »icHENA & Pv- 
TEOLANUS trajeCtione unius darumve .pagina- 
rum verum ordinem reftituerunt ? Quam 
feliciter .GESNERUS. LUCIANI Encomium De- 
moftbenis librariorum incuria male divul- 
fum ingenii fui ἐνςοχίῳ emendavit (*)? 


Quis | 


* (*) Non alienum videtur ab hoc loco, obfervare 
fimiles traje&tiones typotbetarum errore etiam 
jn libris impreffis commi(Tos effe. Talis eft ea X. 
quai) B. CARPZOVIUS commemorat in editiont - 
tertia Bibliorum soMnERGOI extare (in Critica 
$. p. 421.) 


Biblicarum non mutando. .9 


Quis dubitet igitur, quin hoc conjcéturarum 
gcnus poffit atque adeo debeat, íi opus ett, 
libris quoque Vet. Teft. adhiberi. At enim. 


vcro 


S. f. 421.) nempe in Seremia inde a. Cap. V. 
ufque ad Cap. XVII. columnas maie effe 
transpofitas. Sed erravit Vir Do&Giff. Nou 
eft hzc transpofitio in Editione tertia, que 
Anno 1525. coepta ἃ 1528. abfíoluta eft, 
quod re&e obfervat 2 c. — Sed alia fimilis per 
complures columnas decurrens in ea reperi. 
tur, quain, fi hac occafione indicavero, Li- 
flerie literarig ftudiofis non ingratum me 
fa&uruim 616 arbitror. Nempe חן‎ 76 
a Cap. Ill: 10. extremum columng vocabu- 
lum eft -האדכם‎ .Deinde fequitur ex libro 
Eflber 1X: 3. אשר‎ , ufque ad fmem libri in 
duabus columnis. ^ Porro 20080 0: 17. 
אשר יפה‎ ufque ad finem ejus, quem ezci- 
pit volumen זא‎ ufque ad IX: 3. -המלאכה‎ 
Tandem fequitur particula ex Cobeltb que 
fupereft, nempe a Cap. IIE το. 33 לענות‎ 
uíque ad V: 17. שוך‎ Non dubito quin in- 
dicata a 8. cAnPzOVIO tranfpofitio in alía 
quadam editione BOMBERGII réperiauur, quam 
evolvant, quibus harum editionum conferen- 
darum copia datur. Equidem tertiam editio- 
nem polífideo, ex qua hanc columharuin con- 
. fufionem accurate notavi. 2. BAUMGARTENISS 
- in Relat. de libris meworabil. 11. p. 97. hanc 
editionem defcripfit, fed neque hujus, neque 
illius" a 'canrzovio indicata tranfpofitionis 
.mentionem fecit. 


260 . J. A.Dathe, de 01016 600 


vero neque ego is fum, qui hoc neget. Po- 
tuerunt librarii in confuendis voluminibus 
atque in plagulis librorum S. ordinandis er. 
rare & fi ejusmodi errores in ea textus he 
brei recenfione, que recepta eft, evidenti 
ratione demonftrari poffunt , non amplius 
dubitabitur, quid faé£to opus fit? Sed vereor 
ut Critici illi ad hoc emendandi genus adeo 
roclives unquam hanc conditionem im- 
leant, qua preítita demum ejusmodi con- 
je&ure viris harum rerum peritis probam 
tur. Etenim his non qualiscunque  difficul- 
tas in textu obvia videtur fufficere, ut eam 
hac vi adhibita tollendam cenfeant, repre- 
hendunt eos, qui ad hoc emendandi genus 
nimis properant, quod ggiNsi0 & moiviNo 
evenit a BENTLEJO, qui connexionem mini- 
me coactam oftendit in eo loco ΒΟΒΑΤΙΙ 
(Epift. II, 2, 87,) in quo illi erant tra- 
e&ionem multorum verfuum füfpicati. Lu- 
bet adfcribere judicium fuper hac re conje- 
&oris feliciffimi Β. cEsNgRI. Non valde com- 
memorabiles putabam, inquit, (in praefat. ad 


HORATIUM ) ullas trajeliones , quas DAN, HEIN- | 


' s1Us 69 noiviNUs C9 nen ita pridem ALDRICHIUS 


commenti funt, quod gemus emendandi tum 4- = 


mum probabile fit , cum pote[i ratio perturbations 


vel folii unius pluriumve trajeGione, vel ex ver- | 


borum eorundem repetitione ita clare demonftrari, 


ut oculis cerni &9 prope manu teneri res po[fit , | 
| סוה‎ 





Bibíicatum non mutando. .. 1 


quomodo curatum a nobis Demoflbenis encomium 
Lucianeum atbitramur. Atqüe ex eo genere 
funt ille trajeCtiones jn τλοῖτὸ admiffTe, quas 
fupra commemoravi;^in quarum prima, 
extuema pagine vox in MSS. noh cun 
prima proxime fequentis fed cum tertia de- 
mum legi & conjungi poterat. ( cf. s. R. ER- 
יתא‎ in notis ad ll. cc.) 000000 igitur 
pari evidentia fimiles librariorum errores in 
compingendis Codd. commiffi demonftrati 
fuerint , non habebunt hujus hypothefeos 
defenfores neque nos neque alios, uti arbi- 
vor, refragantes. ^ Quamdiu vero tantum . 
ex eo, quod fieri potuit, ad ipfius facti | 
veritatem argumentantur, non pudet nos 
modeftiam fummorum Criticorum irnitari, 
qui conjecturas adeo improbabiles & ingenio 
tantum. nixas ferio improbant & rejiciunt, 


$7 


Sed non parum juvatut jüdiciunr fupet 
fententia aliqua, fi conftat, quid moverit 
au&torem ut eam proferret aut defenderet. 
Nam fundamento retecto, quo. hypothefis 
fuperítructa eft, facilius de ipfa totius cdi- 
ficii foliditate judicatur. Atque hujus qui- 
dem rei, de quà jam qusritur, non diffici- 
lis eft indagato. Ultro nobis oítendunt 
. diffenüentes fundamenta, quibus totunr con- 


jectu- 


262. J. A. Date; deOrdinePericoparnm 


je&urarum fuarum edificium fuper(tru&ta x 
eft. Nimirum tanquam indubie certum at- 
que exploratum ponunt, Íícriptores S. or- 
dinem hiftoricum ὅς chronologicum accu- 
yate fervaffe, Mofen in delineandis rerum, 
omnium primordiis ita fingula enarraffe uti 
queque. evenerint ; eandem  fubtilitatem 
euam reliquos S. hiftoricos feCtatos effe, 
prophetas fua vaücinia fecundum eum tem- 
poris ordinem in librum collegiffe, quo ab 
Jis effent prolata. Quid enim, ita philofo- 
phantur, magis indigpum efl fcriptore S. 
divinitus infpirato, quam rerum & tempo- 
rum confufio ? Quid moverit 605 , cum 
hiftoriam fcribereut, res geítas alio quam 
evenerant ordine pofleritati commendare ? 
quid prophetas in colligendis vaticiniis fuis 


tam parum temporis , quo dicta fint, ra- 


tionem habere? Sane non veri(imile vide- 
tur, hünc ordinis negle&um ab ipfis fcripto. 
ribus S. efTe; liberi funt viri fancti ab omni 
confufionis culpa. aut negligentie reprehen- 
fione. Aftlibrarii, homines infeii, hiftoriz 
& chronologie ignari membranas adeo male 
ordinarunt, ut iffa multis in locis «onfufio 
exfifteret.. Quid igitur dubitemus priftinum 
ordinem reftituere, quem rerum geítarum 
memoria temporumque notationes. fugge- 
runt? 1166 illi. Quibus etiam: quedam 
univerfe 01618 liceat regerere. 

6 8. 


δ 
L| 


4 


Biblicarum non mutando. 4 


8 


In interpretatione librorum antiquorum, 
fi forfan incidant viri doGU.in loca difficilios 
ra ἃ qua adeo de mendo fufpe&a funt, 
optima & reliquis preferenda ratio difficul« 
tais tollendz habetur ea, que textu quam 
minimam vim inferat, qua, quantum fieri 
poteft, le&tionem antiquitus traditam fervet, 
atque aliunde potus quam. ex Critica emen. 
datrice fubfidia afferat. Ex hoc genere eíle 
videntur difficultates , que propter hiftoriam 
ἃς chronologiam neglectam nonnullis: Scri- 
pure S. locis moventur,  Peritiffimis libros 
rum 5. interpretibus e& nondum tante 5 
funt, ut neceffe effet ordinem lectionis anti- 
quifimum.immuteare. Duplici vero modo 
eos video folviffe nodos illos nexos, ut vel 
concederent, neglectum. effe interdum . or- 
dinem hiftoricum, yel negarent, eíle. diffi- 
cultatem in ordine recepto. Atque illud 
quidem dare poterant his, qui fine repre- 
hen(one hoc de fcriptoribus.S. dici non poffe 
exiflimarent, dummodo probetur , partim 
licicum effe hiftorico interdüm non nimis 
accuraje ordinem fervare, partim noh te- 
mere 160.0 rationes probabiliter cogno- 
fcendas hunc ordinem prz alio 6116 éle&tum. 
Quod. ad prius attinet, non ignorabunr, qui 

| Ícriprg- 


- 


564 J. A. Dathe, de Ordine Pericoparum 


fcriptores graecos & latinos diligenter tra. 
 &arunt, eos, 4] pra aliis-laudem elegan- 
tie, perfpicuitatis atque axe4Óeas , in narra. 
tionibus habent, tamen nonnunquam a ferie 
kernporis recedere, TACITUS quidem ( Annal. 
XII, 40.) poftquam conjunxerat, que per 

lures annos geíta erant, monet leCtorem 

oc non per negligentiam aut ignorantiam 
fattam elle , fed confilio, ne divifa baud 
perinde ad memoriam fui valerent. TRUCYDIDES 
contra propter obícuritatem reprehenditur 
8 DIONYSIO HALICARNASS. qu& ex eo veniat, 
quod nimis ftüdiofe temporis ordinem fecu. 
tus fit (vid. vossius de Arte Hiflorica Cap. 
24.) Quid igitur vitio vertatur Mofi, aut 
aliis fcriptoribus facris, quod interdum -הטן‎ 
gunt, qua, {1 annorum feriem fpeGtas, fe- 
paranda fuiffent? ^ Atque etiam praterea 
ficuti fcriptores humani non fite ratione, 
ordinem, quem rerum geftarum confecutiones 
requirere videbantur, deferunt: ita eriam 


divinorum librorum auctores non temere, - 
quem elegerunt ordinem alii pretulifle nobis - 


videri debent, qui adeo interdum fatis veri. 
fimiliter. rationem illius confilii intelligere 
poffumus. Sic narratio illa Genef. XX. de 
pulchritudine Sare , qua Abimelech rex 


Gerarg captus eft; RICH. srMoNr1o. (in pre- 


fat. ad Hift. Crit.) atque etiam 5. ἃ. HAREN-- 


, 228010 (in Meletem. p. 218.) loco fuo mots 
ον | vide 


Biblicarum non mutando. 265 


videtur, collocanda ex fententia HARENA. 
iner verf. 2 & 3. Capitis Xlll; minime 
enim probabile effe, Saram טף‎ jam nona- 
geimum annum compleverat XVII, 17. 
pulchritudine fua potuiffe tegem allicere. 
Equidem neque cum his duumviris volumi- 
num confufionem ítatuendam effe putem, 
neque confugiendum cum quibusdam aliis 
ad miraculofam pulchritudinis Sar; confer- 
vationem , aut alias eque improbabiles ra- 
tiones, ut harrationem fuo loco ftare de- 
fendatur. Sit ei locus, fi annorum feriem 
fpe&tes , proprius, quem Cel. HARENB. tribuit; 
Mofes vero eam, quippe cum alia illius 
hiftorie parte non arGte coherentem , re- | 
Giffime in ἢ. [. collocavit, ferie non inter- 
rupta partem hiftorie Abrahami Cap. XIII. 
inchoatarth , continuans. Similis locus eft 
Exod. XVIII. de adventu Jethronis, quem 
Mofes ante profectionem verfus montem 
Sinai ponit XIX , 1, 5. cum tamen fecun-- 
dum v. S. poft iter populi ad montem il- 
lum accidiffe neceífe 85 sziMoN1ius quidem - 
(Hift. Crit. Lib. 1. Cap. V. p. 36.) ut 
avertat a Mofe reprehenfionem ordinis ne- 
glecti, iterum culpam in fchedularum con- 
fufionem conjicit, nec támen alium locum : 
huic narrationi magis proprium affignat. 
Fecerat vero hoc jam ante eum LicHTroo- 
%טך‎ (in Chronica Temp. Tom. 1, Opp. 

Bib. Hagaua Cl. 11. V. 15 S p.33. 


266 7. A.Dathe, de Ordine Pericoparum 


p. 33. & 34.) non quidem ex eadem hypo 
thefi fed propter connexionem totius hiíto. 
rje, que vult, ut hoc Caput inter verfum 
decimum & undecimum Capitis X. Nume- 
rorum ponatur. . Ratio vero que Mofen 
moverit, ut hanc hiftoriam ad hupc locum 
referret , ab ipfo. videtur in primo verfu 
fübindicata. Poftquam nempe Jethro fama 
acceperat ifta tanta. miracula, quss Deus in 
Mofis populique fui gratiam ediderat, iter 
ilud fufcepit. Cum igitur in antecedentibus 
Capitibus hujus libri Mofes illa miracula 

omnia ex ordine expofuiffet,. non incommo- 
de effe&tum hic narrationi fübjungit, quem 

fama de illis produxerat in animo Jethronis 

mempe revereütiam.& venerauonem Dei 

]fra&litarum. , Quanquam bec. fatis plana 

funt, uti arbitror , tamen Cel. HARENBER- 

GIUS, 1631200 TII fententiam improbat 

(in Meletem. p. 231.) atque argumenta, 

-quibus huic Capiti fedem fuam in Numero- 
rum libro vindicare ftuduerat , - tanquam. 
sdmodum infirma rejicit. lllud vero, quod. 

nos fupra indicavimus & quod .Prolipfin 

hiftoricam in h. ]. evincit , intactum reliquit. 

' Alter modus quo do&ti Scriptura S. inter- 
-pretes difficultates indicatas removent, eft 
15, ut negent deeffe ordinem in narratione, 

atque hunc ex totius loci connexione de- 
monítrent, Dici non poteft, quam procli- 
| | 207 . | 68 


Biblicarum non ταυϊλ! 40... = 267 


ves (int ad; ejusmodi 0008 nectendos, qui 
hac hypotheti decepti ad SS..leCtionem ac- 
cedunt; ubique. ordinem turbatum , folia 
traje&ta , pericapas rectius. ardinandas vi: 
dent. ' Ex multis exemplis unum alterumque 
afferre liceat. Gemef. XXI. verfus 3, 4, 5. 
sIMoNIUS |. c. ordine inverfo legendos pu- 
tat, cum rei patrata? meligs conveniat, ut 
primo Abrahami tas indicetur , qua ei 
filus natus fit, deinde ciraumcifio et tan» 
dem nominis impofitio,. quz illam femper 
fecuta fit, exponatur. . $ed .quis. unquam 
hiftoricum-ita in ordinem coget, ut etiam 
in rebus eodem fere tempore geftis, quales - 
funt circumciíio & nominis impofitio apud 
Judeos, fummam femper fuhtilitatem fe. 
&etur. Ejusdem valoris eft crifis.Simoniana 
l. c. ad Genef. XXXI: 46. quo in loco etiam 
alium ordinem riefcio quem defiderat. Vi- 
detur 61 Mofes convivium, quo Labanem 
excepit parum accurate foederis paétioni 
tepofuifle. Similes argutias affert 1 
XH: 1-4. (l.c. p. 90. ח!.(‎ quibus refel. 
lendis non eft quod copiofi fimus. Nam ut 
alia taceam infra proferenda, quibus breves - 
ille fingulorum verfuum trajectiones ex ipfa 
horum Criticorum hypothefi refutantur, 
femper meminifle debemus , in gente He: 
brea artem fcribendi nunquam ad precepta . 
effe effidlam & formatam ; iniquum igitar 
S2 efle 


wtando.. 271 


rum de ₪ ipfis, 
im. effe vanitatem. 
que fuorum meri« 
: dubiam & incer- 
crupulofam itam 
eant fedulitátem , 
emiporibus eadem 
quidem immunes 
errandi periculo. 
nino negare Bon 
eorum traditioni- 
tribuere , nimis 
.cum:res ipfa pro 
leges ille de 'dili- 
1. obfervanda non 
*ecentioris cetatis , 
Oo, cui a fcribis 
(nto nion) 
xa illa 2662940 in 
nda, 3003 qui- 
recentioribus Ju- 
mmentatoribus in 
zceptis novisque 
edula jftius gentis 
hec non obftant, 
'ftimonium perhi- 
ἃ. antiquorum Ju- 
Mer d accurate 
x0, hunc traécta- 
n ipfo opere Tal- 
np mue" 


270 J. A.Dathe; de Ordine Pericoparum 


adhibere volumus , que :multis: verborum 
ambagibus :deferibunt fummum ftudium , 
maximamque curam ὅς circumfpeCtionem , 
jam antiquifBmyps- temporibus adhibitam in. 
defcriprrome Jegi$ Mofaicse,.res fere effec. 
confecta: nec egeret ulteriore: probatione. 
Etenim leges enumerant tot tantaque cum 
cautione latis {:: obfervandas:ei qui Codicem 
8, velit defcribere, ut errores adeo graves, 
qüui.tantam libris:S. ipfesrent confu(tonem , 
nullo modo; pouiífenr.. admitti: Quisque 
rerum Judaicarum paullalum: modo perius 
intelliget, mq.ilam Jodeorum fedulitatem 
innuere, qua in libris Mófaicis defcribendis 
utuntur; Qui corruptienis librorum S. :ac- 
cufationem ἃ .Judzis ammgvere cupiunt, fo- 
lent eam plerumque tanquam: primarium 
argumentum: áfferre.. Sed nolo ego copiofus 
efle im .repetenüis hoc .loco:legibus illis, 
quibus : Jnckei.:ftudium : fuam.-in: Pentateuchi 
defcriptione commendare foletit; Non quod 
his nullum; prorfus argumentuta inefle pu- 
tem, quod pro integritate Scripture 5 
afferri poffev,. fed quod מסמ‎ tantum. ejus 
robur mihi:qmidem, quatitum plerisque vi- 
deatur. Nam quibus illa Judgorum. diligen: 
tia in defcribendis Codd. fuis opponitur, 
ua omni librorum!S..gorruptioni cautum 
(i: hos fcio vim hujus argumenti eo elude- 
Te, “πο 1104460 mulummicentiudndum effe 
à. n | MD dicant 


4 . 


Biblicarum non mutando.. 7] 


dicant teftimaniis Judeorum de fe ipfis, 
quorum .conílet permagnam effe vanitatem 
in. laudandis fuis majorumque fuorum meri- 
tis, remque effe admodum dubiam & incer. 
tam, (i vel hodie Judaei fcrupulofam i(tam 
in depingendis Codd. adhibeant fedulitátem , 
parem 6116 antiquiflimis' teriporibus eadem 
in re ufurpatam & ne fic.quidem immunes 
fuiffe fcribas 40. omni: errandi . periculo. 
Quanquam, vero hsec omnino negare non 
audeam , tamen his Judzorum trraditioni: 
bus, nullam plane fidem tribuere , nimis 
iniquum videtur, inprimis.cum: res ipfa pro 
us loquatur. Num primo leges alle de ili- 
gentia in defcriptiohe Codd. obfervanda non 
funt, faltem norm ornnes , recentioris etatis, 
fed in Tractatu Talmudico, cui a fcribis 
nomen impofitum eft, 1 + (מסכת סופרים‎ 


diligenter praecipitur de tota illa àxe43&« in 
defcriptione legis obfervanda, 242063 qui- 
dem effe hec concedo ἃ recentioribus Ju. 
deorum, doctoribus & commentatoribus in 
hunc libellum , variis. praeceptis novisque 
fubülitatibus, .pro male fedula iftius gentis 
diligeritia excogitatis; fed h:ec non obítant, 
quo minus ifte libellus teftimonium perhi- 
beat cura non improbande antiquoruin Ju- 
deorum pra Codd. diligenier' & accurate 
fcriptis. Neque hoc ignoro, hunc tracta- 
tum non habere parem cum ipfo opere Tal- 

| S4 ^ $31 mudice 


272 [. Δ. ג‎ de Oreine Pericoparum 


mudico antiquitatem atque propterea par- 
tem. ejus ftricte fic dictam non conftituere: 
61% tamen omnibus aliis fcriptoribus, qui 
hac de re expofuerunt antiquior, ita ut ex 
eo inítituta Judeorum proximis a Talmude 
confeéto temporibus cognofcere liceat. De- 
inde infpe&tio Codd. qui antiquiffimi haben- 
. tur, de hac ipfa cura & diligentia Judeo- 
rum in libris S. defícribendis teitatur. [ἢ 
ilis enim admirantur omnes, quibus tales 
manibus verfari copia fuit, nigrorem atra- 
menti, laudant curam in dimetiendis lineis, 
predicant artificium in du&u literarum 
cogípicuum.: Qus cum a Criticis in (ignis 
bonorum Codd. numerahtur, fequitur iítas 
leges de ratione Codd. defcribendorum non 
efle recentius Judzeorum inventum , fed jam 
antiquiffimis temporibus [00808 effe in hoc 
Jabore cum cura verfatos, Quorfum vero 
hac? Ut Jud&orurn fcribas omnium omnino 
errorum immunes faciamus? ut nullibi in 
tali Codice , ifta' tanta cura & circumfpe- 
&ione fcripto & correcto, calami errores 
dicamus fuperfuiffe? Minime. Sed ut intel. 
ligatur perquam.improbabile effe & fere 
fieri non potuiffe, ut in tanta Judeorum 
fedulitate membránse ordine confufo con- 
fuerentur, atque fi vel hoc ponatür aliquan- 
do accidiffe, uc in Códicis 76101006 iterata 
error adeo craffus & fupina negligentia mox 
 deprehenderetur.. 0/9 mS ae 
ἣν + 


b 


Biblicarum non mutando. ' 273 


$. rr. 


Sed cum omnis laus incorrupte & minus 
vitiofe lectionis pendeat a fide recenfionis 
diligenter facte, optimum ad confilii noftri 
rajonem videtur, ut in antiquiffimarum 
recenfionum hiftorias inquiramus, & a qui- 
bus quamque diligenter curate fint, inve- 
fligemus. Etenim fi vel probabiliter tantum 
poterit demonftrari lectionem vulgarem effe 
nobis traditam ab iis, quibus in recenfendo 
neque fides defuit, neque diligentia, valde 
iniquus fit neceffe eft recepte le&ioni, qui 
mera poffibilitate, ut hoc verbo utar, per- 
motus, confüfiones membranarum adeo in- 
fignes & frequentes ei illatas effe dicere 
fuftineat. " n | 

6 . 12. 

Atque:prima recerifionis diligenter. 8 
veftigia in temporibus Esre quaerenda efle 
nullus. dubitem affirmare. Judaeos quidem 
fi teftes - audire voldmus , Esra perfectum 
Crifeos 626766000 exemplum exhibuit, at- 
qué rhuneribus Critici in.recenfendo. textu 
hebrao , ;per longum illud.captivitatis tem- 
pus valde dépravato , omni ex parte fatis- 
fecit, adjutus hac in. re a collegis fuis, vi- 
ri Synagogt .Magnem.. Dicunt:enim eum 

0 $5. tribus 


574 J.A. Dathe, de Ordine Pericoparum 


tribus Codd. ufum, fuiffe ex quibus veram 
le&ionem (| inprimis in genealogiis, refti- 
tuerit, pun&a & apices הג'])‎ ( literarum 
appinxiffe., fine, quibus genuina. lectio non. 
conftet, verfus atque..adeo literas omnes 
numeraífe , inque 115. omnibuj , 3sozvavsíac 
beneficio effe a Deo dignatum. Sed in his 
סע‎ laudibus..partim. Judeos ipfos non 
fatis, Conftantes .efTa ,, partim, multa ab iis 
dici fine idoneis atgamenptis, .nec non rebus 
ipfis adverfa, dudum qbfarvaruapt viri do- 
ái. artis Critica vefe perit, (af. .-HAVEMANNI 
Hyle; ex fcriptis Judaeorum, ad, Griticam 5 
Ífpe&ans, quod infertum legitur: Tom. III. 
pag..461. feqq. Syrmbolarum.literar. Bre- 
menf;) .Etenim: 1 ἔβγα in illo: labore 9 εό- 
79696607 fuit, quid adjutoribüs opus erat vi- 
ris Synagog? M., quid tribus Codd. ex qui- 
bus tam curiofe veram indagabat lectionem? 
quis dignum cenfeat viro divinitus infpirato 
laborem prorfus inutilem ,: verfuanr vel lite- 
xarum numerandarum reliquarumque minu- 
tuarum Mafore ,.donge recentioris. .Esre 
' temporibus invent. τ סטף/880‎ πὶ tw TN GA 
reCtiffime , uti. arbitror, jadicavit; (in' Sy- 
"nagog. Vet. Lib. I. P..Il. Cap, ro.); Judaeos 
. $n hiftoria gentis fiie mulra quidem fibgere, 
Ata'tamen ut veritas per fi&ionés;eorum 
facile pelluceatt idem .de adje&tiornbusillis, 
rquibus ἔτ merita circa Cod; S. omaruet , 
$2.) 9 ὥ eni.» 


fentiendum effe puto: Nam quis a veritate 
alienum: judicet , virum ilum divinum, qui 
flagrabat ftudio nom'folum, ftatas civilis 2 
מו‎ fuze reftituendi, fed ecclefiaftici etiam; 
cujus, ut.in omni rep. ita inprimis. Judaica 
cum altero maxima fuit conjun£tio, fecun. 
dum inftituta .Dei iterum ordinandi, libro- 
ruth S. :qui norma effe debebant, novi emen- 
datique ordinis, prit$àm curam geffiffe ? 4 
vero..alia 66 tion .poterat, quam que. it 
eorum integritate atque:accurata leétione fe 
prodezet. Atque.in hoc labore , vel dicamus 
Esram Codd. ufum fuiffe, quorum collatione 
viia correxerit, quis:fortaffe in libros ufus 
vuldaris" itrépferint ,- vel [ftatuamus eum 
Dsexeis'ac munéré- iB «loc negotio. effe a 
Deo dignatum, dubitari. certe non. poteft, 
quih. Codd. ab eo vel fcripti vel eurati , fue- 
rint emendatiffikii. "Nolo equidem. pertina- 
cius defendere Esram fua manu Codd. fcrip- 
16 , quse multagum .éft fententia eaque 
non prorfus improbabilis; fed hoc negare 
nemo fuftineat 202000." db Esra.cultui fácro 
recdenz:.àb eo:conílituto; dellinatos, ; dili- 
;gentek Ífcriptos! & 801266508 fuiffe. . Hiad 
602 ,: honoris sfitubisg:quo Esra. ipfignitur 


Cap. VII, 6, pon extra Ómriei‏ ספה: מהיר. 
dubitationem ponit ;;:qtoniam "DD nor. tan-‏ 
ἴτε Hbrarium adt feribàm notas ;- fed:etiam‏ 
à | inter-‏ 


276 1.Δ. Dathe, de Ordine Pericoparum 


interpretem , do&torem , -quales fuerunt 
γεοφμματῶς tempore Chriíti, qui non tan- 
tum librarii fed quam maxime etiam populi 
doCtores fuerunt, Mattb. ViI: 29. Marci 
ΧΙ]: 35. atque multo minus jactata a 7ב‎ 8 
antiquitas Codicis Bononienfis , quem manu 
ipfius Esrz fcriptum venditarunt ( vid. ποῦν 
FII Bibl. Hebr. T. 15. p. 385. & xENNICOTTI 
Difp. I. verf. lac. p. 293.) Hoc vero fum- 
ma enm probabilitate colligitur ex hifloria 
ug ferventiffimum illud Esre ftudium te- 
tur, Nehemie, prophetarum ultimorum 
aliorumque yirorum divinorum horum «ta- 
tem proxime fequentium, quo incenfi, quin 
in Codd. defcribéndis fummam curam adhi- 
buerint & circumfpeCtionem, nemo impro- 
babile. dixerit. Aft, quefo, quam exigua 
cautione opus eíL, סג|ף‎ minus membrane 
Ordine inverfo confuantur ? 


(. 1g. 


Sed dicat aliquis: magna quidem funt in 
rempublicam Judaicam cum civilem tum 
eeclefiafticam Esre ἄς collegarum fuorum 
merita, fed unde conftat illa fapienter & pie 
inftituta effe fequentibus temporibus fervata? 
unde probatur in tantis illis tempefltatibus 
quibus Judeorum refp.:jaClata fuit , non 
omnia. jterum fublata ele tantumque Codicis 


es. d 


Biblicarum non mutando. = 227 


δ. negle&ftum denuo obtinuiffe, quantus an- 
tea fuerit? Ingens ifte traditionum cumulus 
ἃ Pharifzis legi divine füperadditus arguit 
ejus; contemtum, ex quo Codd. corruptio 
aut depravatio fponte fua traxerit originem. 
At enim vero duo nobis fuccurrunt ex hifto- 
ria Judaica, que non folum probant, iítas 
Judeorum 0116110065 circa legem divinam 
ejus confervationi non offecifle, fed etiam 
Codd. defcriptionem minime negligenter 
effe inftitutam, evincunt. Primum eft dis- 
fenfus feCctarum inter Judaeos in traditioni- 
bus vel defendendis vel rejiciendis. Alterum, 
origo Synagogarum ad hec tempora refe- 
renda De utroque igitur eft dicendum. 


6 14. 


Quanquam illa religionis patrie puritag 
culusque publici ad mandatum divinum 
reftauratio, ab Esra aliisque viris divinis 
inffituta, non diu poft eorum ztatem variis 
errorumi maculis foedata fuit, tamen libro- 
rum S. integritatem a corruptione liberam 
manfifle exiftimo, — Etenim ex hiftoria fe- 
&arum iftarum inter Tudeos dominantium 
fais conftat, eas divinam Scripture S. 
auctoritatem minime in dubium vocaffe, 
fed de ejus fufficientia diver(imode fenfiffe. 
Pharifai quidem tradiionum obfervationem 

defen- 


978 J. 4,306.86 Ordines Pericoparum 
defendebant , féd iidem illi nibil mitus qoam 


legis divine volebant.contemtores videri, | 


quin potius diligentiflimi. ejus interpretes 
atque adeo cultores, | 3:81 d Sadduczi, 
qui omne traditionum ftudium improbantes, 
literam legis tantuni urgebant, eo mintüs 
corruptionis Scripturee S. aut contemtus 
poffunt accufari, quin . potius ftrenui. ejus 
defenfores & cuftodes. adverfus omnem cor- 
ruptionem, fi qua forte a Pharifzís tentata 
fuerit, ( quhnquam. nullum hujus fufpicionis 
indicium in hiftoria reperitur) videri 66- 
bent Reliqua harum fectarum dogmata, 





quia cum inítituta:difputatione nullam con- - 


jun&ionem habent, non tango, neque alia 
ux ad hiftoriam earum pertinent, ex libris, 
qui vel de rebus Judzorum univerfe expo- 
nunt, vel in origines harum fectarum data 
opera inquifiverunt, petenda. Mihi quidem 
fufficit in prafenti lectoribus in memoriam 
revocaíTe. fummum fludium & reverentiam 
librorum divinorum , quam ]judgi. omni 
tempore poft reftitutam, Esre & collegarum 
fuorum opera, rempublicam, vel in fumma 
morum ὧς religionis corruptione prz fe fe- 
rebant, quamque diverfa ἃ plane contrarie 
Pharifeorum & Karzorum fententize tollere 
non videbantur. Etenim Pharifezi contra 
Kareos & hi contra illos difputantes placita 
fua eadem ratione, qua hodienum diverfe 
fen- 





Biblicarum non mutando. - 279 


fentientes in religione utüntur , calumniando 
$3. defendebant. Ipfa vero verba librorum 
$ immutata manebant, nec ab ulla diífen- 
tientium parte follicitabantur. Kareos yero 
literam textus, quam. vocare folent, adver- 
fus 7011685 & allegoricas interpretationes 
aq adverfus traditiones urgentes, quis 
diit Codicibus ne ulla inferretur. cor. 
מק‎ caviffe, atque ut ipfi femper Codd. 
haberent accuratiffime fcriptos omnem de- 
dile operam ? — Ex quibus id modo colligi 
velim, non 6116 cur fufpicemur, per fe&tas 
poft Esrte tem pora inter [00808 ortas textui 
> גזמו‎ effe corruptiones, aut eum ita ne- 
Bipgener effe habitum, ,ut deeffent, qui 
6 pure & integre fervandi curam agerent. 


$. 15 


Porro diximus Synagogarum infítitutionem 
(&umentum fuppeditare non contemnen- 
Óum, quo probari poffit, poft Esrze tempora 
intet 100808 Codd. fuiffe fat multos eosque 
emendate fcriptos, quod quale fit jam vi- 
deamus, Equidem non ignoro queítionem 
65 admodum implicatam de origine Syna- 
Meum, & qui eam inveftigarunt, prima 
Ila exercitiorum religionis certis locis 
&itorum , fibi vifos:efle invenifle vel ante 
"Puvitatem Babylonicam , vel poft reditam 


Ja- 


. 


966 J.A. Dathe, de Ordine 67100 חנז ק‎ 


in patriam remque publicam 16-‏ שרי 
itutam. Sed mitfis illis difputationibus‏ 
que ad rem propofitám parum faciuüt, lo.‏ 
quar tantum de temporibus Esree & Nehe-‏ 
mig, in quibus clariora Synagogarum indicia‏ 
reperimus. lllos enim duumviros de emen-‏ 
datione ftatus civilis & ecclefiaftici in patria‏ 
fua optime meritos , : occafionem dediffe‏ 
Synagogis exercitiisque religionis in iis ha.‏ 
bendis admodum probabiliter adftruxit do.‏ 
&itlimus vi1TR1INGA (de Synagog. Lib. I.‏ 
P.1[. Cap. 12.) [n conventu illo folenni‏ 
religionis ergo habito, quem Nehemias‏ 
Capite VIII. defcripfit, plerosque «eosque‏ 
precipuos effe ritus obfervatos legimus,‏ 
qui poftea Synagogarum fuerunt atque ho-‏ 
dienum a Judaeis obfervantur. Loca quidem‏ 
his piis exercitiis deftinata fuiffe atque in‏ 
hunc finem exftructa, in horum temporum.‏ 
hiftoriis nondum legimus, neque adeo in‏ 
Jibris Maccabeorum Synagogarum mentio.‏ 
cum fepe earum commemorandarum‏ ,16 . 
occafio effet; ex quo vr TARINGA colligit,‏ 
aliis tamen contradicentibus, ne illis quidem‏ 
temporibus zdificia certa his facris deftinata‏ 
fuiffe. Sed his quoque difputationibus fu-‏ 
perfedere poffumus, cum tantum indicia‏ 
ueramus Codicum S. a Judzis fcriptorum‏ 
le&orum. Ea vero in illis Synagogarum‏ % 
originibus admodum luculenta deprehendi‏ 
mui.‏ . 








Bibliearum non mutando. 481 


8. 15873 enim ipfe Scriba peritus, colle. 
ps habuit facerdotes & Levitas multos pari 
udio legis divine incenfos, num hos unum 
alterumve modo Codicem, eumque negligen- 
ter fcfiptum, manibus triviffe credemus?- 
Populum deinde, exemplo & adhortationi- 
bus doétorum füorum amore legis divine 
imbutum , fibi quoque exemplaria librorum 
8. defctibenda curaffe, nemo improbabile > 
dixerit. lm. hiftoria quidem Maccabeéorum | 
Lib. l. c. t, 59, os E. mr er libros S. 
:לש‎ 65 igné combüflos e[Je , bos vero apud quos 
cll fuerint, יי‎ e[Je 9801 1n literis 
ad Spartanos a Jonatha nomine populi mis- 
fis, folatium fibi effe priedicant libros S. quos 
diligenti rhanu verféntur.. Exenim hoe eft hi- 
ftoria conftat atque ab aliis jam eft obferva- 
tum, Judeos poft reditum ex captivitate 
Babylonica idololatriam , caufam exilii adeo 
funefti, quam maxime efle deteítatos. ὡς 
le&ioni legis diligentius longe quam antea 
dediffe operam. Quo in ftudio vehementer 
adiuti füht lectione folenni legis ₪ 
fingulis. Sabbathis in Synagogis habenda, 
que quin inter 10008 indé ab Esre tempo- 
fibus obtinuerit, quanquam fubinde illa re- 
ligionis exercitia novis ritibus au&a fint, 
dubitari vix finit teftimonium Jacobi Apo- 
גו‎ 48. XV: 21; μωσῆς jo ἐκ γενεῶν לאט‎ 
κωτοὸ πόλιν τοὺς κηρύσσοντοις αὐτὸν iy e, ἐν ταῖς 
συναγωγαῖς xatd πᾶν σάξβωτον ור ו‎ Q- 


Bibl. Hagane Cl. III. F. II. T 3) םת‎ 


285 J.A.Dache, de Ordine Pericopatum 


In.quibus verbis duo velim attendi.  Pri- 
mum, inítitutam effe hanc pfzle&ctionem 
inde..ab antiquis temporibus: in; Synagogis ; 
alterum, fa&am eam: effe per fingula oppi- 
6042 Quod ad. prius attinet , fcio. quidem 
viros.doCtos negare, ex illis verbis , ix 
γενοῶν ὠρχαίὠν. tempus certum illi le&ioni 
affignari poffe. . Quod nec ego facere au- 
deam. Suffctt ἢ ei tempus Esre state non 
pofterius conceditur. Quodfi quis antiquiora 


adhuc ei tribuere velit, non contradicam. 


Alterum quod:eft in verbis. Jacobi, factam 
effe hanc predicationem xara πόλιν oppidatim 


inprimis facit ad rem noftram. Dicitur enim 
leétitatos effe Mofis..libros;non in una ur- 


biüm, nec unius Cananee urbibus, fed in 
omnibus in quibus Judei Synagogas habe- 
renti Quermam. vero urbs illorum, tempo- 
tum celebris extitit, in qua Judei fedes fuas 
hon-fixerint? Multa hoc loco.transfcribere 
poffem teftimonia ex [058580 4X PHILONE, 
ἢ hoc agerem, nec res fatis nota ellet ἃ 


probata ab aliis,.:qui ex inflituto. de ea ex- = 


pofuerunt. 1106 veto filentio.przterire non 
poffüm ,-Judeos , in: omnibus illis regionibus 
ἄς. urbibus quas. tanta frequentia inhabita- 
bánt, patrios mores patria inítituta obfer- 
vaífe atque: propterea eo minus peperciífe 
fümtibus exftruendarum Synagogarum, 400 

.fortunatiores plerumque res.eorum erant 
* jnter gentes inter 035 vivebant. Sed quor- 


> íum 


/ 


Bibicarum. non mutando. 43 


hec difputo ? Nempe ut intelligatur‏ מל 
j XIIL) non remififfe poft Esre tempora‏ 
wer Judeos ftudium librorum S. nec de.‏ 
iffe exemplaria diligenter fcripta. Nam‏ 
im tantus effec Synagogarum numerus in‏ 
locis, in quibus Judei habitabant ,‏ סומח 
lignis etiàm. fuit copia Codicum S. quibus‏ 
rlelione publica utebantur. Atqui vero‏ 
jumodi Codices u(ibus facris deítinati, quin‏ 
imma diligentia fcripti fuerint, quis ambi-‏ 
à, qui meminerit Judaeos femper poft re-‏ 
lum ex captivitate Babylonica earum re-‏ 
(à, que externum religionis fug exerci-‏ 
um confituebant, diligentiffimos fuiffe ἄς‏ 

1 bus minimis fere modum excefliffe. 
Bitur 006626 aufim, fieri non potuiffe, ut 
8 Codicibus illis, qui praelectionibus publi- 
isinfervire debebant, ejusmodi membra- 
&um confufiones, de quibus jam difputa. 
זו‎ , fcribarum ΟΝ admitterentur.. , 

00. eS. 16. 

Sed nondum poffum dimittere locum illum 
6 00100005 Synagogivis; Habet enim an- 
6103 duas alias quaeftiones non omittendgs. 
limitum. num praeter libros Mofaicos etiam 
"liqui Vet, "eft. przle&ti fint? porro, num 
"to fa&a fit ex voluminibus, an ex libris 
Wdratis?' De utraque paucis dicam.  Pri- 
à quidem, poffet in dubitationem vocari, 
| מס‎ effet, quod fudzei tradunt, pera-. 
הו‎ effe le&tionem in Synagogis, jam anti- 

MEN T 2 / | quiffi- 





584. f. A; Dathe, de Ordine Ρενοσῥαπίπι 


quiffimis temporibus fecundum  feCLiofies 
eas, quas Pagafcbas ἃς  Hapbtbaras vocant, 
fecundum quas hodie leCtionem librorum 5. 
folent inftituere. Etenim Hopbtbare, quod 
fatis cotiftat, pericope fünt ex libris pro- 
pheticis, cum prioribus tum pofterioribus, 
excerpt, quaraüm igitur preleGtione a Ju- 
deis magna pars horum librofutn omittitur; 
preterea ex tertia parte, quim ipfi confli- 
tuunt , or/nium librorum S. Vet. 'Teít. quam 
Cetubim f. Hagiographa vocant, quosdam 
libros prorfus a le&tione publica rejictunt; = 
Proverbia nimirum , Jobum , Danielem, 
Esram, Nehemiam, Libros Chronicorum. 
Quodf igitur pars adeó infignis librorum S. 
olim jam in Synagogis Judeor&m le&ta non 
fuit, horum librorum quoque exerüplaria in 
eis reperta nulla funt, neque adeo tanta 
tnultitüdo fuit Codd. Hebftzorum, quantam 
ex multitudine Synagogarum antea probave- 
ram.' Sed bene habet. Divifio illa libro: 
fum Mofis in Parafchas, ἄς SeCtiones ille 
prophetarum in Háaptharas, tantam nom 
habent antiquitatem , quantam eis Judzi 
affinxerunt, nec ullo teftimonio ex fcripto- 
tibus qui harum feCtionum commemoranda- 
rum occafionem habebant, poteft probari e. 
/ | : 





'(*) Vid. πεν. δφηλλεαῦ Diff. de Veftigiis Peri- 
coparum Synagoge in .א‎ T. fruftra quzfitis; 
que infera eft Vol. 1, Nove Biblietbeca 1% | 
bec. Eandem quam 3. $cHARBAU in hac 

Difler- 


Biblicarum non mutando. 7 


Le&i olim fuerunt libri S. omnes in antj- 
quiffima ecclefia Judaica fine dele&tu, quem- 
admodum poftea in Chrifítiana factum eft. 
Chritti quidem temporibus volumen Efaie 
in Synagoga reperiebatur, quod nunc ex 
Judeorum Synagogis exulat. Prelegit enim 
tefte Luca Cap. IV: 16. ex Efaie libro lo- 
cum quendam, qui ipfi commodus videba- 
tur, qui tamen in Élaphrhararum Judaica. 
rum numero non habetur. lgitur dubitari 
non poteft quin olim in Synagógis Judaicis 
exemplaria omnium librorum S. extiterint, 
eaque pro ftudio Judeorum erga legem fuam 
accuratiffime fcripta. "Tanta ergo Codd. S, 
inter Judaeos copia fuit, quanta Synagoga- 
rum multitudo; immo fi quis in una Syna- 
goga 
Differtatione do&e & folide defendit fenten- 
tiam, antea jam, paucis tamen, fubindicarat 
'heologus de Ecclefia noftra meritiffhmus , 
3. LOESCRERUS in libro, de Caufis Lingue Hebr. 
p 69. cujus verba, cum pauca fint, non alie- 
num videtur hoc loco adícribere: Ipfam iamen, 
inquit, Parafcbarum divifionem δ ad Sabbatba 
certa. adfiridienem pof]. excidium urbis demum 
fatiam exi[limo, quippe cum Chriflus 46 
in Synagega preleurus. elegerit , quam volebat 
Ef[aie partem, Luc. ]V: 17. quod, fi legibus 
fuiffet contrarium , pfe vitande offenflenis gratia 
non fecifJeg , aut fine ωάξογωπι obmurmuratione 
facere potui[Jes 1 etfi fciam. plerosque. do&iffimas 
viros pro meris iflius antiquitate tanquam prg 

eris δὲ foris depugnare. 

| T 3 e 


286 J[.A.Dathe, deOrdine Pericoparum 


goga plura librorum S. exemplaria fervata 
effe dixerit, nobis quidem hoc a rei veri- 
tate alienum. minime videretur. De altera 
queítione , quam fupra pofnimus, utrum 
Jle&io faéta fit ex voluminibus an ex libris 
quadratis, ftatuatur in quamcunque partem, 
fieri potuit, ut membrane five folia con- 
funderentur. Sed quoniam nobis hoc loco 
fermo eft de Codd. Synagogicis, prius affr- 
mare non dubitem. [00808 enim patriorum 


rituum tenaciffimos , volumina cum com- 
modiori Codd. ufu permutafífe , credibile - 


non eft. Videmus eos etiamnum fimulacrum 


quoddam antique Synagoge fervare in | 


fcriptione Pentateuchi non nifi in Volumine. 
Sed indubium argumentum videtur prebere 
locus Luce fupra allatus. Chrifto Synago- 
gam Nazarethanam ingreífo offertur Volu- 
men Efaie: 9 «ἀναπτύξας τὸ βιβλίον x. A. 


' Si quis hec verba vertere velit: 6&9 aperiens | 
librum , & librum quadratum intelligere, | 


quo Jefus ufus fir, non prorfus repugnaret 
fignificatio ufui verbi ὠναπτύσσειν alias obvio, 
fed huic loco parum apta effet. Nam cum 
Jefus le&ionem abfolviffet dicitur ille ite- 
rum πτύεσεν τὸ βιβλίον, verf. 20. quod de 
Codice intelligi non poteft: Neque juvatur 
hec explicatio varia lectione £ ἀνοίξας, 


quz eft Codd. quorundam. Nam fi vel plu-.- 


rium effet majorisque au&toritatis, tamen 

poffet ex ufu loquendi hbebrzo de volumine 
. : : 

2 intel. 


Biblicarum non futando. לפ‎ 


inteligi.. Verbum enim פתה‎ 11657015 hae 
de re dicitur atque adeo videtur proprium 
fuifle. Esra quidem in leGione legis fo- 
lemni fine dubio Volumiine'ufus , dicitur- 
aperuiffe librum ₪ ΝΗ: 5. 
. 15. : 
À Judeis Codices fuós 'acceperunt Chri- 
fan. At quam bonos, quam accurate | 
fcriptos ? At 066116 non poterat copia exem- 
plarium  corre&torum coetibus: "+ 
חנ‎ quibus tor erant gente Judei fidem Chrifti 
profeffi. «Bub ipfa religionis Chriftiane ini- 
tia multos ex facerdotibus nomen dediffe 
Chrito au&tor eft D. Lücas 48. VI: 7. Ab 
his, quis improbabile dixerit, multa exem- 
plaria allata effe coetibus facris pura & in- 
eorrupta? Sed curn poflea per ufum lingue 
grece, lingue hebrz«e notitia tantum inter 
Judeos confervaretur atque librt S. ex ver- 
fione greca à plerisque legerentur, huic 
vero per temporis injuriam aliasque caufas, 
hoc loco non repetendas, maxima illata 
effet corruptio: oRIGENES arduum hoc opus 
aggreffus. eft atque emendationem" hujus 
verfionis, quz: tum omnium manibus ל‎ 
batur, fufcepit. Sed hanc recenfionem itd 
inftituit , uti decebat Criticum ab artis 
grammatice praceptjs omnibus inftructum? 
Etenim probe perfpexit,. verfionis émen- 
dationem non recte fieri pofle, nifi ex textu 
originali ex quo facta fit. Igitur cum illius 
T 4 COT 





298 J.A. Dathe, de Ordine Pericoparum 


correctionem moliretur, hujus quoque re- 
cenfionem ad fidem optimorum Codicum ex- 
hibuit. Nimirym confítat ex hiftoria operis 
Hexaplaris, in primo cujusque paginz la- 
terculo fcriptum fuiffe contextum librorum 
facrorum literis hebraicis, ex quo cognofce- 
retur, quo modo huic verfiones grece e 
regione pofit& vel refponderent , vel re- 
' fpondere deberent. At enim vero non er 
uno tantum Codice , qui forfan ad manus 
fuerit, oRIGINEM textum Hebreum defcrip- 
fiffe , fed plures a fe effe adhibitosfpfe teftis 
eft in Epiftola ad ApRiCANUM: ) Tom. I. Opp. 
22.19. edit. Ru 81) Atque etiam bene 
. Mlum laborem 0516 5 1א‎ fucceffiffe teftatur 
ingens. applaufus, quo hec ejus cum textus 
hebrei tum verfiohum grecarum recenfiQ 
excepta 61, Sed quid? num hec melius 
refpondet temporum rationibus quam vulga- 
yis, qua nos utimur? num res 26000 quam 
jn Mofe reliquisque hiftoricis libris legimus 
eo ordine narrantut,. quo ϑιμονιῦβ & qui 
ejus hypothefin defendunt eas legendas elle 
dicunt? Ipfius quidem textus hebraici re- 
cenfio, quomodo ab o&RIGENE curata eft, ad 
noftram «tatem non pervenit, fed licet, id 
quod nos qusrimus, fatis tuto. colljgere ex 
. Codd. Verfionis grece , Alexandrino 
Vaticano, defcriptis, quod Viris doGiffimis - 
yidetur, ex recenfione illa ogieENis. ( vid. 
Epiftola MeRiNI ad ῬΑΤΆΙΡΙΠΝ אנט‎ i 
| nad c 


Biblicarum non mutando. . $89 


Antiquitt. Eccl. Orient. Epift. 54.) Quan: 
guam vero magnus eít diflenfus a textu he: 
breo horum Codd. tamen eos in iis locis, 
η8 jam maxime in difceptationem veniunt, 
confentientes deprebendimus cum leCtjone 
hebraa. Ex quo fequitur, neque oRIGENEM 
selium ordinem vel inveniffe in antiquiflimis 
Codicibus a fe confulris, neque exhibuiíle 
in füa recenfione, . 
. 18. 

ORIGENIS ftudia incenfus grERONYMUS , uti 
ipfe fatetur in praefatione in Genefin, labo- 
rem fufcepit non minoris difficultatis, neq 
tamen etiam utilitatis minoris, latine nimi- 
rum vertendi libros S. ex textu hebreo. 
Qua in re, quam religiofe verfatus fit, ipíe 
teflis eft in prefationibus fiugulis libris no- 
νῷ fuge verfionis premiffis, in quibus ple- 
rumque defenfio ei fufcipienda fuit, laboris, 
qui multos obtreCtatores δὲ calumniatores 
inveniebat ; eos nimirum , qui ferre non po, 
terant, verfionem grecam, quantumvis vie 
tiofam , fua auctaritate nova 330 6 
privarj. At HIERONYMUS Ílrenue, uti dece- 
bat virum conítantem & tenacem propofiti, 
caute tamen profecutus eft laborem, negans 
fubinde a fe fieri, quad re vera fiebat ( in 
prefat. in Jofuam) ut modo invidiam ad- 
verfus fe apud imperitos concitatam,, decli- 
naret. Preterea vero neque fumtibus neque 
labori pepercit, ut verto textui authentico 


Ε 5 | תת‎ 


L 
250 T. A.Dathe, de Ordine Pericoparum 


refponderet atque eatenus principatum prz 
graecis teneret. Primum Codices adhibuit 
bonos & emendatos, de quibus juvabit, 
ipfum loquentem audire.  Habeant, inquit, 
(in praefat. in Jobum ) qui volunt veteres libros 
vel in membranis purpureis, auro argentoque de- 
fcriptos , vel uncialibus (ut vulgo ojunt ) literis 
onera magis exarata quam Codices, dummodo 
mibi meisque permittant pauperes babere fcbedulas 
€9 non tam pulcbros Codices quam  emendatos. 
Deinde praeceptores habuivLingue Hebrez 
Judeum Lyddenm ἃ Tiberienfem (in pre- 
fatt. ad libros Chronicorum & δά Jobum) 
ἃ quibus, ut lingue fcientiam, ita ὧς Codi- 
cum infpiciendorum & conferendorum co- 
piam habebat. Quid amplius de(iderabimus 
תו‎ HIERONYMO quoad criticam diligentiam? 
Nnm 16616 negabitur fides recenfioni libro- 
rum 5. ab eo exhibit. = Verum enim vero 
neque hec eum ordinem contextus hebrei 
habet, quem Critici illi, contra quos difpu- 
tamus, pra&optant. Confufiones, five, fi 
malis, traje&tiones vaticiniorum  Jeremi? 
jam tum in verfionibus grecis & latinis fue- = 
Tünt; HIERONYMUS vero in verfione fua fidem 
Codicum hebreorum fecutus eft, quod.ne- 
mo facile reprehendet. Igitur neque in 
HIERONYMI ₪:8:6 prifidium invenitur, pro 
ordine pericoparute bilicarum mutando. 
. 1... 

HIERONYMI verfione non inferior, fi non 

| Doc | fupe- 


Bablicarum non mutando. 29I 


faperior, cenfenda eít, ₪5 fide ita antiqui- 
tate, J'erfio Ssriaca. Equidem non ignoro, 
utramque. effe in dubium. vocatam ,. fed ne 
nunc quidem poenitet eorum , que de prz- 
ftantia atque utilitate hujus veríionis a me 
dicta funt in praefatione ad Pfalterium Syria- 
cum.  Quodí) igitur certum eít, hanc ver- 
fionem ad initia fecundi Seculi effe referen- 
dam, ἢ porro negari non. poteft, factam 
eam efle ex textu hebreo, fi tandem ex tota 
vertendi ratione conftat , interpreti: neque 
peritiam. neque diligentiam defuiffe; digna 
fane videri debet, cujus teftimonium de or- 
dme, quo contextus facer olim lectus fit, 
non negligatur. Atqui vero nullam earum 
trage&tionum, que in verfione graeca repe- 
ritur, nedum earum tranfpofitionum , qua 
ut neceffarie finguntur, in ver(ione Syro- 
rum fimplici deprehendimus. Ex quo fequi- 
tur Codicem Szculi fecundi quoad ordinem 
pericoparum biblicarum , cum contextu 18- 
cepto confenfiffe. 
> 6 20. 

Parapbrafium Cbaldaicarum auCtoritas in di- 
judicanda textus hebraici lectione valde im- 
minuta eft a 160א את א‎ 170 (in Differt. II. 
Cap. 11. p. 16r. verf. lat.) partim teftimo- 
nis alioruná fcriptorum , qui, quanquam 
eas magni .zeítimabant., tamen rei veritate 
coacti.faffi funt, magnam 6/6 earum qui- 
dem, qua-typis divulgate fint, corruptio- 


505 J.A.Dathe, de Ordine Pericoparum 


nem, fcatere eas vitiofis leCtionibus & ere- 
berrimam 6016 in leftione varietatem ; par- 
tim etiam πο. quo rationem confenfus 
oftendit, qui eft. inter textum hebreum ἃς 
has paraphrafes, faltem in plerisque locis, 
parum honofificam fidei recentiorum Judzo- 
rum in fervandis 1159. hebreis. Nimirum 
robavit KENNICOT TUS l. c. Judzos in multis 
ocis eorrexiffe has paraphrafes, ut confor- 
mes eflent le&tioni Maforethice, quam ut 
unice verum ample&antur , a qua nullibi fit 
difcedendum. Sed effugiffe manibus eorum 
corruptricibus Codd. MSS. haud paucos, in 
bibliothecis latentes, qui in locis dubiis & 
fufpe&tis diverfam lectionem non folum a 
textu hebreo, fed etiam a paraphrafibus 
ilis impreffis exhibeant ; quod exemplis 
quoque fat multis clare probavit. Hinc ve- 
ro colligit Vir Doctiflimus paraphrafibus 
chaldaicis, que in Biblüs Polyglottis % 
Rabbinicis ex MSS. paucis iisque parum 
accuratis edite fint, in queflionibus criti- 
cis parum effe tribuendum. Atque fane, 
fateor, mihi quoque Judai ab illa accufa- 
tione abfolvendi non videntur. Exempla 
a KENNICOTTO allata manifefta funt; 
teftantur eandem corrigendi licentiam in 
Codicibus hebrzis fufceptam srwMoNrUs, 
(*) "HouzicaNTIUs , (**)  RUCKERSFEL- 
. DERU$, 

(9) In. Düquifitienibus criticis, p. 20. 

(**) In Prolegomenis P. 97- 


Biblicártum non mutando. 41 


DERUS,'(*) scaurzius, (**) voor, 
L1Us; (9**) hinc fruftra defenfionem ífu- 
fcipias. Δὲ enim vero num fithilem cor- 
reétionem in tranfponendis pericopis ifite- 
gris tentarunt? Minime vero. Immo ne 
potuerunt quidem. Quomodo eninr traje- 
&ionem multotum verfuum & locorum lon- 
giorum effeciffent? An delendo in eo loco 
in quo legebantur, & reponendo in quo loco 
legi vellent? At qui labor ! quanta in MSS, 
tunc vifenda fuiflec mutatio! que mon ve- 
renda erat litura unius alteriusve vocis & 
paucarum literarum... Et quid multa, nul- 
lum hujus generis exemplum neque a KEN- 
NICOTTO neque ab alis allatum efle video. - 
lgtur auCtoritatem paraphrafium chaldaica- 
rum in fumma argumentorum pro ordine 
pericoparum biblicarum non mutato, nu- 
merare nullus dubito. 
δ. 1. | 

Tandem Collationes Codicum bebreorum MSS. 
cum a [00818 tam a Chriftianis inftitute non 
nihil roboris noftre fententize addere viden- 
tur, Quanquam enim hac in re, quz fum- 
ma eft, adeo ut nifi hec ad aliquam faltem 


( *) In Syllege Cemmentotz. ἢ Obferoatt, cf. s. 2. - 
, ERNESTI Biblioth. theol. Parte 111. p. 983. 

( ** ) In libro germanice. fcripto, cui titulum fe- 
cit: SYolftánbígere (δ (Ὁ iiber bie ραυδθηί 
(ben 2ludgaben δὲς febodiftgen ΞΘ θεῖ. 

(***) In Collatione Codicis Helmfladienfis , 
Differtationi 114* xkNNicoTTI, verf. lat. 


594 1. A,Dathe, de Ordine Pericoparum 


perfe&tionem perducta fit, non tuto, poflimus 
quzílionés 67101688 de leCtigone dubig deci- 
dere, parum adhuc. praeflirum fit, ὅς: longe 
maxima hujus laboris pars fuperet, tamen, 
qua. habemus contemnenda mon funt, grati 
potius agnofcamus laudabile ftudium. viro- 
rum doctorum j qui laboris adeo .difficilis 
initia.fecerunt. 1108 igitur catalogos varia- 
rum leétionum teftes citamus 0761818 in -צ6+‎ 
tu hebreo minime turbati 5. quod. eorum 
auCtoreg ם1.‎ Codd. anriquiffimis nüllum in 
ipfa ferie contextus hebrei diffenfum depre- 
henderunt. Et primo quidem.huc referende 
videntur collauohes Judaorum , ex''semula- 
rione doctorum judaicorum. fumnwe «xagj- 
βείᾳς in recenfendis libris S.. orte, viris 
do&tis fub infcriptione.Diffenfur. occidentalium 
&; opientalium , nec, non Bne' Afcber. 6 Bue 
Napbtali laudate. Quanquam enim de au- 
&oribus harum collatiorjum ne quidem fatis 
conftat, quod Felix Pratenfis primius eas 
Biblis Bombergianis.adjecit, nec, unde 
eas fumferit , indicavit , tamen infpectio 
ipfa docet, eas diffenfumn exhibere, qui fuit 
in Codicibus fcholarum . Judaicarum, .Baby- 
Jone maxime ἃ Tiberiade, de ftudio libro- 
.נמטץ‎ 5. inter fe &mulantium. 866 quam 
exigui & fere nullius momenti fint, fciunt 
omnes, qui eas vel leviter infpexerint. 
Quz fub nomine Occidentalium & Orienta- 
Jium, citantur, in diffenfu literarumi recen. 

. fendo 


Biblicarum מסם‎ mutando. 75 


fendo verfantur, 48 vero:ex fcholis Afcher 
& Naphtali dicuntur originem habere, 
puncta vocalia & accentus, fedulitate pa- 
rum fru&tuofa excutiunt. Quid? fl doCtotes 
illi Judaici adeo curioft fuerunt in annotando 
omni difTenfu Codicum etiam leviffimo , num 
verifimile eft, eos adeo negligentes fuiffe in 
obfervando ordine, quo: contextus facer le- 
gendus fuiffet? Nonne veriífime ex his ca- 
talogis poffümus colligere, Sec. X aut XI, 
(nam ad hec circiter tempora referuntur) 
nullum in ordine pericoparum biblicarum in 
Codd. Judaicis fuiffe diffenfum? Non ve- 
reor, ne quis forte excipiat, has Judeorum 
160185 , ut pun&tis vocalibus & accentibus, 
(que Cappelli aliorumque eft fententia) ita 
ἃ ordini pericoparum 1n textu Maforethico 
recepto dediffe originem. Nam fi ordinem 
contextus S. fine Codicum auctoritate mu. 
taffent, infignis corruptionis fe reos fecis- 
fent, cujus tamen a patronis hypothefeos, 
quam impugnamus, hac quidem in re non 
accufantur, qui omnem 1886 pericoparum 
confufionem ex fcribarum negligentia dedu- 
cunt, Quomodo vero illi Critici Judaeorum, 
quibus ἀκραβείας laudem nemo negabit, vitia 
illa, que non nifi paucorum Codicum effe 
potuiffent, non obfervaffent? Similem 1a- 
borem fufcepit .א‎ MENACHEM dé LoNZANO, de 
quo igitur fimile eft judicium ferendum. Is 
nimirum in libro rariffimo, cui titulum fe- 

MEE cit 


596 ]. ADathe, de Ordine 00 
tit שתי ידות'‎ due manas, pretet alia 6 


egit, üt Biblia Rabbinica 2042880] ex de. 
cem antiquiffimis MSS. precipue hifpanicis, 
quorum nonnulli quingentorum ex fexceri- 
torum annorum effent , emendaret. Sed 
nulla ex iis afferre potuit emeridationes, 
quam quz literas, puncta vocalia ἄς accen- 
tus fpectarent , easdemque auctore RrIcn. 
810 א‎ 10 (in literis Jele&üis Tom.L pag. 26.) 
hon magni momenti. cf. de hoe libro wor- 

F1US in Bibl. Hebr. Tom.I. p. 765. Quodfi 
- deinde collationes Codicum a Chriftianis cu- 
fatas, confidefamus ,'neque in his aliquid 
 deprehendemus , qüod ordini pericoparuni 
quarundam mutando fideni faciat. RÜUB1GAN- 
TIUS quidem qui hypothefin, quam impu- 
gnamus defendit, ut fupra oftendimus, earfi 
tamen ex Codicibus a fe collatis ininirhe pto- 
bare potuit. RÜCKZRSFELDÉRUS, , 
VocrLiUs, Viri Doctiffimi, in Codicibus 
magn& antiquitatis , quorum collationem 
infütüerunt, in verbis quidem aliquem dis- 
fenfum , in otdine vefo pericoparum inte: 

rarum nullim omnino a lectione fecepta 
invenerunt. Sed ecce óccürrit nobis Cel. 
KENNICOTTUS, qui hypothefin jam difceptan. 
dam infigni quodam exemplo probalffe fibt 
vifus εἰ, Adfcribamus ipfa ejus terba , ut 
le&ofes eo melius judicari poflint. — Criti/i 
quidem , inquit, ( in Diff. IT. p 554. verf. lac.) 

Jepius fu|picati funt, siultas easque. aud. lits 
| tranie 





Biblicarum non mutando. לס‎ 


transpofitiones αὖ inepta membranarum in MSS. 
convolutione ortas e[Je , cum vero nullum buc us- 
que transpofitionis exemplum | idoneum ab ipfis 
produ&um fit, (grati accipimus hoc veritatis 
teftimonium ) opere pretium exi[timo, in medium 
proferre aliquod , quod nuper in Bibliotbeca Bodle- 
jana a me repertum ejl. — Audiamus igitur 
quam idoneum illnd fit: Pag. 501. tria larga 
volumina Pentateucbum continere dicuntur , fed , 
uli deinceps inveni, ab £xod. ΧΙ]: 28. usque ad 
XVII: 9. deficiunt. | Perficuli enim 120. qui 
in Volumine 5748. 69 5749. defunt, מו‎ alio 
quodam "volumine Ν᾽. 5752. continentur , quod 
a librario quodam feparatum atque injcriptum e(t; 
volunem parvum continens leGiones aliquot bjbli- 
005, ----- — Parvum {ἐμά volumen duabus. confi- 
flit membranis , una ab Exod. XlI: 38. usque 
ad XIV : 28. atque altera ab. Exod. XIV : 28. 
uique ad 30711: 9. continuata , ultima tamen 
membrana non poft fed ante primam ad/uta 6/7 , 
itaut Exod. ΧΝΊΙ. boc loco. Exod. ΧΙ]. Jequa- 
tur, atque bac ratione tranfpofitio oerfuum 75. 
reperiatur, HaCtenus KENNICOTTUS. Ad qua 
fic refpondemus. Primo, ἢ vel allatum 
exemplum ita effet comparatum , ut quz- 
ftioni jam difceptandz omni ex parte conve- 
niret, tamen unicum hoc exemplum pro as- 
ferenda hypothefi parum faceret. | Poffibili- 
tatem., ut hoc verbo utar, probaret, non 
quid re vera faétum fit in Codd. ex quibus 
recepta.leCtio ad nos derivata eft, de quo = 
Bibl. Hagane Cl, ILI. F.II. V un 


298 J.A.Dathe; de Ordine Pericoparum 


tantum queritur. lllud vero ab initio hujus 
difputationis conceflimus , fieri potuilíle ut 
jn quibusdam Codd. ejusmodi errores admit- 
terentur. Neque tamen hasc mens Cel. ΚΕΝ. 
WicoTTI fuiffe videtur, fed, quod ha&tenus 
hypothefeos hujus defenfores, ipfo ΚΕΝΝΙ- 
CoTTO fatente, exemplis idoneis (nullo omni- 
no exemplo dicere debuiffet) probare non 
otuerunt, hoc defcriptione illius Codicis, 
m quo ipfi quidem illt error admiflus vide- 
tür, prteftare quodammodo voluit. Verum 
enim vero allatum exemplum non ita ido- 
neum eft, uti Cel. KENNI COTTO videtur. 
Tranfpofitio enim facta efle- deberet in eo 
dem Codice, in quo Capita Exodi citata 
" preffus non leguntur; in alio loco, in quo 
מסת וק46‎ debebant, debebant effe infert2, 
tunc Codex ille idoneum exemplum quaeftio- 
i illuftrande füppeditaífTet. Sed longe aliter 
habet. Defünt omnino due membrane in 
ifto Codice, qua deinde forte invente funt 
atque ordine prepoftero confute. Unde 
probabit KENNICOT TUS duas iftas membranas 
in illo Codice ab initio fuo ordine. non fuifle 
infertas? Inepta harum duarum membr 
narum compactio, probat quidem fieri poffe, 
"ut duo plurave folia male jupngantur, fed de 
60 nemo dubitat , neque nunc in difceptz 
tionem venit. .Du:x vero membrane, qu£ 
-ex integro Codice exciderant, &, ne prorfus 
perderentur, utcunque compacte funt, Co- 
dicis nomine venire non poflunt, $. 22. 


Biblicarum non mutando. 99 


| $. 22. | 
Jam fummam fuperioris difputationis col- 
ligamus , ut lectores uno quafi adfpectu ex- 
periantur , quae vis infit argumentis hactenus 
pro fententia noftra allatis. Primis reipu- 
blice Judaice reftitute initiis Esra vel divi- 
no auxilio, vel Codicibus aut viris dotis, 
rerum facrarum peritis, adjutus, libros S. 
accurate recenfuit, hujusque recenfionis 
mox quam plurima exempla fumta funt a 
fcribis & Levitis, & in populo divulgata pro 
fummo legis ftudio, illo tempore inter Judzos 
reduces incenfo. Neque poftea remifit illud 
ftudium propter Pharifeorum feCtam, tra- 
dinones humanas commendantem atque adeo 
legi divine preferentem , impediehte hoc 
60 contraria Sadduceorum ὅς Karzorum, 
Iejiciente precepta humana, & legem tantum 
divinitus fcriptam commendante. — Syna- 
ἔθεε porro Codicibus S. infigni prelidio 
uerunt. Nam cum in his Codices librorum S., 
prelectioni folenni in cultu facro deftinadi, 
fervarentur, pro multitudine Synagogarum 
non folum in Paleftina fed per omnes fere 
regiones librorum S. ingens fere numerus 
exemplarium extiterit neceffe eít, non ne- 
gligenter, fed pro ftudio Judzorum cultus 
externi in religione fua, fumma diligentia 
adhibita fcriptorum. Fieri igitur non po- 
tuit, ut tempore Chrifti & Apoftolorum Co- 
dices librorum S. inter Judaeos ita corrupti 
2 effent, 


200 J.A. Dathe, de Ordine Pericoparum 


effent, ut multe in iis pericopz ordine con-. 


fufo & perturbato legerentur. Verum enim- 


vero illi ipfi Codices, quorum fidem ut fu 


fpectam reddamus juftam caufam non habe. 
mus; a Judeis & cum eis fimul ad Chriftia- 
nos tranfierunt. . Inter hos quidem ufus 


librorum 5. hebraice fcriptorum non adeo 
frequens fuiffe videtur , plerisque hngus 
hebraice ignaris & verfione greca LXX. 


interpretum utentibus, fed tamen non ita 
antiquatus, ut nemo eflet, qui eam intelli- 
geret. ORIGENES quidem cunr emendatio- 


nem verfionis grece corruptiffimz molire.- 


tur,eam inftituit fecundum lectionem textus 
hebrzei, quem cum multis Codicibus hebrzis 
contulit, quorum copiam a Judzis inter 
quos vivebat & quibufeum quotidie verfa 
batur, adjutus 4115 prefidiis ad hanc rem 


neceífariis, facile habere poterat. Ex hac 
Origeniana recenfione multa alia exempla 
ria defcripta funt. 1130 etiam HIERONYMUS. 


ufus eft in verfione fua, quam ex textu he 
breo adornabat , non deftitutus tamen etiam. 
aliis Codicibus hebrzis, vel fuis vel Judo: 
Tum , quibus magiítris utebatur , partim 
in lingua hebreea , partim in vertendi labore. | 
"Neque *ero in oRIGENIs neque in HIERONY- 





μι Codicibus ordo pericoparum biblicarum 
- diverfus fuit ab eo, qui in recenfione maf: . 
rethica deprehenditur. Cum eodem quoque 
confentiunt verfienes Syriaca & Chaldicz 


Qui 


--- | 


- 


Biblicarum non mutando. 301 


Quibus tandem adjunximus catalogos varia- 
rum lectionum ex collationibus Codd. anti- 
quiffimorum cum Judzeorum tum Chriftiano- 
rum, qui eundem confenfum in ordine pe- 


ricoparum .biblicarum teftantur. — Quidni . 


igitur reCte ex his concludamus ordinem 

pericoparum biblicarum receptum eundem 

effe, qui olim anuquiffimis temporibus in 

Codicibus fuerit. | 
| δ. 23. 

Veniamus ad alteram partem inftitutz di- 
Íputationis, qua brevior erit immo & fa- 
cilior. Verfabitur enim in enarrando modo, 
quo hzc multarum pericoparum biblicarum 
confufio fa&a fit; qui cum nullis argumen- 
üs ex hiftoria probetur, fed contra eam, 
immo & contra omnem veri(imilitudinem 
fingatur , non operofa erit harum opinionum 
refutatio. HARENBERGIUS quidem hac ex 
parte cautior & accuratior sIMONIO aliisque, 
qui tantum de.eo quod fieri potuit, loquun- 
tur, videri voluit, atque ex hiftoria docere, 
quo tempore, qua occafione 1078 infignes ia 
locis chronologicis membranarum confufio- 
nes facte fint Sed tam male cohaerent 


omnia, tam manifefle hiítorie cum libro- , 


rum S. tum artis librarie veterum repu- 
gnant, ut non fatis mirari poffim Virum 
Do&iffimum, qui pro varia fua eruditione 
reCtiora noffe debebat, tot figmentis hypo- 


utili. 


τοίη fuperítruere potille, quam ab infigui , 
3 


0-8 





- 


202 J.A.Dathe, de Ordine Pericoparum 


utilitate tam ftudiofe commendarat. Ne 
vero hzc temere dixiffe videar, lubet inte- 
gram illum locum, in quo fententiam fuam 
planius quam alibi expofuit, ipfis Celeber- 
rimi Auctoris verbis adícribere atque inter- 
fperfis annotationibus le&orem de iis, qua 
parum accurate dicta funt, monere. -ות]‎ 
pedimenta nimirum expofiturus (in Mele- 
tem. 6. 2. p. 207.) que inveftigationem 
ordinis chronologici nonnunquam paulo dif- 
ficlliorem reddant, ea primo dicit depre- 
hendi in eo, quod initia & finis. pericopa- 
rum majorum non indicantur verbis lucu- 
lentis, fed demum ex argumento & ejus 
partibus fcopo confentaneis funt eruenda. 
Quz, fi de diftinétione fermonum prophe- 
ticorum intelligi debent, vera funt. ln li- 
bris vero: hifloricis illa inveftigatio nullam 
habere videtur difficultatem, quoniam ma- 
teria ipfa hiftorie , nempe res σε que 
narrantur, fuis indiciis 16 produnt. libi 
turbant. nos, inquit Cel. HARENBERGIUS, divi- 


iones in capita &9 barum diflributiones in minora | 


incifa [epius ordini pericoparum adver[e.  Que- 
nam capita, quznam minora incifa Vir Cel. 
intelligat nefcio. Num ea in que libri Nov. 


"Teft. olim divifa fuerunt? Sed de his mox. 


feparatim egit. An quz hodienum: in Codd. 
noftris obtinent? Sed hec quoque infra fpe- 
ciaüim commemorat. An Judeorum in 
פתוחות חנ סרריכק‎ & mono? Sed ne 

ἃς 


Biblicatum non mutando. — 503 


hec quidem inter Judaeos amplius in ufu 
fant atque Chriftiano interpreti non poffunt 
6016 impedimento. Saeculo ILI. £9. IP. nec non 
quinto coeperumt Critici ChrifHani libros 21010005 , 
6 variis sericopis 00060003 , dividere i κε ἄλαια 
capita ξ5᾽ είχους enunciakiones , unam fententiam 
integram cempleentes. Primo Criticum agam 
ad hec verba, e variis pericopis colledos Cum 
Pericopa ipfi Cel. BaRENB. fit locus quidam 
unum argumentum tractans ($. r. Meletem.) 
librà S. non pollunt 6/5 e variis pericepis 
colle&i. Emendo igitur errorem vel calami 
vel typographi fic ut legam: e variis me: 
branis 2002802. 1186 enim eft hypothefis Viri 
Do&i(fimi, libros S. plaribus membranis 118- 
que non confutis inícriptos fuiffe, de qua 
mox. commodior erit dicendi locus. Deinde 
non fatis accurate dictum eft, librosS. omnes 
olim in κέφαλαια & 500% elle divifos. De 
Novi quidem Tefítamenti libris res eft in 
vulgus nota. Sed Vet. Teít. libri, preter 
eos, quos Judei metro ligatos effe putant, 
non ni(i in Canticis, libris hiftoricis infper- 
fis, olim ea ratione fcripti funt, qux cum 
divifione in ςίχους aliquam babent fimilitu- 
dinem. Hinc etiam HIERONTMO, qui primus 
hoc aufus fuerat etiam imitari in verfione 
fua prophetarum, neceffarium videbatur de 
eo le&ores monere.  Neme, inquit, (iu 
prefat. ad Efaiam) cum prophetas verfibus vi- 
derit defcriptos metro eos exi[timet apud! Hebreos 
| V 4 ligari, 


404. 1. A. Dathe,deOrdinePericoparum 


ligari, δ᾽ aliquid fimile babere de Pfalmis € 
operibus Salomonis , fed quod in Demo[lbene €9 in. 
Tullio fieri folet, ut per cola [cribantur £9 com- 
mata, qui utique proja €9 non verfibus fcripfe- 
runt: nos quoque utilitati legentium providentes , 
interpretationem novam novo fcribendi genere. di- 
flinximus. Οὐδ deinde habet s. .א‎ HAREN- 
BERGIUS de incommodis ex hac divifione ve- - 
nientibus omittam. Nec tamen video quo- 
modo hzc divifio , cujus in Codicibus noílris 
ufus diu jam defiit, impedimento effe poffit, 
ad fententias librorum S. 66656 8 
& inveniendas fingularum connexiones. Sed 
1:3 pergit 5. R- HARENBERGIUS : Succe[Jit priori il- 
li divifioni in capita 65 ficbos tandem Saculis X 1I. 
€ XIII. diviffo in capita longiora ad. pericopas 
definiendas €9' dignofcendas inbabilis 69 feepius 
incommoda. Re&te quidem reprehenditur divi- 
fio in Capita, in Codicibus noftris recepta, 
tanquam parum accurata; fed non vidi in- 
terpretem adeo imperitum, qui banc diftin- 
€tionem δὰ Concordantiarum ufum tantum 
inventam , adhibuiflet ad pericopas recte 
fecernendas ὅς dividendas. 120611001 qui- 
que interpretes in connexione fingulorum 
locorum declaranda parum tribuunt huic di- 
flinétioni, v. c. virRINGA in Efaiam, vENE- 
MA in Jeremiam, ut alios taceam. His, de 
impedimentis ad pericopas reCte fecernen- 
das, dictis alia addit s. .ה‎ HARENB. de origine 
confufiohis , quz ipfi admiffa videtur in loci 
ifto- 


Biblicarum non mutando. X $0; 


hifloricis. δὲ qua,pericopa erat longior, quam 
ut uni membrane infcribi ול[‎ , pluribus snem- 
branis 64 infcriberetur nece[Je. erat. Id fi ufu 
venerit, membrane egrundem materiarum eranr 
indiciis feu notis literarum numcrande. Hoc eft 
figmentum iftud infügne, cui HARENBERGIUS 
totam fuam hypothe(in, de ordine perico- 
parum biblicarum confufo, fuperftruxit ; 
Voluminum membranas Seculis adeo III. & 
IV. nondum effe confutas aut conglutinatas, 
fed feparatim fibi invicem effe involutas, 
ordine, quo legende effent, in dorfo cf. 
pag. 224.) liter? indicio notato. Quibus 
fane nihil dici potuit magis a vero alienum 
ἃ contra veterum fcriptorum teftimonia at- 
que adeo contra omnem probabilitatem. 
l]tane homines, ut de hoc primum dicam, 
tam parum intelligentes fuerunt, ut inde ab 
artis fcribendi inventione usque ad Szc. III. 
& IV. poft Chriftum natum non viderent; 
cum ad lectionis facilitatem, tum ad ipfo- 
rum librorum confervationem melius effe 
membranas vel confuendo vel conglutinan- 
do jungere? Porro, quinam fuerunt illi 
Criüci. Chriftianr Sec. 111. & IV., qui hoé 
confilium ceperunt libros S. e variis mem- 
branis 60166105 in ordinem certum redigere? 
Cur hujus tant: rei, digna cujus memoria 
pofteris commendaretur, nulla apud fcripto- 
res horum temporum. mentio ₪57 6 
igitur inventores fuerunt artis פוט‎ 
+ 5 mem. 


σού T. A.Dathe, de Ordine זז‎ 


membranarum confüendátum ἢ Qua au&ori 
tate fuffulti, an fua tantum an totius eccle 
fi , effecerunt, ut ille órdo in quem libri $ 
redegerdnt , reciperetur ab omnibus? qu 
fa&um eft, ut nemo confufiones in digeren 
dis membranis adnriffas obfervaret aut indi 
. caret ? Has & fitniles dubitationes Cel. 
HARENBERGIUS teffimontis certis 66 
removere debebat, antequam de novo ordi- 
ne pericoparum biblicaram cogitaret? Sed 
tantum abeft, ut ad hanc hypothefin flibi- 
fíendam ullum poffit ex antiquitate teítimo: 
nium afferri, ut potius certo certius conftet 
membranas integrum volumen conftituentes, 
jam antiquiffimis temporibus effe confauas. 
Tudeis quidem hanc artem minime ignotam 
- fuiffe teffis elt yosEPRUs , (Antiquitt. X1I,2.] 
quando. narrat librum legis a Pontifice Elea- 
zaro Ptolomeo ÁAegyptü regi miffo, tanta 
arte fuiffe confutum , ut rex commifluras 
latentes, que vifu difcerni non poterant, 
magnopere admiraretur. Mitto alia aliorum 
fcriptorum teftimonia collecta ab jis, qui 
de' arte libraria veterum expofuerunt. Qui, 
cum nec ipfi Cel. HARENBERGIO ignoti effent, 
eo magis miror , Virum DoGiffimum f. * 
Differtationis fue tam multa fcribere po 
tuiffe, que ex fcriptoribus 6. r. laudatis, 
meliora & re&tiora noffe debebat. Qu? 
ertinent quoque ea , qua habet de no 
iterarum, quibus fingulas tnembranas mo. 

| 4 





/ 


Bibicarum non mutando. לסל‎ 


₪ dei. Nemo ex fcriptotibus antiquis 
horum indiciorum mentionem facit. Integri 
quidem ,voluminis ore exuüme in avería 
cararum parte agglutinatum fuiffe fruítu- 
lum membranz , purpureo vel alio colore 
ün&um, cui titulus libri & nomen auctoris 
itriptum fuerit, teflantur veteres. (cf. 
SCHWARZ de Ornament. librorum p. 83.) 
fed de fingulis membranis literis notatis nihil 
kgitur. Atque tamen ex hoc figmento pro- 
bat $ R. HARENB. pericoparum biblicarum 
confufionem. — Ita enim pergit poft verba 
lupra citata: Quis vero aufit contendere facra- 
mmt, indicia illa ex crebro ufu membranarum , 
ti ἐς aliis. cafibus nunquam fui[fe obliterata ὃ 
"uwwm fuiffe detrita? nunquam evanui[Je? Id 
fi emisit forte, membrane f. volumina fic po- 
furum? collocari, ut pericopee veterem amiferint 
.מק‎ Non queram, quam probabile fit id, 
quod 5, R, HARENBERGIUSs ex ficta illa mem- 
branas numerandi ratione deducit; id modo 
obfervo, eum, !qui in his verbis poffibilita- 
ttm tantum confufionis probavit, mox hu- 
Jus modeftiee oblitum atque fine hefitatione 
hoc fuum figmentum , ut rem certam & 
Indübiam, paucis tamen intelle&tam, leeto- 
Tibus propinaffe. —Polumen unum ἔξ, alterum 
Wébranaceum , inquit ( pag. 724.) eo qued 
Tuner literis notati in dorfo detriti fuerant, con-.- 
'estui orationis ibi a pofteris inferta fuerunt , ubi 
lumen. vel ei infcriptum opus non debebat locum 

0CCHe 


408 [. A.Dathe, de Ordine Pericoparum 


eccupare, Hinc collocat Matthzei XIL ἃ ΧΗ]. 
ante IX, 28. ἃ 48. XVIII—XX, 3. ante 
XVI, 7. Sed de harum trajectionum pretio 
alii judicent. . Neque ego amplius morabor , 
que praterea f. cic. leguntur de incommodo 

ericoparum hiftoricarum ordine. Nam 
Fandamento ilius edifici fubruto , videat 
architectus vel de. alio eoque, folidiori ja. 
ciendo, vel fuffulciat labantes partes, qua- 
cunque ratione ipfi placeat. 

24. 

Longe antiquiorem originem confufionis 
105 opinate in membranis ordinandis ad- 
τ, finxit RICH. SIMONIUS, dum eam 
inde ab illis temporibus repetendam exifti- 
mavit, quibus facrorum librorum facta eit 
' colle&io. (Hift. Crift. Lib. l. Cap. V. pag. 55.) 
Membranas enim fingulas fuper bacillum vo- 
Jutas effe dicit, non confutas, quo fa&to 


earum ordo, adeoque reruüum-.ipfarum fit - 


turbatus , fine culpa Mofis aut reliquorum | 
fcribarum S., qui curam colligendorum li- | 


brorum divinorum haberent. [41 primo 
quidem non negabo id, quod siMoNiUs con- 
tra CLERICUM, parum fübtiliter hoc negan- 
tem, inprimis urgebat ; (in Refponf. ad 
, Judicium Theol. Bat. pag. 96.) ipfam hy- 
pothefin ex arte critica profanorum libro- 
rum poffe etiam ad Crifin librorum S. trans- 


ferri. Quam 16616 vero, quamque accurate | 


hoc fiat, non alienum eft querere, neque 
pote 








Biblicarum non mutando. 409 


poteft fe siwoN1vs & qui ejus hypothefi fa- 
vent, huic difputationi fubtrahere. Prin. . 
cipio quidem non fatis mirari poffum srwo- 
NIUM ordinis turbati originem ex membranis 
non confutis derivare , cum tamen conce- 
dat, ipfam artem membranas confuendi an- 
tiquiffimis temporibus notam fuiffe, atque 
inter Judaeos in voluminibus Synagogicis 
obtinuiffe (in Refponf. ad Defenf. judicii 
p.152.) At enim vero id, quod omnium 
maxime probari debebat, libros olim in 
voluminibus vel confutis vel non confutis 
fcriptos fuiffe, tanquam rem certam & in- 
dubiam ponit: artis critiee periti , inquit, 
confentiunt. extiti[Je olim ejusmodi volumina. Cur 
non'nominavit quosdam? Equidem nullum 
novi, qui id dixerit, Sint quoque qui ita 
fentiant , an reCte propterea? s1MoNIUS 
quidem tot bibliothecarum diligentiffimus 
Ícrutatof, non invenit volumina , qus ex 
plaribus membranis iisque non confutis 
conftarent; indicaífet enim, quod alias in 
queftionibus criticis facere folet, loca ubi 
inveniantur & infpici poffint. Neque id 
mirum. Nam cum ufus commodior & faci- 
lior homines fine dubio docuerit membranas 
connectere, parum profecto credibile eft, 
hoc negle&tum effe in voluminibus longiori- . 
bus, five, quando complures membrane 
unum volumen integrum 6110676 debebant. 
lgitur 5180108 partim fine teftimoniis, par- 

s aum 


810 J. A.Dathe, de Ordine Pericoparun 


tim preter verifimilitudinem finxit, Judzeo 
extra som Synagoge libros S. membrani 
non confutis infcripfiffe. Argumentum vert 
pon contemnendum pro contraria fententic 
videtur fuppeditare, ordo conítans ὅς per- 
petuus, quem omnes, quantum fcio, MSS. 
Codices tenent in prophetis , qui minores 
vocari folent & in Pfalmis; varius contra & 
diverfus in prophetis majoribus & in Hagio- 
graphis. llli nimirum uni volumini inífcri- 
bebantur, ne fi finguli fingula volumina 
conílituerent , unus eorum , cum breviores 
plerisque fint, periret. Jefaie vero, Jere- 
mie & reliquorum vaticinia & fcripta, fola 
efficiunt volumina fatis prolixa , propterea 
etiam quisque eorum uno volumine compre- 
hendebatur. At enim vero, fi ex fingulis 
Joaembranis non confütis, unum tamen vo: 
Jumen efficientibus, quce eft 518011 fenten- 
118 , pericoparum trajectio. fuam habet ori- 
ginem , longe facilius ejusmodo confufio 
exiftere poterat in ordine, quo fe prophete 
minores nec non Pfalmi excipiunt, qualis 
revera deprehenditur. in prophetis majori 
.bus, cnm in aliis Codicibus Jeremiam Efaias, 
án aliis hic ilum fequatur. Ex quo recle, 
uti arbitror, colligitur, voluminum longio- 
rum membranas apud Judeos femper confu 
das fuifle. 
6 95. 


In controverfia que 3180 וט א‎ inter & 


CLE- 


Biblicarum non mutando.. 1 


CLERICUM agitata eíl fuper eadem illa quz 
fione , hic ilius hypothefin preter alia 
etiam ex Jeremie Cap. XXXVI. impugnavit, 
in quo narratur , Jojakimue regem volumeg 
illud , cui Jeremicz vaticinia infcripta erant, 
cibus ant quatuor paginis perleGtis fcalpello 
difcidifTe projeciffe in ignem. cLERiICUS 
ex hoc regis facto grgumentatus fuerat, 0 
volumen ilud ex quo regi prelectum fuit, 
diverüs Íchedulis iisque non confutis confti- 
tiflet, neon opus fuiffet fcalpello ad illud 
lcindendum , particulas voluminis potuiffe 
fingulas in ignem abjici; fed quopiam volu- 
men majus fuerit, quam quod totum come 
buri potuifTet , propterea in partes fecandum 
fuifle (in Judicio Tbeol. Bat. fuper Hift. 
Cri. p. 17e.) Ridet hanc argumentationem 
SIMoNIUS l. c. & negat, hoc regis confilium 
infecando volumine fuiffe, quod cr 9 
videbatur, ejus,enim in textu hebrzo nul- 
lum deprehendi indicium ; regem ira .com- 
motum membranas quasdam fcidiffe, parum 
facere -ad quzftionem ;prapofitam, qua Γᾶ» 
üone jpfum volumen fit.combuftum. ΜΙΝ 
quidem hic locus ita videtur effe compara. 
tus, ut.ex 60 fruftra 5180 זא‎ 8 
impugnerur., Nam íi verum eft, .quod ille 
afferit, membranas volumen unum efficien- 
tes, non femper confutas 6116 atque. tamen 
volumjnis nomine veniffe, uti. nos Zárum > 
vocamus , five (int folia ejus, complicata five 
| minus; 








412 J. A.Dathe, deOrdine Pericoparun 


minus; fieri potuit, ut illud Jeremie volt 
men confutum effet, fed nihil impedit, qu 
minus etiam membrane fingula fibi fuerin 
involute. Utroque modo poterant fcalpelk 
fecari & comburi. Sed ufus voluminis 
grandioris imprimis, incommodus, confufio 
Trembranarum metuenda ὧς vix vitanda . 
confuetudo Judeorum , volumina confuendi, 
ab ipfo 518 0 10א‎ conceffa, hec, uti ipfam 
hypothefin parum probabilem reddunt, ita 
neminem dubitare finunt , quin volumen 1]- 
lud, ex quo regi, [67618 fermones przle- 
gebantur, confutas habuerit membranas. 
Sed quoniam femel hujus loci mentionem 
injecimus , juvat. in gratiam S. literarum 
ftudioforum explicare, quaenam fint ille 
דלתות‎ que verf. 23. commemorantur , in- 
primis cum viderim hoc vocabulum ejusque 
fignificatum parum accurate à doctiffimis 
Criücis & interptetibus effe intellectum. 
HUBIGANTIUS quidem recte vocabulum he. 
breum vertit, paginas, fed quz ratio fit 
jlarum aginarum minus recte docuit. Ad. 
fcribam ipfa ejus verba, cum liber in pau- 
corum manibus verfetur. [τ vero habet ad | 
Ser. XXXVI: 23... ,, Nos paginas tres &9 fere 
» quatuer. Non tam difficile eft quam Edm. | 
, Calmeto videbatur, explicare quales es- 
, lent ile pagine. Nempe tales erant, | 
,כ‎ quales adhuc funt in membranis, que 
» appellantur Zolumima Synagoge, in quibus 
, Inem-| 


| 





Biblicarum non mutando. 512 


4. membrane confute func, non una fupra, 
,, altera infra alteram, quod fi effet, unam 
ונ‎ tantum paginam volumen háberet, cujus 
» initum 6116: in membrane fumma, finis 
», in infima, fed una membrana ex latere 
, alterius , quz leguntur volumine repli- 
41 cando, vel a dextra ad fini(tram, vel a 
,כ‎ linitra ad dextram, ita ut tot fint pagi- 
n2, quot fünt membrane." Quis non 
hus leCtis exiftimet, nusicANTIUM ex dili- 
genti Voluminum Synagogicorum infpetio- 
ne rationem τῶν ΠῚ 7 accurate explicaffe, 
Átque tamen falfa funt omnia, que füper 
115 dixit. lllud quidem verum eff, Judzos 
fingulas . membranas ex latere fingulorum 
neéctere. Sed falfum eft, unam membranam 
unam דלת‎ f. paginam efficere, five, quod 
idem eft, tot effe paginas, quot membra- 
ne. Nimirum lineas non per longitudinem 
totius membran: deducunt, fed in plures 
areas five columnas fingulas membranas di- 


vidunt, quas דְלְתות‎ Januas vocant, quod 


figuram famue referunt.  Poffis eas paginas , 
Vocare, uti BUBIGANTIUS fecit, nam optime 
refpondent paginis librórum quadratorum, 
Utrum certus fit τῶν רלתות‎ in quaque mem- 
brana numerus, an pro ejus longitudire 
variare poffit, nefcio. In duplici quidem . 
volumine Legis, quod in Bibliotheca noflra 
Academica fervatur, ternas effe fingularum 
Bibl. Hagane 6.11 1. — X | mem- 


114. J. A.Dathe, de Ordine Pericoparun 


membranarum רלתות‎ obfervavi. Sed qui 
plurés effe poffint, atque olim forfan plurt 
fueript , pro longitudine pergament vt 
linearum vel pro magnitudige literaru: 
nemo dubitet. Ex quo fequitur, longe pk 
res, effe mn?" f. paginas quam membranas 
tot nerppe quot cuique membrane pro eju 
capacitate infcribi poflugt. cf. nuxTonriv. 
in Inftitus. Epift, Hebr. p. 4. & scmwanzic 
de Orpamentis Libr. Vet. Difp. 115 p. t14 
apud quem ratio hujus fcripkure in figur: 
gri 106118 bene reprsfentatur. Eadem fer: 
גוס‎ EUBIGANTIO fentit Cel. veNEMA in Com. 
mentario ad ἢ. l. nominis rationem ex Ety. 
moJogia ilduftrans: ,, Vox DWY?*", inquit; 
, non pagiaas ne(lras aut quid. fimile, de 
, notat, quod volumen fuerit, fed fcbedas, 
que compaginate volumen con(tituebant, 
hac voce appellatas, quod inflar tabuls 
5 rum ver/atilum erant, qua continuo reci. 
,, procabantur in aperimmdo ὅς claudendo , qua- 
,, les fores vel tabule-januarum erant, hae 
, voce fignari folie , a radice דלה‎ cuju 
על‎ vis eft in reciprocatione , nune furfum nunc 
» deorfum fa&ta, qualis eft in ffrulis in שק‎ 
, teo, alternatim afcendentibus & defcer 
. . dentibus, cui eonvenit .דלה‎ " Sed hat 
nemini facile nifi Etymologiz valde fIudiofo 
probabuntur. Quid eft quod in fignificatiore 
iropica. fubílantivi explicanda ad prints 

| verbi 


Biblicarüm non mutando. ^ $15 


tebioriginem afcendamus, cüm ufus & con. 
ftetado fcribendi per illas '?11?1 hodienum 
iter Judeos obtinens, facillittam minime- 
qe coactam nominis rationem oftendat? 
Sed fatis de hoc loco & fortaffe plusquam 
fais, Veniamus ad aliud hypothefeos 8)» 
moniane figmentum. 6 | 


. 26. 

Non iniqua videri poteft poftulatio, ut, 
qui ordinem pericoparum biblicarum in re- 
bus hiftoricis inprimis & chronologicis mire 
turbatum dicant, unum faltem alterumque - 
codicem afferant, in quo vel iderm ille or- 
do, quem reftitutum cupiunt, in iisdem 
Mislocis, vel alius in aliis legatur. 4 
ha&enus ipfo kENNICOrTO fatente (cf. $. 91.) 
nulum idoneum exemplum ex Codd. MSS. 
Verri potuit , qug iíta traje&ionum fre- 
quentia probaretur. Atque tamen cut ab 
BU»1CANTIO, tum ab Anglo illo Do&tiffimo, 
um ab aliis viris deCtiffimis fupra laudatis, 
ἰός Codices collati funt, qui manifefta in. 
fignis antiquitatis indicia prie fe ferant, ex 
quibus etiam non exiguam variarum [66110- 
um copiam collegerunt, fed quoàd ordi- 
tiem fingalarum pericoparam nullum depre- 
henderunt diffenfum. — Igitur illa membra- 
Darum confufio in omnes Codd. qui quidem 
faperfünt, venerit neceffe eft, neque eam 
toritate Codd. reftitaendi fpes eft, nif 
Ite aliquis fomniet, futurum effe, ut ali- 

X2 quan- 


316 A.Dathe,de Ordine Pericoparumr 


quando Codices reperiantur, ex quibus ari 
tiquiffimus ille ordo revocari poffit. Expe 
&et ille tempus 1100 quo Critice Vet. Teft 
tanta lux orietur, nos jam utemur ea, quam: 
habemus. Hec vero ordinem, quo loci 
finguli librorum S. leguntur , minime tur- 
batum monítrat. Quam parum vero proba- 
bile eft, illas traje&tiones, quae olim in uno 
akeroque Codice admiffe dicantur, jam in 
omnes, qui quidem nobis fuperfunt, tran- 
0106. Trajectiones enim ille, que ex men- 
te SsIMONII & HARENBARGII adeo frequen- 
' tes funt , ab initio plurium Codicam fue- 
rint, neceíTe eft, ita ut unus his, fecundus 
alis, tertius denuo aliis effet corruptus. 
Nam cum illa membranarum confufiones 
vitio & negligentia librariorum 30101175 di- 
cantur , .non ftatim omnes unius Codicis, 
fed plurium effe potuerunt. Jam vero quis. 
non videt, preter omnem veri fpeciem fin- 
δὶ à SIMONIO & HARENBERGIO, hos libra-. 
riórum errores in compluribus Codicibus 
admiffos, a nemine effe notatos, quin po- 
tius tandem in uno Codice omnes conveniáfle, 
atque ex hoc noftros, quos habemus, Codi- 
ces effe defcriptos. Sed fortaffe funt, qui, 
ad conciliandam his figmentis aliquam veri 
fpeciem, dicant, non mirum videri debere - 
confenfum ilum Codicum noftrorum, qui | 
omnes ex uno fonte, ex recenfione Mafore- 
116% derjvati fint; hanc apud Judaeos tan- 
| 4 ג‎ 








Biblicarum non mutando, 417 


um effe auftoritatem eonfecutam, ut ad 
&momnes Codices fcriberent & corrigerent, 
$e ita eft.  Confentiunt Judeorum Codi- 
ἐς recentiores in le&ione quam Maforae 
legibus conformare folent. 560 fuperfunr ' 
Codices haud pauci, ifta Maforetharum re- 
00001086 antiquiores, tales funt HuBIGANTTIF 
Codd, Berolinenfis, Heimítadienfis, alii, 
qii, quanquam in locis fat multis a recepta 
ledione diffentiunt, quod ex correCtionibug 
tenatis recentiorum Judzorum intelligitur, 
tamen in 11115 pericopis, qu& de ordine fuy- 
[pete videntur , omni ex parte cum leCrione 
r&epta concordant. Et quid de onicENis 
G&wggoNYMI Codicibus, quid de Codice 
61 quo verfio Syriaca fatta eft, fentiendum? 
0006 hi qguoque iíta vitjofa confüfiong 
Medi fuerunt? | - | | 


. 847. 
δεὰ negabunt 7% qui hanc hypothefin 
defendunt, verfiones .antiquas pofle argu- 
mentum pro ordine perieoparum biblicarum 
fecepto fuppeditare, quippe qug manifefte 
$usmodi traje&£tiones prodant, quemadmo- 
w viris do&is dudum jam obfervatum fit. 
lranfpofitiones, inquit cuasrus (*), textuum 
qud attipeg, illam quidem in pofiremis | Exodi 
E capi- 
(*) In. Diff. de vitiis LXXoiral verf. illatis. 
Attulit ἢ. l. κεννισοττυς in Diff. ll. p. 333, 
cf, Editio paE1TINGER. Verf. gr. Tom. l. p. 173: 


X 3 





420 J. A. Dathe, de Ordine Pericoparum 


bendi fuper pellibus. Prswterea, cui non 
mirum videatur, quod ifta membrana taz- 
tum iflam hiftoriam caperet, nihilque con- 
tineret neque ex j»ce precedente, neque ex 
fequente. [ἢ illis quidem locis, qua Critici 
in libris profanis ex hac hypothefi emenda- 
runt, initium & finis produnt illam confu- 
fionem & conjecturam probabilem reddunt, 
Atque idem omnino fentiendum puto de 
Exodi Capite XVIII. cui locum fuum fupra 


jam $. 8. adverfus ΒΙΜΟΝΙΌΜ vindicavimus, = 


Cur vero s. R. HARENBERGIUs Caput ulti- 
mum Cantijci Cant. inter verf. 16. & 17. 
Capitis II. collocandum putet (in Meletem. 

ag. 217.) non poílum divinare. Ipfe novi 
-hujus ordinis rationem non reddidit, neque 
ego cum Viro Ingeniofiffimo de laude con- 
jectandi cupio decretare. ^ Multo autem 
magis rationi hujus hypothefeos adverfantur 


exempla a siMoNio l.c. allata, quz traje | 


&tiones funt paucorum tantum veríuum. v. c. 
Genef. XXl: verf. 3, 4, 5. quos ordine in- 
.verfo legendos dicit, nec non Exod. XXII: 
I-4. ubi commata verfus primi & tertii 
transponenda cenfet, Quse, ut & reliqui 
exempla, nec tamen 060 multa, quam 
aliena fint ab illa emendandi ratione Crii- 
corum , a siMONIO ad libros S. translata, 
. vix eget ulterjori demonfltratione atque jam 
ab aliis obfervatum eft. crL&nicus quidem 
(1. e, pag. 166.) boc notavit & po em 

| μ᾽ 








Biblicarum non mutando. 411 


sli , ad quod srwowivs in Refponfione 3 
CLERICO nihil regeffit, manifefto indicio, 
ei defuiffe exempla clariora & certiora ad 
hypothefin probandam , que ei tantum ex 
Analogia Critice profane 6% facre fubnata 
videtur. Mitto trajeCtiones eas verfuum 
Capitis primi & fecundi Genefeos , quos 
Anglus quidam ante aliquot annos exfculpfit 
ad ordinem planiorem & faciliorem hiftorig 
Mofaicz inferendum. Nefcio cui hypothefi 
conjecturas fuas fuperftruxit. Novi conatus 
hominis prorfus inutiles & temerarios tan- 
tum ex relatione s. 5 HARENBERGII (in 
Spicilegio pag. 293.) qui ordinefn illum ex 
ingenio fiétum a recepto plane diverfum 
(quem etiam exhibet) landat quidem , ut 
faciliorem & commodiorem , nec tamen 
admittendum aut praeferendum cenfet , 
propter confenfum antiquiffiporum inter- 
pretum in jectione recepta. — 
$. 29. 

Atque hzc quidem funt, qux. pro ordine 
pericoparum vulgato dicenda habui. 117- 
pothefis quam impugnavi, fateor, ita 7 
comparata, ut, nifi argumenta ejus paullo 
accuratius examinentur & ponderenuur , pla- 
cere poffit omnibus, qui Critice artis pra 
cepta & inftituta ad Vet. Teft. libros trans- 
ferri poífe concedant, Nam fi verum eft, 
libros S. eandem fortem fübiilfe , quam omnes 
libri antiqui, in iis nimirum defcribendis 

X varios 


422 J.A. Dathe, de Ordine Perícoparum 


varios commilTos effe feribarum ὧς librario- 
yam errores, negari non poteft, hujus ge- 
neris errores, qui in confufíione membrana- 
rum nonnunquam in libris .profanis ה‎ 
funt , in libris S. Vet. Teít. quoque potuiffe 
committi; atque adeo ordinem in rebus 
hiftoricis & chronologicis haud raro negle- 
Gum & connexionem fingularum pericopa- 
rum difficiliorem, movere fufpicionem, re 
vera illatos effe hujus generis errores libra-- 
riorum negligentia, Verum enimvero his 
omnibus conceffis nihil amplius probatur, 
quam, ut breviter dicam, bypoibefeos. po[Ji- 
biitas — Jam vero fi de probabilitate queritur, 
, magis verifimile videtur , libros S. 5% 
ab his quidem librariorum erroribus immu- 
nes manfiffe, atque hoc eft, quod inprimis 
δ. 10-22. probare ftudui. Porro, fi modum 
G rationem examinamus, quo tfaje&tiones . 
ile fa&t perhibentur, nihil afferri intelli-- 
gitur, quo ex hiftoria probentur, quod ta-- 
men in quaftione, de eo quod fa&tum fit, - 
fieti debet; de quo indea $ 23. di&um eft. 
Judicent igitur le&ores, an temere negarim - 
"ufum partis hujus Critice conjecturalis in - 
Critica Vet. Tel. Mihi quidem ifta virorum | 
doctorum in defendenda hypothefi , perti- - 
Πᾶσα, ex eo inprimis venire videtur, quod - 
emnia Criticorum inítituta ad Criticam 6 
Teft. translata cupiant, neque mernineritt, 
Criticos in emendatidis libris. profatiis , non | 
tu - fempet 


Biblicarum non mutando. 58 


femper omnia artis fuse fubfidia afferre ; fed 
ea tantum qua contextus , quem ad Critice 
regulas examinant, requirit. Multi vero 
fuperfunt ex antiquitate libri, in quibus 1- 
lius generis emendationes neceffarie non 
fuerunt, Quid igitur impedit, quo minus 
& libri S. Vet. Teft. eis non indigeant? 
Qaam male agitur cum zgroto, quem me- 
dicus morbo laborare fufpicatur, a quo ta- 
men affectus non eft! Neque minus nocent 
fufpiciones iftorum Criticorum , qui cor- 
ruptiones librorum 8. querunt, ubi nulle 
funt. Optabile igitur eft, ut munus Crifeos 
in Vet Teft. libris exercendz fufpiciant, 
non qui ingenii fui tantum fpecimina edere 
velint, fed quia preceptis ex exercitatione 
fang & modeíte Critice probe inftru&i, 
preftantiffimz artis ufum ad libros Vet. Teft. 
transferre recte didicerunr. 


11. 


406 11. C. Fueflini, Vita. 


mihi cognomen erat, Caftalionem ג[6סטי‎ 
taret, quod ego nomen audiens, à Mufa- 
rum fonte Caftalio derivatum, adamavi, 
atque amplexus fum , meque omiíffo dein- 
ceps Caítellionis nomine patrio Caftalio- 
nem appellavi. Quin etiam hoc idem 
s nomen primis mei prodromi litteris pri- 
“ὁ morum verfuum confignavi, videlicet ut 
, effet infignior etiam ad pofteros mea fu- 
₪ perbia. Eram enim, fi Mufis placet, 
» Poéta, & grece plane levitatis, Mufo 
ו‎ patagus, " hoc eft Praelector poematum 
fuorum, Poftea tamen confilium mutavit, 
huic vanitati valedicens, de quo ipfe fcri- 
bit: 4 deinceps omiffa illa gloriola graeca, 
» nactus, quam fepe optavi, occafionem - 
, mutandi, patrio me nomine Caftellionem 
על‎ appellari cupia. " Non negat ab adver- 
farüs hoc fibi exprobratum fuifle, fed adji- 
cit hoc etiam fibi anfam prabuiffe, in fefe 
defcendendi & confilii mutandi; feque 8115 
exemplo proponit, ut difcant, illum, qui 
fe extollat, cafui propiorem effe. Non du- 
bito, quin cafüm vocet, quod Genevz rude 
donatus, & aliquot annis cum paupertate 
confli£tatus fuerit. Recentiores fcriptores 
mutationem confilii ejus aut non animadver- 
terunt, aut prorfus ignorarunt. RICHARDUS 
SIMONIUS & complures alii, qui poft hunc 
fcripfere, Caftalionis nomine illum femper 
in 


Sebafliani Caftellionis. 1 24 


lites cum Viris celeberrimis JOA. CALYINO 
& THEODORO BEzA habitas hodie adhuc ce- 
lbratur. Lites he ideo alicujus momenti 
funt, quia factio Zirminianorum in Hollandia 
poftea ex illis, fi non nata, attamen aucta 
efe videtur. Arminiani enim libros Caftel- 
lionis non folum legere, fed etiam in lucem 
produxere, PETRUS BAYLIUS , hiftoricus ὅς 
Criticus noftri feculi celebratiffimus in Diftio- 
πα סט‎ fingulari capite vitam Caftellionis 
perferipfit, ita tamen ; ut illud illuftrari, 
tmendari, & augeri poffit, Hocce munus 
in me fufcepi. A nomine incipiam. In libris 
Primum a fe editis Caffalienis nomen pro Ca- 
Üelione affumfit. Qui hodie de illo fcri- 
but, prius pofteriori preponunt; aut 
urmque fcriptis fuis inferunt, Caftalio , 
qi etiam Caffellio dictus eft, litteris man- 
dites. Sed verum ejus nomen Caflellio 
fit; in Gallia enim ortus fuit & Gallice 
(nfleillon dictus eft. Rationem, cur Cafta. 
lionis nomen fufceperit, poftea vero iterum 
muaverit, in defenfione ad auGorem libri, cui 
Tnlus eft, Calumnie Nebulenis (*) ipfe ex. 
pmt, his quidem verbis: ,, Lugduni cum 
» legerem adolefcens accKlit, ut me qui« 
» dam errore nominis pro Caftellione, quod 

, mihi 


(*) vide Scripta fele&a &P rariffima Sebafliami Ca- 
flellionis. p. 383. | 


4358]. C. Fuellini, Vita 


dedit, adeo ut quamprimum inclaruerit, 
verfus Grecos & Latinos fecerit inque ii$ 
poftea libros exaraverit, qui elegantes ar- 
que venuíli habiti funt. Ex quo intelligi 

oteft, quod Poétas in juventute diligenter 
legerit atque didicerit.  THEODORUS + 
ZA, quamvis inimicus ejas effet & inimice 
de illo fcriberet, vite tamen genus & ftu 
diorum rationem in ita Joannis Caloini a fe 
fa&ta paucis verbis complexus eft, dicens: 
erat quadam ταπεινοφροσύνης fpecie ineptilfi- 
me ambitiofus ac plane ex illorum genere, 
quos Greci ἰδιογνωμονας (*) appellant. Quod 
vir ille alias preclarus in vitio ponit, ego 


in laudem traho, fuit humilis, hoc eft, ani- 


mo demiífo, quo fenfu Seneca dixit, virtu 
debet humilis effe. Preterea ἰδιογνώμων fuit, 
quod hi effe volunt, qui a Spiritu 6000 
efle videri cupiunt. Ego vero interpretor: 
évrodidaxroy, quia proprio ingenio excitatus 
multa didicit, nam a bonis praeceptoribus 
inftrui tum temporis rarum fuit. Silentio 
praetereundum non eft , quod linguz hebraice 
peritus fuerit,eamque peritiam ad Sacra Biblia 
traducenda & explicanda impenderit, Fui 
autem diligens & aífiduus Sacrarum litte- 


rarum le&or ὧς perícrutator, uti iple 1 
dde 


(*) Ἰδογνώμαν apud Grzcos eft is, qui ipfe 0. 
fapit & in fententia pertinaciter permart, - 


quod quidem in bonam partem interpretor. 





Sebaftiani Caftellionis. 329 


defenfione (*) fcripfit: ,, Sciunt , qui me 
» norunt, Sacrarum litterarum ftudium a 
» me femper tanti fuiffe habitum , ut cetera 
» ftudia cum hoc collata apud me vilefcant, 
» «& huic ancillari debere videantur, ficuti- 
» revera debent. " Hoc ftudium ipfuni 
pertraxiffe videtur , ut fe ab Ecclefia Ro- 
maha fegregaverit & ad Reformatores ap- 
plicaverit. | 
$ 8: 


Anno S. MDXL. Calvinum quafivit , 1- 
lumque Zfrgentorati invenit. Vir hic de Re- 
ligione reformata bene meritus anno fuüpe- 
rore ob difciplinam Ecclefiafticam , quam 
introducere inftituit , Geneva pulfus Argen- 
toratur conceffit, ibique in fumma celebri- 
tate vixi. Multi ob Religionem ex Gállia 
profugi, multi quoque Eruditi δα illum fe 
contulerunt. Fama hujus viri etiam Caftel- 
lonem Argentoratum pellexiffe videtur. 
Annos XXV. natus ad illum venit & aliquan- 
tum temporis domi ejus commoratus eft, 
ita fe gerens, ut Calvinus ipfum in amici- 
. tiam acceperit, camque Anno MDXLI. 
fumma cum gloria Genevam — revocatus, 
quafi triumphans in hanc urbem rediiffet,, 
Caftellioni perfuaferit, ut Rectoris munus in 

Bibl. Hagaue Cl. 111. F. II. Y — fchola 


(*) P. 391. 


.330 1 C. Fuellini , Vita 


fchola Genevenfi fufciperet , qua in re ipfi 
morem 26010. Uterque igitur Genevam 
venit, munere fuo preclare fungens. —Cal- 
vinus reformationis laude non folum Gal- 
liam, fed totam Europam implevit. Sed 
hec amicitia non diuturna fuit, quia Calvi- - 
no non conveniebat cum Caftellione; nam 
quz hicfecit, non omnia illi probata funt & - 
Caftellioni nonnulla difplicebant in Refor- 
matore, Ex hoc inimicitize nate funt, que | 
Caftellionem anno MDXLIV. Geneva expu- 
lerunt, & ab hoc tempore tantum aucte |. 
fuere, ut bellum atrociffimum inter hos vi- 
105 pepererint, cui Beza fe admifcuit, qui 
a partibus Calyini contra Caftellionem ftetit. 
Caítellio, Geneva reliCta, Bafileam profectus 
eft, ubi aliquot annis fine munere publico 
vivens, Typographisque tantum corrigendo 
inferviens, parco & tenui victu ufus eft. 
Nefcio, an Genevae vel hic loci matrimo- 
nium iniverit; hoc conftat, quod Bafilee 
liberos alere debuerit, & quod zgre tantum 
comparaverit ,' quantum ad 1llos alendos fa- 
» tis effet. 


$$ + 


Antequam ad ea veniam , >טף‎ 8 
egerit, dicendum erit, quomodo Genevam 
reliquerit , & a Calvino difcefferit ; res 


enim non ab omnibus eodem modo narratur. 
Alu 





Sebaftiani Caftellionis. 4241 
Ali illum officium fponte fua depofuiffe, 


 adiiaSenatu demiffum fuiffe fcribunt. Omnes 


hoc conveniunt , quod -diffenfio inter‏ ממ 
ipfum 66 Calvinum orta fit. Sed cauíam .‏ 
diffenfionis non.aperiunt; hanc igitur perfe-‏ 
quar, & quantum potero, in claram lucem‏ 
protraham. |. Uti dictum eft, ab initio con-‏ 
uoverfia non tam concitata fuit. Caftellio‏ 
loco ceífit, Calvinus ipfi Teftimonjum ex-‏ 
hibut, quod opus habuit, quo alibi ali-‏ 
mentum inveniret. Hoc Teftimonium Ca-‏ 
flellio in. fui defenfione (*) refert, in quo‏ 
iner alia hec fcripta erant. ,, Ne quis‏ 
igitur illud quidpiam caufze elfe fufpice-‏ » 
ur, cur a nobis difcedat Sebaftianus,‏ » 
»loc, quocunque venerit, teftatum effe‏ 
volumus. Schole miniíterio fponte fefe‏ » 
abdicavit. In eo ita fe gefferat, ut facro‏ » 
Ininifterio dignum judicareínus. Quo mi-‏ » 
»nus autem receptus fuerit, (in munus‏ 
paftorale) non aliqua vite macula, non‏ » 
impium aliquod in fidei noftre capitibus‏ » 
dogma, fed hzc una, quam expofuimus,‏ » 
hzc caufa fuerit,‏ קט " caufa obflitit.‏ » 
Caftellio ipfe declarat, Poftquam oftendis-‏ 
fet, hoc teftimonium fibi adhuc in manibus‏ 
effe, feque illud multis honeftis viris com-‏ 
monftraffe, hzc addit. ,, In eo teftimonio‏ 
tu teftaris , mihi a vobis difcedendi unam‏ » 

Y22 . ,cau 


(*) f. 381. 


- e 


33? J. C. Fueflini, Vita 


caufam fuiffe, difcordiam illam de Car 
tico Canticorum, & de interpretation 
tua Capitis fidei de Chrifti difcenfu : 
 Infetos. " Una hzc caufa duo compl 
&itur capita. Alterum eft Caflellionis fet 
tentia de Cantico Canticorum , qui Calvin 
non probabatur; Interpretatio Calvini c 
defcenfu Chrifti ad inferos, a qua abhorru 
Caftellio, fuit alterum. — Calvinus, uti it 
telleximus, primum placido & fedato anim 
de hac controverfia fcripfit, quod ann 
MDXLIV. fa&ctum εἴ. Poftea litibus inte 
eos crefcentibus Beza fe immifcuit, qui ir 
commotus acerbius de illo locutus eft. He 
enim in víta Tob. Calvini , quam concinni 
vit, leguntur: (*) ,, indignatus, quod ₪ 
, ineptias in Gallica N- Teftamenti verfion 
Calvino non probaffet, eo usque effer 
buit, ut exotica quzdam docere non c 
tentus, palam etiam Canticum Salomo 
, tanquam impuram ὧς obícoenam Can 
, nem ex Canone expungi juberet, 1 
» pugnantes Miniftros atrociffimis convi 
, profcinderet. Id illi vero fibi non fer 
, dum merito rati, hominem ad Sena 
,» vocant, Ubi pridie Calendas Junii 
, tientiffime auditus, cognitaque caufa 
» lumnige damnatus, ex urbe 64060616 ( 
fus eít. " 








)*( ad annum commemoratur. 


Sebafliani Caflellionis. 322 


6. 5. 


Beza hic nove caufe mentionem injicit, 
que omnium prima ὧς totius diflenfionis 
fomes haberi poteft.  Iíta vero hec elit: 
Caftellio verfioneni N. Teftamenti Gallicam 
facere inflituit , quz Calvino non accepta 
complacitaque fuit, hinc ejus incanduit ira, 
& animus a Reformatore averfus fuit. De 
ftudio illius facras litteras convertendi, & 
quanta bela ex lioc nata fint, poftea age- 
mus. 1106 mon poilumus praeterire , quin 
hoc loco commemoremus , quid Sponiu;, 
qui Hifloriam Genevenfem edidit, de hujus 
diffenfionis initio referat. Is ait )* ( ,, Cum 
» de Cantico Salomonis & Miniftrorum do- 
» &rina de defcenfu Chrifli aliter fentiret, 
» quam ipfi, a Confiftorio reprehenfus , 
,MMiniílros arrogantie , impatientig & 
, aliorum eriminum infimulavit: Hoc Sena- 
» tui improbatum fuit, illumque rude do- 
נטגם ,פע‎ " Quse omnia fi recte expenda- 
mus, ex his, que Calvinus fecit, quadam 
animi zequitas confpicitur. Homini a Ma. 
giílratu rude donato non datur Teftimo- 
nium , multo minus culpa ejus minuitur. Aft 
Calvinus utrumque fecir. Caftellioni Tefti- 
| ᾿ monium 

(*) Hifloire de Geneve T. IL. p. 40. 

Ya 


534 J € Fuellini , Vita 


monium laudabile exhibuit, & culpam ejus - 
non minuit, fed prorfus diffimulavit, nihil 
de injuriis "miniflrris factis, nihil de Magi-- 
ftratu injurias illas cognofcente ὧς autori 
earum poenam inferente commemorat. [τὰ 
placatis animis a fe invicem difceffiffe vi. 
dentur. Attamen an animi vere confpira-- 
verint, dubitandum eft. | 


. 6 


Calvinus doctrinam fuam de predeftina- 
tione & libero arbitrio magis magisque in 
lucem proferre , atque exornare nifus eft. 
In utroque capite ab ipfo diffenfit Caftellio, 
eique longe alia comprobata fuere. Calvini 
fcripta ἃ multis 1663 & cum aflenfione ac- 
cepta fuere, qua re Caftellio offenfus fuit, 
& ea acerbe perítringere coepit, quod 
quidem ab initio in circulis factum eft, fed 
Calvini ad aures pervenit. "'Fandem illa 
publice vellicavit, ut amplius celari non 
potuerit, & Calvini amici profeffi fint, 
Caftellionem Patrono. & Benefactori fuo 
conviciari, ex quo odium Calvini ergo Ca- 
ftellionem natüm eft atrociffimum & bel 
lum, quod Religione atque Reipublice fu- 
neftum fuit. Quamvis in principio fortunt 
& hominum favor in partem Calvini incli- 
narent, attamen fequenti tempore ab ipfo 

aver(i 





Sebafliani Caftellionis. ^ 5 


iverfi funt δὲ adverfarii excitati fuere, qui 
rem non fine tumultu tractavere. Sed de 
hoc nondum loquendi tempus eft. 


$ 7 

Priusquam huc devenio, aliquid de Canti- 
60 Salomonis & deícenfu Chrifti ad inferos 
dicendum eft, hocqué nobis illuftrandum, 
Caftellio paucis poft annis verfionem -1זג|‎ 
nam Bibliorum accuravit, in qua Cantioni 
Salomonez locum debitum tribuit, in c&- 
teris libris adjecit animadverfiones , in hunc 
nullas. Amor hujus eft indolis, ut illu(tra- 
ri non debeat, qui in hoc libro ita loquens - 
introducitur, ut intelligi poffit, five fenfus 
naturalis , five Myfticus fit. Amor fuas 
habet venuftates etiam in vocibus, quibué 
utitur, qui a latinis Diminutiva dicuntur. 
Tibullus, Catullus aliique 2088, 40] res 
amatorias ícripfere , — hifce formulis ufi 
funt, ὅς Caftellio in hac verfione illos imi- 
tatus eít. Scribit e. ₪. Lepidas babes inter 
inaures genulas. . O Te formofam columbinis. 
ocellis. 415! sernantem mo[irum lehulum. ב‎ 
flellio, hoc non contra regulas hermeneu- 
ticas fcriptum, fed argumento libri con- 
veniens eíle putavit. Αἴ alii aliter fenfe- 
runt, & ex hoc occafionem arripuere to- 
tam veríionem fpernendi atque contumelio- 
fe de illa loquendi, dicentes: Caftellionem 
Y 4 verfio- 


336 — ] C. Fuéflini, Vita - 


verfionem fuam venuftatibus Catulli exor- 
naffe.  Defcenfus Chrifli ad inferos anfam de- 
dit, aliam accufationem conua illum infti- 
tuendi. Calvinus hunc articulum fidei ita 
intellexit, & in inflitutione Religionis Cbri- 
fliane (*) explicavit: animam Chrifti poft 
mortem adhuc atrociffimis angoribus in 
averno difcruciatam fuiffe. | Atrocitatem 
peccati & ponas, que merito illud fequun- 
tur, ita expofuit, ut audientibus horrore 
& metu membra folverentur. Chriftus reo- 
rum vicem fubiit, & ex mente Calvini 
etam angoribus avernalibus cruciatus fuit, 
quibus homines in inferno conflituti tor- 
quentur; quod adverfarii ejus ita interpre- 
tati funt, ac fi Soteri noftro defperationem 
adfcripferit. Ipfe conqueritur , Calumniam du- 
rius exagitant, me defperationem ad[cripfife Fi-— 

lio Dei, que fidei contraria fit. Quamvis ita 
quercretur, accufatio tamen in libros con- 
uoverfiarum irrepfit & centies repetita fuit. 
Seculo fequenti , Paftor, Religione reforma- 
t€ addictus, in 7»ggiir a Magiftratu Catholi- 
60 a munere remotus & in periculo ac ti- 
more verfabatur, ne capitis damnaretur, 
quia Chriftum tantum angorem fuftinuiffe 
ro concione dixerat. An accufatio preter 
eges inflituta fuerit, vel concionator Cal. 
vini doctrinam non recte perceperit, o. 
| . Quo. 


.' )*( 1.1 ἔς 16, 


Sebaftiani Caftellionis. 427 


Quocunque modo fe res habeat, tantum 
fupplicium non meruit. 


6 8. 


Uti ex narratione Beze intelligimus, Ca- 
fiellio anno MDXLIT. cum adhuc Geneve 
ageret, Verfionem Bibliorum facere ince- 
םוק‎ Simul ea Gallice ὧς Latine verte- 
re inftitut. — Beza in cita Calvini (*) ver- 
fionis Gallice novi Teftamenti mentionem 
inecit. Cum Cafítellio anno MDLI. verfio- 
nem Bibliorum latinarh 2416 publicaret, 
Novum Teftamentum feparatim editum eft; 
num illud Gallice fimul ediderit, non con- 
fta. Beza refert, Calvinum hanc verfíio- 
nem, cum Caítellio adhuc Geneve mora- 
retur, manibus traCtaffe & perluftraffe, in- 
eptiasque in ea, ut ille fcribit, obfervaffe, - 
que ipfi probari non potuerint. He inep- 
uin eo confiftebant, quod genus dicendi 
Hebreorum in verfione fuà neglexerit, & 
pure Gallice. lingue  conformiter fe ex- 
prefferit. Deinde quod novis vocibus a fe 
fa&is ufus fuerit. Hoc ipfi crimini daba- 
tur, cum fine culpa fuerit. Si voces funt 
ionez ἃς rem reCte exprimant, res bene 
fe habet. ^ Beza illum preterea accufat, 


d 
(91 « ₪ 
. Y 5 | 


33 .] C. Fueflini, Vita 


uod éxotica quedam, ut ait, docere conatus fit. 
Ouenam ila fuerint, queque paradoxa 
complexus fit, non addit. on dubito, 
uin doCtrine fuerint, doé&trinis Geneven- 
um contrarie. Illorum placita fuere: Deu: 

quosdam bomines mera fua gratia preter. illorum‏ ו 
merita elegit, &$ bomines vi agendi propria mi‏ 
bil boni patrare po[Junt. 116 erant tum tem.‏ 
poris ftatuta mellita, & animos Geneven-‏ 
fium mulcentia; qui: hifce obloquebatur,‏ 
vel in hisfententiis aliquid mutabat , easque‏ 
extenuabat , is exotica docere dicebatur.‏ 
Ex his conjicio, Caftellionem jam tum ani-‏ 
mum a Calvini doctrina averfum habuiffe,‏ 
uem poftea in fcripus fuis aperuit. Me‏ 

. ius fuiffet, Calvinum Caftellionemque nun- 
quam fuiffe unà, forte hoftes non tam atro- 
ces fa&li effent, fi nunquam fuiffent amici- 
tia conjuncti.  Conjectura hsec animum 
meum occupat. Cum Caftellio ad Calvinum 
Argentoratum veniffet, eum illius placita 
vilia habuiffe & multa per jocum ludum- 
que contra illa propofuiffe , nam Calvini 
ira poftea erga eum incenfa fuit, illi expro- 
bravit )*(: ,, per me fepulta maneant tui 
, flagitia, nifi quod unum breviter coram 
» Deo teftari licet, atque opere pretium 
τ 61; cum te domi mee aluerim, me mi 
um 


(*) In libro, qui infcriptus eft: Calumnie Neh 
nis p. 114. vide Caflellionis defenfionem. p. 319. 











Sebaftiani Caftellionis. 339 


»,lum unquam vidiffe magis fuperbum, 
, vel magis perfidum , vel humanitatis ex- 
τ pertem. Qui te ὅς impoftorem ὅς Cy- 
,nice impudentie deditum, ἄς fcurram 
τ ex profeffo pietati oblaterantem non agno- 
» fcunt, nil prorfus judicant." 


6 9. | 


Caftellio Geneva Bafileam migravit. Sine 
dubio Typographi in hac urbe florentes il- 
lum huc pellexere. Ab his duplicem quz- 
ftum facere potuit. Primo ipfis opera fuà 
venditavit, dein correCtoris labore perfun- 
Gas eft, quo fe fuosque fuftentavi. Nam 
primo fine munere atque ftipendio hic fuit, 
in Libello, quem Caflellionis defenfionem. in- 
fcripfit, aliquid de paupertate atque occu- 
pationibus fuis prodidit (*), quod totum 
exfcribam , quia Hiftoriam illius illuftrat : 
, Eram proximis annis, ait, quibus tu mé 
,, furatum ligna dicis, in ea paupertate, in 
» quam linguarum veftrarum virulentia con- 
וע‎ je&um fciunt omnes , & verfabar in eis 
ו‎ Bibliorum tranflationibus, 408 mihi eo- 
, rum odium & invidiam conciliarunt , quo» 
, rum amorem debebant. Sic nimirum fo» 
,let mundus beneficia remunerari. In 0 
» ftudio cum ita totus effem, ut vel men- 

| | 00 ,, dicare 
:)*( 316. 


340 .]. C. Fueflini, Vita 


,, dicare mallem quam defiflere, & in rip 
,כ‎ Rheni habitarem,  capiebam interdun 
» [ubcefivis horis harpagone ligna , qua 
»; folet, dum exundat Rhenus, fecum rapta 
» devehere; quibus domum fíeam calefa- 
» Cerem; hoc in furtum interpretaris. " 
In quibus verbis tria notatu digna reperiun- 
tur. Primo Calvini 6% Calvinianorum lin- 
gus virulentiam fibi nocuiffe, queritur: de- 
inde paupertatis fus imaginem proponit, 
qa quidem a ftudio Biblia. transferendi ab- 
trahi non potuit: tandem translationis ini- 
tium Geneva fecit, quod odii & inimicide 
Calvini erga ipfum caufa fuit, qui cum in- 
161186166 ipfum Bafilez pergere in verfione 
Bibliorum adornanda , etiam hic illám laces-- 
fivit & accufationibus fuis perfecutus eft. 
Quod paupertatem fpectat in epiftola dedi. 
catoria, ad Bonifacium zmerbacbium Ícripta, 
bonitatem Dei przdicat, qui fe fuosque in 
regione peregrina fine opibus & reditibus 
fuo tantum labore ὧς induftria alat, ex hoc- 
que colligit, labores fuos Deo gratos efle, 
eque excitat ad perfeverandum in induftria 
Íua. Hoc anpo MDXLVII. fcrisfit, quo 
jam aliqua opufcula in lucem emiferat, ex 
, guo conjicio, Joannem Oporinum , qui ope- 
rum ejus imprefTor fuit, pro labore pecu- 
nia data fo]viffe tantum, quo domum fuam 
nutrire potuerit, Hoc agnofcit Caftellio n 
Deli 


Sebaftiani Caftellionis: 1 


neficium Dei, proque eo illum laudat. 
Quod aliquis dixit, ) * ( Caftellionem juven- 
tutem inftttuendo & in przdio fuo füburbano 
laborando panem lucratum effe, non totum 
verum effe videtur, nam quis ipfi pecuniam 
credidiffet ad predium emendum, & ex illo 
lucrum faciendum? Juventute vero forman- 
da atque bonis litteris inftituenda occupatus 
fut. In dedicatione illa Bafilii Mmerbacbii 
mentionem faeit, quem puerum pater Boni- 
facius domi ejus atque menfa collocavit, 
400. litteris erudiretur. Bonis litteris, in- 
quit, Caftellio , omni opere & diligentia 
operam do easque aliis commendare nunquam 
omitto. .Odas quasdam [1289101635 latine 
12625 & puris verfibus redditas eidem Boni- 
fatio! dmerbacbio dedicaverat , qua in de- 
dicatione opere fuz rationem dat ; id fe 
feciffe dicens, quo qui Latinam linguam 
amant, amavere autem illam tum temporis 
plurím1, excitarentur ad verbum Dei dili- 
gentius legendum, fi pura genuinaque Latini- 
tate propofitum haberent. .Hec mens, hic 
kopus ejus fuit in verfione Bibliorum 
facienda , & in fcriptis fuis omnibus veram 
Religionem confirmandi & timorem Dei in 
multorum animis excitandi. Ita pro publicis 
commodis fudavit , cognitionem &  peri- 
tiam fuam lingue Latine impendens, quo 

vere 

(*) Sammartb. Elogierum Libr. II. p. 126. 


242 J. C. Fueflini, Vita 


verbum Dei & boni commentárii ad illud 
explicandum facti, latinius exhiberentur, 
& a pluribus legerentur, quam hacenu: 
factum fuerat. 

10. 


Anno MDXLII. »ERNHARDINUS OCHINUS 
religionis caufa patria relicta Genevam ve: 
nit, & uti videtur, Commentarium: in Epife- 
lam ad Romanos jam jam fa&um fecum attu- 
lit. Caftellio hunc ex Italica lingua in Lati- 
nam tranílulit , quam translationem poftea 
Auguíte "Vindelicorum Philippus Ulbaftus 
typis expreífit, cujus Titulus eft: Bersm 
dini Ocbini Senenfis Expofitio Epiflole Divi Paul 
4d Romanos, de ltalico in latimum | translata. 
Pollfationem habet libellus, "Typographi 
nomine fcriptam , qua translatoris operam 
. laudat, queque digna eft , ut legatur: ,, No- 
99 loteignorare, inquit Au&or, pie le&tor! 
ג‎ has expofitiones ab Ochino primum 14- 
9» tine Ícriptas non fuiffe fed Italice; dein- 
» de ab erudito atque pio quodam Viro 
ופ‎ launiffime redditas, qui ,elegantie ftudio 
» Scripture fepe phrafes Latino induens 
» habitu, Theologis rem obícuram fecit, 
» adeoque in Pauli fenfu nec veterem nec. | 
, Érasmicam translaüonem , fed, ut be- 
,» ne Graecus fuam quandam peculiarem 
,, interpretandi rationem fecutus eft. Quam 

\ 33 gos 





Sebaftiani Caftellionis. 343 


» nos ab initio Pauline phrafi affueti confa- 
lere volentes, necquicquam mutare 60- 
, nati fuimus. Nam paululum progretli 
5 animadvertimus , illam translationis va- 
 riationem non fine fingulari confilio fu. 
,., áceptam fuiffe, tum Theologie candidatis 
,, 8 linguarum ftudio non abhorrentibus 
, minime inutilem futuram. "Taceo , quod 
.» ipfius Ochini narrandi modus prohibebat, 
, Cerup addictum effe translationi : quare 
» pie lector! Te etiam atque etiam hor- 
, tor, ne fermonis puritate , qna te invi- 
,, tare debebat, offenfus, a rei tam pra- 
, clare lectione abhorreas."  Caftellio ma- 
gni fecic Ochinum, pluraque poftea ejus 
opufcula latine reddidit , quod inimicorum 
odium in ipfum magis conflavit, de quo 
poftea. ' 
δ. 1. 


Viro rei Scholaftica ;peritiffimo cura 
cordique fuit juventurem re&te formandi, 
eique veram genuipam virtutis ὡς .pieta- 
tis imaginem imprimendi ftudium, quo con- 
filio Dialogorum Sacrerum Libros IV. זס)‎ 
qui vulgo noti funt, & hodie adhuc puero- 
rum manibus tra&tantur.  Hiftorias V. & 
N. Teftamenti, quae alicujus momenti funt, 
hifce dialogis complexus eft, & ira concin- 
navit, ut juventus & Latinam linguam, > 

רשו | 


$44 41. C. Fueflini, Vita 

jetatem ex iis di(ceret. josiAs sIMLERUS 
In Bibliotheca Gesneri laudat eos , his quidem 
verbis. ,, SEBASTIANUS CASTELLIO Ícriplit 
, Dialogos facros, quibus קז‎ tum 
, veteris, quam novi Teftament hiftoriz 
; tam eleganter tenellz etati proponuntur, 
, ut nihil ad pietatis ac lingue eadem 
. ,, Opera perdifcende rationem parari ac 
.» commodatius poffe videatur. "  Agjici 
vir laudatus. ,, Joannes Oporittus excudit 
.., primum Bafilee anno MDXLV. ἃ 
» MDXLVIII. poftremo MDLTI. ab au&ore 
, recognitos, & magna 3606011086 80005 
Poftea innumerz libelli editiones fa&te funt. 
Poftreme funt de Annis MDCCXLIX. & 
MDCCLVI. 

$. 12. 


Eodem anno MDXL V. Caftellio duo: 
libros vulgavit. Primus fuit 7onas Prophet 
beroico carmine defcriptus. Secundus este ^ 
id efb, Vita Joannis Baptifle Greco carmi 
beroico reddita. Huic titulo adje&tum el 
ut lingue Grece £9 pietatis ex. equo Studi 
nibil po[fit effe le&u jucundius. — Confilium 
au&toris fuit, ut juventutem litterarum ftudiis. 
incumbentem ab “οποίος atque Tragoediarum. 
Sephoclearum 1661006 abftraheret, & ad lir. 
£uas e fcriptis fuis difcendas impellere. 
uod confillum animo ipfius vehement! 
.. 1n. 








Sebaftiarii: Caffellionis, - 345 


hheüt, nam illud.in alils quoque fcriptis 
prodidit. An 76616 factum fuerit, quod fecum 
cnfituit? an poerata ejus verfibüs Virgi- 
lanis & Sophocleis comparari potuerint ? 
de hae te non judicabo, fed leCtores adju- 
rabo, ut ipfi judicium ferre poffint. Exem« 
jun e Jona fürham , in quo legitur: 


Parce bomines imitari velle, faluteni . 
Defperando., quafi fit debilis omnipotentis 
«Τα. tel fummi clementia perdita coeli. 
Defperent alii , qui turpia facia catenant , 
Icuroi in terras, vita coeleflis inanes. 
Non ego , qui didici medio difcrimine rerum 
dTe, fumme Pafer ! pendere, tuumque manere 
Auxilium , a noftris nunquam fruftrate vecatus , 
liuic ades , 65 merfis fer epem miti[Jime rebus , 
Perdere tu folus , folus fervare potent e;. 


Utrumque libellum . Bartbólorneo  Argenterio, 
600100 Italo, qui de Galeno bene meritus 
e, & Florertiz.,.uti videtur, domum ἢᾶ- 
üit, dedicavit , cujus dedicationis initium eft ; 


Mitio tibi Soham ; qui tetrd pifcis ab alvo 
Poft triduum: rediit lumen in etbercum., 

δὲς etiam. efus facio cotamine mortis 

| In vitam rediit Patre oolente 026005 = 

Vida jaces ο Mors , vittori redde jubenti - 
Corpora, qu longa condita noe premis, 


Bü. Hasane C. III. F.M. — Z + 


,.,ξ ]. C. Fueflini, Vita 


δ. σῷ. . | 
artum Caftellionis opus fuit: Mofís in-- 
flitutio Reipublice Greco -Jatina, ex Sfofepbo in 
gratiam puerorum decerpta, ut mon. folum. Gre- 
cam, cerum; etiam Latinam linguam 4 cum 
pietate €9. Religione difcant.. MDXLVI. זע‎ 
tus eft ad Georgium Zrgenterium fuperioris 
filium, eique quid confilii. habeat, aperit, 
nempe, quia Pater volebat, ut ἀξ pietate 
& religione & greca latinaque lingua -והן‎ 
bueretur, fe hunc. libellüm: ad ipfum mitte 
re, e'quo hec difcere poffet — Confilium. 
fuum exemplis illuftrat. Paetos ait, qui 
Grzca difcere cupiunt, Lucianum, & qui 
Latina, Terentium legere inftigant, quorum 
primus nihil nifi jovis adelteria, Mercuri 
furta, ὅς hujusmodi multa nartat ; alter ve 
ro res amatorias, fcortorum verfutias atque 
lenonum' avaritiam juventuti proponit. 
Quid aliud faceret, qui fibi juvenes omni- 
bus impietàtibus imbuere propofuiffet? Qua 
ex caufa inftitutionem Reipublicee Mofaice 
elaboravit, quo adolefcentes fcripta gent. 
lium legere omitterent, & fua ad manu 
fumerent. Sed hifce operibus non tanum 
profecit , ac Dialogis facris. Studiofi, qui 
profe&tiore state funt, non ea, qua pue 
ri, tractant. Imo vero res fe aliter habet, 
ac Caítellio putavit. Qui linguarum funde 
0 S menu 


Selafiani.Caftellionig. — $4» 


1]enta perdifcere cupit, fontes.adeat,. 6%. 
que iis hauriat, . neceffe . habet, ἡ Atramerj 
non opus eft, uta Terentio & Luciano ini, 
tium Rar. Ut verum fatear, Caftellio pro- 
pofitum , quod habuit, bene perfecutuseft, 
rempublicam Judaicam ita deligeayi, ,[6-. 
. £esque ejus illuftravit, ' ut. liber; hic. fumma 
. Voluptate legi poffit, & majore , quam li». 
bri Mofaici ipfi. Hi enim hiftorica & po- 
ltica mifcent, afl rationem legum, nun 

quam proponunt. Sed celare non .poffüm, 
quin,Cáf*ellio, quo inftitutjonem fpam pul- 
chriorem atque perfectiorem . : redderet, 
nonnunqüiam leges a fe excogitatae adjece- 
rit, quales hee funt: Nemo Deos aliarum gen- 
Pium debonefles..— Nemo Templa. peregrina = כ‎ 
lie. | Neque anatbema alicui Deorum. datum ₪4- 
ferat. Quee leges in libris Mofaicis non le- 
guntur, neque cum 118 convenjgnt. ; 


6 14. 


Eodem anno emiffus fuit libellus, quem 
inferipfit: .Mofes Latinus ex לטק‎ fa&us, 
(2 in eundem prafatio, qua muliplex ejus do- 
&rina.offenditur &9 annotationes , quibus tranflas 
tionis ratio, ficuti opus efl, redditur, 1 lori 
difficiliores explicantur. | Auctor jam aliquot : 
annis verfionis. Bibliorum in para Jatinitate 
labore occupatus fuit, & utj in. Prafatione 

Z2 P/al- 


“4 41ἠπῸ Fueflidi, Vita 


Pfalterii, quód fequenti ח0-1ממ2‎ lucet etti 

t, libros hiftoricos V. 'Teftamenti; Pfal- 
mos, & Prophetam Efaiam paratos liabuit, 
jam cum libtis Mofis expériri nifus eft, 

omodo Eruditi lucubrationés" fuas aceep- 
turi fint. In Titulo ipfe fignificat, quid in 
preefatione:& annotationibus przftiterit , ad 
operam fuam commendandam. . Opus ite. 
rum Bartholomeo 4rgenterio dedicavit, eique 
propofitum .verfionis fue — adornande. er 
pofuit;:quod fécit, quia multi facra Biblia 
ob ftum impolitum & 'genus dicendi he 
' braico- latinum, qaod obícurtum eft, legere 
faftidirerit. Hinc fe «confilium  infiffe ait, 
Mofen' facili & ornato: ftilo interpretari, 
quod ipfe Mofes fecifTet, Ὁ latine fcrip(iflet. 
Hoc , addit, ex hebraico ejus dicendi genere | 
concludo. Mofis igitur dictionem politam 20 
exafciatam. facere voluit; quod propofitum - 
quivis tranflator habere debet. 


+ 15. 


Caftellio jarh tum, cum Geneva ReGo 
ris munéré fun&tus e(t, animo prefenít, 
operam füam non omnibus probatum i! 
propterea obmurmurationibus atque finiftr 
mterpretation)bus obviam ire, easque = | 
fellere voluit. Sibi ipfi objeCtiones facit, 
& ilas infürmat & diluit. Vetus ל‎ 

| : ax 


- | 
| 





 Sebaftiani Caftellionis. 549 


&, mihi placet, dicat quis. Hlam retine, 
refpondet, fed cogita, quod quotidie do- 
00005 evadamus. Alius opponat: hoc 
muli ante ipfum tentarunt. Comparare, 
init Caftellio, - meum laborem cum illo. 
mmlaboribus. Si viri eftis eruditi & litte- 
uum Ícientijs expoliti, difcrimen reperie- 
Uu. Adhuc alius.obganpijet: Pietas non con- 
flit ig dictionis ornatu; fed refpondet au- 
dor: neque tamen in dittione barbarica 
coiftt, Si vero quis dicat, 010110 barba- 
lia mihi placet, Caítellio opponit: Ego 
"veto horam gratia fcribo, quibus barbaries 
dfplicet. Jam ἢ quis cogitet: imitatio fer-. 
monis hebraici ejísque accurata exprefílio 
Inibi probatur ; Caítellio ait: igitur Biblia he» 
bricalegito. -Alius dicet: fermonis fucum 
"re non: poffum. Ego vero, refpondet 
ior: non fordes. llle ait: fermonem ar- 
übciofun non patior. Aft Caftellio: patere 
anum, ut ego artificiofe loquar. Tandem 
aliquis in hoc pretextum fe inveniffe puta- 
bit: Mofes, inquiet, ipfe non facundus fuit; 
ἰδ ita repellitur: Mofes habuit lioguam dif- 
lclem, fed fcribendi genus ejus fuit facile, 
liquidum, ὧς eloquens, ut nihil elegantius 
perii poffit, quam fcripta illius Hec 
a'gumenta hic proponere libuit, quia hodie 
Adhuc utilia effe poffunt, Maxima pars ho- 
תנחת‎ de Bibliorum verfionibus hoc tem. 


, ἢ 8 pore 


- 


340 1.6. Fuellini, Viti 


pore ita rationatur, uti homines dücen- 
119 ante annis. | | | 


$. 16. 


Caítellio de verfione fua aliquid comme- 
morat, quod dignum judico, ut lectores 
ilius participes reddantur. Hanc verfio- 
nem, inquit, dpobus Viris erudius infpi- 
ciendam 66 perluftrandam commifi, qui de 
ftilo latino judicandi capaces fuere, & ex 


mente illorum nonnulla erhendavi. Poílea 


illam etiam hujusmodi viris legendum tradi- 


.di, qui lingue hebraice periti erant , eo- 


rumque confilium in multis fecutus fum. Án 
euam auxiliatores & Confiliatores longin- 
que a fe diftantes habuerit, nefcio; auguror 
tamen Zfrgenterium talem fuille, nam in de- 
dicatione ilJa opem ejus laudare videtur, ita 
fcribens: ,, equum eft, ut, qui mee lucer- 
nt in hanc lucubrationem oleum inftilla- 
, veris, potiffimum hac, quecunque eft, 
, Mofis illuftratione — perfruaris". addit. 
fac, ne fine fru&u 1601116 videaris,. Mo- 
» fen ab JEgyptiis ad Ifraélitas tranfiiffe. " 
Non dubito, quin animum fuum, qui puri- 
tate religionis delectatus eít, his verbis 4l- 
licere voluerit, ut [Italiam & Italicam reli 
gionem relinqueret. 
Hoc loco non preterire poffum, qun 
Can- 





4 


Sebftiani Caflellionis. 321 


cancellos fcriptionis paululum egrediar, & 
le&ores edoceam , quam difformis fiat Hi- 
ftoria, fi Scriptores affectibus, aut preju- 
dicits decepti agantur, vel libris originali- 
bus non infpe&tis narrent. Jam jam dixi, 
Caflellionem amico fuo Zfrgenterio his ver- 
bis fcripfiffe: mee lucerne in | banc ucu- 
brationem oleum in[lillafli ; quae quidem ver- 
ba ego de ope ejus, quam in elaborando 
Mofe Latino illi pra(titit, interpretatus fum. 
Sed. audite , quomodo vaR1ILLAsIUS )*( 
hec intellexerit. Caftellionem de pauper- 
tate fua loqui autumavit , ac ab amicis fe 
dereliétum effe queri. Id cuidam, ait, cui 
Mofen Latinum infcripfit, ipfe exprobra- 
vit, dicens: illam lucerne fuse oleum gut- 
taim inftillaffe. Idem au&or repetit, eum 
Juventutem inftituiffe, ac fimul predium 
labore fuo coluiffe. Foedior eft error, cum 
fcribit: ,, Bezam Caftellioni indifferentiam 
»in religione tribuiffe, huncque Poly- 
» gamiam fimultaneam approbaffe videri, " 
Ultimum, quod ipfi attribuit, inde fluxiffe 
videcar, quod  Diahgo: Octbini. wanítulit, 
in quorum uno Auctor Polygamie certo 00+ 
dam modo patrocinatus eft. 1106 arilia- | 
fius tranflatori ejus crimini tribuit. Quod 

mE .- Bezam 


(*) V. Hificire des Revolution T. VI. p. 22. 
Z4 | 





475 J. C. Fueflini, ול‎ 


Bezam attinet, is de Caftellione multa ma. 
litiofe arque contumeliofe protulit, fed 
ilum in Keligione indiffepentem 6116 nus- 
quam dixit. Pietatem ejus etfi dimingpere, 
attamen illam prorfus diluere aufus non 
eft. Per ironiam nonnunquam loquitar ; 
hic eft pius ille Vir, honeftus ille Caítellja. 


6 17. 


Magni viri fuis quoque laborant vitiis, 
Jeze in hac hiftoria, quosdam adhuc erro- 
res, quibus Caftellioni injuriam fecit, dete- 
gere 6040105 ero. Statim de Moefe Latimo 
aliquid proferam, in quo BAYLIUS & BE24 
de reéti juftique via declinaverant. Prior in 
Di&ionario fuo prodit: ,, Caflellio in libro, 
» quem Mofen Latinum infcripfit, multa pa- 
» radoxa diffeminavit, " quod exemplis 

robare conatur. Quoniam autem hec ex 

6205 Refponfione ad. Sebafliani Caflellionis. de- 
fenfiones &9' reprebenfiones defumta funt, illa 
hujus verbis huc tranfpanam.  ,, Alebat, 
» inqui, jam tum, ( cum Geneve adhuc 
,, eflet, ) in animo peculiares quasdam ΟΡ» 
 niones, inter quas hoc etiam erat, quod 
“4. lege Ifraélis Politica fentiebat omnes gen- 
, tes teneri. Adeoque graviffime in eot 
,ל‎ invehebatur, tum qui capitali poena in 
» fures animadvertabt, 46/1 prasítaret am 

ו 0 





Sebafiiani 6206/02 3:3 


es 01035 fervitutes in ufum revocari, tum 
,; etam qui facingroforum cadavera pate- 
, Tentyr etiam in patibulis manere. " Haze 
Baylius omnia repetit.  Deza prior' erravit. 
Bayleus errores ilius fuos fecit. Ηος uni- 
cum 2620 plus habet quam Baylius: ,, Ca- - 
.5 Itellionem in paradoxis fuis fententiis fibi 
כל‎ i9 placuyiffe , ut rariffime dignatus fit 
legere do&orum ὧς piorum hominum 
» fcripta, per quos vifum e(t Deo, rurfus 
» novam veluti lucem condere; & Ífi' qua 
» legerit, eam ingenii ambitionem ad 60- 
» rum leCtionem attuliffe, ut in eorum 
» fcriptis non potuerit promqvere. " (* ( 
Que profero, nt intelligatur me' non abs- 
que ratione dixiffe, ignem ira & odii diu 
inter Reformatores Genevenfes ὧς Caftellio- 
nem exarfiffe, & tucigs fuiffe, ₪ Calvinus 
& Caítellio nunquam uno loco flationem 
habuiffent. Mentis fenfa contraria habuere 
atque indoles illorum diverfa fuit, qua ré 
fadtum eft, ut etiam in litterarum ftudiis 
non confpiraverint. = 


$. 8 


Qua fententig Caftellioni a clariffimis Vi- 
ris, Beza δὲ Baylio imputaue funt; an recte 
VerQs 
(*) V. librum citatum. f. 66. 

2 5 


e — JC Fudüni, Vita | 


t. .om.4 7 . bo. 0. 
veredue ipfi imputatze fuerint, disquir 
dum:'eíl. Ante omnia difpiciam , num v 
Tum fit, quod ofnhes gentes legibus Mofis t 
neri [tátdetit. Dein quid de poema furi 
inferendg & de. cadaveribus in patibulis f[ufpen 
ropófuerit. Ante omnia docendum eft, ha 
ententjas non in AMofe Latino , qui verfionen 
librorum Mofis comple&titur, & Bibliis la 
tinis ab ipfo totidem verbis infertus eft; 
comprehenfas effe, fed in animadverfioni 
us linié libro additis, quas in editiorie Bi. 
bliorum caftravít, paradoxis omnibus remo: 
tis ^ Ut 40 rem ipfam deveniam, monem 
dum eft: Caftellionis fententiam de Lege 
corrupte effe in medium prolatam , nam 6 
lege loquens 'atque ftatuens, illa omne 
gentes teneri, non legem Judaeorum Polit. 
cam, fed Moralem intelligit, qua eft lex 
nature immutabilis. Quod ex eo apparet, 
' quod ad cáput Exo. XX. de illa fententiam 
Dam explicat, quo fide Decalogus propofi- 
tus fit. Difcrimen inter civilem & naturalem 
'legem re&te declaravit, ratione ex Ciceroni 
libris de legibus prolata, quam confirmavit, 
exque illa collegit, legem ante Mofen fuiffe, 
atque tam diu futuram effe ,- quamdiu Coelum 
terram circumdet; bam ex Natura Dei flue 
re, qui eft Creator & Re&or mundi. Quam 
ob caufam a Chrifto non eft fublata, fed 


ftabilita & confirmata. Addit, Mofes 5 
m adhuc 





Sebaftiani Caftellionis. 7 


leges dedit qui Chrifto veniente ces-‏ טונ 
quales funt leges Ceremoniales *%‏ ,)הג 
ejddeorum popalo foli prefcripta fuere,‏ 
(hod fures & adulteros fpectat, peculiares‏ 
quidem fovet opiniones, tam fatione delin-‏ 
qenjum, quam delictorum. ^ Adulteriumi‏ 
pur gravius peccatum effe quam furtum;‏ 
gius, ait, eft peccatum Deum ledere;‏ 
qam parentes. Gravius eft parentes offen-‏ 
quam occidere alios. Gravius quo-‏ ,006 
eft adulterari, quam furtum committe-‏ ף 
Pofterioris hujus opinionis rationem‏ = 
fundatam effe, ait, ita concludens: Corpus.‏ 
ἃ anima plus funt, quam bona externa.‏ 
(δὰ adulteratur, corpus animamque: macu-‏ 
à. Non dignum effe, qui homo vocetur,‏ 
Pouus committens, üt uxor fua corrumpa-‏ 
U', quam aliquid pecunie ipfi auferatur.‏ 
quo patere putat rectitudinem legis Mo-‏ ! 
üCP, eamque immerito abrogatam fuiffe‏ 
üt. Mfes, inquit, ftatuit: fur ablatum‏ 
quadrupliciter reftituat , adulter capitis dam-‏ 
Mur. Tam contrario modo agitur, fures‏ 
ho folum capite ple&tuntur, fed etiam in‏ 
Paubülo manent, ut corvis fint cibo. Ca-‏ 
*lio rationem legis Mofaice, illiusque‏ 
DnBorem erga adulteros tion penitus infpexit.‏ 
X Mofis moechis tam duram poenam‏ 
Cntuit, quia. mariti judaici populi aliis‏ 
libertatibus ufi funt Plures nxores ducere‏ 
potue-‏ ,/ | | 


. 41,6΄5ΘϑῸ .. C. Fueflini, Vita. 


potuerunt, ab iisque pro lubitu divortium 
facere. Quam ob caufam illorum: moribu: 
peccatum gravifBimum atque capite plecten. 
dum fuit, fj quis cum aliena uxore coiret. 
Apud Chriflianos peccatum levins eff, quia 
itis privilegiis orbati funt. Neque, in ge- 
nere dici poteft, , quod Caftellio. perhibet , 
hanc legem a Chriftianis relaxatam effe ob 
, homines 60016016 infervientes, qui 3 matri- 
monio diíloluti.vivere coeperint; . Leges 
Chrifli manfuetudine, clergentia,. atque mi- 
fericordia plenae funk. . Status Judéorum 
politicus rigorem poftulavit. Quod fures 
ÍpeGat, Caítellio autumavit, ftatutis Mofis 
adhereri potuifle:: ΠΡ, .quod füurripuit, 
quadrupliciter reítityat, aut fervus fiat ejus, 
cui furto aliquid fubdüxit. lta furtum aut 
"furis pecunia aut labore compenfari 41 Si 
vero ἰφίυς fervum habere non geftiat , il- 
lum vendat, fibique pecuniam vindicet. Ad 
quasdam etiam objectiones, quae ipfi pro- 
oni poífent, refpondet, fed eas recenfende- 
666065 longius, quam par effet, morarer, 
"Tandem de furibus patibulo fufpeníisy quo. 
rum cadavera eo loco manent , decernit: 
Magiftratus haber poteftatem puniendi, fed 
mon poteílatem habet, corpora corvis ad 
Cibum praebendi. Hec, inquit, lex eft 
communis; Corpus eft terra, & in terram 
revertatur; quam. qb caufam Deus manóa- 
2 Yu 


& 





Sébaftiani Caftellionis. ל‎ 


vit: Safpenfas aríte Solis occafum defodia: 


tut. Homines non debent fapientiores 608 | 


velle; quam Deus.: k4 fé habent Caftellio: 
nis particulares opiniones, quas 2026 ג‎ 
frivolis quibusdam argutiis confirmaffe ait. 
Beza illa$ in pejorem fenfum traxit ,.' & 
Bayius eas non perfpeGtas habuit... | 


Jam dixi Mofen. Latinum Bibliis totum 
infertum effe, fed in: animadverfionibus. non 


» 
. ἃ 


omne expunxit , =: quod: offendere :poterat. / 


Forte amici hoe illi perfuafere. 40 verba 
Grnefeos C. Y. qua חנ‎ ejus verfione-ita: fe 
habent: quum divimus Spiritus ὑεῖς fuper aquas 
libraret, hanc 'animadverfionem appofuit: 
hic fuit fpiritus omnia vivificans, talemque 
intellexit, quem Virgilius JEneidos libr, VI. 
deferipfit : | | 0.7 


Pritcipio Coelum , ac | terras camposque. lin- 
quentes , | TL 


Spiritus intus alit. ' 


Hunc Spiritum veteres dnimam Muri appel- 
lavere, qualem 'Theologi, qui Myftici di- 
cuntur, iterum reduxerunt, Spiritum univer- 
מה‎ vocantes. .: Hanc annotationem in Pi 

| ilig 


95% 16 Fueflini, Vita 


biis omifit, fed qug ad verba faciamus bomi 
ner annotavit, fuüperfunt: Deus inquit, vi 
detur:cum Filio (go loqui, de quo Sibyll 
gecinit2 — 2:05. ocvn o i n 


7^ Hujus confilio, namque olim primitus ufus, 
aciamus imagine, fii, 


Hec Caftellio Sibylle. gratia propofüit , quiz 
' hanc Vatem magni facit j nam credidit ora- 
cula, que ab ipfa nomen habent, genuini 
efle, & ex ore ejus vere profetta, Dean: 
madverfionibus ejüs in Biblia plura non di- 
czm, nam in ultimis editionibus prorfus 
οὐ funt; qui has procurarunt, fine du. 
bio: mundum iis carere poíle crediderunt. | 
um hic de iis protuli, ideo protuli, quid | 
hiitorie hujus Viri lucem accendurr. .Qui 
illas infpicere cupit, eas in Editione Biblio 
rum Anni MDLVI. & in Bibliis Criticis 
Londinenfibus Anni MDCL X. reperiet. 


$ 20. 


" Quemadmodum Mofe Latirio mundum pre 
parare voluit, ut verfionem fuam Pibliorum 
Jubentius reciperet, idem hoc anno feque | 

δὶ MDXLVII. efficere nifus eft Pfalterio " 
| uà 








Sebaftiani Caftellionis. | 859 


fua verGone edito, cujus Titulus eff, 2/0 
terium , reliquaque Sacrarum , literarum carmina 
(9 precationes , cum. argumentis £9. difficiliorum 
locorum declaratione. lu prefatione ad 4 
lacbium ícribit, Mofen fuum a mulus: cul- 
patum fuiffe, antequam: illum legiffent , fed 
poftquam legerint, ipfum laudalis , fnerare 
fe idem Pfalterio fuo eventurum e(Te... ine 
terim de editione Bibliorum nullam adhuc 
mentionem facit ; tantum commemorat, 
quos libros tranftulerit, tapdem Pfaltexiugy 
laudibus celebrat... Greci, ait, habent Pins 
darum , Amphionem ,. Orpheum & ?מא‎ 
runt, hos viros carminibus fuis 606610 0 u£ 
fere, rupes & arbores pre gaudio exulta» 
verint; fed David plura preitirit Sanlum 
fepe a futiis infernalibus liberavit,. Píalpaig 
omnes precationes & cgntiones ,. qua 13 
facris Bibliis difperfz fünt, conjunxit. An» 
notationes quoque ad Pfalmos 1 fine adje- 
cit, 01 cum Mofe fecerat, Hoc Opufcue 
lum 118, qui facros libros in Latina lingua 
legere amant, inferviturum effe fperavit, 
In praefatione ad Zmerbachium ita loquitur; 
Pfalmi ver(bus Lyricis, quibus. ícrip 
funt, verti debent, quo philofophia Sacrae 
rum litterarum exerceamur, quz non. eff 
Ícientia, qua ἤης artibus mundanis ,';ug 
quidam putant , non tractari poflit ; hoc 
impie eflet dictum cum mundana Philofa- 
אמ‎ 


965 1.6. Fuellini; Vita - 


fn (iné Sacra fapientia fübfiftat, δὲ את‎ 
CPhilofophis autores , vetuih Deum no 
€ognóveraünt, atque plerique impit hominc 
fuere. -Mox XL Pfalmi ex verfione eju 
yrodierunt, fed non foli, nam Poétas alio 
Junéos habent. "Titulus hbri eft, — Pii, gra 
«es atque elegantes 170016 aliquot , tunc primus 
4d pid jwventutis £9 fcbolarum utilitatem con 
jundi, quorum nomina proxifna fequens nuncuja. 
toria Epiflolam pagella indicabit. Qum 
Operinus , qui extera Caftellionis fcripta, 
etiam hoc excuffi.. Qao anno fatum fit, 
tion eft appofitum , fed MDXLVIH. emiffum 
Xidetur. Qui prefatus eft, fe onógTonux 
SPINTERÜM vocat, Oporinunmi alloquitur 6 
Roe fe fcripfiffe finxit. Opera Po&arum 
hóc Volumine comprebenfa. funt, 4481} 
Binceri Sannazarii de partu virginis Libri 1 
Ejusdem de Morte Chrifli Domini Lamentatio. 
M- Hieronymi Vide Cbrifliados Libri VL. Aonii 
fP'leatii-de animarum immortalitate Libri li. 
לג‎ ipfe autore emendati, £9 aui. — M. Zntmnii 
Plaminii Ode in Pfalmos XXX. Sebaffiani Ca- 
fítllionis Οὐκ in Pfalmos XL. amtea munqum 
elite... Florentii olufani ode una de oera:anime 
franquillitate. —. M. Antonii | Flamini? | Pfalni 
Graluum. Hifce quedam cantiones Biblice, 
&'Caftellione latine reddite, que antea jam 
. $mpreffe fuere, adjuncte funt, uti וו‎ 
Mefis Exodi c. X V. & Deutr. e, XX XIE- 
* Exe 


^ 


Sebafüani Caftellionis. 61 


Zemplo, quam peritiam Caítellio in Ῥοξῆ 
habuerit, fit Pfalmus quartus. 


Inoocantem me Deus cquitatis, 

Qui mibi duris ades in periclis, 

Lenis éxaudi , querelisque praebe 
vocibus aurem. 


uando mortales mibi definctis , 
lorie "juflum decus. invidere? 

Vana fe&antes, [iudioque falfi , 
orra perofi. 


Me pium legit, 3ova (quo fciatis,) 
Zudiat, quam fit facilis oocantem. 
Ne quod bic fiat facinus, timete, 

| : idque. cavete. 


^ & 2 


Supra 515716 mentionem injeci, cujus 
Mielllo venetator atque «ftumator fuit. 
Üracula ejus ex Graeco fermone in Latinum 
cowertit & hünc libellum 021600 - latinum 
ano MDXLVI prima, an. MDLV. fe- 
cunda vice edidit; Chriftiane religioni eo 
fefe infervire exiftimans, quia Sibyllam 
tem a Deo infpiratam futura de Chrifto, 
ejusque regno vere ceciniffe dixit. "Titulus 
libri ita fe habet: Sibyllinorum Oraculoruns 
Libri VIII. addita Sebafliani. Caftellionis inter- 

bill. Hagane Cl. III. F.I4. — Aa  preta- 


162 7. €. Fueflini, Vita. 


pretatione latina, que graco e regiene ד‎ 
cum annotationibus Xifii Betuleji in greca > 
byllina Oracula 65 Seba (liani CajLellionis in trav 
lationem: fuam. — Hiftorig זגו(‎ peri 
fciunt, hzc oracula jam feculo Chriftianis 
* mi fecundo collecta, & a fcriptoribus Ecce 
fiafticis, qui Patres dici folent , tanquam 
Divinitus infpirata commendata fuifTe. Mult 
fe ita lucratos effe putarunt, quibus gentile 
obpugnarent, eosque in partes fuas 6גז]‎ 
rent; nam Sibylle, non enim una, fed plu 
res fuere, apud Grecos, Latinosque in magn 
exiftimatione habiue funt. Quand Romani. 
libros Sibyllinos fecerint, notum efl. >< 
natus duguflanus aliquot poít Reformatio 
, pem annis, com bonarum literarum fludi? 
ubique in Europa florere ceperunt , a Graco 
uodam Codices nonnullos MSCtos coémit ἃ 
ibliothecam Civicam illis exornavit. Horum 
Codicum unus Oracula Sibyllina Grace fcripta 
complexus eft. xisTUS BETULEJUS, Vi. 
פטס‎ , qui tum Schole Auguílaoz = 
Re&or praefuit, illa publicare conftituit 
Codex, quem tractavit, ab homine rece 
tioris temporis fcriptus ac valde defe&tuofus 
fui. Attamen deftripfi eum hoc confilio, 
ut Oracula hec publicarentur, putans υἱἷς 
effe, ut aliquando, quamvis defectibus + 
borantia ederentur, quam nunquam. 7" 
plum Oporino Bafileam , qui optimos audo- 
ἊΣ 








Sebaftiani Ca(lellionis, | 53 


fes Griecos atque Latinos typis imprimendo 
famam acquifiverat , mifit. 1186 occafio- 
nem Caftellio lubens arripuit, hec Oracula 
latinis verfibus reddendi , fed in praefatione 
faffus eft, exemplum ad Oporinum miffüm 
mendis plenum effe; quippe quod ab exem- 
plari mendofo defcriptum faerit, hanc ob 
caufam multa a [6 obícure reddita effe, 
quia Textus obfcurus fit. Hec editio Opo- 
rini in manus MARCI ANTONII ANTOMACHI, 
qui Ferrare vixit, 66 litterarum eruditione 
clarus fuit, pervenit. Hic meliore & ac- 
curatiore Codice oraculorum inftru&us fuit, 
huncque cum libro recenter impreffo contu-. 
lit, emendationes con(ignavit, atque Opo- 
סמות‎ mifit, qui fecundam editionem opera 
& ftudio Caitellionis correCtiorem factam 
evulgavit: que omnia Caftellio in ptefa- 
tone narravit, Hec editio eximia habet 
additamenta. Primo Xifli Betuleji prafatio- 
nem, que 1007 & Zmbrofio Plareris , Con- 
ftanüen(ibus, viris in Hiftoria Reformatio- 
nis laudatis, infcripta eft. Hanc 008 
fequuntur prefationes. Una Coflellionis eft, 
Antomacbi altera. Hi omnes cultores ὅς 
veneratores Sibyllarum fuere, putantes illas 
Deo inflatas fuilfe. —Caftellio refutavit eos, 
qui hoc non credunt, Deumque decuiffe 
atquc Ei conveniens fuifie contendit, ut 
graiam fuam gentilibus per has feminas, 

Aa 2 ficaci 


X 


4 


464 J. C. Fueflini, Vita 


ficuti Ifradliüs per Próphetas revelaret 
"Forte Vir doétus non confideravit; fr Ora- 
cula Sibyllina vera fint, ex hoc deduci pofle, 
Deum clarius :& expreffius per Sibyllas, 
quam per Vates Ifraéliticos confilia fua ape- 
ruiffe. Nomina enim propria in libris IN. T. 
obvia, in illis reperiuntur, & Urbs Dei ita 
depingitur, uti in Apocalypfi faCtum efle 
legimus. Caítellio vero in hoc ipfo przli- 
dium qu*fivit, ad opinionem fuam de Si- 
byllis confirmandam atque corroborandam. 
» Non debemus, inquit, hee oracula ex 
 €a, que nunc eft, luce exiftimare. Nam 
, quae nobis poft res geítas notiffima funt, 
» ea. cum futura pradicerentur ,, erant 
 Obícuiiffinpa. Maria, QGabriél, Deth- 
lehém, cum nominantur, omnes, quid 
fit, intelligunt, . At cum h&c tot ante 
 feculis ( *) in Grecia a Sibylla diceren- 
, tur, quis poffet conjicere, quid ea fibi 
vellent? " 131166 Sibyllarum Advocatis, 
Auguílinus & multi alii ex Patribus pret 
verunt, quorum auctoritate effeCtum eft, 
ut-.hec de Oraculis Sibyllinis fententia fr. 
ma íleterit, & diu multorum animis inhe- 
feri. — Afl jam proítrata jacet. Davip 
BLONDELLUSs, fuperioris feculi Scriptor, 
infirmitatem ejus manifeftavit, quo fubruta 

ceti 





99 
93 


)*( Non diu póft Neachum vixiffe perhibentur. 








Sebafiani 0206000 6% 


cecidit. Cui volupe eft, hanc rem ejusque 
nones inquirere, is in multis novis libris 
reperiez ,' quod ipfi lucem accendat. )* ( 


OV 2. 


Caftellionis principale & fumma laude 
preítans opus eft Zerfio Bibliorum cum Latina, 
tum Gallica, quarum illa palmam przripuit, 
hee vero, nefcio quo fato, in tenebras ce- 
cidit. — Latina in theatro mundi verfatur, 
& ab omnibus linguarum peritis celebratur. 
Utraque anno MDLI. feparatim impreffa in 
lucem prodiit. Anno MDXLII. Geneve 
jam laborem hnnc animo volvebat, atque 
illum in fefe fufcipere inftituit. In hoc con- 
filio initium fimultatis inter Calvinum & 
ipfum coorte invenitur, quo factum eft, ut 
Caftellio Geneva difcedere coa&tus fuerit. 
Beza me in hae fententia confirmat; in ita 
'enim Caglvimi, (**) ad annum MDXLIV. 

| de 

(*) V. la nouvelle Bibliotbeque: par pu, אזק‎ T. I. 

cLERICI Hifforiam Ecclefiaflicam | SeG. 11. Jom. 
ALBERTI FABRICII Jib Gr. Po, lI. jon. LaAu- 
RENTI! MOSHEMII,, Comment. de rebus. Cbriflia- 
norum. p, 229. — Ejusdem "XKntmevtungcn au. 6 
Srigene8 3ud)ern von ber marfett bec ( 4 
f&elíaion לוע‎ ben 6018 (m חן‎ oetl, 

( ** ) P..66. 2004 

.Aa3 


- 


366 1.6 Fueflini, Vita 


. de illo prodit. ,, Cum adhüc Geneva effet 
» & ineptias fuas in. 7670086 N. T. Cal. 
,, vitio non probaflet. Idem in refpon[iond 
ad defenfiones ξδ᾽ reprebenfiones Sebaftiani Caffel. 
lionis fcribit ,, fani jüdicii homo non dubi- 
2.0 tabit. quin jam tum (Geneva morabatur) 
», monftrum illud aleres, quod tandem ho- 
» die confpicimus (in verfione). " Quam 
primum he Bibliorum verfiones in lucem 
venere , judicia de illis in diverfa ibant. 
Primum fata Latine disquiremus: uti enim 
Juvenalis dicit, Fata regunt bomines , ita di- 
cere polfumus, Libri & illorum fcriptores 
reguntur fatis. | 


6 + 


Lingua latina eft lingua do&torum viro: 
rum, & horum omnium qui litterarum ar- 
tibus & fcientiis operam dant. Fuit autem 
tum temporis communior ,: quam hodie eft 
Qui in fcholis & academiis verfabantur, 
hac lingua uti debuere. Non folum illa 
Ícribebantur libri, fed etiam pure & cafte 
fcribere debuit, qui legi cupivit. Caftellio 
exiftimavit barbaricam di&tionem , qua Bi- 
blia Latina concepta funt, legentibus naufeam 
excitàre, proptereaque a quamplurimis non 
legi. Quam ob caufam. confilium iniit, 
Novam verfionem Latinam faciendi, qus 
clara & ornata fit, quo verbuur Dei. dili- 

| genuus 


\ 





Sebafiani Caftellionib. -. 367 


genius 62 cum voluptete legi poffit. la 
pefatione ad Eduardum VI. Regem Anglie : 
íribit: 4 Ego operam dedi, at fidelis & La- 
» tina & perfpicua effet heec cratíslatio, quoad 
,» ejus fieri poffet, ne quem deinceps ora. 
». üonis Oobícuritas , aut horriditas , aut 
» tam interpretationis infidelitas, ab ho- 
,» rum librorum lectione revocaret. " 6 
confilium in aliis quoque fcriptis paffim ex- 
pofuit.  Mnuki quoque Eruditi agnovere, 
quod propofito 100 fatisfecerit, ac fpem 
le&orum impleverit. Qui. Sebafliani Caftel. 
lionis defenfsonem [uarum traaslationum | Bibito- 
תאז‎ (9 muaxime Ν. Teflamenti edidit, (*) in 
fne libri, quo: vacuum compleret, Carmen 
a Friderico Furio, Cerielane , quo verfionema 
hanc fummis celebrat laudibus, exprimi 
curavi | Recenfet Ver(iones, que hanc 
preceffere , ./ תשקו‎ , que dicitar ; dem 
 Eusmus quam fecit & 650881: Pagnini , > 
concludit femper, fru(íira epera οὐδ, fantür 
Biblia barbarice, | Conwa 'Caftellionis operam 
hice verbis extollit: | 


En tibi Caflalic tentat , coelo aujpice id ipfum 
Succe[Jit. | Ponunt Biblia barbariem ; 

O oput egregium! Latio fermone loquuntur .. 
Biblia nunc tandem Ca(ialionis ope. | 
(*) Bafiles. MDLXII. 


243 4. | Si- 


,᾽λόδ 1]. Γὶ 1000 Vita — , 


Simili modo ;josras siMLERUs in Efitoru 
Bibliotbece Conradi Gesneri cum laude de ha 
verfione loquitur. ,, Caftellho inquit, ver 
, üt tota Biblia ita diligenter, ac fnmm: 
, fide ad hebraica & greca exemplaria, col 
,]latis V. ac N. Tefítamenti libris omni; 
,, bus, ac ihde in Latinam linguam, obfer. 
, vata ubique ἃ perfpicuitatis.,. & ele- 
» gants 66 proprietatis ipfius ratione, 
,, ut omnes omnium verfiones haCtenus 601. 
, tas longo poft fe intervallo reliquiffe vi- 
deatur. " Etiam eruditi /fngli , qui hoc 
tempore vixerunt,  Chriffopborus | Caffeilus , 
S'oannes .Chbecus , & Laurentius. Humfredus ho- 
neftiffime 06 hac verfione locuti funt, quo- 
.rumteftimonia buc transícribere fuperfluum 
eflet , quia. in noviffimà - Editione Lipfienfi 
Anni MDCCXXIX. legi poffunt. Hoc (ilen- 
tio praeterire non. poflum , quod. canisTH- 
NUS WUR&TISIUS, Dafilienfis, qui ejus in 
liac urbe. equalis fuit, ἐπ Kpitome Hijflorie 
Bafilienfis ( * ). memorie prodidit: ,, exftat 
hic Sebafliani Caftellionis, Sabaudi natio- 
ne, monumentum, Viri exellenti lingua- 
rum cognitione pietateque praediti, qui 
hifce donis ufus eft ad barbariem e Sacris 
libris profligandam , eorumque translatio- 
nem fidelem Latinam ὧς perfpicuam efí- 
ciendam. Bibliorum interpretationem An- 
| ' 9 





(*) p. 114. 





Sebaftiani Caftellionis. | 0 


ν Ὁ 1542. Geneve aggreífus , nono poft 
» anno abfolvit, magna animi alacritate in 
» 615 vertendis & profpera valetudine fem- 
» per ufus , obfcurorum locorum inteliigen- 
.liam fepenumero a Deo efllagitans. "' 
Occafione editionis Lipfíienfis, cujus mene 
üonem feci, CHRISTOPHORUS WOLLIUS, tum 
temporis Catecheta Petrinus , Lipftz Differta- 
limen Ícripfit criticam, qua huic editjoni 
adjuncta eft , de.eo, quod pulchrum ef? in verfione 
Satri Codicis Latina Sebafliani Caf[iellionis , qua. 
ἴδῃς verfionem non folum extollit , fed etiam 
contra ejus obtreéctatores & criminatores 
tuetur, multasque difficultates ab aliis faétas 
emedio tolli. Hoc unicum tenendum eft, 
qud feribat: ,, Reformatores Genevenfes 
» 1060 Caftellionem 0010 perfecutos efle, 
מ‎ quia in do£trina de decretis divinis ab iis 
» lecefferit, quam ob caufam ipfi fententias 
» Pelagianas, Anabaptifticas, Socinianas & 
מ‎ Árminianas attribuerint? " — Quomedo 
(/rmimigmgs ei attribuere potuerunt, cum 
Jaobus /rminius fequenti demum feculo 
exortus eft, novas in hoc. capite "T'heolo- 
₪6 opiniopes proferens? attamen, in ea, 
quam fupra produxi, fententia perfto: Ca- 
Selio multa contulit, ut ignis diffenfionis 
i? Hollandia accenfus.fuerit; Arminianorum 
Pr£&curfor fuit. Quod Pontificie Religioni 
addicti hac verfione plurimum offenfi eum- 
| | Ka 3. | que 


* 


vo — j C. Fuellini, Vita 


ceiminati fiat, uti de Tufo , Jefuita INea- 
politanus fecit, qui fcribit: ( *( 0 
femipaganus eít, ὧς femipaganam verfíio- 
nem fecit; hoc, inquam, nemo mirabitur, 
qui novit, quanto גג‎ pretio Julsata in hac 
Lcclefia habeatur. Attamen nemo magis 
m Genevenfes iu hanc verfionem incenfi 
e, conatus ipfis ftomachum movit, 
quanto magis elaboratio. & confumtmatio 
operis? Se retinere noa potuerunt, quin in 
aliqua Bibliorum Gallicorum praefatione (**) 
mentem fuam publice aperuerint his ver- 
bis: Caítellio a Satana excitatus verfionem 
fuam fecit, quare omnes Chrilliani fibi ab 
ס!1.‎ tanquam inítrumento. Satane caveant. 
An przíaüo hec, que multa fcitu utilia ac. 
. neceflaria compleGtitur , a Calvino profe&a, | 
"aut Beze calamo concepta fuerit, nefcio. 
Hoc fcio, Bezam hoc anno, quo hzc Biblia 
(Genevenfia dita .prodierunt , fe Genevam 
contulife, cum antea Profeflori& munere 
Laufanue fungens, jam adverfarius manife. 
ftus Caftcllionis, eum in annetationibus fuis in 
.א‎ 7. quod Anno MOLVI. primum editum 
fuit, & in libro, cui Titulos: )***( de He- 
| γε: 


{52 spud Thomam Crenium is fnimaderrfim. 
^. Pbislegicis & Hiftericis. p. 165. 

(**) Anno MDLIX. edita. 

(***) Anno MDLIV, emiffus fuit. 


5604 1םגז0‎ Caffellionis, 371 


riis a civili magiftratu puniendis, libellus ad. 
vrfus Martini Beli farraginem , C9. novorum 
Aoulemicorum fedam, vehementer aggreffus 
fi. Beza Ainnotetioneg majores. מו‎ N.. Teft. 
D. N. .ל‎ C. duobus voluminibus in OGava, 
. guam dicunt forma, publicavit. In Indice 
. Cidellionis nomen quadraginta quinquies 
notatum invenio, fed femper invidiofe, ₪ 
macula aliqua afperfa, uti Cofleilionis ridicula 
interpretatio , | Caflellonis audacia , .CaflelBonis 
falfa &€$ inepta interpretatio , Caflellionis 6 
interpretatio , Caflellionis error c fimilia. 


6 “4. 


Caítellio hifce defenfionem cerfionum fümrum 
eppofuit, qu& anno MDLXII. impreffa fuit. 
Hec quoque defenfio aliquo modo acerba 
dici poteit ; ira tamen concepta eft, ut tnul- 
ta yere, honefte & liberaliter dicat, & ἢ 
aliquid acerbi in fe contineant, id tamen : 
pietatis fpeciem habeat. Adverfarium fuum 
ità alloquitur: (*) grande tamen peccatum 
eft, fratrem falfo accufare, uti me accufa- 
fü, & exiftimo, quod non infciria impulfas 
fueris, nam es eruditus, linguarum peritus, 
ὧς eloquentia, quali hoc tempore yprzditi 
funt plures, Sed defettum charitatis in te 
feniio. Hic, hic defe&tus vos im errores 


Ἑ 
(*) Jn defenfione. p. 229. | P ὰ 


372 1.6 Fueflini, Vità 


precipitat, ac multa veftra dona & qualita- 
tes bonas in vas &eneum commatat. Conf 
derate hec & non propterea rejicite, quia 
mea fünt, fed recipite, quia funt vera ἃ 
falutaria. Preterea provocat ad Epijflolam, 
quar quatuor annis ante (*) ad Bezam 
dederat, quam jam imprimendam curavit, 
& in qua Bezam his verbis alloquitur : ,, Sua- 
deo tibi ut verbis contumeliofis abfti- 
neas, idque nord propter me facio, nam 
calumnie tue exiftimationem meam non 
*. diminuunt. Ec in. fine Epiftola hoc ad-- 
dit: certa mecum charitate, & amicum | 
fideliorem non habebis, quam me. In 
verfione mea culpate , quod culpandum 
e(t. Siculpa,. quam mijhj attribuis, fun- 
., damenrum habet, eam agnofcam, ἃ 
,לי‎ emendabo.  Def(iderio flagro , ut, quod 
, verum ₪2 re&um eít, in lucem prove 
» Diat, Deus mihi & vobis opituletur. " 
yACOBUS WwETSTENJUS, in prolegomenis im N. 
> Teflamentum fecundum Editionem s EMLERI, 
hanc Epiftolam multo. longiorem vulgavit, 
his utens verbis:. quam. jam primum edendam 
,סק זו‎ Cur non indicavit partem Epiftole 
ἀπ bac defenfione effe impreffam, fi illud 
"fcivit, uti fcire potuilIec? 


(*) Anno MDLVIII. 


e בה‎ $$ 


/ 








(d Sébaftiani Caflellionis. 373 


$ % 


Aft Beze animus ejusmodi blanditiis mul- 
ceri non potuit. In Editione fua Novi Teft, 
Caftellionem nunquam nomine fuo compek 
hvk, fed aliquis, certus aliquis & ejusmodi 
formulis utens, eum perfítrinxit. Jam vero 
edidit libellum, qui infcriptus eft: Zeodori 
Beze Refponfio ad defenfiones £9 reprebenfiones 
Sebafliani Cajflellionis , quibus fuam N. Teft. 
Interpretatione: adoerfus Bezam 6&9. ejus verd: 
"m viciftm reprebendere conatus: efl, anno 
MDLXIIK 1n hoc libro nulli venie , nulli 
indulgenti& locus eft. In Caftellionem ve- 
hementer invehitur , ipfum nomine fuo com- 
pellavit, uti in annotatiomibus, quae hunc 
librum 166008 funt, fecit. Calvinus, Beza 
& reliqui Genevenfes ,' do&trinas fuas uti 
veras folidasque habuere , ὧς Caftellionem 
fibi contradiccntem חסת‎ folum hoftem, fed 
infidelem , infanientem , & inemendabilem 
hominem 6116 cenfuere. Beza in Refponfione , 
quam allegavi, poftquam queítus eft, quod 
Caftellio non dignatus fit. legere doctorum . 
& piorum hominum fcripta, per quos vifum 
eft Deo novam rurfus velut lucem con- 
dere, addit. ,, Hoc autem ingenium fu- 
» perbie ὧς vaniffime ambitionis plenum, 
, minime mirum eft, Denm ulum effe, 

, * 5. ». fumma 


) 
΄ 


Fueflini, Vita:‏ 7 הלפ 


,; fumma judicii perverfitate , ut quod omnes 
,, reCtum cenfuüerint, tu fponte quadam 
nature pravum 616 fufpiceris, & quum 
, nihil magis ambire videaris, quam ut 
"o, fimplex effe videaris,. nunquam tamen 1n. 
aliorum judicio acquiefcas. " In prefe- 
tiowe Bibliorum Gallicorum Anni MDLIX. il 
lum infirumentum Sotane vocitarunt, ut jam. 
jam indicavimus. 1106 affe&tibus effrena. 
tiffimis tribuendum eít, & omnes boni do- 
lent, homines pra(tantiffimos, qui Ecclefie 
tam utiles fuerunt , philautia ductos, tam 
enormiter agere potuifle. Paftores Gene- 
venfes, qui hos 120610165 fecuti funt, illos 
etiam imitati funt, Caftellionem perfequen- 
do & laudibus ejus detrahendo. Quo hoc 
efficere poflent, fraude pia, uti dicitur, 
ufi funt. Vir laudatifüimus , Jacosus au 
GUSTUS THUANUS, qui nomen hiftorici im- 
plevit, nihil dicere falfi , nihil diffimulare, 
fine fufpicione vel gratie vel: fimultatis 
fcribere nitens, de Caftellione & ejus ver- 
fione Biblica honeftum judicium  uulit. 
Hifioriarun א‎ XP I. illius. mortem, 
qui in Annum MDLXKXILII. incidit, comme- 
morans, de illo prodit. ,, Caftalio puriorem 
, linguarum coguitionem ad Theologicam 
» fcientiam adjunxerat, & Biblia Sacra in- 
.» terpretatione nova tranítulerat, a Gallici 
» ὃς Helveticis Ecclefiis, quarum alioqul 
,, dod 





Sebafiiani Caflellionis. 5374 


,do&rinam ample&Gebatur, in quibusdam 
, diffidens, unde pleraque contraria inter 
» 605 Ícripta emanarunt, tandem Bafilee 
, Don ita fenex, quippe vix annum XLVIIL. 
» füpergreífus 4. Calend. Januarii fatis con- 
» ceffit. " — Hec ejus verba in Editione 
Parifienfs δὲ Francofurtana ita ieguntur. — Ge- 
,]ףקת‎ contra, mente 75uani mutata ,. hac 
refert: 990 Cum puriorem linguarum cogtii- 
א‎ ionem ad Theologicam fcientiam adjun- 
» Xifle fe putaret, impuriffimas manus mul- 
» torum judicio ad facra tractanda attulit, 
,-cum a rebus ad tantum opus neceffariis 
» homo imparatiffimus Novam Bibliorum 
» interpretationem infolenti temeritate mo- 
» litus eft, " Hec Tbuani Hiftoriatrum edi- 
tio longe lateque circumlata , judicio hoc 
corrupto doctiffimos viros decepit. In his 
BAYLIUS numerandus 6/7 , qui in Di&iens- 
₪0 (ἢ) Editionem. Genevenfem fecutus, 
Thoanum de verfione Caftellionis male fen- 
16 autor eft. ME 
26. 


BEZA rimus fuit, qui Caflellionis verfio» 
nem Bibliorum oculis criticis perluftrans, 
errores, quos in illa fe inveniffe putavit, 
excerpfit, 66 totos libros illis complevit. 
Recentiores Criici, Richardus  Simenius, 

| Petyus 

(5) Tit. Caftalion. 1. c. 


- 


7 


Petrus. ΒαγίϊαΣ, δὲ innumeri alli argutia 
illius Grammaticas exfcripfere, fuperque ii: 
judicia fua conftruxere, fed eousque nem 
proceffit, ut Caftellionem imperitie & im 
pietatis infimulaverit. Culpte, quz ipü tri 
buuntur, in זסטזהטף‎ capita redigantur, quá 
funt: puritati lingute nimis inhiavit: vim 
δὲ energiam locudonis Biblica enervavit: 
Canticum Canticorum fordide ἄς. obícene 
trapftulic, tandem : nova vocabula excogita- 
vit. Ut fupra dixi: quamprimum My 
Latinus in lucem prodiit, multi multa taxa- 
vere, quos Autor modcfte refutando placare 
ftaduit. Tandem Beza illum aggreflus elt, 

ui placari non potuit Putavit fe Dei cau. 
fam agere, eamque contra Caítellionem de- 
fendere. Ut. rem paucis contraham , quivis 
401608, quid fit tranferre in aliam linguam, 
intelligit, in translatione Bibliorum easdem 
regulas fequendas effe, que in aliis tranflatuo- 
nibus adhibentur. 0106 fuperftiriofum eft, ii 
dicitur , in aliis libris vertendis genius & pul 
chritudo linguz, in quam translatio inftituitur, 
fequenda eft; fed in verfione Bibliorum lin 
00 Hebraice & Grece indolem: & naturam 
Obfervari oportet. .Si quis ex. Gallica גחו[‎ 
in Germanicam transfert, ἂς Gallicum 1. | 
cendi genus. imitatur, irridetur ἧς Gallo 
Germanus vocatur. Cur aliter fe haberet 
in 2101 transferendis ? Cur liceret in 

- vete 


ש 


Sebaltiani Caftellionis. (877 
verfione fua. hebraico aut greco more fcri- 
bre. Quod de novis vocabulis, que exco- 


gitaffe dicitur, ipfi exprobratur, verfionem 
ejus Bibliorum Gallicam fpeciatim concernit. 


(08. 97. 


Hanc: àccufationem aliquantulum. move- 
bo, idque hoc magis faciam, quia hec res 
hadenus intaéta manfíit; Beza totum opus 
Iprevit,:& quantum poffet, extinguere ítu- 
duit. In refponfione (*) ,, de gallico fermo- 
» De, inquit , loquar paulo audacius, quem 
» Quum tu neque ex nuttice, neque ufu, 
» Vel ex libris recte loqui, ac ne fcribere 
» Quidem didiceris, fateor, me fepitlime 
» iratum, eoufque te dementis devenis- 
»fe, ut Biblia Gallice etiarn transferenda 
» fafcipetes. Quem enim non putas indi- 
» Bari, quum te audiat Latinze quidem lin- 
» 200 lauritias ita feCtdári , ut vétera omnia 
» faftidias; Gallice vero ita de induftria bal- 
» butire, ut ne Pittones quidem ipfi, quo- 
» Tum idioma intet Gallos rufticiflimum hae, 
» betur, barbariern tuam ferte poffe videan- 
» ur." Hoc Beze judicium plurimi alii, 
alioquin eruditi viri, lecuti funt, de labore 
Caftellionis iniquum judicium ferentes. ח[‎ 

I5 6% ugNRICUS STEPHANUS Typographus, 

Bibl. Hagana 0.11 F.ll. — Bb. — , qui 


(Ops 


478 1. C..Fueflini, Vita. 


qui libfos nop folum. imprefft.,. fed etiam 
cripfit, & inde inter Eruditosaliquod nomen 
habet. Hic Caftelhonem ejusque verfionem 
Bibliorum Gallicam: inhumaritflime. vra&lat , 
ilum in hac verfione Blafphematorem & 
profanatorem impium fe prebuiffe clami- 
tans. uic Bajlius GaRASSIUM adjungit, qui 
etiam de bóc.opere 1119016 fengit.. Idem 
Daylius , quantum inhoneftamenri judiciis 
fuis in fe admiferint, oflendit. . Antequam | 
hanc verfionem ,' inquii ( *). videram.ac le- 
geram , Caítellionem Sacra Biblia, uri Scor- 
ronius Virgilium , ד‎ putavi. - Poftea 
caufam ejus fufcipit,. atque illam, rationibus 
honeíftis & veris defend , 'Garaffio ,calum- 
nig opprobrium .objiciens.. .. Loquendi for- 
mulas, eit, quas produxit,. non reperi nec 
impudentiam viri fatis mirari potui. Tan- 
dem verfionem ipfam laudgat,. dicens: Si 
alius quam Caffellio. hanc. verfionem fecis 
fet, contra lequendi genus . non . tantopere 
tumultuatum effet. . Quo lectores de hac 
difputatione .reétius Ínfttuantur,. eos paucis - 
exemplis docebo, quid actum fit, ex qui | 
us de reliquis judicare poterunt. . Illa ex 
Beze refpondone defumam. Verba in Epiíto- 
la Jacobi Cap. 1l. vf. 13. κατακανχᾶται ἔλεθ' 
κράσεως, verfio Genevenfis reddit: Mifericr- 
de alencontre :de —"$ugemeut. . , Caftellio vero 
tc \ tran- 


- - 


)*( l. c. 











Sebaftiani Caflellionis, 4350 


tranfinlit : Ja mifericordé. fait fiue au. juge. 
veni. Beza contra hánc verlionem ira in 
cenfus fcripfie:: ,, Quis. hoc legit, annop ' 
» impatientiffime feret ,- impura hac formu- 
»la e medio ufque ganeo petita Sacro- 
» San&tum Dei verbum a te copfpurcari? " 
ΑἸ voces, quas Béza & illum fideliter fe. 
quens Stepbanus ,, reprehendunt, funt, quod 
4vastpeau pro praputio, Ronmgné pro circum- 
cifo , EmbellÀ pto incircumcifo , | [rriére- 
ftmme pro: concubina pofuerit.: De prioribus 
Baylius liogum Gallice peritiffimus :fenten- 
uam fert: nor funt viles 60 repentes fed 
eque pulchre & efficaces, ac voces preguce 
ἃ קאז‎ De: duabus pofterioribus fen- 
tentiam füam nón aperujt..: Ego vero rogo 
Le&ores, ut perpendant, annon pari ratio- 
De arriére- feme: dici poffit, quam arriére- 
garde, arriere- pott ,. arriére - ה"‎ ἢ Quid in 
hac compofitione eft: infolens? = n1cnELz- 
Tis in Dicionario fuo , quod ab omnibus lau- 
datur, fcribit: Zfrriére..... fignifie plus loin; 
hin du lieu ou om efr, ou de la perfonme. à qui 
l'on parle. Hagar non eo tempore, quo Sara 
venit in lectum Abrahami, fed longe poft 
eam, neque tantopere 2:01: in animo illius, 
quam Domina; De formula ifta, /a Mi/eri. 
trde fait figue au jugement, Baylius etiàm 
judicium fuum reticuit. Sed Ricbeletius ite» 
tum opem fert, ut , quid de illa arbitrandum 


880 J, €. Fuellini, Vita 


fit, dicere poffimus. 106 fcribic: On di 
proverbialement, faire la figue, pour dire me. 
prifer quelqu'un, le deffier , [6 moquer de iui. 
On dit. il fait la figue à tous fes ennemis , ini- 
micis fuis omnibus infulat. Si dici poteft, 
ihfultare inimicis, cur'non idem dici polle: 
de judicio, cum nihil aliud fignificet, quam 
contemnere judicium , vel nibili babere? — Qui 
mifericordiam facit, 1s non timet judicium. 
Nonne hzc mens eft Apoftoli? Nonne idem 
ftatuit? Qua igitur ratione , quave confcien- 
tia Henricus Stepbanus fcribere aufus eft: (*) 
» Qui efl le le&eur , qui aulieu de bien pezer 
» €t pa[Jage, qui eft de telle importance, [t 
, pui[Je deprime face, guarder de rire, d'ux 
» telle traduGion: €9 puts s'advifant de la ma- 
»» lice du traduGeur (qui a expre[Jement ebercic. 
.. telles fagons de parler pour expofer en τί ες 
», les propos, fi ferteuz €9 facrez ,) πὸ congoivt 
, ume grande indignation contre un tel Profano 
»» teur 1 porte quelque reverence à la pant 
, de Dieu &9 touché d'aucun zele. de. l'bonntur 
» dicelle? "  Culpat Stepbanus, quod culpan-. 
dum non eft. Deinde illud fcripfiffe videtur, 
ut Beze & "Theologis Genevenfibus place- 
ret, qui tum plurimum valebant in Gallia. | 
Non dobitandum, quin tales injurias 6 
tulerit Caftellio; attamen non crede, quod: 
dolori tantopere indulferit , at agricudine 

' επεέϊυξ 


(*) 420008 pour. Herodote T. I. C. 14. p. 191- 





| Sebaftiani Caftellionis. 3921 


ene&tus fuerit, prout JACOBUS WETSTENIUS 
מו‎ prolegomenis in N. Te[flam. fcribit. 0 
animi corporisque robore atque etatis tem- 

pore, nam XLIX nondum computavit ari- | 
fas, longius vivere potuiffet , nifi peflis, 
qu anno MDLKXIII. Bafilee graílata eít, 
ilun abripuilfet,. . | 


$. 48. 


Sed in narratione 1107163 controverfia- 
rum, quas vir hic fuftinuit, pergam; Non 
dubito , quin Lectores, litterarum ftudiof(i 
deleé&tationem — aliquam εχ illa capiant, 
quamvis controverlige & modus, quo ducte 
funt, placere non poffint. Pugna ἃ pro- 
fufiones fanguinis cum volaptate leguntur, 
quamquam indignationem moveant, cür 
bella 'l'heologorum non aliquid delectamen- 
ti afferrent ? Quomodo Genevenfes Caftellio- 
nem ob verfionem fuam Bibliorum odio per« 
fecuti fint, dixi; non enim fuit ad eorum 
paatum. Sed hec neque fola neque prz- 
Cpua caufa ire illorum fuit: alia acces- 
ferunt, que ipfos magis erga Caftellionem 
exacerbarunt. 118 in lucem produci de. 
bent, fi Hiftoria Caftellionis intelligi de. 
beat; intereft autera plurimum ut intelliga- 
tur, quia partem Hiftorie Reformationis 
ingreditur. Quomodo autem intelligi poffet, 
| Bb 3 | cum 


2 T. C. Fueflini, Vita 


cum tenebris obruta jaceat? Ergo ipfi lucem 
accendamus. Quo hoc prefítare .poffimus, 
Beza ipfe nos adjuvat, qui, poftquam in 
refponfione fua de 1/0006 Latino locutus atque 
in illum inveQus fuiffet, ita pergit ftoma- 
cbari. ,, Quievifti, ( poftquam Mofes La- 


3) 


tinus excufus fuit.) aliquamdiu, id efl, 
apud te conticnuifli, quod poftea evome- 
res, donec cujusdam impudentia magnum 
in his regionibus inter homines imperitos 
certamen.de 0016708 Dei pradeflinatione 
excitares, .& Servetus eodem pene tem- 
pore in hac civitate fuarum, Dlafphemia- 
rum poenas daret. Hic tu vero, five 
conjuratorum quorundam , qui paulo polt 
ex hac Republica ejecti funt, five tuis 
ipfius furiis. agitatus , aperte furere & 
bachari czpifti, & nos partim ut crude- 
les & fanguinarios, partim ut in Deum | 
Blafphemos (quem dicebas a nobis her! 
omnium malorum autorem) atque, adeo | 
ut in genus humanum ingratos. (quo 

homines libero arbitrio fpoliaremus) > | 
fermonibus. & litteris crimingfli, ita 4 





men ut libris, qui de ea, te fi non 


auctore, . tamen non ignaro, . fictis & 
Scriptoris 65 Urbis, & Typographi no 
minibus, edebantur, nomen tuum ποῖ 
infcriberes. Hinc illa Blafphemiarum far. 
rago cuidam Bellio infcripta, latine pri- 

^ 3 IDUID 


Sebaftiani Caffellionis. 3 

,müm edita, uti omnés fatis norünt, & 
» 201064 . Gallice: converfa ὅς Lugdunum' x 
ἡ uo fratre allata &''ibidem excufa. Se- 
» Cuta 60% . etiam "Theologia Germanica,: 
» (quam falfo vocant, ) fub '"Fheophili no- 
א‎ ine impreffa. Mijffi etiam funt a, nefcio, 
» סנף‎ Lutetiam excudendi articuli adverfus 
» Johanném Calvinum', qui.tamen imature 
ע‎ 31 sos pervenerunt. . Miffi' quoque ali- 
ג‎ quot libelli Antverpiam ejusdem argu- 
; menti; ὧς ibidem 600. " . Hanc accu- - 
lationem ; :quanivis fatis longam iisdem hic: 
appofüi verbis, quia & hiftoriam elenchti- 
cam (& litterariam -illuftrant. . Quid lucis 
ego ex illa perceperim , hic difpergam. 
Hómo. impudens, qni de eterna Dei pre- 
deffinatione | Calvino certamen . excitaverat ,: 
MIERONYNUS 2055008 füit', qui. propterea 
060678 ip'viacula publica traditus, tandem. 
exilio multatus fuit.. Hic Belfecus. & Cafbel-- 
hone, fi' &on .exciratus, CoBfirmatus tamen' 
In. certamine fuifle videtur... Nam. in vincu- 
lis diserat, fe operam. 'a Balilienfibus ex- 
fpe&are. ^ Quinam  Bafilienfes iiti fuere? 
Certe nom reliqui Theologi , hi enim Calvini 
fententiam de predeftinatione. tuiti funtz 
Ergo Caftellüo in fufpicionem "cecidit ; & 
jue fequustur, docebunt, ipfi. injuriam fa- 
am non efle. Lis Bol/eci Decembri menfe. 
ami MDLI. in finem .perdu&ta fuit. In. 
Bb4. ditio- . 





884 1 6, 8 


ditionem Gajenfem , que tum in Bernen- 
fium .poteftate fuit, feceffit, ibique com- | 
mercium litterarum מזט6.‎ Caftellione. perfe- 
cutus eft, qui fe invicem adverfus Calvinum 
exftimularunt.. / | 

.$ 29. 


In eftate anni MDCLIII.: Ca/?ellio [nnota- 
tienes in. C. ΙΧ Epiflole αὐ. Romanos. edidit, 
qu& opera Tlieologorum Bafilentium prohi- 
bite fuere. Aft cum in linguam Gallicam 
verfo in 8"? alibi impreffe fuerant, editio 
Latina amplius prohiberi non potuit. Facile 
eft creditu, in his annotationibus do£trine 
Calvini non-;peperciffe Autorem:  Caftel. 
lio illum non folum publice laceffivit, fed 
etiam clandeflinis fcriptis. א 0א31.‎ SUL 
25805 Jam aliquot annos: Profefforis T'heolo- 
gie munere 381165 perfun&tus eft,: & nunc 
Antiftitis dignitate potitus erat. ^ Ad hunc 
Calvinus litteras dedit, que faperfunt, & 
iu quibus de Caítellionis clandeftinis opufcu- 
lis queritur. Quantum ex Sulzeri tefponfio- 
ne apparet, aliquis Epiftolam ad Senatum 
Genevenfem, una cüm libro contra Calvi 
nam fcripto, mifir. Sulzerus fcriptum hoc 
libellum famofum vocat, & Calvinüm folatur, 
quentum poteft, benigne. ,, Tale, inquit, 
genus famoforutm: libellotum nature quo- 
» dam inflin&tu exofum habetür. mentibus 
5 » il 


[ 


Ln » 








Sebafiiani Caflellionis. 585 


,Iingeriuis." (*) .Caleimus in Epiftola re- 
fponforia, Sulzero.fcribit: .talem libellum. a 
Caftellione & factione ejus fcriptum fibi nul- 
lum attuliffe damnum. Opera pretium erit — 
ipfa ejus verba intueri, ,, Caftellio , /cri- 
» bit, mihi crede, non minus virulenta eft 
» 86012 , quam indomita &  pervicax. 
» Charitatem fimulat, nempe ut modeíti- 
» :גב‎ quum tamen |גהות‎ arrogantius fingi 
» queat. Libellum iftum atrocibus in me 
» probris refertum ipfe & alii confarcina. 
, runt eo confilio, ut fubitus in me impe- 
, tus infurgeret. Longe decepti funt, nam 
,, decrevit Senatus, ut mihi, legendus dare- 
,» tur; mihi vero non modo promtum fuit, 
» calumnpiarum nebulas difcutere , fed etiam 
, convertere in meam laudem, quicquid 
, odiofé objectum fuerat. " (**) ; 


(... 5ὁ.. 


Interea menfe augufti hujus נומם3‎ 11 
sERVETUS Genevam venerat, d inítiga, 
tione Calvini, uti creditur, certe accufía- 
tione ejus menfe OGlobri combuftus fuit. 
Hoc modo ignis odii erga Calvinum niagis 
exarfit. 60/6000 ὅς qui €um illo fecere, 

non 

(*) V. Calvini Epift. € refpenfa p. 527. 
(**).ibideu. p. 929. " | 

᾿ ΒΡ 5 


΄ 


386 T. C Fuellini, Vita' 


non.folum hoc-tempore , quo.infelmx iíle 
Hifpanus. in vinculis tenebatur,  con- 
tra omnem coaétiopem ὧς Tyirannidem in 
Religionis caufa füfceptam verbis ftomacha- 
ὅτ πῆς, fed poítea fcriptis editis illam im- 
pugnarunt.. Qua de're Beza. Caftellioni er. 
probravip: Seripta ejusmodi injuriis: contra 
Genevenfes plena ipfo vel Autore vel non 
ignaro edita ₪116: Inter libellos famofos 
numerat hunc, .cujus Tituluse(t: De Here- 
ticis.an fint. pezfequandi (S9. omnino.,: quomodo /it 
cum εἰς agendum .doierum Virorum tum vete- 
Fum , .Lum recentiorum fententia: Liber boc iam 
turbulento tempore pernzce[Jarius ,| 62" cum. omui- 
bus, ium poti[fanam | Principibus £9 .Mugifirati- 
bus utiliffius , ad. difcetdum, quodnam fit co- 
yum in 76 tam.centrowrfa ,  tam.pericubfa effi 
cium. Huic libro pesfatio Martini Belli gra- 
pofita eft. Beza inter hos libellos unum 
numerat, qui Calvámi do£trinam de predefíi- 
satione probro affecerit. Hoc fine dubio eft 
fcriptum illad ,;:de quo^ sIMON: SULZERUS 
dixit: Zale genus libellorum famoforum ὅσ, ἃ 
de quo Calvinus. ad eundem fcripfit: mibi 
priam fuit. מז ?טח‎ nebulas difcue 
rt Oc. ZEE | 

. -Caftellio libellis fuis nihil profecit , זג‎ 
gen Calvini doCtrinam , que Dominium De! 
in creaturas extollere videbatut, & que la- 
te lateque propagata fuit, ferre non potuit. 


Aliom | 





560/31 Caftelltonis. 38r 


= Mium itaque libellum" cempofuit , 6 
quia imprimi non ,potuit, Manuftriptum, 
fed (ine nomine Autoris Parifior mifit ,, quo 
fautores, Calvini ,iin.hoc capite regni Gallici 
qui quamplurimi fuere ,' ab illó averteret. 
Ipfi 0410186 infcripius fuit hoc pretextu in- 
du&o:;: fe. optare ex enimo, ut Doctores fi- 
bi nan-ita contrariarentur, quia ung.tantum 
6066 veritas, . qua de re fe feribere.ad Calvi- 
num, ut illum edoceat y que 0060) ejus 
opponantur, quo intelligeret, quid .oppo- 
nentibus refpondere debeat, Quanquam hoc 
ὠγενύμως ediderat , Calvjnus tamen refcivit, 
Caftellionem effe Autotem, & illu, qui 
hbellum Parifios 11166. | Ut hoc. quoque 
credam , caufa ל/6.‎ > quia rationes, , quibus 
Caftelio ad doctrinam - Calvini. oppugnen- 
dam, in Dialegoe de pradefiinatione, qui cum 
nomine autoris, quamvis diu poft 11185 abi- 
tum , emiílus fuit. (*), .ufas e(t, hic jam. 
propofite leguntur,. Calvinus hoc grawiíli- 
me. tulit , 045006 objeétiones fimul .cum 
refponfione fub titulo: 270005 refponfia ad ,41- 
luendas Nebulonis cujusdam | Calumnias , quibus 
do&rinamm de eterna Dei. prede[linatione . foedare 
conatus ef? (*), edendas curavit. labeljus 
ι ] : ME AD 


(*) Diehbgus de pradefinatione inter Sebaffiani 
7 - ἢ Caflellionis quedam féripta leu. digniffima. 4 
vesdorfii 1918.4 ^ € - 9 דד‎ ur ud 
)%*( Jnter. Calvini Opufcula Tbeologica. p. 100$..— 


988 ]. C. Fueflini, Vita 


an. MDLIV. impreffas eft, quamquam in 
fine annus MDLVIIL legatur. Ex titulo 
apparet, quam acerbe adverfarium fuum 
traCtaverit. Omhi enim nifu oftendit Ca- 
lumniam efle, quod Scriptor illius protulit, 
16. eum facere Deum 10100 peccati, 
pro decreto. Dei fatum inducere. Hoc Calvinus 
quam longiffime a fe alienum effe dixit, & 
otdirinam fuam fapieniam ὧς bonitatem 
Dei feu providentiam Divinam: clariífime 
patefacere autumavit. Qaid Theologo ac- 
€erbius attribui poteft, quam quod Caftellio 
attribuit Calvino! ,, atqui hi duo Dii, ἐπ- 


türa revelatus,). ut funt natura inter fe 
contrarii, fic gigaunt etiam filios inter fe 
contrarios, widelicet ille filios immiferi- 
. ן,‎ Cordes, fuperbos, immites,  invidos, 
fanguinarios, calumniatores, fictos, ali- 
ud in ore, aliud in corde gerentes, im- 
'patientes,  malitiofos, feditiofos, con- 
; tentiofos, ambitiofos, avaros, volapta- 
tis. magis quam Dei amantes, denique 
omnibus pravis & inhoneftis affectibus 
» plenos, quos εἶδ ipforum pater fuggerit." 
Calvinus in refponfione non mitior, non 
lhumanior fuit, fed adverfarium inclemen- 
tiffime tractavit, non.folum in doctrinam, 
fed etiam in mores & vitam jus inve&us. 
» Quod a Deo meo, aii, fimiles 'dicis for- 

הגע -. 


quà, (Deus Calvini & Deus in S. Scrip- | 


(0m שיר‎ WMEBON M = 


| , 


ἰ ΄ 


Sebaftiani Caftellionis. | 9 


» mari difcipulos, crudeles, 101005 , Ca- 
» lumniatores, fuperbos, aliud in lingua, 
» aliud in corde gerentes, ad hanc tuam 
9. dicacitatem refutandam, non tam verbis, 
»quam ipfa're inítru&tus prodibo, 8 
, maledicentia non oble&ctor, per me fe- 
» pultra maneant tua flagitia , nii quod 
» unum breviter coram Deo teftari licet, 
, atque opere pretium eft: quum te domi 
», mec aluerim, me nullum vidiffe magis 
» fuperbum, vel magis perfidum, , ,1 hu- , 
» manitatis expertem 5 qui.te & impofto- 
מ‎ rem ὧς cynice impudentie deditum, & 
» fcurram ex profeffo pietati oblaterantem 
» non agnofícunt, nihil prorfus judicant. 


τῳ Sevidam meam in quo accuíes, audire 


» cupio, ni(i forte in Magiftri וט‎ 1 
» morte, pro quo tamen me fuiffe depreca- 
,tum, tefles funt ipfi Judices, ex quorum 
, numero nunc duo erant flrenui ejus pa- 
» uoni" In proverbio dicitur: manus ma- 
num lavat. Sed hic dici poteft: manus ma- 
num maculat. Uterque alteri contraria fen- 
tienti-inhumane conviciatus eft, imo vero 


-jnhumanius , quam hominem, multo magis 


Chriftianum decet; uterque doctrine, elo- 
quentie atque pietatis laude eminuit, 
fed hic fui obliti fuere, "Tantum valet altez- 
càionis Theologicae fervor. 


0 |—— ₪ 8r 


392 Joannis Nicolai ו‎ 





? 
Ν 


Ne f 6 "‏ ? ו 
D UNT EA MASA ) t RU:‏ 
IIL-‏ 


JOANNIS NICOLAI 'RICHTERI, 


COMMENTATIO PRIOR 
4 D 


I COR. XV: 2v, 98., 
QUA NO VÀ 
5: VEN. RUTGERI. SCHUTTE 
HYPOTHESIS CONFUTATUR. 


$. r. 

% tante, omnique »adhibita mentis 
acie, ea Sacri codicis oracula, 
qua ' fummum Domini noftri, 
Tn Chrilli, unigeniti Dei Fr 
^ lii, honorem quodammodo im. 
pugnare videntur , interpretanda , laudan 
dosque eorum conatus effe, qui in hoc ne- 
gotio operam fuam collocant, nemo ex ישו‎ 
11 









| Comm. prior ad 1 Cor. XV:27, 28. 393 


lmtibus eft, quin intelligat. Patet vero 
tiam, omnique 68768 dubio , 838 
in hoc labore & hoc maxime videndum 
effe, ne dictorum illorum veram iofirment 
emphafin, & dum honori Optimi Servatoris 
ludent, veritatem aliquam aut negare aut 
imorare videantur, quia ad proprium hono- 
rem Dei Patris fpeCtans ex mandato ipfius 
Chrifti fuuramque Apoftolorum a nobis toto 
1nimo credenda eft. ΕΠ enim cogitandum, 
facile & hic fieri poffe, ut Charybdin vica- 
turus in Scyllam 1ncidat. Pertinet ad hec 
00, in quibus explicandis 186 duplici cir- 
eumfpe&ione curaque opus .eít, 11 ullum 
aliud, hoc fane Pauli dictum, quod ו‎ Cor. 
XV: 22, 28. legitur. Videtur hic fummus 
Patris honos: fümmum Filii honorem tollere. 
Dicitur enim- Filius, quando ipfi omnia fub. 
jeda fuerint , fubjiciendus ei, qui ip(i omnia 
lubecit, hoc eít, Patri, ₪6 Hic fit omnia 
in omnibus, = Videant igitur, qui hiec con- 
Ciliare ftudent, videant, inquam , ut eque 
Patris atque Filit honorem nullo modó 1m- 
,:הגטחות‎ fed alterum in altero honorent, 
fuum Cuique tribuant. Hec mihi, dum 

in verba Apoftoli commentari fedet animus, 
fuprema lex efto... ' 


Dj. Hagane CI. HI. F. II. Cc | δ. 2.. 


- 


1 


394 Joannis Nicolai Richteri; Comment. - 


- 
ld M 3 , 4 
08 2. 00. 


. Quam fumme venerandus שת 6 דעטת‎ 
" sCHUT TE, V, D. M. apud. Amfielodamenfes 
facundiffimus ; hujus loci explicationem cum 
' orbe, erudito communicavit, tertio Prime clas- 
fis βιβιποτμές HAGAN/& fáfciculo-infertam, 
eam & ingenii ipfius egregii, & infignis 
multivarieque eruditionis , ,(&, [1ג8‎ elegan- 
tioris teftem Jubentiffimg.agnofco atque 
veperor. Id vero hoc fuo doGiflima la- 
bore minus ame. impetravit קט‎ in eo, 
.quafi jam genuinus hujus di£ti fenfps in luce 
pofitus fit, acquiefcendum . effe crederem, 
Mideur mihi inprimis Jr. ergditiJimus in 
eam peccaíle legem, qug, dum. honorem 
Filii Dei illibatum fervare Itudemus, vocum 
emphafin imminuere vetat, earumque nos 
jubet recordari veritatum, qua de proprio 
honore Dei. Patris credenday funt. — Quare 
que explicationi Piri fumme reverendi quam 
maxime adverfari arbitror, hac differtatiun- 
cula ea, qua. par eft, modeftia paucis de- 
,monílrabo ; .altera, volente Deo, aliam 
propofiturus. expofitionem , de qua, utrum 
vera facilisque fit, atque ex aliis Sacri codi 
cis diétis illuftretur, penes &quum Lectorem 
ipfumque do&iffimum scuurr1iunm fit ju- 
dicium. 

᾿ς 6. + 





- 


prior: ad ὦ Kor. XV : 27.,.:29. | 395 
| n | 0 6. 5. 0 MM . 


.%- 


| Exillimat Κῆρ: maxime venerandus, Paulum. 
hie perpetua metaphora fingulas pbrafes £9. רחא‎ 
ium now בלס‎ verba de[um[i[Je ex ve Tactica 69 | 
niltari- operum ," fidelesque depimzere:: tauquám 
riumpbahtenz. ultimo die exercitum: fub. Duce 
ב סמו‎ | Chrifto qui. eatrtitui -buic prairét. 
vitirices copias. in coelum du&urus. : Cum igitur 
Apoftolus dicit:«maera γὰρ ὑποτάξεν πα vous 
ποδας avreu 9 emiia enim eus petiour Jubjecit ; 
fignificat ex hac hy pothefr, rrimmphum omnei" 
qu trivinpbalein: pormpátn à Des ipfo , fummo 
mium rérum moderatore ; de jufta victoria ₪ 
auo imperio divino, e[fe decretum Filio, dmpei 
Tti exercitus. | Addit explicationis cauíTa 
Apoftolus: érx» dà εἴπη ὅτι דח‎ ὑποτέτακται. 
ὄχλον ὁτι ax rs τον ὑποταξαντίϑ' avro Ta παν- 
τὰς φιφηά' vero dicit-, emaia. ]4020 .ב‎ e|] , ma- 
Wfeflum ,- ewm; pantum exceptum , qui ipfi, emnia 
.או‎ . Rurfus .hic ex..endem: .hypothefi 
dluditur gd pompam triumpbalém... Senatus enim 
Romanus , qui (riumpbum decregarat«-ex veteri 
Wftuto, obviam .veniens . Imperatori, ei non 
lübordinari /olepat ,. fed: prggcedere currum iut- 
fratoris ξᾷ powipagn. triumpbalem.-. Ultima .dee 
lique verba + 0004 δε odora yu ד‎ τὰ דה‎ 
* 7. .א‎ quatido; Sero omnia ei fubjeQla fuerint , 
"ut (3 ipfe Filius fubjicewur. ek, qui ip/i amnia 

Cc» C70 Jub. 


396 Joannis Nicolai Richteri, Comment. 


fubjecit , ex eodem ritu illuftranda funt. $» 
lebat nimirum , uti monuimus, Magiflratus οὐ- 
viam venire Imperatori triumpbanti extra portam 
wrbis, tum vere cum XII ütfieribus- pracedere. 
Zitque ita imperetor cum exercitu triumpbante 
portam. ingrediens | Magiflratul ὑπεταγη « five 
Magiflratum ordine Jequebanur. . [taque bic ver- 
borum fenfus efl: Filium, plane uti fummu: 
belli Imperator in pompa triumpbali elis .fubordi- 
nati folebat: mogifiratui , fic [umma omnium rc 
xum Moderasori. in. fuo, quem:perageret trium. 
bo, c[Je fubordinandum. . Quo publico. quaji 
&Qu manife(lum:- faceret. Deus , ipfum. bofle 
oici[Je, omnes fuos fubditos [erva[Je ,  beneque a: 
feliciter δ᾽ ex. fententia fummi Numinis ןהוז‎ 
bicam ab eo geffamn effe. | 


28$ 4. 


Singulari ingenio hanc hypothefin 610% 
pavit Fir maxime. reverendus, fingulari erudi- 
tionis le£tionisque apparatn , fed fuecefís, 
זזם‎ mihi quidem videtur, haud fatis felici. 
Totum difpütationis noftre caput ad hanc 
redit quefttonem folvendam , utrum verbum 
ὑποτασσειν non fubjeGionen , fed . fubordinatio- 
nem, que fit ordinatio feu collocatio alio- 
rum poft alios, qualis in triumpho follem. 
nis eít,fignificet: Videamus primwm ,ucrum 
bic fignifieatus, quem verbo ifli eribuit, ה‎ 

| ' if 








prior ad 1 Cor. XV: 27, 28. | 397 


Giffimus scgurrivus, folido fundamento fu- 
. períftruétus (it. Rationes, quibus eum fuf- 
. fulcire ftudet, boc continentur fyllogismo: 
fi omnes pbrafes omniaque verba usque a 
commate 23 a re militari veterum defumta 
funt, ipfumque verbum ὕπρτασσον 60 fignifi» 
catu accipi a fcriptoribus profanis foleat, 
dubitari non poteít, hoc Pauli di&tum de 
triumpho, quem Chriftus 00510705 615 , omni- 
que pompa triumphali exponendum eff« ; 
jam cum prius מנןזשט‎ fit, verum etiam po- 
iterius efle debet. Nulla argumenta preter 
hec, quantum ego quidem video, a iro 
deGi[Timo funt allata. "l'otus igitur in eo eft, 
ut demonftret, ד‎ elfe ordinem militarem , 
turmap , τελῷ" finem. belli, βασίλειαν non 
regnum civile , fed militare , παρφίδονναι τὴν 
BasiAeae , — imperatoriam, pote[Zatem tradere , 
καταργεῖν exDeove, adigere bojtes , ul quie[cant 
pugne, & que (unt fimilia. At pace Viri 
[umme venerandi dixerim , non eam. in hoc 
argumento probandi vim 676, qua nullum 
relinquat dubium, & ad pariendam convi- 
Gionem apta nata fit. Concedo, has phra- 
fes atque verba in re militari adhiberi pos- 
fe, & nonnunquam adhiberi. Sed נתטם‎ 
in re militari ufitata funt? An nullum aliud 
exiftit τάγμα. nullus alius ordo, quam mi- 
litaris ? ἐξ & ordo temporis, manifeftum- 
que 600, Apoítolum de hoc loqui, quod 

Ccsa τ᾿ voces 





408 Joannis Nicolai Richteri, Comment. 


VOCeS aT&^4, שדח‎ , eva Clarum reddunt. 
Enarrat enim, quo ordine inortui, temporis 
tatione habita, in vitam voeandi funt: Jni- 
tium Chriftus ef, hoc eft, tempoze primus, 
qui refürrexit; tuf ii, qui Chrifli fuz, fufci- 
tabuntur מ‎ adventu qur tum finis eriz. — Qua- 
nam igitur neceffitate coacti ftatuamus, 
hanc vocem ἃ re militari veterum defumtam 
effe? Et in hac tamen arce plurimum pre- 
fidii hypothefi fuse quefivie  doCtiffimus 
scHuTTIUS. ldem de voce )יז‎ moner- 
dum, quam de fine belli interpretatur. Num 
enim e£ eo, quod auctores profani י0גוז‎ 
πόλεμον dicánt, de quo nemo dubitat, con- 
fequitur, etiam hic finem belli a-Chrifto gelti 

intelligendum effe? Plura funt, qua ultimo 

mundi die :אלומ‎ > Erit enim evvreAma τὸν 

Q-, confammatio feculi, eaque omnia tam -‏ ישוש 
finem fuum-habebunt, que in feculo, hoc |‏ 
hac mundi: &tate, qua numerus crea:‏ ,₪ 

turarum ratióne preditarum nondum erat 

completüs , ünlumque faCtum  univerfale - 
judicium, fieri debebant. FPFinietur tum = 

> furreCtionis opus, finientur imperia terre 

ftria & coeleftia, & corifummata erit ipíi 

Chrifti ad Patris dextram feffio, figpificau 
biblico. Minime igitur neceíle eft, ut v 
v:AO-, nulla reftri&tum: determinatione , de 

'folo belli fine interprétemur. BeriAear, quim | 
Chriilus Patri redditurus eft, non regm | 


בו 








אי ^ 





prior ad 1 Cor. XV: 27, 28. 390. 


pteflatem, fed imperium militare , fed folam 
imperatoriam poteflatem exponit Fir fumme re-.— 
vrendus.. Sunt vero hec ex Pfalmo CX, 
ad quem  Apoftolus ipfe provocat, expli: 
canda, ubi Pater Metlie: fede, inquit, ad 
dextram. meam, usque dum pofui otmnes tuos. bo- 
fiet ad fcabellum pedum tuorum. | Duo his ver- 
bis continentur, Seffio Chrifti ad dextram 
Paris, & ejus terminus. Nimirum tam- 
diu illa perdurare debet , donec omnes 
Chrifti hoftes ejus imperio fe fubjecerunt. 
Num vero hec feífio Chrifti ad dextram 
Patris nil nifi imperatoriám ejus poteftatem 
figdificatu militari comple&itur? Annot 
ipfo tefte Chrifto omnis ipfi in coelo & in 
terra poteflas data eft? Et quis fummum 
belli ducem hoftibus obviam euntem & bel- 
lum adverfüs eos gerentem ad regis dex- 
tram federe dicit? Significat hec 6 
omnem regiam poteftatem omneque impe. 
rium, nomine & auctoritate regis geren: 
dum , quod nunc non ulterius difcutio. Ver- 
um κατάργειν quoties in Sacro codice occur. 

tit fignificatu militari non adhibito? Claruni 
et, cum Chriftus dicitur καταργησειν caca 
Q0*y9v καὶ πασᾶν ἐξονσιαν χαὶ ὄνναμιν, non de 
vi&toriis triumphoque, fed de fententia ju- 
diciali in eos; qui imperio ὅς poteftate 
erant preediti, hoc explicandum effe. Ea- 
em ratione altera locutio exponenda eft: 

Cc 4 ponet 


^ 


408 Joannis Nicolai Richteri, Comment. 


ponet omnes fuos bo[les ad pedes fuos. | Signifi- 


catur enim, hoftes ejus coactos quafi ge- 
nua coram 60 flexuros, hoc eít, judicio 
ejus fe fubmiffuros atque ejus imperium 
confeffuros effe. Illi enim ,' qui incurvatis 
genibus judicio regis in fublimiori throno 
-fedentis fe fubmittunt, dici poffunt ad pe- 
des regis five ad fcabellum pedum ipfius 
pofiti. Nolo his diutius immorari, nec, 
quod de explicatione commatis 29. trium- 
que infequentium in analyfi propofita, יחו‎ 
primis de novis militibus, qui mortuorum 
militum loco in baptifmo nomen darent 
Chrifto, moneri poffet, adjungere. [Ὧπ| 
enim patere arbitror, hypothefin a dedi 
fnb Zuclore inventam ex hac faltem parte in- 
firmo niti fulcto, cum nulla adfit ueceflli- 
. ta$, qua coaCti de phraübus verbisque ἃ 
re TaCtica veterum defumtis hic cogitemus. 


| 0$ EX 


Videamus nunc , utrum, quod precipuutt 
eft, ipfum verbum ὑποτασσειν (X ὑποτασει" 
σϑαι verbum militare hic eife fufficientet 
demonítratum fit. Unum alterumque le 
cum ex auétoribus profanis. adduxit. ἢ 
fumme venerandus , ubl jmeraccte9o: idem ell, 
qnod τασσέσϑαι vero TiO", & fignificatus שן‎ 

1 


ordinis, quo unum poft alterum ordinz 
| | | tum 


- 





prior ad 1 Cor. XV: 27, 28. 1 


tim locatumve eft, locum habet. Quid 
vero ex hoc confequitur? Nihil, arbitror, 
quam quod hoc verbum juxta etymologiam 
fuam hoc fignificatu nonnunquam, re fic 
ferente, aecipi queat. Num vero etiam 
hic debeat , minime probatum efl, Quis 
enim neget, etiam extra bellum ὑποταξιν 
folemnem effe, aliosque aliis effe vzer:- 
ταγμένους 60 fignificatu, qui JubjeGionem 
vere talem innuit? 'Et quamvis concedam, 
verbum hoc tanquam militare hic poffe con- 
fiderari, .num propterea. ad /ubordinationis 
notionem  neceffario confugiendum eft? 
Annon alia. Jzera£i in re militari magis fol- 
lemnis eft? Annon omnes milites fummo 
Duci ὑποτεταγμένοις ita fubditi funt, ut ab 
imperio ejus pendeant? Locus ex Clemen- 
te Romano, a Viro eruditiffimo addu&us, tan- 
tum abeft, ut ad ftabiliendam ipfius hypo- 
thefin faciat, ut potius aliam fuadeat. Mo- 
nentur, qui fub ducibus fuis merent: confide- 
renf, quemadmodum -— ὑποτεταγμενως, hoc 
eft, debita fubje&tione feu fubmiffione, im- 
prata exequantur. 1186 enim additur rá- 
to: mon omnes funt prefeci, meque tribuni, 
neque centuriones, Ícilicet ₪: poflint impera- | 
re, fed unusquisque in. [uo ordine (eo, in quo 
collocatus eit, gradu) ab imperatore 8 du- 
ribus mandata peragit. Mic igitur alia mili- 
taris ὑποταξις Ihemoratur, Jubjedtie veri no- 

6 6 5  — minis, 


262 Joannis Nicolai Richteri, Comment 


minis, vi cujus militum eft, imperata exfe 
qui & fuperioribus fé fubmittere. — Quid er 
go pauciffima illa locà ex veterum fcripti: 
allata ad confirmandam hypothefin, Paulum 
de fübordinatione in triumpho Chrifti pom. 
paque triumphali hic loqui, conferant, ipfe 
judicet do&tiflimus scnuTTIUS. 


6 6. 


, Elaboraviadhuc, ut argunientis 7/iri fum- 
me reverendi non eam 186116 vim demonftra- 
rem, qua hypothefi ab eo adaptatz proba 
bilitatem conciliet. Jam aliis eai armis 
impugnare aggredior; ofílenfurus quippe, 
quibus ea difficultatibus prematur , & que 
fuperanda, que e medio tollenda fint , ut 
commendari queat. Primum hoc eft, Pau-- 
. ]um de εὖ, quod ex hac hypothefi preci-- 
puum & palmarium erat, alüffimum obfer-. 
vare filentium. — Exiftimat nimirum do&is. | 
^ fimus scauTTIUS, defcribi triumpbum , quem 
Filius Dei pantocritico die ex decreto Patris | 
.pera&urus fit. Sed quienam vox, quodnam 
verbum hunc ipfum triumphum defcribit, 
fignificat , innuit? Ubinam coeleftis Capito- 
lii & introitus in illud vel tantilla fit mentio? 
Et quibusnam verbis lilius dieitur omnem 
eyercitum prece[furus 9 & Deum  triunum 
Jubfecuturus? Hac omnia inprimis. énarran- 





4 


da, 


v 


prior ad 1 Cor. XV: 27; 28. - 403 


03, hiec tanquam res palmaría minime filen: 
to pretereunda füerunt. — Neque. tamen 
quidquam , fi a fententia iri doctiffimi הג‎ + 
dum eft, Apoeftolus dicit; quam quod omnia 
ἃ tergo Chrifti ordinanda, atque ipfe pone 
Deum triunum ordine collocandus fit, Do- 
ceat igitur / זו‎ maxiine- reverendus , quid 8 
fuerit, ut, cum Paulus triumphum Chrifti 
ejusque גוג‎ coelefte Capitolium ingretfum 
defcribere volüerity ne: unam quidem de his 
rebus vocem miferit, idque unice docuerit, 
quem quisque ordinem in triumpho illo fit 
occupaturus. | 
$ 7: 


Alterum, quod expofitionem 7iri fumme 
wnerandi falfitatis arguit, hoc eft, quod a 
locis parallelis longe lateque abeat. Dicitur 
hic Deus ὑποταξας ב דעה‎ otnnia fubjeci[Te Fi- 
lio fuo. Eadem locutio preter hunc locum 
ter, quantum memini, in tabulis Novi foe- 
deris adhibetur, ubi fane de triumpho pom. 
paque triumphali explicari non poteft. 

rimus locus Epb.1: 22. exílat: καὶ παντω 
ὑπέταξεν ὑπο τὸνς ποδας avrov, C9 omnia fub- 
fttit ejus pedibus. Legas hac in connexione 
cum antecedentibus ὅς infequentibus, ἄς 
judices , quzfo , .quidnam de his fententiis 
fentiendum fit: collocavit Deus Chriflum ad 
stram fuam , [upra omnem principatum ₪ 

zm | potefta- 


« LI 





^ 
> 404. Joannis Nicolai Richteri, Comment 


poteflatem C9 vim ---- δὲ decrevit, ut omnia 
olim poft ejus tergum collocanda fint — 
£9 eum dedit caput fuper omnia ecclefie. — Quid 
hoc elt, pace doctitlimi scuuTT:1 hoc dixe 
rim, cujus eruditionem nihilominus fufpi. 
cio, veneror; quid hoc eff, quam 4evawe 
vxo3see, enervare genuinam bujus locutio 
nis empha(in, & loco veritatis alicujus lon. 
ge gravillime, quam Apoftolus ea propo- 
fuit, aliam fubflituere, que nonnifi 10 exili 
> cerimonia confiftere creditur ? — Muneris 
enim judicialis , Chrifto commiffi , defcriptio 
hic multo magis priusque.erat exfpe&tanda, . 
quaerenda, &, nifi. omnia nos fallunt , in- 
venienda. Edocet idem Apo!tolus Pil. III: 
21, Dominum péftrum, Jefum .Chri(tum, 
mutaturum 616 corpus noftrum humile in 
gloriofum , xara τὴν ἐνέργειαν τὸν dwardai 
avrov καὶ ὑποταξαι אדטא)‎ τῷ Xaera, {{5|6 
patentiam, qua. £9. poteft. fibi omnia. fubjicere. 
Quis eam hic cogitet potentiam, qua Chri- - 
ftus, ut omnia olim a tergo ipfum fubfe 
quantur, efficere poteft? Addo Hebr. 1I: 8. 
omniaque fubjecit ejus pedibus. Cum emm εἰ 
pmnia fubjecit , mibil reliquit, quod ipfi non fii 
fubje&um: nunc vero nondum videmus ipfi omnia 
.fubjeda. Quem ]ocum quomodo cum fui. 
hypothefi conciliet ir fumme venerandu, | 
. -finime intelligo. "Taceo , ip(i, fi res pe 
' -. mitius confideretur, וט‎ effe mium 
eu 








prior ad 1 Cor. XV: 22, 28. 40; 


; fet pompam sriumpbalem decernere. Quam lon- 


| 
| 


! ge. vero hoc a vera verbi fignificatione 


abeat, per fe patet. | 


$. 8. 


Norunt omnes, neque ipfe ir eruditifft- 
mus diffitetur, verba Paull, πάντα γαρ ὑπε- 
raft» ὕπο rove ποδας avrov, eX Pfalitio oflquo 
defumtd effe, ubi de 216/03, qui, minor 
Angelis factus, ad fummuüni glorie & honoris 
culmen evehendüs erat, dicitur: Operum 
manuum tuarum Dominum fecifli €um ; omnía 
ejus pedibus fubjecifli. Jam primum quaeritur, 
utrum fanttus Apoftolus verbis hifce Davi- 
dicis: ita utatur, ut ea táritaommodo ad íco- 
pum fuum accommodet, an veto ita, ut ex 
eis aliquid demonftratum eat. Illud negan- 
dum, πος affirmandum effe, | patet ex parti- 
cula yae , qui comma 27. cum commate 26. 
conreétit. Clarum eft, Apoftolum in con. 
ne£ione hoc fignificare: ad bos bofles, qui 
omnet ad pedes ipfius ' ponendi funt, boc e[L, fen- 
tentias ab eo latas revererí debent, etiam mors, 
boflig omnium longi[fime domíinaturus, referri 
debet, atque adeo [uo tempore abolebitur, feu, 
ut imperare ce[fet, — jubebitur. Patet boc, uti, 
ex terbis jam adduBis, ita etiam ex iis Davidis 
verbis, quibus omnia Deum pedibus Me[Jia fuh. 
jeiffe canit. Quando enim. divinus bic vatés 

emnia 


406. Joannis Nicolai Richteri, Comme? ^" 


. z- 
omnia εἰ fabje&a e[Je. dicit, manife(Ium 2 "nia 
bil omnino exceptum , prater. eum, qui ij ליו‎ 
Jubjecit: unde nec mars, aut- angelus ille P rg, 
te dominans, excipiendus erit; . mortem 2 7€ 
abolere , angelum mortis condemnare , ut impro?" 
ce[et , aliud non eje , 'hifi mortuos excitare sz 
quam deinceps morituros, — Surgent ergo WT 7 
Hoc modo Apoftolus ex verbis Davidis br. 


P 






fe 

Qua- 

ftratio" 
+. 








| prior ad 1 Cor. ΧΡ: 37» 28. 4og 


lisque cum ceteris pone imperatorem 
חווט‎ collocatique fuerint) j m Davidis 
tempore. obrinuiffe, quis credat? David ips 
fefummus belli imperator fuit, uti reges 
ipudgentes: quemnam, igitur, cum David 
tiumphüm duceret, eum przceflille creda- 
?פוה‎ Ec ubi de ejusmodi triumphis Davidi- 
ds pompaque triumphali al;quid relatum leg 
mus? Magiftratum ,apud Romanos impe- 
Tütorem preceffifle haud mirum,' quod ille 
loc fuit fuperior pateftate. Cefaris vero 
Augufti tempore jam aliüd obtinuit, fena» 
06 eum fubfequi juffus eft; cujus ipfe 
Vir fumme revérendus. clariflimum adduxit te- 
fimonigm. Quid multa?, Certum eft,. Da- 
Vilem recentiorem hunc uriumphandi ,mo« 
tm Romanorum ignoraffe: unde nec Apo- 
folus, cum ex ode Davidica Chrifto omnia 
um fibi ob oculos por 

Alludit vates divinus, . 

16 ab.aliis jam. obferva- 

hominem, ad imagi- 

rnatumque dominio in 

odum igitur hunc Deus 

rat, ita longe eminen- 

-Dominum conftituit, 

»ug fubjecit. ..Conftat, 

ἧς, carminibusque .Pro- 

:entiam duplici -phrafi 

+ ut pofterior phrafis 


gne 


4oB Joannis Nicolai Richteti, Comment 


gravior effe, & rem fub alia facie propone 
fe foleat. | Quidnam vero hic gravius? 
Utrum hoc: operum .nanuum tuarum Do- 
minum fecifti eum? An hoc: (juxta hypo. 
tbefin Piri fumme reverendi) decrevifli, ut 
eum, triumphum olim -pera&cturum, omnia 
ordine fübfequantur? Ex mea fententia utra 
que phrafis hoc modo explicanda eft: omnis 
tua, o Deus, opera, coelos £9 terram, 5 que 
in ds continentur , ejus dominio fubjeciffi: cx 
voluptate tua omnia, nullá plane re excepta, ci 
yarere ," ejus voluntati obfequi, legesque. &9 fen-- 
pentias latas revertri debent.  Pofterior ergo. 
phrafis non a pompa triumphali, fed a re- 
ge, in fuüblimiore throno fedente, atque hinc 
fibi fubditis leges fententiasque ferente, 6- 
fumta eft. Ponamus denique tantifper, Da. 
Videm ad triumphandi morem refpicere, ἃ 
indicare, Deum Un&to fup triumphum pom- 
pamque triurhphalem decrevifTe, cum illum 

ujus pedibus omnia fubjeciffe canit: que- 
nam jam juxta Pfalmum Meffiam triumpha- 
turum fubfecutura funt? Oves, ait David, 
' Ed boves, (9 omnia fera, ὅδ᾽ pifces marini. 
Nifi enim oves bovesque my/icos ( quis ve- 
το hanc explicationem concoquat? ) in ₪? 
fidium vocet ir deüiffinus,  hypothe(in 
fuam defendere minus poterit. 


jo» 








prior ad 1 Cor; XV: 27, 18. 409 


E οὐ δ. 9. / 


Aliud, quod expofitioni Piri maxime rete- 
"ndi contrariatur, partim ex his, que ha- 
&enus demonftravi, confequitur. Ouando 
Apoftolus dicit ;. ὅταν ὑποτάγη avro τὰ παντῶν 
ho idem סמומגתס‎ eft, ac fi diceret? ὅταν 
דט‎ TO אזואזד‎ ὑπο τους ποδας αντου,͵ quan- 
d omnia fubjeGa fuerint ejus pedibus. ^ Quare | 
cum de Filio Dei dicitur: «core καὶ avr» 
)7/0- ὑποταγησεται x. T. A. riegandum non 
et, btevius loqui fan&um Apoftolum, at- 
que horum verborum. loco hzc poffe fub. 
:וו‎ τοτὲ καὶ 4010" ἃ Tio" ὑπόταγησεται 90 
τὸνς πόδας τὸν ὑποταξαντί" τὰ παντα ὑπὸ ד‎ 
ד‎ ₪009 dum t9 ipfe Filius fubjicietur 96- 
diju ejus, qui omnia ipfius pedibus fubjecit. 
ldem enim hoc loco effe, ὑποτασσεσϑαι τινι 

Vzor&eetcO a: vro τοὺς ποδας )וד‎ CX- 
Commate:27. & Hebr. 1]: 8. ubi Apoftolus 
his locutionibus variat, quam clariffime e 
Ct, & vel ex eo confequitur, quod alias 
ratiocinium Apoftoli haud' fatis firmo nite- 
retur fulcro. Ponamus jam, quod eruditis- 
fimus scnurTIVs vult, alludi ad fublimem cur- 
"im triumpbalem , in quo Imperator celfus fla- 
lat, 9 fupra reliquum. exercitum eminens, dum 
milites, énferiori loco €9 fere fub pedes eum 
fbfequentes, Capitolium petere folebant : quid 

Dibl. Hagasa Cl. 11. F. II. Dd X hinc 


410 Joannis Nicola; Richteri, Comment. 
hinc confequeretur? Hoc fine dubio: fum- 
mum magiltratum fublimiore curru ve&tum 
celfiorem ftetifle, & fupra ipfum imperato- 
rem eminentem. lmperátor enim fecundum 
hanc hypothefin ὑπετάγη vxo Tove πόδας md- 
giftratus. :, Unde vero hoc probet Zr fumm 
venerandus? Qui ipfe haud diffiteri videtur, 
pedibus obviam iviffe mapiftratum Impera 
tori, Si vero hoc; certe Imperator fü 
edes. rhagillratus fubfecutus dici non potelt. 
Taceo , veri admodum diffimile videri, 
phrafi, pedibus alicujus fübje£tum feu fub- 
ordinatum. efle, idem elTe , atque aliquem 
celfiori loco ftantem fubfequi. Quis de 
exercitu, Imperatorem, equo praecedentem, 
fubfequente diceret, illum pedibus lmpera 
toris fabordinatum iter facere? — 


(, I o. 


Neque video, quid fibi velint, & quam 


emphafin tueantür voces ΤΟΤΕ ΚΑΙ ATTOZ, - 
fi nil nifi ordo in ferie triumphantium indi- - 


candus erat. Plane he voces, fi hypothefis 
iri erudni[fiimi Yocum habeat, fuperfiuz funt, 
quod cum 810 Apoftoli non convenit 
Mentem enim faam omnem aperuüiffet.Apo- 
ftolas, modo hzc fcripfiffet: Ommibs; wr 
ei fubordinatis Filius fubordinabitur ei, qui ipfi 
emnia [ubordinavit. 


$ 1 








ad x Cor. XV : 27, 28. 411‏ זסמק 
ains m‏ $ 


Si denique rem ipfam con(ideremus, qus 
t hac hypothefi 2061 noftre proponitur, 
nihil ea minus probabile & credibile effe 
06 Chriftus curru triumphali vehetur. 
Precedet Deus triunus. Subfequentur fide- 
ls, atque 3 hgrum tergo hpítes, Sata- 
Ds, mors , arma, corone lauree, premia 
(hec enim othia ad τὰ πάντα ic herepda 
fun) agmen claudent. Omnia hec in fuo 
grodlibet ordine Romat coeleftem ingres- 
üra funt, 1186 enim aut revera ita fient, 
at non. Si illud ftatuatur , ipfe Satanas, 
ipi increduli coelum introituri funt, ex 
quo illico, cafa graviore ruant. :Si vero hec 
fumatur, nec revera triumphahs illa pompa 
futura fit3 quis ingenii lufug Apoftolo noftro 
hic affingitur , de quo ubique abhorret ma- 
ime? longe gravior fuic doctrina univer- 
ilis judicii, & dignior materies, quam data 
lic per refurrectionis do&trinam occafione 
&raphice depingeret, quam ejusmodi trium-. 
palis pompa , nunquam ea ratione exítitura.- — 


TAN T U א‎ 
Q o ὦ 
e dc 
| GC — | 

Dd» IV. 





/ 


1 ρίας Chr.-Hogerái, 





LITTERE: "opas (*) 
CHRISTIANI HUGENII 
TE . AD E er - 


GER AR DUM MEYERUM, 


T. beologum Bremenfem , ex Autographs. 


Clari[Jine 777, 


2 ₪0 literas D. Leiinitii, quent 
: merito fuo permagni facio , ad 
: me perferri curaveris, eandem- 
ue operam in pofferum officio 

JS Ἢ e pollicearis, gratias ago quam 
maximas, -ac lic enter amicitie paterne re- 
| din- 


1 





Li 


(*) Litterz Inl. Huge , Viri eruditiffimi, cui 
^ pendulorum horologiorum inventum, multaque 
alia fcripta Pbyficam, Mathefin & precipue 

, Opticam illuftrantia debemus, ad G. Meyerum 
* dat8 , 








. 20 Ger; Meyerum. - ל‎ 


dintegrande. occafionem hinc enatam am- 
ple&or. Quid enim optabilius quam viris 
eruditis ae fanioris . Philofophie ftudium 
profeffis concihari, atque aliquo loco fefe 
effe intelligere. Te vero in horum humero 
cenfendum, e brevicula licet Epiftola íatis 
conjicere potui , eoque magis mihi gratulor, 
fi quid in lucubratonibus meis, quod Tibi 

' : pro- 


dat? , parum quidem contínent notatu dig. 
num.  Oftendunt tamen, quo interce[Jore. in 
commergo Litterario cum Iul. Leibniio א‎ 
 enodandis Problematibus Geometricis ufus 
fuerit, & Gerardi Meyeri ad honorem faciunt 
quemadmodum etiam Epiftola Inl. Seckendorf- 
fü ad eundem. Quanti eum, vero. habuerit 
101. Leibniiu; patet tum ex hujus Epiftglis 
ad JD. E. ffablonikium in Sf. E. Kappens 
&»ammíung eín(aer. ]טוג )זכ הו‎ 
eem | ה))והקוהו0ם]ו)טו‎ — Sirepferern. 69. Οὐδ. von 
^ $eibníty unb bem 60068  S3erlint(cóen ὥς 
Qrebíarr Son. Ὁ. «€. 0000] (εξ 
u f. m. $cpyiá 1744^ tum ex ejusdem Lit- 
teris ad Sobum Ludolfum , quas videfis ín 
. ]200[: €). G. Ο. Leibnitii Commercio Epi- 
jJiolico, quod recenfuit “5. Bened. Micbadlis 
Goettinge 1755. & patebit, quando ipfius Lig- 
teras ad. Meéyerum. 6% autographo dabimus, 
Laudat pasfim Meyeri Specimen. Gloffarii Et3- 
mologici Saxonici, quod quum nondam compa- 
ruit, finiftro fato in hujus illlutve heredis 
aut liorum fcriniis delitefcat oportet, NB. 
Dd 3 


N 


414. Epiftole Chr,-Hügenit, 


.7 probetur , repareris. Seniper quidem uni ve 

^ mitati.me ftuduiffe fcio , felix fi & litart 

' undi" ו‎ 
quandoque contigerit; De Cartefii degene 
ribus difcipulis jufta plane eft expoftulati 
"Tua, facitque ut, ficuc ha&enus, quum 
"'T'e:mihi le&torem fpondeam, cum alios Vi 
ri illius magni erroresiredarguam , atque, u 
סזסק1‎ , veriora quedam in eorum locum fub. 
ftituam. ἡ. Vale, Vir Eximie, Tibique amr 
cis optimeque cupientibus adnumera 





| 0 Chr. Hugenium. 
d. Hage.- Comitum 
$6. Martis 1691. 
Litteras.ad Clar. Leibnitium hifce addi- 
tas fine mota Hanoveram ut 
| mittas rogo. 





Ejusdem ad eandem. 


Mi? ecce ad Clariff. Leibnitium literas, 
quibus ad ultimas lpfius refpondeo, 
ferius quidem quam oportuit, fed non (ine 
legitima excufátione 2: quam lubenter , Ut 
puto, accipiet. De permutatione fcripto. 
rum Geometricorum quid futurum fit vide. 
bimus, ubi rationes meas expenderit Vit 
Clárifl. . Saris enim ínter nos convenife vi 

. debaur 





ad Ger. Meyerum, | 4ig 


debatur ut ille prior mitteret, ficut & prior 
comimercium hoc obtulera. Nunc vero: 
praecautione utitur, quafi diffidens mihi, ne 
ftem promiffis. Epiftolam illam apertam 
Tibi mittere animus erat, ut aliquem faltem 
fructum humanitatis Tue perciperes, fed 
nefcio an hoc velit Clarifl. Leibnitius ; etfi 
ego, nt in iis, quas ad me fcribit, hoc 
jure utatur, non invitus permittam. Ad ea 
qua in penultimis Tuis de Cartefíana Pliilofo- 
phia interrogafti, oportuniori tempore re- 
fpondebo; nunc enim ne momentum quidem 
fupereft, cum longioribus iftis exarandis 
diutius inhzíferim. — Vale Vir Preftantiffime 
& Eruditiffime. Dabam 113206 Comitum 16, 
Nov. 1691. 


Dd4 v. 


| \ 
416 V. ἴω. ἃ. Seckendorff, Epiftola 





| "V. 
V. L. à SECKENDORFEF, 


EPISTOLA -‏ 
פ א , 


GERARDUM MEYERUM. 


gultum debeo, Vir pl. Reverende 
atque Excell»*, agnato Tuo, 
; iidem: Excelleo nobiliffimoque 
viro, DireBori Cancell. Halber(la- 
dienfis, tum ob magnam in me 
humanitatem ὧς benevolentiam in mulus 
negotiis, שטף‎ communia habuimus, de- 
monítratam, tum quod, utex literis Tuis 
d. 41. Sept. ad me fcriptis intelligo, etiam 
ad Tuam amicitiam mihi aditum fecit. Οτά- 
tias inprimis ago pro fchedis quas πα, 
Quamvis enim abíoluto jam penitus opere 
meo fuperveperint, ita ut.illis ad locuple 
tandum ornandumque illud uti nequiverim, 
quod fane doleo ; didici tamen (neque 
me diícere charites state mea poenitet) 
que non zque nota fuerant ἃ coh" 

um 








/ | 
ad Gerardum 216700; “417 


füm in fententia,. quam 62 Tijbi dudum 
placuiffe indicas, reformationis caufas ju- 
ftiffimas majoribus: noftris fuiffe, easque e 
hiftoria particulari & locali optime probari 
poffe. Ad illam fcopum laboraffe me in [| 
bro meo pro viribus haud difficulter depre- 
hendes, dum modo eum dignum reputes, 
quem Bibliothecis veftris inferatis & lega- 
tis. Tumultus Gallicus, quo Germania no- 
ftra quaffatur, multos retinuit, multos 
etiam ita afflixit, ut mittere quz defidera- 
bam ex illuftribus urbibus ac regionibus 
documenta non potuerint; neque tamen 
fpernenda funt quz accepi & operi meo in- 
ferui. Et meo, uti fpero, exemplo viri 
idonei fe excitari patientur, ut [30 quisque 
loco ad confervandam memoriam rerum, 
in emendatione Ecclefie geftarum pofthac 
occupentur. Tibi Vir Excell, ftimulis ad 
hoc opus non eft, fed ea quam defiderare 
videris, egoque Tjbi opto, quiete, qua le- 
vatus à nimiis laboribus aliis huic Te trade- 
re poffis. Promovebit hoc inftituuum Deus, 
prout ad glorie fü& augmentum, Tuumque 
etiam commodum expedire judicabit. Ce- 
terum de rebus urbis veftra non pauca in 
opere meo reperies, non ufque quaque vul- 
gata, fed que Tu forte ex uberiori docu- 
meotorum copia emendare poffis & ampli- 
ficare, quod pio fatto me minime invito 
- Dd; facies, 


M 


| 


418 V. L. à Seckendorff, Epiftola 


186168. Epiftole Latheri.ad Jacobum Prapo- 
fitum. (S»amft). fcripte notitiam habui, 
eamque libro meo ΠῚ, $. CXXXHL. n. ς. 
& 6$. CLXI. n. 8. allegavi, omiffis tamen, 
quz afperius de 6000700673 Sacramenia- 
ria fcripferat.. Licet enim fententig eju: 
adheream, in qua (ferus ac quidam tradi- 
derünt) ad finem ufque vite perítitit, meo 
tamen inflituto non conveniebat, ut odiof 
| & dura omnia, qus in difputationüm ca- 
lore , aut in familiari fermone aut literis, Vi- 
ro liberi peGoris & 'oris, exciderunt, ver- 
botenus referrem.  Altefam ad Hervordie- 
Jem dbbatifam, cui una cum Melancbtone an. 
1535. fubfcripfit, vidiffe me non recordor. 
Breve ad eandem Epiftolium, fimilisque fe 
re argumenti 8. I552. ftriptum exftat 
Tom. V. Alt. fol. 1280. quod libro Ill. 6 
XVI. n. 4. indicavi. Protuli & alia irre- - 
fragabilia teflimonia, quod nihil minus Lu- 
thero cordi fuerit, quam bonorum Ecclefie 
diftractionem, Expectandum mihi jam εἰ 
erbis literati de labore meo judicium , agno 
fco plurimos defe&tus meos.  Confcientia 
etiam tefle erigor, ine bona intentione 3C - 
fide in fcriptione illa verfatum effe; plura prz 
ftiturum, fi per statem 6: imminutas vires 
corporis ὧς ingenii licuiffet. Adverfe ג‎ | 
ti, pontificie nempe, non potui non di- 
fplicere, quanquam eum fcopum gir 
\ ^ . habu, | 





; ad Gerardum: Méyerum. 419 


hibui, fed'eo potius omnem contuli ope- 
ram, ut majorum a&a, ubi honefte potui, 
defenderem , & odia, quibus & illi olim in- 
feftati funt, & nos adhuc affligimur , fi fie- 
ri poffet, lenirem. :Sed ea ex ipfo libro 
ejusque preloquiis δὲ epilogis, fi placet, 
prolixias cognofces. Ego Te optime vale- 
rejubeo, & amoris erga me Tui conftan- 
tiam peto, non defuturus occafioni, fi qua 
potiri liceat, qua Tibi optimum ftudium 
meum de Te bene merendi oftendere re 
ipfa poffim. Scr. in predio meo Menfchwi- 
ziano.d. 19. O&obr. 1691. . 


pl. Rev. Exc, tue 
Studiofiffimus Deditiffimusque. 
V. L. v. Secendorgf, 
mpp. 


D 


VIL 


450 Nic. Méyeti Carmencin 
OU. ΘᾺ ΧΦ o QxEXO 0%%% o 
0 vl E 

- IN ILLUSTRIS 
SECKENDORFTITI, 
| Comment. 4000060. de Vita LUYHERL. | 


Fa Deus in verbo ceu Sol in lumine vero, 
Nocte velat Solis Cynthia luce micat, 
δὶς inftar Lune Lutherus in orbe tenebras 
Difeutit exoriens, fanaque Sacra docet. 
Deceptum populüm , -Sanétos , Papamque 
colentem , 
Gratia pro merito quid meruiffe queat, 
Sedulus inculcat, cunétis myfteria pandit, 
Scripture Interpres, triticeumque Deum 
Toll; Tezelia nummis venalia jura : 
"Tradenti fcelerum, juftaque bella movet. 
Zugu[lata tulit demum Confeffio palmam 
Atque reformavit Relligionis opus. 
Vertitur in rabiem Belial , cum Dzmone Satan 
Lucifer, & quiegwd-Styx Phlegetonque 
,vomunt, | ΝΕ | 
Offundunt nebulas Luthero, no&tis amantes, 
Et tenebras lucem, conciliumque vocant, 
Convenjunt , fugiunt, redeunt, & anathema 
Veri - | 
Dogma vocant, perdunt traditione Fidem, 
Scilicet affueti nugis cicurare popellum, 
Bic Evangelium proh! jugulare yo 











Seckendorffii 800108: סאק‎ Luthero. 41 
/ 


Maimburgus Lojolm Socius, .Bomeque.fatelles, 
Lütbero infamem 1 d 
Ut vilgum capiat, . ור‎ de venpna, 
Toxica fzvategernt s peque 66 
Ne AER Qon EP V ma, 
Unica quo poterit fuada tacente loqui 
Atque loquente tacet Jorigierate fecundus , 
Cominus aggreditur Virque virumque legit. 
Invidiofa fubit Maimburgus fata triumphi. 
Tam docta nolit quis ecidiffd maqu 7?! 
Qui fcit, quid valeant nummi quidve cra 
lupinis 
Diftent, ex facili judícat atque probat: 
$i Deus in Zero Sol ett; fi Luna Lutberus | 
SECEENDORFFIADES, "Lucida ftella poli eft 
Dep roperabat Pegavie 
2b ipfis fere Illuftris Séchendarfi 0 
Nicolaus Meyrr (5). 


In Illufiris . SECKENDORFII effigiem ὦ | 
SECKENDORFFIADES, vultum. ficexferit umbris 
Et nocT6s do&as vivit ab arte manus. 
Umbra fumus TANTUM: ; fed virtus fervat ab 
umbris ,. 0 
Ει facit eterna vivere. laude YIRUM. 


Poftrid. Calend. “ρὲ 
Ao. οἷ» Ilo עשצס‎ ^ ^ v 


(*) Fuit agnatus Gera. Meyero; itidem Bremenffs 
& Director Cancellarie  Halberftadienfis uti 


? 


- 


'ex litteris Ill. Seckendorfii praecedentibus -16ג2‎ | 


fcit, in etatis flore extintus. .א‎ B 


VIL 


- 


422 


Litteraria. 


VILI 


LITTERAR 


MADRITI 


Pss jam a. 1760. opus egregium 


fn. 


theca ARABICO HISPANA ESCURÍA 
librorum omnium MSS., quos , A4 
Goribus magum partem — Ara 
compofitos , Bibliotheca Coenobii 
tompieBirur s recenfio & explanai 
fiudio wicHAELIS ואפ‎ , Syro 
Presbyteri, S. Th. 208. Regii 
ca, & LL. OO. interpretatione. 
ZAuBoritate &? aufpiciis edita. | 
fol. ignoramus num "Tomi plu 
fequuti fint; id quod omnes 
ftudiorum fautores maxime cup: 


MAGDEBURG 
p MELCH. GÓTZE OWrttfepbigung 


bet Gi ᾿ 


bey ה‎ ber Belle nu bem e 


etian 1764. 


€. co 


Litteraria. . 3 


₪ CORN. TACITUS totrfe-/ 0-00 00/ה6106.‎ ἀδετίεις 
unb mit הזבמ טהול‎ werfen. gwep 6 
1765. ὃ. | | 


^"MANHEMIL. 


Hifloria &? Commentationes Jcademis Elestoralis 
Scientiarum C9. Blegantiorum Litterárum Theo- 
doro - Palatine , Volumen primum 1766. 4. & 
rec. in Bibk, des Sciences T. XXVL ἃ 

| XXVH. . 0/0 | 

 $R.CHRISTOPH. JAKOB EREMERS 65/60/00 bes 60 

fürften/ Srieberid)e bcd Geften / von. ber עו‎ in 

6 εν 1766. 4. . 

-+-- [3 BASCHMAN , Stealerung un) 0 
SXatjé/ ame Lirfunben sur Crídutetung bee. Gies 
₪000 ber Gefangenneómung 201026 be$ Quosmis 
fbígen/ fanbgraven. qu. Soefftn/ au$ bem Quy» 
]ופ‎ 20000 Decausaegeben / ub. ruit 2inmere 
fungcn veríeen. 1768. 8. | | 

Differtation Hiflorique & Critique fur la pretendu 

Cartel , ou Lettre de Def, envoyée par Char- 
165 Louis," EleGeur Palatin au FVicemte de 

| Turenne par Mr. cOLINI 1767. 8. 

2Cusfürung vom ber 2tuefülleffung δὲς ὁ εἰ‏ ]הש 
Hjen unb bem. c5oug ber weiten. £3riber in‏ 
ber foloe (n beutíde mweftlicoe / sumat( δεθηδαῦτε‏ 
gSurfientgimer / Goaf unb. 500000060 / aug tem‏ 
unb δει ει 408-5006 wu. f. m.‏ 1 
fol.‏ .1770 


MARPURGI CATTORUM. 
V. C. PHIL. GEORGIUS SCHROEDERUS , Med, D 


δ᾽ Prof. Gottingam & 1764. vocatus abiit 
| | in 


-- Ξτασα, 








π 3. 20204 & mcx Confüicniu 
TLILT פנסנסותותסס‎ 

1 42 2 r7^'. 51 
«τ פסכותס]‎ Ὁ] מטנחסת‎ 
25 OCZUS nns. הטזסטס‎ 
zm ovuu.c.anum coca 
סוט תטב‎ rrOrCSDODem ..:- 
nu ₪ 





דעוה 














1 טמ‎ 
cmemus cum icutODure 








satus rui. V. C. CsROLC 
0 
ו‎ Tnm 
JidutiOTUI. uias 61 מו-390701‎ 
פגיזונזין(21. טנוטו\ג וט‎ Lectorez 
orum quantum om שק‎ men. 
. זטטבה‎ ceccx Ce -שזתסס‎ 
De eeomildis νη Γαι סטב‎ Pen de dre 
iopihus ver Inanireso 
IS C200, ex ΤΡῚΣ 
irenuam , quam 
a3 vun experenaa ₪ 
tus, Un veniebtam nro 
«o promee nagitt , 
sormam gupes veli 
ἃ udctum גוזו‎ 3. 3. ὦ 
משטסבז‎ pure ro 
4m nune eon- 
"te au coiee ה‎ 
שח ב‎ atten 
שמונם בצ‎ vi 








א 
אצ 





c 
τῷ pori 











"onus oes 
eum טש‎ 





ven 




















Tert. τον 
τσ ויו‎ 5 
τι πιὼν cw mun 
unc ας, lurim 
כשב‎ 








Litteraria. 424 


Sub prafidie V. C. 1. c. scaRoEDERI, Phil. D. 
₪ LL. OQ. Prof. edidit & defendit jo4A. 
MATTH. HASSENCAMP , Marpurgenfis , 
Philol. Crit ἐδ Pestateucho LXX Interpre. 
tum Graco, non ex Hebrao fed Samaritano 
textu conyerfo 176%. Partem Diff. pofterio- 
rem: doéte' hujus Differt. adhuc exfpeQa- 
סט‎ " ^ - .-. . 

ldem V: C. Ma ip mi Vire לי‎ 

óen ה‎ bie tete Sparagta 9 ὧι. 
tatü 91000006 Ginteituna (n bíe Gàttlidé (θα 
fe be8 Qucuem SOunbe$ von Sy. Qj. $5. 1761. 
> Demonítrat. addu&tis. exemplis contra lll. 
8 ἀπολο, ) = ושרי‎ 
iftolartim * olicarum , Jacobi , poter. 
Petri, 1860000 & tertim ו‎ Jude, & 
Apocalypfeos ita. dictarum aesieypre fuiffe 
agnitam. Sinici ut & monumenti, de Chriftia- . 
nismo feculo "VIII jam .in πος regno intro- 
du&o, authentíam. Hunc libellum ipfe tran- 
fini in Belgicam linguam , .additis aliquot 
adnotationibus , Medioburgi 1770. 

Prodierunt Opufcula Hiflerica 1. €. 1דפטסטת‎ A 
LEYSER . 7 Commentationum ' Hiftorica- 
rum de Pefperis Siculis, &? raptu. Enna 
Britamne cum notis & additamentis , adjecto 
fpicilegio vb fervationum de connexione ltalia 
cum regno Germanico 1768. c 

V. C. 1. FR. coiNG, Phil. Prof. Inflitutiones Lo- 
Bia 1767. 8. —— Inflitutiones Philofeph. de 

o; anima bumana , mundo C$ primis cogni- 
> tienis humana principiis 1765. 8. ' 

--- FRID, HERMANNI RÜMERSHAUSEN , fpecimen | 


primum Obferyat. Sacr. in V. 9 N. 1% 


ex Syriacis Jcriptoribus 1770. 
> Bibi. 1100006 CI. III. F. II. Ee | V.C 


426. — L.iiterariai 


V. C. Micg. cowR. cunTII; Profüfio prima de 
o Galitia. feu -Halicia ín situlis Regum 
"Hungaria obvio 1769. ᾿ 
Et fub ejus. prafidio HENR, CUIL. EICHENBERC , 
Differc. de Philippo Magnanimo , a proditionis 
- ξῷ perfidid vitio tmmun 1769. 
זול‎ Gi] 'Seaierunas. &. qub ות‎ ESTORS 
)א‎ ber 200008 niae | וסט‎ (n 
' ₪000) áuf €. 800% כו ול‎ (m. Detreft 
. שא‎ χε SXelegóftanben : über, Me Curialien 
1766.. 8: . Liber 198} ייל‎ 
$n. 2 CAR. FRA. 818. HAASENS 
ng té Beeupanten. D. BENRICH abii i 
$e. 2 oA; ANI "X6anM 
JOA. ANDR, HOFMANS / Ung von 
^ .ben vounaligen למ‎ 000008 600080 / fo (ἢ 
כ‎ ale. S9c(jen inséciene 1769. 9. 


"MEDIOBURGI I 


De. Vfentwintigfle en twaalf volgende  Pfalmen 
yerklaard, en naar tyds gelegenheid tot gebruik 
gebragt door wylen den Heere JOANNES PLE- 
המצע‎ , in zyne Eerw. leven Predikant te Mid. 

. delburg , 76% eene V'oorrede van. den. Heere 
ADR. BRUYSTENS, Pred. aldaar 1765. Dt 
Agundertigfu en. Elf volgende Pfalmen | enz. 


1770. 4 
Verkiarin vün ommige לש‎ der heilige 
Schriftuure , en wel van het. IN. T. door w;- 


len. den Heere KORNELIS BOOTT ; Pred. te 
Middelburg , met aanteekeningen van den Hee. 
, Tt P. VERSLUYS, Pred. te Steenbergen , met eene 
4 eorrede over. de Dijeipelen , de Emma: 

gi- 


Litteraria, 427 


jngen 0007 .א‎ BhRkEY , Door en. Profe[for 
er H. Godgeleerdheid en Pred. 16 Bremen 
1764. 4. Exponuntur Capita N, T. fequen. 
tia Rem. I. & XIII. 1 Cor. VIL. 2 Cor. Ill. 
& VIII 6. 11. x Theff. HI. 2 Tim. Il. 
Hebr. V. 1 Pet. M. 1 qoa. 1... . | 
Κεγκχίαγέηρ yan zommige boofd[lukken yan het 0 
T. door wylen den Heere x. BooT T, met 
aanteckeninge yan wylen den Heere p. vERSLUYS, 
waarby in plaaife van eene yoorrede gevoegd 
is het bewys van den Heere JOA. MATTH. 
HASSENCAMP , Profe[for te Rinteln, dat het 
Kanonyk Gezag.der AsmXespusa yan de Oude 
Syrifche Kerke erkend is, tegen de Aanmer. 
kingen van den Heere ProfejJor yoA. DAVID 
MICHAELIS , en dat het Sineefch. monument, 
aangaande bet Chriflelyk. geloove in dat Ryk, 
echt is, uit het hoog 27 vertaald en met 
ישה‎ voorzien door. .א‎ BARKEY, 
D. en Profe[for in de H. Godgeleerdheid en 
Predikant in's Hage, Lid van het Zeeuwfch 
Gehoodfchap der Wetenfchappen te Vliffiingen 
1770. 4.  Exponuntur in hoc libro feq. 
N. T. capita ₪ II & VH.  7ad. 1 
XVI. ἃ XX. 1 Sam. VII. XIX. א‎ XXVII. 
2 Sam.lll. 1 Reg. XXII. 2 Reg. VI. IX. ἃς 
XVII. 1 Chron. X. XIII. 2 Chron. V. Jam mo- 
nui p. 424. opufculum Haffencampii quoque 
in forma, quam vocant, octava excufum eíTe. 
Twee honderd jarige gedachtenis van het cerfle Sy. 
node der Nederlandfche Kerken onder. let Kruss, 
en zo in , als buiten Nederland , allefins ver- 
firooid , gehouden te W'efel den .3.. Noyember 
1568. gevierd מ1‎ eene Kerkrede over 1 Cor. ᾿ 

XIV : 40. te Middelburg in. Zeeland den 20. ' 
Eea .ו‎ 


438 Literaria: 


"> Nov. 1768. door den Heere ADRIANUS 04 
' VESARDE , Βεδίοπααγ des Godlbjkin W'oords al. 


- 


' | fibi fruftra quarimus. . Adhzrent 1) quz- 


'  ,tum Civico profugorum, qui ex fententia 


derheden j. behoorendz "tot: de Ker - 8 chiede. 
> לש‎ van. Nederland , = doch ifizonder 


derlatdfche Beroerteri, en: invoeringe yn dt 
"Multa ih hoc libello notatu. d 


"Auctor, collega olim Aeftumatiffimus , quz 


, 2) Index V. D. M. Belgicorum in Ecc 
| Exulum Londini ab a. 1550. 3) Status 
οὐ Reformationis Vefaliz; Aquisgrani, Colo- 


. .afyla fuerunt Belgarum .4.) hiftoria originis 
| o Liturgie Belgicz 5) hiftoria veteris Pfalmo- 


tes füb perfecutione Hifpan. ut Nyeveldii, 





daar; wet eenige aanteekemingen em bylag 
betrejfende, Perfoonen en zaken y welke cnn 
konnen ter' opheldering γὰπ vetfcheide byzon. 


ΣΟΥ͂ eid yat 
Zeelánd , ey Middelburg, ien tyde der Ne- 


Kerkhervorminge in de XE. Eeuwe.1769. 8. 
ignifma con- 


legit ἃ dijadicavit pl. Rev. & Doctiffimus 


hiftoria Reformationis in Germania & ΒεΪ- 
gio ut & im Anglia làcem accendunt, 6 


ftiones Petro Datheno propofitz, quum Tra- 
je&i ad Rhenum captivus tenebatur a. as 
eia 


Gedani &Stadz incepta , quz civitates‏ , ססות 


rum Rhythmi, qüo ufi fuerunt Belge gemen- 


Uittenhovenii , Maroti , Bezz', Heerii alio- 
rumque & inprimis Datheni; 6) Nomina 
Medioburgenfium ex ordine tum Magiftratus 





Ducis Albani capitis damnati funt ab a. 1567. 
ad 1:570. 7) Index membrorum Synodi 
Vefaljenfis a. 1568. habit , que Acts fub- 
fcripferunt. 8) Defcriptio Actorum Synodi 
bujus Authenticorum ὅς forte origimsliun 

07 πος δὲ 





Littemris. 419 


Haga Comitum adfervatorum, ὅς curz De- 
putatoruin Synodi Hollandiz Auftralis com- 
mifforum. Plura ad hanc Reformationis 
canfam in fcriniis fais pofüdet. Vir. Do&iffi- 
mus, quz.ne invideat reipubl. Litterariz , 
enixe: rogo. , 2 
V. C. ADRIANUS KLUIT, rationem habuit ὅς 
edidit elegantiffimam Inauguralem , pro Im. 
01076 [000 , .poflata, quum d. 17. 
Cal. Dec. Lecoris Klequentie δὲ Literarum 
Grecarum, necnon. Scholagum. Rectoris mu- 
vus follemniter au/picaretur-1769. Commens 
dat íe hec Oratio & ftyli nitore & adcura- 
£a rerum enodatione. 2 . 


MED IOLANTIT-' 
Prodierunt V. C. GUIDONIS FERRARII, S. 9. In. - 
0 Epiflole ὃς Differtationes 1765. 8. 
V. C. JosePHI ANT. CANTOV.E, de Septimio Ter- 
tulliano &) 8, Epiphanio Differiat. - due 
Theol. Crit. in quibus meutrum Anthropo- 
morphifmo 109010 [6 demonfiratur 1761. 8. 
—— HIERONYMI TARABOSCHII, S. 7. Prof. P*- 
tera Humjliatorum Monumenta , | abnojationi- 
bus ₪ iffertationibus prodromis: illu[trata, 
quibus multa Sacre ,. civilis ὧς Litteraria, 
medii ayi hifloría capita: explicantur Vol. 5. 
1766. 68. 4. 
החדה‎ KS b. FRIZI, Prof. Mathem. Sagio fupra 
[' Architettura Gotlica, Liburni 1766. 12, 


Ἐς 2 M O- 


וע סא 


MONACHIL 


Monumenta 180% , Joel. VI. Edidit Academü 

“τ :Seienttarum. 1516000115: 1754-1767. 4. 

0 ber ΘΟ τ. 06078 ει 4) א‎ 
Ontfenfijaften / 4.$8Ànbe 1764-62. Valde lau 

dantur ' 

98%. CHRISTIAN: FPRID. PFEPFEÉLS, "Oivettóré brc יל‎ 
ftoeri&ben Glaffe/ "Kcabenitfdye- Sébe הוול תוס‎ 
bet Difteriftey Senntntg ΠΕ τ, seiten. 1764. 

e—— PETER VON OSTERWALDTS, Xtabemifde dc 
toot(nm δέν aufammenfana unb. bie octnumg alic 

: Ogiffenkbaften nebít ben. Soutien. (n. ber מו‎ 

600 00000006 aegeíget ith. 1768. Adharet 

. =-- D. VON LHSBRUNNS ;. S)ecfur) vine$ neuen Gne 
nelogfien 65/0088 über bas Gterbjape ΘΟ τι 
176% 4. . "TN | 

—— P. DON FERDINAND STERZINCER , T Aratiner, 
“Ιολδειη 0% von bem  aemetnen. fDorurtfcil 
ber mírfenben "unb tüátígen Soqperep 1766. — Ex 
hac Oratione patet, Pontificios pededen. | 
tim fuperftitionum deliria cognolcete , δ 
fanioris dottrinz ₪ שי‎ í 

e P. PAUL FINAUERS, einec $Sayertfim 
Oeidirten .זו0ו())65‎ 1767. 8. 


J».MOSCOVIXE. 
וה קת החל סק‎ fr δε qi ge» 
" ₪008 bé 6 Oteru 


ei‏ פוא $t‏ ₪ הח 
Gommléfion/ Sxuejift) unb tid |‏ )הטלא tud‏ 
.4 .1767 


NEM 





| = Literaria 411 
פא‎ τ 


lt Pittura. antiche d'Ercolano e contorni, incife- 
m qualche Spiegaxione Vol. V. 1260-68. 
ol.- | | 


V. C. powrmici DiopATI, 7. C. Neapolitani ,. 
Exercitatio de Chriflo Grece loquente, qua 
oflenditur Graecam, jfive Helleniflicam lin. 
guam cum JSudeis: omnibus, tum ipfi adeo 
Chriflo Domino &? Apoftojis nativam, ac ver- 
naculam fuiffe. 1767. 8. Hujus libelli re- 
cenfionem aliquando dabimus. 

= Colleton of Etrufcan, Grecian and. Reman 4n. 
tiquities from the Cabinet, of. the Honor. W. 
amilton, .his Brittannish Majelhy y Envo 
Extraordinary at the Court of Naples; ₪- 
Gallice. 1768. fol. 

Antishita di 1202201] δῆς. 6085 

lés; antiquitatum.  Putegis, ' Cumis, .Bajis 

| exiflentium reliquia. 1768. fol. Opus fplen. 

| didiffimum. In Dedicatione, Regi infcripta, 
Auttof fe vocat "PAULUM ANTONIUM PÁOLI. 

= Ex litteris V. C. .אזועסם‎ DiopATt ad Virum Inl, 
Comitem ΠΕ LvNDEN, Mufarum Patronum, 
quarum excerpta v. in Bibl. des Sciences, 
T. 32. p. 25}. novimus, quod 900 LXX 
viralis Prophetiarum Danielis , ex MS, quod 
in Bibliotheca Chigiana reperitut, mox 
Rom: prodibit cum additamentis quam» 
Plurimis,: quodque Dominicanus aliquis 
Obfervationes paret ad novam Editionem 
. Bibliorum Hebraicorum a Cl. Kennicotto 
adornandam. ^ > - 03 


| :ל‎  NEO- 


41: | Literaria; 
NEQCOMTI, 


Defcription des Montagnes ₪ de V. alleé£s., qui 
font partie de la, Principauié de Nguf-Chaiel 
& Palengin par Mr. j. E. BERTRAND. 


> 176 9 5. c, "o Ap 
Leitre a Monf. —— relative α Mr. 7. 7. Rour- 
ftau , imprimeé a Goa avec ἰα Refutation dt 
ce libelle,. par Mr. le Profe[feur. pg MoxT- 
MOLLIN. 1765. 8 


NO ₪ 


, V. C. MART. FROBENIUS LEDERMULLER d. 16, 
Maji 1769. diem fuum obiit, ut & — , 
—— CHRIST. JACOBUS TREW , M. D. ₪ nate. 

mie €? Botanices promótor , feptuagenario 

major a. d. 189. 1769. 
Prodierunt 99066 cir 65000606 Qotpalotten 86d / 
של‎ G'onferengen. ἤθει. δίε 3 erften. ו‎ ii 
חא‎ Sid). אמ‎ / ft ₪006 bien. ben. Poy- 
glottis -Londinenfibus . befínblicoen . botimetiurs 
am/ tüdié bie.napmfaftefie (n ten. הו‎ Cue 
ropdí(dien--Gxorad)en nad) bem. Grunbtert serere 
tíate- Meberietgungen / nemli) Go, Luthers wn 
Pifcators fedobeutftóe | Mthias unb. J'ekuthitls 
Synben-beutíüe / δίς Dollánbifibe 7 — Gnglifc/ 
24006 / Stansofifie וו‎ / ani 
mit ausícfung alter unb newer Gueaeten uno 0" 
folegen acptüfet/ umb fofgenbà mít einer ΚΠ] 
ní)t fregen / fonbetn genauen 'guunb- unb «t 
tuatiens -mas(ígen Degleítet mecben. von. “Ὁ, Jo- 
HAN GEO. MEINTEL , (tabs. tpfarree qu "חול‎ 
. 0 urb x Gaplttelé ju. Gxfroabadi: (entere M 
- | | ΠΡ 


אי 
- 





T A ROG Cm NN‏ ו τ’‏ 77 2₪ע=שש-שםש-..סש₪..=. ה- 


\ 
! 





N 


^ .Littetaris. 438 
aetatíe 1764. 4. Verfio V. T. Gertianica 
cum Adnotatiohibus maximam partem ad - 
| prelum?dicebatur parata. 

fas fuc) 55to58 (n tm unb acbunbenee: Se 
mad) ben febrai(toen. verbcut(iget bur) ₪. 1. c. 
MEINTEL:176$. 8. . a 
fu. wILLEM BATES, liberenfimnima bee. Gibteliden 
eigenfcüaften (n. bem toerfe ber Gielofumg ber mens 
ה‎ bur) Syefué. 600 : ober Q6ganblungen/ 
תוטסל‎ 066 moitb/ . tole δίε 10600) / 6 / 
Geredtígteit/ 10106 unb 2060) 0000660 (n 


bie(em: aco(fen unb (εἰ 46 tverfe. sana 6000006 


wochen /- aud. bem. Cngliffen/ von‏ וע 
GEO. WOLFG. PANZER , fprebiger 1766. 8.‏ .ול 
fy EDUARD WELLS , στε 6060020006 bed. 2C.‏ 
unb δὲ. Qeffamenté / (n. 4 tfeilen abaefaffet/ aug‏ 
G. Ww. PANZER, vol,‏ .כל bem. 6001/0060 burd)‏ 
0 | .8 .1764 24 

V. C. JoA. cHRISTOPH. MARTINI Thefaurus Di:. 
fertationum, quibus hifloria, Geographia &9 
Antiquitates tam [acre quam profane. illu- 
firantur, maximam partem. rari[fimarum , ὃ. 
€x MSS. interdum. in | lucem  prolatarum, 
ol. 6. 176$—1768. . 

Centuria Magdeburgen[es , feu hifloria N. T. cum 
rariorum  Theolegorum | continuationibus 4 
hec nofira tempora, quas excipient  Suppie- 

"ania emendationum , defenfionum illuftraiio- 
mumgue ad priores Centurias XIII., quorum 
' xuram f[ujcipies, qui prafationes etiam fingu- 
Wis..voluminibus adde$ V. C.. jOA. SAL. sEM- 
LERUS, $. Th. D. 68 P. Vol, 1V. 1764—065. 4. 

$t, .וסט‎ DAN. SPÓRL, V. D. M. ו‎ 
Sqpaftaro[ - 3óceisaíe and: ben vorneámflen ו‎ 
wb. &anbed-orbnungen / bet bes f. 900) 6 

Ee; |.  QGpus‏ ב 


^ 0 ו‎ ibo הא‎ ^ παρῇ einen 

"aula M דוה‎ fat bet Con- imb Sefitagen 
p: τα Sia Statutis. Eu 8. 

— ín תא‎ 


6 enr 0 %ע‎ € ume Les ber 
a וה‎ deant 1 
᾿ ] ipei a etg. beuneuótaet. ה‎ / 


SN ו‎ M ו‎ 0000 1770. 8. 
Au&or.eíft cl]. c, A. wILL, & laudatur liber. 
Defcribuntur. fata & mores Denkii , Epi- 
fcapi Anabaptiffarum 6: Munzeri. familiaris 

mici.  Adpendices relationem de. Beilo 

. . WRuflicerum. Coptinent 
W..C. ותססגן‎ GUILIEL: FEUERLINI, 5. 1%. D. 
& Prof. Goeetting. Bibliotheca Symbolica 
Evangel. Lutherana:, Pars I. libros 8 
Luth. Symb, cum notitia. brorum 69 perti- 
nentium comple&itur. Pars H. fcripta Theo- 
"^ Begerum feculi ΧΡῚ. 486 ₪ bifloria Collo- 
uorum ,: 6090005  vaufa inRitutorum, 
Omnia e fchedis b. Feuerltni au&a recen. 
fuit , ufibus publicis aptavit, €? cum indi. 
cibus edidit V. C. 70. v per RIE. | 
o S. Th. D.- ₪ Pref. : Altorf., 


2 Nova Epifiolarum yaris. argamenti Vol. 
I 104. 8. : 
$)n. 2). jon. FRID. JoaAcHrMS 9% ו‎ emn 
Gabinet/ baarinnen. ל ו‎ bitfero 
nef níraenbé mítartfelite (Θοῖδ- unb ene 
se au finben / tfe eídotig in. Supfer afarbilbet / 
S. unb eríduteet worben/ 01 4. 
1761 
' )קוחר‎ unb nügttdée Steufafetten 7 alte gniny 
ג ג‎ mit מש‎ fetantacarbén y n 





Lieteraviat 45f 


bEoRG DuapzR,:O foe Sw. .400- 
זאמ[ —— .1764 השס:)ג1-/500‎ alios. nummos 
defcriptus eft is Partic. XVI 6 XVI, qui in 
honorem €onradi Penungeri 8. 1517. €Cxcu- 
fus 6154 δὲ nummus Argentetis reip. JVoyjoma- 
| gtnfis, qui imaginem refert S. Stephani , in 
= T'ütelam 46 urbs illa recepit. - - 
ף‎ GRO. ANDR. WIDL, 2%. au Xitorf/ : Sairnbets 
4006 cotüngfeiuftigungen / ג‎ 3 cile 1264— 65. 4. 
5n..JOH.:DAVID KOLERS, QGinletung au ter: ΔΙ 
-  Wnb unfttletn >%08:8006 / brittee bell / but) Son. 
G..A.. WILL gu anbe 0% 1765. 8. 
59. you. cHRISTOPH. MARTINI,  $ttotiífd) - Geo» 
ש.י‎ SBeicorebung bà eiemaligen .bectimten 
drauen : Sttojteró Gngeltóal im )הקופ‎ / 
mt 4sicfunben. 1763, 4. | 0 
9, MART; FROBEN. LEDERMULLERS , )ו‎ --6 
wu. f. ₪ quép(ttatift) - ו‎ ecolieberuna 
. δὲ Qorn$/ ober 0000606 / 07 ל‎ 
069 soadécumé / nit. Diez nad) bt. natnt cre 
láucbteten Supfec- Gafelen ; wie aud) beffelben ἢν» 
010060 - sieofcopifcje Deraltcberung unb verfte. 


bina einer (eje Eletpen. QBintertnofoe bes Soiyvocae 


pet müben 9708 Gaflawenbaums/ πῇ‏ ;א 

. ty ectaudotete Supfee Safelen / 1764, fol. 
$n, WILBELM FRANS, FREYHERRN VON GLEJICHEN, 
gmannt RUsZwOoRM, Gf. Stato. u. f. t» Das 
- אוה )ואפ‎ bem .SRelio bec, Qflangm/ or. Sis 
Profcevifcoé vnterfuüungen bet. aeüeimen. 8 
tete ber Qpflangen הא חק הו‎ / unb bt 
ín benfelben הא‎ Smfetten / πο CBerfücüto 
| von bem Qeim / πὸ. einen הסמל‎ vertniüctec 
fAtobadirtrigen 1765. fel. MN 
— Julii-Rerfii-Satyra fex, ad fidem optimarum Edi- 
tionum cum variis Leüionibus Codícis Ebne- 
"uy ; 910, 


— 


«f Literaria. - 


Vani edidit V. C: Ὁ Ὁ. SEBALDUS; tabulis. 
E ut! eneissincidit G.M. SCHMIDIUS. 1765. 8. 
P fte béc 4402001 9er )מו‎ unb £Britten/ nad) 
$9. 'TROMAS-GORDONS G5taatéffugm יש‎ 
μεν 0% ben ו‎ ₪6 bem. 2 


B . 8. 
Biblioteca Themafiana fe locupleti femi. The- 
> "sfauri ex comnis fcientia dibrorum tiffi- 
> morum £9. rariff/imerum, . quas. . אל‎ | 
^ Fir lilufiris cornorREBUS 13005108 . dt 
. "Teofthenreut. £9: Wiiedersberg | V'ol-:I,. conti- 
nens: libras cempatcies. ad. Theologéanv fpectan- 
"6, 6 ^ : Nota. Lineraria quas Li. 
| 2 " אי‎ fur mn P a ism fronie in- 
ΡΥ horis 9 us fuas 710nnalsquam 
addidit Editer M. "GEO. WOLFC. PANZER, 
Diaconus in ede Sebald Vol. 2. 1765. 8. = 
V. C. .הגס‎ 588. ZEIDLER , "SenatorisRR eip: 0. | 
riberg. 8 Syndici, Vite Profefforum uris, 
ui in Academia Jflsorfina inde ab ejut ΤῊ 

fn damentis yixer&ht Ὁ ex monumenti ₪ ΓΙᾺ 

nis 06/0756 6לְלָצ:,‎ 4..- = 

/ ו ber 0-0 unb‏ ו וס 
JOACHIM VON SANDRART, meu 6‏ חספ 

60406 / buf) $n. [0 3. J AX. VOLEKMAN, 

3 Pánbe 1768. fe. — 


NORWICL 


A Review of the dotirint of the Reformation with 
an account of ihe [averal.deviatioms. to. the 
?prefent General depasture from - tham -by 
'rHOMAS ROWMANN., . M. ./f. Vicar. ef. 
= Martham INorfolk 1768. 8. . 

| OF 





Litterária. nr 
.0 F F E N B A c ₪ 


hh JOHAN PHILIPP: 'PRTM,. daret qt Θεδα / 
אל‎ ber gaben SPonklé unb ₪ + 
8/ה%600‎ 1768. 8.. | ες 
'"— | ber bey. ΕΝ danidé 
₪906 - ben. draum Soebucabnegatré 176%. 8. Bx 
numeris a Daniele ὅς Joanne indicatis .com- 
.putum; futurorum «onticit. Norma. ἱρῇ funt 
2500- dics Dan. VIIT. 14. memorati. De- 
duis ab, his 455 annis, qui ex redu&ione 
lfraelitarum ex Captivitate Babylonica ad 
pativitarem Chrifti ecurrunt , ref nt 1847.» 
quibus ᾿ᾳκία Auctorem omnia, vaticinia] in- 
plementum natura funt. 153 dedu&is 1260. 
annis , Apoc. zm 5 memoratis, ab 1847.» 





initium eorum, quz. 425 pre- 
3 funs, incidit ad finem feculi VI.. 
| OXONIL 


Nova: Baitio Praleüionum Lowthianatum , 0 > 
s utiliffimi & do&ifflmi, de Sacra Posfi 
pss 8 Annetàtionibus fioyis Lovthii , » 
Huntii , Kennicotti δ΄. Michaelis , 1764. 4. 
Marmorum Oxonienfium. 6 Typagrapheo .Claren- 
domiano , impenfis 1:0 Pars 1111 
fol Opus preftantiffiimum ὅς locupletius 
rmoribus Arundellianis. 
The p ebrew Text of the parallel Propkecies of 
"ya and Mofes, relating to the XII. tri. 
6, with α Translation and notes, and the > 
varicus' Le&ions of hear Mamu[cripts; t0 
which ate added 1) the Samaritain - Arabie 
yer fion 


«3$ . Mitterarid. 
ver fion ef. thofe pa[Jages, and part of another 
Arabic verfion, made from the Snmaritam text, 
feither of which heave been before printed 
2) d'Map of the Land promife 4) an “2)- 
.$pendix comiaiming four .Differtations by p. 
DURELL, B. D. Principal of Hertford Col. 
> 01769. 4. “: 
The State Lettres of ngNRY Earl of CLARENDON, 
"Lord Lieutenant of Ireland, during the reign 
7 27 vef King Same: the fecond. Gic. Vol. 2. 1763. 
ל‎ .4. Editor fertur effe Vir DoGtiffimus j 
"' boUucLAES, Canonicis Windforienfis v. 
= Bibl. des Sc. T. XXI. E 
zotimentaries oti the Law of Englaríd , by vriEL1AM 
<> BLACKSTONE ,. Efq. Solicitor General Vol. 5. 


' | 1268. 4. , 

Remark: on the fort fecond and forty third Ῥ[αἶπ: 
- i by seu]. xeNNICOTT.' DD. 8%. 1765. 8. 
Remarques Critiques fur τ Sam. Vl: ro. par = 
XENNICOTT, Doüeur en Theologie, Mem. 
bre ἔδει. 1768. 8. .Verfio eft א6‎ idiomate 
. Anglicano. Satis ingeniofe. cl. Au&or pro- 
bare fatagit poftrema verba חמשים אלף איש‎ 
| quinquaginta millia hominum ,: in apographa 
" irrepüiffe incuria defcriprorum , quemadmo- 
.dum ipfe Codicem poflidet 600 annerum, 
"^ qui his verbis caret. ---- 

> Contra has cl. Kennicotti obfervationes mo- 
defte infürrexit, ut 1060 hoc opportuno id 
moneam, cl HASSENCAMPIUS, pec. 
הזגוץ‎ libello textam vitio immunem elle 
-ocens; eodem ec Bochartus — 0 
verba hec legit fc. חמשי מאלף איש‎ 
' "verfionem autem aliter 26 BOCHARTUS infi 
an | tüi 


“ . 
v 


₪ 





Litteraria. 439 


tuit, fc. Percufft Deus feptuapinta Viros, 

intum ex unaquaque jamilia. Dabimus 
Titulum libelli , quando fcripta, Rintelis 
edita, enümerabimus. 

TREOCRITI, Syracufi qua fuperfunt , cum Scbe- 
liis Gracis au&ioribus , tionibus E? ani- 
madverfionibus ἐπ Scholia Editoris &? Joa. 
Toupii, Gloffs fele&is ineditis ,— Indicibus 
ampliffmis. Pramittitur Editoris Differtatio 
de Poéfi Bucolica Grecorum cum vita Theo. 
criti a 3ofua Barnefio fcripta, &. nonnullis 
aliis Au&ariis: Accedunt. Kditoris && Vario. 
Tum mota perpetua , Epiloia Joa. Toupii de 
Syracufiis , ejusdem addenda in Theocritum, 
πὲς non Collationes XI. Codicum. | 
THOMAS WARTON, S. T. B. Colleg. S. Tri- 
fit. Socius, nuper 12000066 publ. Prele&or 
I 2. 1770. 4.  Magnopere laudatur hic 
Iber. H 


Cetera fequentes referent Fafciculi. 


- 





,. 


9%: . 


4% - 


." 








| | 


BIBLIOTHECA 


HAGANA 


HISTORICO-PHILOLOGICO. : 
1 HEOLOGICA, 
A D 
CONTINUATIONENM^. 
BIBLIOTHECA, BREMENSIS 
א‎ O V ₪ 

4 ד6 טש דא 00 





CLASSIS TERTLE, 


FASCICULUS TERTIUS 
& ULTIMUS. 





06% «0856» «0686» «0880» «0850» «0850» «5850» 
4MSTELOD 4MI ₪ LUGDUNI Β4ΤΑ͂Κ. 
^ Sumptibus Bibliopolarum 


HENR. VIEROOT ἃ JOA. גג‎ MAIR, | 
MDCCLXXI. 





₪ 


- 
. 
4 
י‎ 
. 
"Pert 
* 
.. 0 
1 
. + 
, 
' 
- 
ὰ 
8ὶ 
, 
E 
"Ἅ" 
LEE 3 . 
* 
% * 
EI a 
Y 








. 
. 
. 
' 
. " 
. à 4 . 
. à 4 
. . 
. . 
4 
, 
. ᾿ 1 
E 
, 1 
י‎ 
₪ 
t ev * * . 
* . 
. 
. 
. 
1 , 
' 
. 
. 
, . 
. . ' 
[ 
4 e 
Β "». 
. " 0 
. 
. . € . 
. 
. 
4 . 
, . 
1 
. 
- - 
. . - 
. . 0 
- . 
. e- 
" 
. 
1 . . 
. 
4 
« 
- 


(| + 
SCRIPTORUM 


FASCICULI TERTII 
CLASSIS TERTLZ. 


L Pite SEBASTIANI CASTELLIONIS, T5beologi 
rari exempli, confcripte a Jo&NNE CONRA- 
po FUESLINO, Capituli itodurani ^ Came- 


rario, Continuatio | pag. 441... 


orit 
Lm! 


. JOANNIS CHRISTOPHORI BüsiNG, S. Τῇ. 
D. ₪ Profefforis Bremenfis, Differtatio, 
qua illuftrantur phbrafes , quibus eterna Filii 
Dei generatio yRov. V1lI: 52 -- 25. ex- 


| primitur Pag. 488. . 


III, JOANNIS  CHRISTOPHORI HARENBERGI, 
Vindicie ,:אג1סט1‎ feu, Pera Chrifli 76- 
fu difciplina & do&irina , ex Luciano utro- 
6טף‎ | pag. 512. 

| ΙΝ, 


IV. זג :ססנא‎ BAREEY , COnmentatio de Scopo 
Evangelii, quod eff fecundum joawNEM 
qua variis quoque Evangelii locir lux ad 
Vuuditur 0 Pag. 591. 


V. JOANNIS CORNELII VALE, infer Remon- 
fürantes. Leidenfes V. D. Miniftri, Obfer- 
vationes ad Feneramdi Ordinis Tbeologici 
Bafileznfis Declarationem de Novo Te- 
ftamento Wetíteniano, anno 1757. 
compofitam & ha&tenus ineditam, que 
iferta eft Bibliothece Hagane ג[‎ 
Terme Fafciculo primo pag. 1. & 
feqq. 5. pag 649. 


I. Vie 





VIT ₪ 


7 CASTELLIONIS, 


THEOLOGI RARI EXEMPLI, 
 CONSCRIPTA 
; A ^C εὐ τς 
JOoA. CÓNRADO FUESLINO; ו‎ 
CAPIT. VITODURANI CAMERARIO, 
CONTINUATIO. (*) 


$. 32. 


tad Caítellianem redeam , is fibi factio- 
nem eruditorum .advgrfus Calvinum 
comparavit, qui faftidium ob fuppliciura 
de Serveto famtam cujus caufam. Calvin 
tri : 


)*( Priorem bujus Biographie ₪ videfis in 
bujus Claffis Fafc. fecundo pag. 814. fq." 


Dibj. Hagane Cl.III. F.LII. — Ff 





^ 


442 J. €. Fuellini, Vita 


tribuere, dictis factisque manifeftaverunt, 
eumque fcriptis publicis tradaxerunt. 4 
re Calvinus impulfus, poft mortem fanpauci 
hujus, fanaticum voco, quia regnum Spiri- 
tuale conftruere voluit, quod non in verbo 
Dei, fed in opinione ejus fundatum fuit, 
poft mortem, inquam; hujus fanatici librum 


. compofuit, quem infcriplit. | Defenfio וזה‎ 


doxe fidei de facra Trinitate" contra. prodigiofu 
errores Micbo?lis Serveti, Hifpani: ubi oflendi- 
tur, bereticos jure gladii cofrcendos e[fe , ₪ v» 
minatiof de, botnine bor tam. impio juftg £9 muriti 
fumtum | Geneve fuiffe fupplicium. (*). Ab 
initio libri contra Servetum ὅς  Patronos 
ejus, de fupplicio illius capitali queren- 
tes, לש‎ ac queftionem , am Hartticut 
ὧν} ano Magifiratu puniri po[frt ? 6 
nat. [píi.Seroeto attribuit, negaffe illum: 
haereticum puniri debere; nam antequam 
Genevàm venit, Épiftofas imprimendas cu-. 
ravit, quafi ad Calvinum datas, in quibus 
inter alia etiam de hot capite difputavit. 
Hoe Galvinus ) **( narrat hie.verbjs: ,,Ser- 
» 06106 indomitam füam proterviam ullif 
habenis confitingi indigne ferens, nega 
41 δ in caufis Religionis aliquem effe Gl 
; dii ufum, quamquam hac ih parte hemo 
,על‎ verüginofus turpiter fecum ipfe diífide. 
ME | jocos םא‎ 
)*( MDLEIL, TE 
(*) P 36. ΝΈΕΣ 





Sebaftíani . Caftellionis, 4&3 

, Nam ex triginta Epiítolis, quas velut 
ἡ 36 me feriptas in publicum edidit, vige- 
S fima feptima hanc quaeítionem continet. 
»Liceatpe Chriftianis Principibus fcelera 
0 morte punite? "| Seri igitur opinio 
ft, que omnium Myfticorum, feu fanati- 
torum : ngllum Ícelus, ergo eriam gyllant 
Haerefip, morte puniendam 66  YlIec 
opinio. inquam, omnium Myfticotum ἧς 
Fagaticorurn fuit, nam omnes Cathari, Pa- 
ureni, Publicani, ὅς quocurique nomine ve- 
tres hasretici infigniti funt, hanc feüten- 
üzm tuebantur.. Keformatores jam [106 7. 
ttem. fentiendi & dicendi teduxere, cum- 
que lis etiam ex reliquiis Se&ariorum mul. 
üfurrexere, "qui placita illorum confitma- 
Int, & inter bc, ba&reticum capitis non 
dampandgm effe. Calvinus loco citato, de . 
llis feribit: ,, multi hodie funt turbulend 
» homines, quibus fi libetum foret, quic- 
s quid ihtus coneeptum habent, effutire, 
א‎ hihil non pro effreni fna audacia con- 
y Yellerent,  Iftis non mitam eft, fi tanto- 
א‎ pere arridet impunitas, licentis& mater: 
» Facile etiara. fübfcribunt Epicurei omnes 
s 36 Lueianiei, quorum voluptati hoc 
» unum deeft, quod, que inter fe clancu- 
»lüm 62 cnigmatice Sacrilegia. obpurmu- 
»Tant, pleno ore crepare non audent." 
0n dubito, quin ultimis hifce verbis Ca- 
Ffa ftel- 








“43. jJ. C. Fuefini, Vitá 


ftellionem: pungere voluerit » nam uti jam- 
jam di&um eft, hic nonnullas Calvini do- 
Grinas ludibrio habuit. | 


- 


6000006 38. 


Adverfarii Calvini fcripto hoc edito erro-‏ יַ 
ris non convicti, fed magis magisque contra‏ 
glum concitati atque inflammat fuere. (*)‏ 
m | Jam‏ | 


(*) Gohferri hic'inprimis meretur cel. y. 2 Bos- 
+ . ggMn Tfhberteeitíger CDerfud) einer voliitanbiger 
unb. unpartepiftüen Stetgec - 00000006 / .)וא‎ 
1748,. p. 279 f. qui Tra&atus Blographiam 
Micbaélis Serveti complectitur , cujus Sciagra- 
phiam vel primas lineas jam ἃ. 1727. pet 
Henricum ἃ fikwoorden evulgaverat.  Often-. 
' dit enim Farragsnem illam de Hareticir, an fint. 

perfequéndi ? * memorato Calvini libello mon. 

^ Yuifle obpofitam, utpote prius editam, quam 

Calvinus. .fcriptum hoe in lucem publicam 

miferat,. imo Calvinum jam a. d. 26. Novem- 

bris 1563  Farraginem hanc JTenrico DBullin. 
géro, amico füo ,' transmififfe, poftquam Serve 
tus a. d. 27. OZtobris crudeliffimum vivi-- 
comburii fubplicium dederat, uti ex Epiftola 

Calvini liquido patet.  DoGiflimus Fueslinu 
| Theod. -Bezam videtur fuiffe fecutus, qui toti-- 

dem .verbis dicit:. Farraginem illam fcripto 
Calvini fui[fe obpofitam ; hoc vero Beze tefti- 
monium explodit Mosbemius, & errorem Besa. 
procul dubio natum fuiffe oftendit ex recen- 

| . > Vert 


- 





N | 
- | 
1 





Sebaftiani 6461006 | 445 


Jam Martio menfe An. MDLIV. Libellum - 
itum de bereticis, an. fint perfequendi?  publi- 
cavere, .qui quatuor pertractationes com-- 
prehendit, quarum auétores fictis nomini- 
bus adícripti funt. In fine legitur: Magdr-, 
burgi per Georgium Raufcb. De hac nominum, 
occultatione Beza quefítus eft, uti fuo loco 
diximus.  Pertractationum prima eft: Mar-.- 
tini Belli prefatio, in qua quid fit. Hereticus , 
&? quidnam cum eo-agendum fit, demanftratur. 
Hec pertractatio praefatio appellatur, dum 
dedicationem ad Chriftophorum Wurtenber, 
genfium Ducem comple&itur. Inter ratio4 
nes dedicationis hec profertur, quod in 
hoc libro differtatio contipeatur, que jo- 
annem I'itlingium , qui in Ducatu Würtenber- 
gico munere Eecclefiaftico perfungatur, au- 
torem habeát, de quo poftea pluribus. Au- 
tor dedicationis JZitingium ipfum affatur, 
illumque, ait, profufioni fanguinis obftetiffe,. 
ἃς ut Chriftiane fentire pergat, admonet. 
Interea. 110161605 effe non negat, fed illos 
jin mnltitudine errantium & inter fe decer- 

MEN tan- . 
tlore Farraginis editione, quz edito jam Cal- 
vini libró lucem adfpexerit. Dicendum ergo 
eft, Calvinum librum (uum Farragini M. Bellii . 
obpofuiffe, & primam Farraginis editionem 
forte fine e 5 = impref&onis jam ἃ, 
1 . 6 . ἢ. ז‎ . 
DOE Ff 5 





ה ו 


(stitium cognofci non poffe contendit. Qne- 
ftiones Hiereticas propotiit;. Quid per jus Dei 
inteliigétidum ? quomodo Sacto-fanita Trinitas con- 
cipiemda? quomodo {6 providemria divina babet ? 
1 quomodo וו‎ libertate bomitiis concilianda efi? 
dui ha$ quatfhiones movent, haereticos effe 
pronunciat; concladit tapdem neminem fa; 
cile Hareticuin liabetidtüm, & fi quis talis 
reperiatur, 1060808 preceptum Chrifti 
cum illo agendum, hoc eft, meo quidem 
judicio, illum Ecclefia exeludemdum effe, 
Quodfi Bet fidem 4061084 , Martinus Bel 
lius nullus alius, quam 6/0600 fuit, nam in 
Fita Calvini fcribit: ,, Farraginem parum 


, €x fctiptid piorum doótorum depravatis, - 


, partim ex fanacéorum ignoti alioquin no- 


,. minis fehedis cotifarcinátam, Martini cu- | 


, jusdath Bellii nómine (is ipfe fuit Cafiel- 
,, lio, quatiivis id poflea ejuravit) prefa- 
» tioni ihféripto , oppofüerugt." | 
operam füam 9/0702 dicitur; aít itquiüuo 
noón.tam acriter fuit ibftituta, neque jura- 
frentunt ipfi impofitum fuit, quamvis Bea4 
id perhibeat. )*( | 

2 | δ 3. 


)*( μοσπεμιῦς L. 2 p.282 f. ex ftylo librl 
' judicat , Seb. Ca(teiliohem non fuiffe Au&o- 
rem PFatraginis, fab Martini Beilii nomine 
latetftem , fojiosQque Bezg “0. adíeverantis 

^ teftimonium non füfficere, ac proinde nihil 
certi de vero Ab&lore vel Conle&ore definiri 

\ pofts. 





.ה -- - . 7 nd sc M MCN‏ ה ד הח ה ו 057000 ₪7 τ‏ -- ד 7000 


6 Caftellioris. 4.7 
6 34. mE 


LELIUS socINUs Circa idem hoc tempus, 
nempe anno MDLIV. Dialogum intet Calvi- 
»um £9 Paticanum éompofuit, quo queítío. 
nem, an 118161101 capitis damnandi fint? 
pertractavit , 66 fine nomine evulgavit. 
CHRISTOPHORUS SANDIUS in Bibliotheca nti. 
trinitariorum (*) de Lelie 0080 Ícribit: 
.» Contra libellum Calvini, in quo oftende- : 
»Te conatur, lizireticos jure Gladii coer- 
, cendos effe, per Dialogos inter Calvinum 
» & Vaticanum difputavit. Idem tractatus 

. | . » in 
poffe. Interea notatu dignum míhf videtur , 
quod vetuftior libri Infctiptio fide anfió δὲ 
loco impreffionis edita juxta Mosbemiwt ha- 
beat: Sententie Martini Lutberi, S'oatnis Bren- 
tii, aliorumque multorum tam. Veterum quam 16- 
centiorum de bereticis , an fint perfequendi, &J 
omnino, quomodo fit cm eis agendum? Fortáffis 
ín prafatione Martini Beliii, larvatus ille Aü- 
&or Martini Lutberi fententias hfc ihde in 
libris aut Epiftolis ejus difperfas conlegit, ὅς 
forte ex quadam ejus Epiftola, data ad Bren. 
tiw", easque Martini nomine nurnücupivit. 
Verüm hac inveítigare non potui, ghia nec 
Fasrfaginis hujus editionis , nee litterarüm Lu- 
therí ad Brenthum mihi jim copia ed. — Vi- 
deznt qui Hlas poffident. .א‎ B. 
(5) p. 20. 
ἘΓ4, 





“41. . J. C. Fueflini, νὰ 


,, in Hollandia denuo eft impreffus 1 612. in 


» 8*. adjun&is nonnullis: ad hiftoriam Ser- . 
» veti fpectantibus , ut & aliquot Caftellio- | 


,; Dis Epiftolis. Idem Belgice 1613.. in 4. 


Scriptum id vulgo Cajellioni tribuitur.‏ גכ 
Cloppenburgius tamen afferit, Leliwm Soci‏ .9 
nut efle autorem, quod idem oornbectius‏ ;, 
MDLXXV II.‏ סמה (*) arbitratür."‏ 5 
ejusdém argumenti Libellus prodiit, qui in-‏ 
fcriptus eft: In Hereiicis coercendis , quatenus‏ 
progredi liceaf, M1NI cELe1, Senenfis, Difputa-‏ 
$io, ubi nominatim eos ultimo fupplicio affici non‏ 
debere, aperte demon[lratur, Chrifilinge. De‏ 
hoc libros saxp1us prodit: ,, Quidam adfcri-‏ 
bunt Fauffe Sociro, fed longe veri(imilius‏ וע 
eft, 26/8 effe." In hoc erravit, nam‏ ככ 
"quamvis Libellus aliquot annis, antequam‏ 
editus fuit, compofitus fit, non tamen Le-‏ 
convenit. In presfatione,‏ בס li Socini‏ 
que anno MDLXXVII. fcripta eft, autor‏ 
ait, tres ante annos fe hunc Librum compo-‏ 
fuiffe. Laelius vero Socinus anno MDLXII.‏ 
diem obiit fupremum. Hec igitur Difputatio‏ 

| Fau[lo 


(*) De Dialogo inter Caluinum £9 Vaticanum, ejut- 

. que Au&ore copiofe differit cel. MOsHEMIUS 

26 p. 287 fq., illosque refutat, qui libel- 

lum hunc vel Lelio Soecino vel S. ΘΕ εἰ οὶ 

tribuunt, Rationes quas Moibemius protulit, 

fi non rem conficiunt, docent tamen nihil 
certi de Auctore vero ftatul poffe. — N. B. 





Sebafüani Cafiellioni. 449 


Fanflo potius Secino, Leelii ex. fratre. nepoti, 
adícribi poteft; is enim anno MDLXXIV. 
Jtalia religionis caufa relicta per Rheuam 
Bafileam venit. InRhzetia jam viros doctos 


invenit, quibus doctrina de Hzreticis -6ת‎ 


candis difplicuit; & rationes habeo opinan- 
di, illum tales etiam DBafilee reperiffe, qui 
in partibus Caftellionis fteterint: plurimis 
enim ejus פנזפו[‎ nondum impreffis in 6 
urbe potitus eft, quos deinde in lucem edi- 
dit. Minus Ceifus, hoc eft, Fauffus Socinus (*) 
in procmio difputationis illius? In Hereticis 
enercendis quatenus progredi liceat? confilium 
fuum hunc librum fcribendi his verbis ex- 
ponit; ,, Deum ipfum mentis mez teftem 


τῶν ap- 


(*) MIN1 65151 nomen non 686 fi&um, fed 
revera Virum. aliquem doctum proprio nomi- 
ne Minum Celfum in ltalia ex(titiffe, & quidem 
ab urbe patria Senenfem di&um fuiffe arbitra- 
tur cel. 1. 9. SCHELHORNI!US .fmoenit. Litter. 


T. VII. p 86. in notis.  Muic fententiz pol- | 


licem premunt VV. Cl. MosugM1Us 'fufe 1 c. 
p. 296. D. CLEMENT in Biblietbeque curieufe 
&9c. P. V. f9 p. 05288105 in Specímine Ita- 
lie Reformate p. a24 fq. lpfe vero cel. scugr- 
HORNIUS hanc fententiam egregie tuitus eft 
peculiari ad. Rev. T. L. Mosbemium data Dia- 
tribe de Mino Celfo, Senenfi , rariffime Disqui- 
= fuionis, in bereticis coercendis quatenus progredi 
liceat ὃ du&ore', Ulmg 1748. 4. quacum con- 
ferri poteft Ejusdem eximii Memmingenfium 
: Ffs . Poly. 


/ 


Αἴ Π[. Fueflini, Vita 

, appello, me non odio aut invidia, non 
, rixandi cupidine, non ambitione, ina- 
ככ‎ nisque mundane gloriz libidine, non alie- 
, na luafione fpe premii propofita, neque 
.» demum ftudio Hazreticos a morte afferen- 
, di, ut libere ac tuto falfa doCtrine pette 
, mundum contaminare valeant, provin- 
, ciam hanc fcribendi ac quibusdam refi. 
.» ftendi fufcepifle. . Verum animi offehfio. 
,, ne illa, qua fum mirifice affe&tus, quum 
,ל‎ Antichrilti manus effugiens, Italia pro- 
,ל‎ Ic&us, intra Rheticas Alpes quieviflem, 
audiffemque evangelicas noflras Eccle. 
, fias, contra atque antea opinabar, non 
,; folum corporea poena haereticos mulétan- 
, dos cenfuiffe, fed apud aliquas etiam 
» confuetudinem introduétam effe, eos. 
, dem ultimo fupplicio 300615001." 


8$ 55 


Secundus fcriptor, qui in libro de bereticit, 
an fint. perfequendi? comparet, fe 7fretii Ca- 
tbari nomine occultavit; ejüs vero differta- 

uo 


Polyhiftoris 564? זואתסא‎ Gtobsftbfetéen. aui 
Ber &írcbenfiftor(e unb fíiteratur ἄς. T. Il. 
p.217. 18. GUsTAvUS הוהסווטף‎ 88 
. $evTNERUS in notis ad Martini Ruari Epiflelas 
SeleBas B. 186. fentehtiam Scbelbornti ]ג[‎ 
vit, verum levi admodum brachio. .א‎ B. 





4 


| Sebaftiani Caftellionis, 431 


tio in eonverfa poft "Titulum pagina - hanc 
infcriprionem habet: Zfretii Cathari fententia , 
in qua aperte v[lenditur , bereticorum punitionem 
ad fuagiflratum non pertinere. |p libro ipfo 
contra, infcriptio ejus Irec efl:  Zretii Ca- 
tbari Pars fecunda, qua de magiflratu politico 
agit, qua o[lenditur, quousque poteflas  Magi- 
firatus fe extendat ὃ Ex quo credere fas eit, 
hanc differtationem ex alio libro, cujus 
= parsfuit, defumtam effe (*) : non ampla eít, 
| 3 pagina 29. ad 45. usque procedit.  Zertius 
fcriptor eft wrrrLiNGius cujus pertractatio 
&tulum pre fe fert; Zn Magif[iratus jure pes- 
fit. 06070076 dnabaptiflas, aut alios bereticos? 
Subanntis FPütiingti fementia. Supra dictum 
eft, Bellium in dedicatione indicaffe, 7Zitt- 
linsium | Ecclefiaften Würtenbergenfem effe, 
qui fub hoc nomine lateat. Non multo la- 
bore mihi difquirendum fuit, quis fecerit 
libellum. O€to tantam plagularum poffideo, 
quat tres pertraétationes complectuntur. An- 
nus irnpreffionis non adnotatus eft, fed ₪0. 
mina auctorum in Titulo leguntur. Primus 
efl PRILIPPUS MELANCHTON, cujus pertracta- 
tionis infcriptio efl: adverfus Znabaptiflas 
Philippi, Melangbtonis Judicium. | Secundus eft 
00. 0 -א104‎ 
)*( Forte. Pars prima in Mart. Belli Forragine , quo 


de libro jam a&um eft, ἃ quidem in Pratat. 
- M. Bellii confpicitur. .א‎ B. 


χ52.. ] C. Εμοπίαϊ,. Vita 


JOANNES BRENTIUS, G pertractatio ejus in. 
Ícriptionem habet: 45: Magif[iratus jus babeat 
4nabaptifias | capite petendi ? 167/18 per- 
traCtauo eít: quomodo Ecclefie Saxonice υἱῇο 
tande fint? Jam fcimus, quis (it /Zittlingius 
ile, nempe JOANNES BRENTIUS,  Sueviz 
Reformator, qui do(lrinis Ecclefim fua, 
boc 6/0, Lutheranz addi&tiffimus fuit, fed 
ili difplicuit horum fententia, qui hzreti- 
cos, ultimo fupplicio afficiendos elle ftatue. 
runt. Hanc pertractatiunculam non צ6‎ Je 
lii Farragine  defumtam atque impreflim 
fuiffe, fed ante illam extitiffe, 5181505 in 
Epitome Bibliotbese Gesneri me docuit, fub 
"Tuulo 7oannes. Drentius.(*) De Libro ifto, 
de Hereticis, an fint perfequendi? — qui fuo 
tempore omnium mentes in fe convertebat 
(& hodie inter raros cenfetur, plura non 
adderem, nifi inter 7Zittlingti & — Moutfortii 
Pertrattationes Catalogus Teftium, qui he- 
reticorum neci fe oppofüerunt, interpofi- 
. tus effet; quos inter Erasmus, Caflellio, ὅς 
| | ipfe 
. (*) yo. 5ט:זדא2 ג‎ fe quandoque wrrTLINGIUM 
| vocabat, & quidem hac du&us ratione, quod 
Princeps | Wurtenbergicus ,  Cbriffopborus πὶ 
fallor, ipfum contra macbinationes Hifípano- 
rum, qui infidias ipfi ftruebapt & captivum 
ducere geftiebant, quia librum Znterism, quem 
.. Interitum nuncupabat , recipere nolebat, tuitus 
effec, ἃ in 8:66 MWittlinga ipfi afylum procu. 
11066 , ibidemque delituiffet. א‎ D. 





Sebaftiani Caftellionis. 453 


ipfe Calvinus teperiuntur. Sed clariffimum 
eft ceftimonium, Quod pag. 89. legitur, & hoc 
titulo exornatur: Nom e[Je temere babendos pro. " 
bereticis, quos mundus babet pro bereticis, [655 
tentia. Zuguftini Eleutberii in. Libro de berceticis. 
Quis hic Eleutberius fuerit, nefcio. Nomen 
fitum Viri alicujus Do&ti effe videtur, 
qui tempore Reformationis vixit; ftatim 
enim Waldum, Wiclefum, & Huffum citat, 
& fatum illorum deplorat,' quod Orthodo- 
xi cum fuerint, pro hereticis habiti fint. 
Teftimonium, quod Viris hifce dedit, mi: 
hi perplacuit, attamen notavi, quod in 
temporis computatione non «ccuratus fit. 
JWaldus anno 101,111. nondum. innotuit; 
ἃ Rockenzaniust , quem étiam producit; 
non feculo decimo: quarto, fed fequend 
in Bohemia floruit ; neque hunc inter 
teftes veritatis numerarem, nam ) Pa: 
pa ipfum in Archiepifcopatu Pragenfi con: 
firmare voluiffet, ipíi in plurimis ceffiífet. 


δ. 396. 


Beza Caftellioni adhuc. crimini vertit , 
quod 7beolegia Germanica ejus opera & ex 
ejus verfione prodierit. Ex ejus quidem 
verfione Latina prodiit libellus , fed S'obam. 
nis Theophili nomen prz fe fert. itulus 
integer his verbis conceptus eft: Tbeologiá 
ot d Ger-.- 


454 7. €. Fueflini, Vita 
Germanica, Libellus Aureus, boc eft, btevis ₪ 
pregnuaus, quottodo. fit exuendus vetus bomo, in-- 
duendusque novus ? 'e& Gertranico trau[latus , 7o- 
anne Tbeopbio Zutore.  Bafileg ex Officina Opt- 
sini. «nno Salutis M. 0. 1 


08$. 87 


Anno deitium MDLKTIT, qoi fuit ultimus 
vire Caítellionis, du: adhuc verfiones iplo. 
auctore impreffze fuerust, nempe Bernbard — 
Ocbini, Senenfis, Dialogi XXX. in duas libros divifi, 
quorum primus eft. de. Meffia, consinetque dial 
got XVIII. fecundus ef zum de rebus arit, 
tum petiffimum de Trintate,. Hic liber ex lta 

1160 in Latinum fermonem tranflatus eft, fed 
Caftellio nomen fum non protulit. Deinde | 
de imitando Cbriflo , onntemnendisque snupdi vani 
tatibus libellus , zlutore Tboma .Kempifio, ttitr« 
prete. Seba [liano Caffellinne. Hunc librum, lat 
| hitate barbarica fcriptum, puriore ftyloexor- 
navit. Has trapflationes praeter Bezam 6 | 
res alii ipfi vitio yerterunt, illum Anabap. 
tismi, & fanaticismi accufantes. Prior ac 
cufatio inprudenter fuit conficta; nam ne 
que Ocbimus, neque Kempiflu, cum Am- 
baptiftis ullam communionem .Habueryn- 

Kenpiftus antiquior fuit his motibus, que 
Anabaptifte  excitarunt. Fateor tamen, | 
yuumque a placitis Myfticorum feu fanat- — 
corum - 








Sebafliani Cafellionis. | 455 


i 
eorum non alienum fuiffe. Ad T5eologiam 
Germanicam ὃς — Imitationem Chrifli Caftellio 
prefationes adjunxit, De priori libello ob- 
fervandum eft, quod centum vel plures an- 
nos Reformationls tempora antecefíferit, ὧς 
fine "Titulo in obfcuro circumlatus fuerit. 
Lutherus illum Anno MDXVII. in primo 
flatim emendande Religionis initio impri- 
mendum curavit, ac Titulo Z75eolgie Gere 
manice ornavit. In Boruffia repertus eft, 
cum autor ejus Francofurti ad Moenum 
moratus fuerit. Is ex Ordine Equitum Teu- 
tonicorum fuit, qui etiam, Joannsi dicli, 
rerum in Boruffia potiti fuere. Ex quo ap- 
paret, inter hos Equites, qui Pontificis Ro- 
mapi fidi fatellites fuerunt, fuiffe Viros, 
^qui Theologie myílice ftudio capiebantnur. 
am liber myfíticus eft. 170168 hoc fin- 
gulare habet, quod homines ad converfionetit 
8[e, germanice Gn(mebung, hoc eft, ad δῦ 
tem fefe abnegandi, pravas cupiditates vin- 
cendi, & vitam coeleftem agendi ducat. 
Sed conceptus , quos de Deo, de filio Dei, 
de converíione a fe feu de nova genitura, 
& de ftatu hominüm poft mortem ingerit, 
aliter fe habent, 306 ἃ ceteris Chriftiano- 
rum do&oribus traduntur. Secundum my- 
fticos omnes homines peccant, ut Adamus, 
hoc eft, natura & non poft lapfum aliquem 
fingularem; renovantur autem, feu ut a 
. | - 


, M 


456 :J. €. Fueflini, Vita: 
dicarfi, deificantur, fi ita vivunt, querhad- 
modum Jefus Nazarenus exemplo fuo przi- 
vit. Is enim filius Dei appellatur, quia ho- - 
mo fanétus perfeétüsque fuit. — Chriftus, 
qui alius fuit, quam Jefus, aliquid ex na. 
tura feu effentia Dei profluens, in Jefu fuit, 
prout in omnibus eft hominibus. — An mi- 
randum eft, quod hic liber multis ron prq- 
batus fuerit ? Ocbinus etiam aliquid ex my- 
ftica, (Iralia enim, Galliaque ac Hifpania 
fuos habuere myfticos, quorum libri clam 
circumferebantur) haufit,' Serveti 0 
. nam de Trinitate in dialogis fuis propofuit, 
& ejus argumenta acuit. Secundum Pfacobum 
Hottingerum in Hifl. Ecclefiaft. . Caftellio ob 
horum dialogorum tranílationem in judi 
cium vocatus, hujus confilii ratlonem dare 
debuit; de accufatione, quod Seétariis ad- 
dictus fuerit, poftea aliquid proferam. An- 
tea adhuc de libris ejus & controverftis di- 
cendum puto. "Theologiam Gé&rmanicam 
etiam Gallice reddidit, illamque fub titulo 
Traité du vieil 69 du nowvel bomme , vulgavit. 
Hic titulus, utile, quod Liber comprehen- 
dit, quodque religioni conveniens eft, ex. 
primit: Religionis enim opus eft, homines 
aliter formare & meliores facere, quam na 
tura funt. | 


6 59. 











Sebafüiani Caftellioni. 45 


. $ 48." ₪ o '4 
[1 8 e 
/ ; 


€. 


ER 


» 66 femper & abfui & abfum & multos 
-- 27 99 fepe 
(*) p. 104 , | 
Bib. Hagáne CI.III. FII. Gg 


. 





458 J. C. Fueflini, Vita 


,» fepe in ea re fevere reprehendi. Cujus 
, rei teftes vel imprimis citare poffum au- 
,, tores tuos tibi familiariffimos, quorum 
, unum cum,àmice monendum curaífem, 
, ( moníturüs ipfemet , fi domi füz nactus 
€um fuiffem) de fcurrili libello, cui 
,, nomen eft Zeograpbia, tantum abfuit, ut 
,, fe corrigeret,. ut poftea fcripferit, ejus- 
, dem generis alterum Pa[Javantium." Poft 
6 adverfariis fuis objicit: 11108 cum ho- 
minibus mundanis, agere, cibum cum illis 
capere, & fimul jocari. | Hac certe in Cal- 
vinum non conveniunt; is laboriofus, = 
gregare a fe mundanos, ab iisque tota difcre- 
pare vita confueverat, homo preterea ne- 
otiis diftrictiffilmus fuerat: Eccleficw Scho- 
feque curam geílit;; Reipublicz in pluribus | 
rebus adfuit, deque ea gerenda confuleba- | 
tur ; multos libros compofuit. 110066 -םט‎ 
dique locorum ad illum veniebant, confilium 
auxiliumque petentes. [τὰ dies tranfibant, 
hoCtes non fomno, fed leCtione, meditatio- 
pe, & fcriptione confumte fuere. Ita an 
te tempus vires corporis confumfit, ut con. 
. greffibus lepidis feu jocofis nullum, cibo & 
potui parum daretur, parce δὲ frugaliter 
vivere coactus fuerit. Exprobatio Caftellio- 
nis igitur inanis, & mali in Calvinum ari- 
mi teftis fuit. Sed quid Zoograpbia? p. 
afe 





Sebaítiani Caftellionis. 459 


= Pa[favantius fuic? -Tbuanus refpondeat, vir 
ob peritiam) & candorem. clarus. 
. Libro VI. quis Paj[favantius fuerit, aperit. 
Petrus Lizetus, qui primarii 27060018 lo- 
, cum in Senatu Parifienfi diu tenuit, Hic 
, 35 officio remotus, homo facrarum litte. 
» rarum rudis, "Theologicis libris in illo 
, otio fcriptis fe deridendum propinaviti 
» quibus centrario fcripto, artificiofe ridi: 
cule, fub Benedidi Pa[Japantii nomine , 
5 ἃ Teodoro Bema refponfüum eft." Hog 
actum 607 an. MDL., quo Beza vigefimuni an» 
num vix exceíferot. Quid mirandum, quod 
Vir amoeni jutundique ingenii,:'ít juvenili 
adhue state fcriptorem imperitum facete 
tra£taverit? An hoc ipfi a Caftellione expro- 
brari debuit? Eadem eft ratio Zeograpbia 
iftius. Quamvis certi quid, quod de illa di- 
cam, non habeam, videtur tamen Liízeti 
vel alius ejusmodi fcriptoris, qui libros 
fcribere fuperfedere potuiffet, vitam coth* 
plexa effe. An Caftellio hec Calvino Be- 
zeque crimini vertiffec, fi meliore erga: ip- 
fos animo fuiffet? ReCte & cordate fecit ; 
quod non nebulonis nomine circumferri 
voluerit, fed ipfe maledicentia abftinere de» 
buiffet, neque egregios Viros ridendo offen- 
dere. Qui ridetur, facile impellitur, ut. 
alteri fcurrilitatem exprobret, Calvinus Ca- 

Gg2  .. δεῖν 


460 1.6 Fueflini, Vita 


ftellioni fupetciliofe: refpondit, cumque illo 
Jocutus eft, uti homo in alto pofitus cum 
inferiori folet. . 


...38 ₪6 העש ן. 

. = Mplti Caftellionem XVIII. annis Profeffo- 
gatu Bafilee :perfunctum effe ' putant , 
verbis Ur//ifiiin Epitome Hiflorie Bafilienfis (ἢ) 
decepti funr,.- qui fcribit eum annis octode- 
cim linguam GrzcamBafilez docuiffe, fed ejus 
fenfüs eft, ilum, cum adhuc privatus efle 

deinde ,cum ad, Prafefforatum vocatus fuis- 
fet, tot; agnis linguam Grecam docuiffe; nam 
anno demum 121.11] Profeffor hujus lin- 
gus creatus ]01 lloc quoque anno digni 
&atem Magiílri artium, fine qua, nemo ac- 
ceflum ag ;Profefforatus Academicos habet, 
nb Henrico.Pangaleone, accepit. Antea er- 

poribus, Typographicis corrigendis , atque 
libris componendis, nec non juventute pri- 
vatim inftituenda, vitam fuftentare debuit. 


An.,MDLXIH, qno diem obiit fupremum, - 


adhuc de paupertate fua queftus eft. Mu- 
nus:, 121 in . Academia concredituni, 
ilum. quidem adjuvit , ut. commodius 
vitam tranfigere potuerit. Attamen non 
tantopere facultates ejus auxit, ut cum + 

ἘΝ | beris 


* (*) p ris. 


Sébaftiani Caftelliónís, + 
beris laute viveret. Cái hóc' anno-$pf& 
neceffitas: impofita. fuiffet ,:àpud ϑόπαϊ πα 
Bafileenferh de fufpicione Herefis fefe pür« 
gandi, id Epiftola fecit;-qua inter alias ra« 
tiones hanc quoque prétulie: -láboraridüny 
fibi-effe,- quo liberos'fuos nutrire- poffete 
» quod Bernhardini Ochini;-$zqhit, Diglo- 
ges tramBflülerim, non puto, - jd--sittis 
» fraudi effe debere, tranftüli &wim ) feug 
» & ali ejris opera tranftuleram ;( riorf'üt 
» Judex; fed-attranslátof, «&'&x- ejustfédi 
,» Opera-.-ad.-alendam .famítiàm' quaffür . 
» facere folitus." )*( -fhburicenfes T héelogi 
hac vice accufatores ejus fuifle videntur, 
cum Calvinus & Beza lofge ante multa con- | 
tra ipfum moliti fint 
. Caftellenem .'ad Senateín "Genevénfiem 
clandeftinás-Litteras , quibus Cálvinum'imp 
quitatis ipfimulaverat, fcripfiffe fupra dixi» 
mus. : Sed Calvipus &- Beza ipfüm aperté | 
aggrefíL,..EIere(is reumr.peregerant.: Caftel- 
lio id. Epiftola 'excufatorja 38 Confulem:-é 
Senatuni .Bafilienfem data; :'cujus itiitiuith 
CHRISTORBORUS:SANDIUS in Biblieibaga fnii- 
triniariarum.- confervavit, de: haere aliquid 
pródiditz-,,. Eft mihi, mei clérienciffini Do- 
» minil a Magnifico- Domirto «Re&tore:& 
= (4) Sandi Bibliotheca. Aniitrinitar. p. 5. | 


Gg5 


462. 1. Fueflini, Vita : 


ceteris Ecclefie Do&toribus ὅς paítoribus‏ גצ 
demonfirarum , quemadmodum: vobis fcri-‏ » 
pt fuerint liteze , in quibus ego gravis-‏ ,» 
line accufer; cujus accufationis partes‏ ,» 
sw funt duz, una ex libro 17060801 8‏ 
Inmta altera fuper mea dialogorum Bern-‏ ,» 
hardini Ochinl translatione." , Prima ac-‏ דע 
Geneva , altera T hurico Bafileam ve-‏ 68/2010 
ΕΣ. Callellio Patronis ufus eft, qui cau-‏ 
Iam ejus fufceperunt, attamen,ip(i a Senatu‏ 
mandatum fuit, ut. munere fuo fungeretur,‏ 
Grecaque.doceret, Theoldgos vero: fuis re-‏ 


י. + 


bus.profpicere pateretur. ᾿ 
| | (Cocf$ige Toc 


; Éalvinus'& Beza non foli fuere, quibus- 
cuin. Caftellio eoütroverfias habuit; Bafilee 
etiam. adverfarios expertus é(t, quamquam 
livres cum . hifce. nün tantos 107010968 excita- 
xetint. MARTINUS BORRHAUS, Cui ante Crllarii 
1tomeri- fuit) 'de :quo.idem 5400/82 evolven. 
gus eft, :boc-tempote ia Acadentla Bafilienfi 
TieologicPrüfeflor foit, laude: & celebri» 
kate'forens. . Hic cosmnmtarios im quim Li 
)rós ;Mofis edidit, ' 3m quibus 'dóCtrmam Re- 
formatorum edecdeckeco Dei ditus dft. Οἱ 
&ellio Z4nnotationes in Caput 1X. EpifTole Pauli 
«d Romanos fecic, quas Borrhaus in. Commm- 

st tts B dari 

.יי 


Ld . 
4e 5; 


Sebafiani Cafiellionis 463 


tarí: [uis refutavit. . Opere pretium eft, 
ipfum Caflelionem hanc.controverfiam nar- 
 rantem audire. * Scripfit libellum de prede[ti- 
 matiene ad Martinum Borrbaum, que longe 
poft obitum ejus:ín Scriptis SeleGis £9 ταί. 
mis ilius editus fuit, ex quo 14000 88 
controveríie, qus illi cum Borrhao fuit , jin- 
telligi poteft. In prefatione ftatim ,, non 
» femel , inquit, hortatus. eg.me , - Martina 
..» Borrhaé! qt,.que, tu de. predeftinatione - 
» 1011001165 , legerem, «& (i-quid- daihi non, 
» fatisfaceret , contra fcriberem ,' tibique 
, argumenta mea fcripta traderem. Legi, 
» fed quominus hactenus fcripferim , 85 
» fuere dum potiffimum. Una eít, quod 
,cum olim: meam . hac de re fententiam . 
» Ícripfiffem:.in annotatione quadam in IX, 
» Caput ad Romanos: Vos cenfores anao; 
, tationem illam jam excufam jamque 6 
,, nundinis.-una cum Biblüs diftractam, tol- 
» lendamque curaftis de Bibliis: & tu po- 
» ftea in tuis in Mofen Commentariis con. 
, ra annotaüonem iítam fcripfifti, cum. 
» que me .poítea ad fcriptum tuum legen. 
» dum, ut dixi; contraque fcribendum 
» hortaveris & ego ex te queefiviffem., nuni 
» permiffuri effetis, ut imprimeretur, fi 
» quid ego fcripfiffem; refpondifti: 8 
» omnino non permiffuros, fed cupere te, 

| Gg4 » nea 


1 


- 


+ jJ Οἱ Ἐποἤιηϊν ו‎ 


med' argurtertá tibi tradi ;ut-Hae ratione‏ כ 
te- armatioremj miratus‏ סקס sUrédderem‏ 
fum fase/refpotifum, tüum , 'idque mihi,‏ ; 
ut verüm tib: ingenue" dicam , ᾿ perinde‏ 5 
vifüm 6 2 ac fi quis dicat adverfario:‏ , 
Trade mihi arma tua, ut ego te tanto fa-‏ , 
opprimam." In hoc libello proba-‏ 611105 ; 
fe Conatus eft, "primum quod. Borrbaus videa-‏ 
tur Deum fatere - autorem peccati. Alterum,‏ 
δὰ éundemiGid4atur ἣν fuisspraiceptis fimulato-‏ 
E9 aliud rbis:recifitntem ,. aliud ín ani-‏ מל | 
fo ' gerentem faceré. Hic libellus diu latuit,‏ 
multis poft annis ἃ Fauffo Socino, ut mi-‏ & 
hi videtur, ex tenebris in Jucem protractus‏ 
fuit." Quantum ex.illo apparet , Borrhaus de‏ 
firedeftindtione-idem fen(it; quod. Calvinus‏ . 
&'Beza. Caftellio vero iisdem:-rationibus‏ 
Contra Euri pugnavit & ex 400002 5‏ 
easdem fequelas protraxit, ^ quas:ex.dotri-‏ 
na illorum; 'Caítellio.conclufiones fuas fir-‏ 
vero hoc‏ }}}1. !טפוס mas ratasque:x i$.‏ 
nott admiférunt j^ & ex fententia fua. minime‏ 
elici poffe:convenderunt. ..Calvinus, uti jam -‏ 
di&tum 608, ob.hanc caufam omnem acerbi:‏ 
tatem fam. evomuit.: Beza: vero illum Ce‏ 


lumniatoretH' vocavit. .: 7 ὦ 

). o. ? sol tts ot v ni 
67 1.0} | 

e 0, D טג‎ | et Ce 46 n gt. Ὡς 


11. . Joc \ $. m | 


Sebafüani :Caftelfionis. 465. 


E δ. 49. | 

Huic Caftellio tra&atum de. Calumnia, qui 
inter fcripta commernorata reperitur , oppo- 
fuit, quó ipfi pàr pari. retulit. .. Hos, qui. 
11 calumniandi crimen attribuerunt, fum. 
mos Calumniatores 6116 :probare volens. 
» Quoniodo ifti, ait, (*) aliorum dicta ὅς 
» facta .pervertunc & id: /finiftram partem 
4 ü€cipiant, longum .effet. referre: ἢ quis 
» dicit, magiílratus officium non .effe judi. 
» 28160006 04008 Religionis, dicitur, eum, 
, tóllere:magiftrarum. τ ΘΙ dicit, hominem, 
, pofle per Chriftum "obedire legi Dei, 
» dicunt;:ipfum tribuere falutem fuis ope- 
» fibus & Chrifti beneficium negare. Si in 
, alRujus concionurovis:mores.aut flagitia 
» loquasis, dicent, 'te;maledixiffe de offi- 
Cio: concionandi & in facrum Sionem 
, €um; Senacheribo inveCtum 'effe; :Si. ha; 
, minem:aliquem., qui velerrat, velepra- 
, Te videatur, neges, effe aut fuiffe. perfe- . 
» quendüm, aut occidendum; :dicent ;j;. te 
וע‎ effe ejus focium & gregalem, & 61+ 
,corum aífeclam." Quod his vérbis Ser- 
vetum "refpicit, nemo .non intelligit: — Cal- 

ΠΣ 2ב‎ απ 2 ו‎ | 8 


«7 . 


(*) Ia lfbro de Calumnia , c. 18]. |— 7 7*7 
Gg 5 


466. 16. Fueflini, Vita 


vinus Caflellionem fepe !Dif/cipulum Servei 
nominavit Capite XXI. Libri de Calumnis. 
quefítio, an Heretici morte puniendi fint, 
Merum agitatur, ὧς Genevenfibus multa. 
acerba dicuntur. Caítellio hos, qui hereu-- 
Cos comburere folent, alloquitur, & ait: 
 Precepta Mofis fi fequenda funt, vos. 
, peccatis, qui hareticorum, quos illa le. 
» ge comprehendi volufi& veftri fapientes, 
Oppida cum habitatoribus & pecudibus 
,, non comburatis ,. & folo 000006018. Pec 
,, 6105 & in eo, quod preda illa :)סט‎ 
, manibus adhzeret. Scimus enim, quenam - 
, foleant effe bonorum. hereticorum con- - 
,; ftícationes. Scimus & in illa ipfa urbe, 
,, eX qua prodierunt, dao de hereticis oc- 
.» cidendis feu ptniendis. libri, "oo 6 
,, combuítam predam cum eo;. ף‎ bac 
, lege, ut ipfi volunt, cembulffeite.yivüm. 
,, Neque enim Catena Aurea,. quam ille 
,, collo fufpenfam habuerat, neque corona- 
,; ti-cremati func, fed tra&taiftium. manibus 
, hwferant." He querele non ex 0 
sfhimo profectz effe videntur. Caftellio Ge-.— 
nevenfibus crimini. vertit, quod 624603 | 
auream 6₪ pecuniam, 'quam Servetus ha 
buit , in:zeturinm publicum redegerint, quod 
poüícare dicunt. Sed de hoc non eft que 

fio, fed an Servetus recte 6 pe mors 
SML T eo 010041 Ld X. üp 
2 89 


Sebaftiani Caftellipnjg. a5, 


fopplicio: foerit affectus? . Si hoc jufte fuit 
. fatum , Magiítratus omnia , quie fiabuit, 
communi jure gentium xrário publico vim 
. dicare potuit. Caltellionis libellu$ de Calum» 
tia anno MDCXCV, Gerfnanice factus, ite- 
rum in lucem protractus fuit. Nuper Edi- 
tioni Scaphufiante Hiflerie Heretico > Ecclefia» 
βίος :a.Géttefredo Arnoldo conferiptze (*) 
infertgs eft, . Hic illum reperient, qui eum 
Germanice legere geftiunt. io. 
| δ. 41. | 
Plures: etant Caflellionis libelli, in qui- 
bus controverfías , quas cum Reformatoribus 
15661616. habuit, pertractavit;. de his, quóà- 
ad hiflorie. hujus Viri inferviunt, agam, 
ἃ qus fata habuerint, exponam... Omnes 
uti dictum eft, funt Elencbtici & aliquantum 
temporis inter hominesiprivatos in mang- 
fcriptis. latuere. Sine dubio.Cdftelio illos 
Ícripfit,. .ut ederentur, & ejus fentenda de 
qü&ftionibes, qne tum temporis graviflimz 
habite funt,. & femper habeütur,: fi modo 
homines illas pacifice tra&tare pollent ;; pa- 
.16160 גזמ‎ 68 ite: cum: Borrhao intelligitur. 
.Caftellae -prohibitus fuit, illos imprimendos 
gus. οἰ - ἢ ᾿ eX. 


(ἢ) Gonfried Armolds Sttdjen- unb. Stétyrc- Biftotde, - 


4 


A68 ].-C. Fueflini, Vita 


exhibere, - Aliquot annis, antequam defun- 
Cus eft, fcripti fuere; illo mortuo- in mz 

nus heredum, δὲ ab his in poteftatem quo- 
rumdam.illius atnicorum venere. Neque hi 
jllos publicare aufi funt. Tandem vausru: 

soctNUs, L«elii ex"ffátre nepos, Florenti- 

nus. patriam, novarum opinionum: in Reli- 

gione caufa , fugiens, undecim poft Caftellio. 
nis obitunt-annig- Baflleam: venie, & cum 

viris, qui Caftellione familiariter ufi funt, 

ejusque manufcripta poffederunt , 

dinem habuit. Ab iüs,.libris, quos Thefau- 

rum haétenus abfconditum putavit, potitus 

-eft, eosque iri lucem edere conftituit; Non 
"primo ftatim ' anno ;: quo. Bafibemtr venit, 
-hoc accidit, fed:quarto anno poft;-mam 
MDLXXV.II, prodiere. . De hoc 109 חש‎ 
Jio.in przfatione fcribit. ,, Poft ejas Ca- 
ἐν ftellionis); mortemi jam quindecim prope 
-s,":anno$ :apud .pios:quosdam ὅς venus 
-," amantiffimos delituerünt, qui, cum pro 
4 comperto: habWerumt', eis; nunquüum 35 
.,, auctore, ( quiequid:ipfemet. im admohttio- 
«,, De.in Dialogisidicagq?) texitremam manum 
τος impoficam: füilfe; abiillis: publicum 2- 
. 3, ftitiendum effe.Genfueruntj dongc tandem 
,» ἃ precibus & ratiobibus-amieqruni vid, 

. »» fe id facere non folum poffe, fed etiam de- 
» bere agnoverunt," Amicorum cont μ᾿ 

₪ 0 א SL‏ תל τος‏ רז 


nV s : 
δ. וו »| "כו'י)..‎ , , 
4.5 ΝΣ 63e 


Sebáftiani Caftellionis. 469 


voluntate hos Libros, qui diu delituerunt, 
nunc prodire fcribit Socinus , attamen ho» 
runmf.amicorum neminem non folum non no- 
minavit, fed etiam ipfe נתטט)‎ & loci, quo 
impreíli fuere, nomen occultavit. . In ine 
fcriptione libri THEOPHILI PHILADELPHI, in 
prefatione autem FELICIS TURPIONIS URBE- 
VITANI δόξα nomina afcivit, & locum, quo 
typis excuffi funt, ARESDORFIUM appellavit , 
qui ignobilis vicus eft in agro Bafileenfi, 
Titulus, quo provenerunt, 60%: Sebafliani 
Caftellienis Dialogi 111]. de prede(itmatione, de 
electione , de. libero "Arbitrio, de fide: ejusdem 
Opufcula quedam leGu. digni[ima , quorum in-: 
fcriptiones ver/a pagella oflendet. ^ Omnia nunc 
primum in lucem edita; — Zfresdorfii per. Theopbi- 
lum .Pbiladelpbum. 1578. In pagella. verfa 
hec. leguntur. Reliqua, que boc. libello conti- 
nentur , bec funt: Queffto as perfe&e Legi Des 
ab bomine per Spiritum S. obediri po[fit 5 ^ refpon- 
fio ad. D.. Martinum Borrbaum de pradeftinatto- 
ne; defenfio adverfus libellum , cujus Titulus efi: 
adver us: Nebulonem . Toannis Calvini; De: Ca- 
lumnta Liber unus. nícriptio, quam Calvi- 
nus libello fuo fecit, truncata eft; illa enim 
integra ita fe habet: Brevis refponfio ad di- 
luendas | .Nebulonis cujusdam calumnias, quibus 
do&trinam. de eterna praede[linatione Dei fraudare 
conatus 6/5. .Jlec editio - Aresdorfiapa plura' 
com. 


, 


474 J. C. Füeflini, 7168- . 


comple&itur , quam "Titulus promittit. Vo. 
lumen principale not quatuor, quos Titu- 
los complectitur, fed fex continet cractatu- 
los, Accedit Appendix, qui duos Cótbpre- 
hendi: quatuor priores Dialogorum more, 
pofteriores: perpetuo: fermone corhpofii 
funt. Omnes anno: MDCXCV I. Francofurti 
ad Moenum recufi funt. Caftellio ante Dialo- 
> gos prefatiuncnlam. pofuit,ex qua €ognoflci- 
tur, quod illos ad anipreffionem paratos ha- 

, buerit. Hos dialogos, aif , ante complures 

annos conícripferam , impulfas veritatem 

29 cognofcendi, tum ad alios propagandi ftu- 
.9» dio: eosdem paucis & piis ad corrigen- 

:. dum oftenderam , G "hactenus, ₪ in dies. 
» magis magisque. caftigarentur, fupprelfe- 

ram. Nugc quorumdam amicorum roga- 

, tu eos perlegi qc recognovi." Quare hoc 

propofitum non peractum fuerit, nou con- 

ftat. Forte mors intervenit, forte interdi- 

€tum Cenforum, vel alia autoritas illud pro- 

hibui. Nam librorum Caftellionis Editor 

hos quoque imprimere. potuiffet, quamvis 

Autor vita non amplius frueretur. 

Felix Turpio afferit, hifce Libris ab Ar 
tore extremam manum. non impofitam fuit- 
fe, hoc eft: ab illo non perpolitos & ex 
afciatos fuiffe , quo indigitare velle videtur, 
AAutoris fententias in illis non explanitt 
te pr 


Sebaftiani Caftellionis. 471 


praápofitas effe; quad fe ἃ. Viris piis & ve- 
ritatis amantiffimis, apud quos hi libri deli- 
tuerunt, 40060186 afürmat. Quod fi verum 
eíL, quedam placita Theologie Myfticee de 
Creatione mundi, de natura Chrifti, ftatu- 
que animarum poft mortem , quibus abfcu- 
ris materüs Soecinus delectatus eít, quibus- 
que novam fe lucem accendere putavit, 
1266584016 videtur. Nos de opinione Caftel- 
lonis in his capitibus doctrine Chriftiane 
nihil certi ftatuere poffüumus, Hoc Lectores 
ignorare nolumus , Librum de Calumnia 
menfe Aprili MDLVIL, illum vero, qui 
defenfionem contra. dutorem libri, | cui Titulus 
ef] :  Calumnie ' ,מ מק‎ | compleGtitur, 
Septembri MDLVIIT. δὲ hunc, qui queftio- 
nem an Legi perfeGe obediri po[Rit | tra&tat, 
in Januario MDLXII. fcriptos fuiffe. Caftel- 
lio praefationem , quam quatuor dialogis 
prepofuit, hifce finivit verbis: ,, Si omnia 
» fato fiunt, neque quidquam aliter fieri 
» poteft, quam fit: nos hec fato fcripfi- 
mus, neque aliter fcribere, neque non 
» fcribere potuimus." Talia effata ommia 
fato fieri , nibil non fieri po[Je & alia hujusmo- 
di placita , Calvinus {161 attribui poffe ne- 
quaquam admi(i, attamen hzc fententia 
ipfi in hunc ufque diem ab adverfariis ad- 
fcribitur , & hec interpretatio mentis ejus 

quo- 


42 — jJ C ,וסט‎ Vita 


quotidie repetitur. Qui certum quid de hoc 
tuere cupit, ejus libros perlegat, neceffe 
eft: Primo Znfliturionem Religionis: Cbriftiane 
«X quos de Prede(linatione fcripfit, . quorum 
alter eft.de Prodeflinatione &$ Providentia ex- 
cufus Geneve apud Joannem Crifpinum, 
Conradi Badii opera MDL. qui totidenir ver. 
bis in inftitutione -defcriptus a Miniftris Ge- 
nevenfibus editus. eft; alter vero de eterss 
Dei predeflinatione ^ adoer[us: Nebulonis cuju- 
dam Calumnias , qui MDLIIIL. a Calvino con- 
cinnatus fuit. Hos Clariffimus BREITINGERUS, 
Thuricenfis, in 214/00 Helvetico patc.- VIII. 
confudit. Uti mihi videtur, Calvinus in 
duobus prioribus libris, qui quidem anus 
Ademque funt, fententiam fuam de prede- 
ftinatione duriufcule explicavit. 'In poíle- 
riori autem cum objectiones, quz ipfi facte 
effent, infpexiffet; fententiam fuam mit 
gavit, feque ab omni fato abhorrere con: 
tendit. Caítellio adverfus Calvini do&trinam 
de Predeftinatione acute, imo vero acuti- 
us, quam omnes ejus adverfarii, difputz- 
vit. Theologi Lutherani in doctrina de ater- 
sa electione, de libero arbitrio bominis & de f- | 
de ac bonis operibus a placitis magi(tri fui re- 
ceffere, decretum Dei non amplius immu 
tabile, & hominem ad bonum ex fe pre- 


Ítàándüm non ineptum reputantes. Contra 
: | | Qk 





Sebaftiani Caflellionit 4.53 


Calvinum & Calviniffas ob do&trinam illo- 
. tum de 8. Coena, quz plüribus complacuit, 
| exacerbati, Caílellionis de decretis divinis 
Pofitiones Calvino oppofitas, que nirbis 
. exaggeraue.fuere, recepere, exacuere & 
- blafphemias ex Calvini doctrina deduxere. 
In dialogo de predeflinatione - fcribit Caftellio : 
, Hic eft fructus iftius doGtrine, vivere 
,, fine ulla follicitudine, .fe ipfum electum 
», putare, alios: (fi quis contradicat,) dam: 
, nare & reprobos ftatim appellare. Hinc 
, fit, ut populus alioquin ad vite licen: 
, tiam propenfiffimus, ifta infuper. opinio- 
Ὁ me fafcinatus, ita vivat, ut. plerique im. 
» pii & athei fiant. Quicquid libet, facia- 
, mu$, inquiunt, nihil faciemus, quod no- 
, lit Deus,.potemus, fcortemur, omnia 
, fiunt.predeftinatione.". . Idem in eodem 
Libro it: τω Malum in ea/do&trina eft, 
,, quod. efficitur fimulator Deus, qui aliud 
,» velit, aliud. jubeat. In quo faciunt ifti 
, Deum longe déteriorem,. quam Diabo- 
 lum."'. Norm probare ftudebo:;: quod hxc 
non ex doctrina Calvini confequantur 5: lioc 
quivis intelligit , qui apertis oculis videt: 
attamen Lutherani fuere, qui aures populi 
hifce rumoribus complevere:  Calsinifla- 
rum Den:.efh Tyrannus,  Homicida , peior eft 
Diabeló. .: ^ . 0 בש‎ μι 
Bibl. Hagaue Cl. 11. F. IIl. הז‎ 24 


3. jJ C. Fueflini, Vità 


2$ 4 

. Non diu poft. controverfia Armintana יזס‎ 
tA. eft. פטנאזאתג‎ Geneve Bezam: audivit, 
fed: fieri poteft , ut Caftelliapis: lihros dili- 
gentius legerit, quam illius. precepta. imbi- 
berit. Quam: primum Amfítelodammur , ur- 
bem patriam, 160110160 , &:munté;Paftoris 
inilla na&us effet ,ftitim animum 3 communi 
do&rina Ecclefie ayverfum cómprobávit, dein 
longiüs longiusque, ab illi: receffit. Ejus 
difcipuli-& prómótores caüf& fue: Caftellio- 
nisilibros in:medium: produxere, Gr nonnul 


los illorur: déngo::ámpriméndos :curavere,— 


Rationes quibus Arminiapi.in fcriptis fuis 
uli funt, ex. illis defumte fuere, Confequen- 


tie, quas Caflellio.ex doGtfina; Calvini de- — 


.ab Armirianis reperite ínrir, non-‏ , פוצטם 
nulla ; meo quidem judicio ;;;abnarmia com-‏ 
ple&entes, |Caftellio 5% qui eümfecnti funt,‏ 
Atminiani , multa in: pejorem fenfum. rapue-‏ 
Te:i Calvinus ftatuit: Polustue Dei eff prima‏ 
principalis γραία! ju[Titie; Hoc. llio‏ :£9 
itai interpretatus, eft, = ac fi, dixilfer: quicquid‏ 
3xvelit Deus + id. ἡ ἔφης effe ,; &d:ideoiju/Bum effe,‏ 

và Deus ülud veli, etfi. sm afjet juffum. 
«ed: ab hac. fententia alienis δὲς Calvinus; 
de voluntate Dei idem fenfit , quod'aie: 
0 תק‎ 0$. ΣΤ ו שף‎ jan 


1 Caftellioriis. H ג47%‎ 


farii ejus: Deum. noti po[Je .aliud velle,  quaumz 
quod juftum e[Jet. Eadem ratio: eft prefcientüg. 
Divime. Secunduin Calvinum, Deus omnia; 
que in tempore fiunt, in 567010476 4 
fcivit.. Caftellio in hac.pofitione neceffitás 
tem, quam ábfolatam. dicunt, invenit:;óz 
confequentias fecit, que loüge longeque, 
difperfz fuerunt. Sed quis"nefcit, poffibi« 
litatem rerum neque in Preícieütia,; neque 
in voluntate Dei fundatam. εἴτε." Calvinus 
poffibilitatem: in ils nec 'quae(ivit, nec inve - 
nit. Que fiunt, per voluntatem Det: fiünü 
Sed Deus vult femper , quod per fe eft opti» 
mum. Si ex illo querebatur, quenam eft 
ratio, quod res' ita fe habeant, «& non ali- 
ter? refpondit, hxc ratio eft 0600184 , ho- 
miues in abfcondita Dei infpicere non pos- 
funt. 'Jufto igitur tempore exclamavit: Ὁ 
profunditatem fapientie & cognitionis Di- 
vina! Hoc tantum Calvinomaítigas ropatos 
olo, ne eadem.convitia centies centiesque 
in illum di&a femper repetant ὅς imperito- 
rum auribus infurrent. Sed mittamus hine 
litem, nihil:minus enim , quani illam 60%%- 
ponere cogito. = AE ב‎ 
Duorum. adhuc libellorum, quorum autor 
Caftellio 1015, mentionem injiciam. Unus - 
eft: Quinqué impedimentorm ,. qua mentes! bó- 
minum €9 ocules a veti in. dioinis cognitione -a5- 
ducunt , fuccincia enumeratio , cum pia admoni- 
Hh$.::'  Z4jime, 


406 1.6 Füeflint, Vita 


tiene , ne quis alterum propter dicer[am in וז‎ 
ione fententiam odio, aut οἱ infeGketur. Autor 
Seballiane Caflellione , opufculum nunc demum ex 
alius monumentis erutum. 88 in. lucem editum. 
Zinno MDCIF. Alterum non novi, nifi ex 
᾿ recenfione 70}. Jac. Wetflenit, "qui in prole 
emenis in N. Teflamentum editionis prime , (*) 
ilius mentionem facit. Infcriptio eft: Dr 
arte dubitandi 65 confidendi, ignorandi &$ fin. 
di. JWWet(lenius exeo aliquid producit, quod 
variantes leCtiones Nov. 'Feftamenti fpetlat. 
Autor ait: ,, hanc differentiam ab illi 
,,' effe, qurapographa fecere, hoc autem 
,, nemiBem confundere debere, quia facile 
, emendari poffit. Ciceronis fcripta pro 
, pterea non minus utilia efle, quamvis 
» apographa facientes erraverint." Wet. 
ftenius hec verba ex manufcripto produci, 
quia vero, unde librum habuerit, non com- 
monefacit, etiam in fecunda editione Pro 
legomenorum hec verba iterum delevit; pr£ 
terea infcriptio mihi fufpe&ta eft, non dt 
bito, quin manufcriptum illud a Caftellione 
profe&um non fit. Quod autem Libells 
precipit rectum, e&quumque eft, quamvs 
-Caftellionem Autorem non habeat. 

- Quinque impedimentorum enumeratio diu po* 
Caítellionis obitum ,. cum ignis difcordiz ?ו‎ 
ter Theologos Belgicos incendi ₪ - 
ו‎ ucem 


᾿ )*( Anni 1739. 0 176. 


Sebaftiani Caftellionis. 477 


lacem prodiit. Editor neque fuum, neque 
Impreíloris, neque loci, ubi impreffus eft, 
nomen prodidit. Ipfum vero Caítellionis & 
fcriptorüm ejus amatorem fuiffe, apertum 
eft. Caftellio prefatiunculam libro praepo: 
fuit, in qua amicum Anonymum alloquitur, 
fcripta vero eft Calendis Junii MDLV. Ani- 
mum amici ad conítantiam excitat his ufus . 
verbis: . ,, Quanto magis mundus a verita- 
, teabhorret, tanto magis nitamur verita* 
, tem cognofcere, atque retinere." À Ca-. 
ftellione compofitus efle videtur, lite Ser- 
veti Genevz effervefcente. Amicus ad quem 
fcripfit, forte hujus urbis ineola fui. INNam 
Beza ipfe (*) ait, Servetum multos patro- 
nos ibi habuiffe, qui contra magiftratus fen- 
tentiam conjuraverint, illorumque quosdam 
ex urbe 6[66708 fuiffe. Auctor libelli ait, 
quod, qui Reformatores efle velint, exter- 
na tantum emendarent, veram autem Chri- 
ftiane Religionis fpeciem poftponerent ; 
deinde de vi & Tyrannide in Religionis cau- 
fa queritur, & omnia illa agit, quz in fcri- 
ptis, Martini Bellii nomine editis, mota funt, 
quorumque fumma eft; Magiílratum . non 
habere poteftatem in Religionis capitibus 
errantem morte plectendi. Quo hoc pro- 
. baret, 

(5) ג[‎ Refponflone ad defenfiones. C9! Refponfiones 

Seb. Caflellionis. p. 67. 
Hh $ 





98 תע[‎ Vita 
büret, inter: alias rationes etiam lianc pro- 
dueit: - ,, Magiítratus neminem regenerare 


. ,, 806 novam creatüram facere poteft. Of 


"fieium ejus. eft. homines: contra. injurias 
 £üeri; quare illi tributa & vectigalia fol- 
yvenur^ ^ Cc MEE 

s "EP 5.4 ^ $e 45. 


adhuc. füpereft quaftio, quam alic.‏ במוד" 
jus miomenti éffe puto, an Caftellio Fanati-‏ 
cis" eft ad niumerandus? Cahoinurt & — Beza il-‏ 


]àm Difcipulum" & affeclam. Serveti, qui 


Fanáticus fuit; vecant. Horum amici, qui 
HoCtrinam illorum τὰ] func, Caftellionem 
)טוט‎ variisque: SeCtariorum nominibus 
erfecuti funt; idetn alii quoque fecere, 
זטף‎ partium ftudio fe vacuos effe putave- 
rüfit/ JosePHUS 50411028 hoc de Caflellio- 
né judicium protulit: (*) .. Sacram Scri- 
.» turam recte tractaffet, nifi multis. opinio- 
t, mibus Anabaptifticis imbutus fuiffet." Ta. 
:א המל‎ Faber ait: ,ב‎ Sebaftianus- Caftellio 
5» idem eft, cuju in vita Calvini mentio 
y," fit. Canticum Canticorum flagitiorum li- 
כל‎ brum effe dicebat. Aliqui dicunt, Sod | 
; nidnum, alii. Anabaptiftam fuiffe, hoc 
^ 21706 non pertinet. Notum eft quod 
», Látinam linguam bene calluerit. " (οὶ 
| ui 
( *).In Scaligeranis: p. 55. 
(**) Ibid. ΣΦ 





 Sebaftiani : Caflellionis. 479 


Qui illam. Secinianum vel Ansbaptiftam di, 
xerunt, extra veritatis equitatisque limites 
vagati fünt. $ocinus illo pofterior fuit. “μας 
baptifie vero omnium Sectarum colluvies. 
fuerunt, ut primo in clafTes diftingui debeant, 
antequam decerni poflit," num hic vel iíte 
cum illis fuerit?  Miffis aliorum judiciis ad. 
quaftionem devenio, num. Caftellio fanati- 
cus fuerit? queílionem ipfe non folvam , 
fed talia in medium producam, ex quibus 
de viri hujus mente judicari polfit. .. Caftel. 
lio Grece Latineque lingue probe peritus 
fuit. Ergo Autores , qui Claffici appellantur , 
graecos ἃ latinos diligenter perlegit, atta- 
men juventutem ab illorum lectione abduce- 
re conatus εἴ. Hic ejus fcopus fuit, qua- 
re primos fuos libros fcribendos fufceperit , 
& facra Biblia puro fermone Latino reddi- 
derit, quo Biblia pro Terentio, 6 4 
ram pro Horatio juvenibus coinmitteren- 
tur. Diale&icam, quo nomine fuo tempo- 
re  Philofophia infignita fuit, :contemfit. 
Quare fa&üm eft, ut libros fyftemarice fcri- 
pros, nihili: faceret. Ca)vini Znffitutionem Re-. 
ligionis Cbrifiane, quse pluribus probata;& 
ab inimicis ejus etiam laudata fuit, afperna- 
tus eft. Ejusdem libros, difputationes jn- 
utiles de Providentia, Predeftinatione, Fi- 
de, libera voluntate, Peccato ,originali, & 
alias tales gignere, que hominum ingenia 

' Hh 4 tor« 


430 1. C. Fueflini, Vita 
torqueant, & ad religionem , quam Chriftus 
inftituit, parum proficiant, ftatuit. Hanc 
ad.actiones hominüm pertioere & illorum. 
mores ad reCte pieque vivendum inftituere 
. debere putávit. -Cultum Dei externum non 
' magni fecít; De Templis, concionibus , Sa- 
cramentis & ejusmodi Ceremoniis nihil pro- - 
talit, míratus potius eft, quod homines de 
iilis lites ferendi ftudiofi fint. Nullam vero 
eperam impendit in doCtrinis Chriftiano- 
ram, טף‎ myfíteria dicuntur, inveftigandis, 
fed iis perluítrandis atque explicandis occu- 
patus fuit, que clara δὲ perceptu facilia - 
funt.- In libro, quem quinque Impedimenta in. 
fcripfit, quique tamdiu. ignoratus latuit, an- 
equam in lucem emitteretur, cogitata mer | 
" tus ita aperuit, ut clare pateat, illum - 
em Bibliorum non magis tanti fecis- 
fe, quanü ante faciendam 616 exiftimaverit: 
, Putavi,. inquit, lectionem Bibliorum 
, Chriflianis utilem effe;. quam ob caufam 
» ipfe meliorem verflonem elaboravi, quo 
, diligentius legeretur, fed jam experior, 
rem non tanti momenti effe, ac putave 
ram, Nulla enim lingua eft, que (Lir 
guam Spiritus S., טף‎ non atramento in 
, Chartam jilliniri .poteft, excipio) men 
,,; tem mutaüre qut hominem meliorem face- 
re poffit, cum tamen animus emendatus 
» folus efficiat, ut homo Deo placeat." Eft 
teg .- aliquid 












Sebaftiani. Caftellionis. 8t 


sfiquid véritatis in his verbis, aliquid quod 
fan: doctrine addicti etiam pro concione 
dicunt; attamen etiam aliquid in iis conti- 
netur , quod ferre non poffunt, nempe quod 
ob Spiritum verbum poftponendum fit; nam 
Deus, inquiunt, cum verbo & per verbum 
operatur, & absque illo nihil. Mementote 
praterea, quid Caftellio de Sybillis ftatue- - 
rit, nempe Deum per illas gentibus fe reve- 
laffe, quemadmodum Ifraéli per Prophetas, 
qua opinione Sacrorum Bibliorum autoritas 
imminuitur; nam fecundum hec non fola 
divina revelatio eft, fed plures funt. Prz- 
terea felicitatem gentilium éxtollit, eamque 
felicicati lfraélis, cui foedera ἃ promiflio- 
nes divinz attribute fuere, zquiparat ^ Ca- 
ftellio non tam apertis verbis de hac re lo- 
cutus-eít, ut vera ejus mens intelligi poffit; 
hoc folum dixit, decere Deum, ut fe omni- 
bus hominibus teftatum faciat. Sed ejus tem- 
pore homines fuere, qui non forte fortuna 
exorti funt, fed prodromos fuos per multa 
fecula habuere. Hi contenderunt : Deum 
fe manifeftare omnibus hominibus, naturam 
illorum , que effentia vocatur, ex Deo effe, 
& Deum in iis agere effenuüaliter: uti dixe- 
re: Chriftum, hoc eft aliquid luminis, ex 
lumine divino depromtum , omnibus effe da» 
tum, ut eos ad bonum preftandum. impelle- 
ret & a malo faciendo averteret; qui illud 

hs. feque- 


/ 


422 J. C. Fueflini, Vita. 


Aequetentur, plenius lumine illuftrari. Hi 
Want, «qui Mwflici di&i fuere, Ad horum 
mentem Caflellio propius accefliffe yidetur. 
Nibil enim in fcriptis ejus de Jefu Nazareno. 
«& morte illius, quam Theologi fatisfa£lio- 
men: pro. peccatoribus.habere folent, legi 
zur. 81 quid de illo protulit, aut.ad exem. 
plum Vite ejus, aut ad patientiam in ₪ 
ciatibus pertinet. In Libello, quem de + = 
deflinatjone. (*) vulgavit, aliquid reperitur, 
uod .animi ejus fenfus explicat: ,, Sici - 
55 tellige; ait,; Chriftum potuiffe peccare, 
,, fi voluiffet, & quidem ad peccandum fuit 
,; incitatus, fed'reítitit & vicit, perpetuum. 
- que retinuit candorem. juftitie. —Atque.i 
hoc fita eft Chrifli virtus, falusque 20’ 
fira, quod quemadmodum Adamus, cum 
»-poffet non peccare, peccavit, atque 118 
, fe ipfum & nos imitatores fuos perdidit; 
» fic Chriftus contra, novus Adamus, cum 
s» poffet peccare, non.peccavit, atque 4 
» 1e ipfüm, & porro ' imitatores fuos non 
,,'fecundum carnem, fed fecundum fpi 
, tüm ambulantes, a damnatione vindic?: 
,; vit. Quod fi peccare non potuiffet, refi 
;» tere peccato virtus non fuiffet, quemad 
, medüm tibi, quod a ferro comedendo 
,,"übflineas, virtuti dari non poteft. Sed 
,, 14 09106 abftiheas, potes. Quinimo 
2E ες .,, quem 


/ 


(7 (* ) Inter fcripta 7 € rariffima. p. 43. 





Sebaftiani.Cafbellonis ^ 1 


» quemadmodum τὰ, àd fertum comeden- 
, dum tentari.non. potes, quiz comedere 
, non potes, ita Chriftus, fi peccati 'capax 
» non fuiffet, nunquam.ad peccatum tenta. 
, tus faiffet." Ira Caftellio locutus eft. Ita 
liber, qui Z5eologica germanica infcriptus eft, 
loquitur. [τὰ My/iici omnes loquuntur, 1 
Chriftum fublimiore & excellentiore, quat 
alios homines, femine non fatum natamque 
effe credunt, fed virtute.pre ceteris emi- 
nuiffe atque exemplum bone ὧς conftantis 
vite dediffe.  Servetus eandem fententiam 
amplexus fuit, fed imprudentius egit. Sep- 
tentiam fuam, de' Natura Dei, de Natura 
Chrifli feu filii Dei, de Trinttate & de reliquis 
Chriftiange: Theologie capitibus .aperiens, . 
& mundum ad fe convertere cupiens, cum 
communes Chriftianorum de his capitibus 
fenfus culpare ac immutare voluit, inde- 
cenübus verbis in illos invectus eft. Deum, 
quem Chriftiani venerantur, cerebrum tri- 
Cpitem vocitavit, & plurima alia convitia 
|| religionem Chriftianam evomuit; quare 
blfphemias effutiiffe habitus eft. — Amici 
ejus idem fentientes mortem illius: Marty- 
rium , ὃς ipfum corona Triamphali exorna- 
tum effe predicarunt. Cum 000071845 8 
publice defendere aufi non funt, fuppliciurn 
6[05 cgulparunt, & quem illius autorem ha- 
uerunt, in hunc. immane odium .concepe- 
, | runt, 


48. f. C. Fueflini, Vita 


runt. Quod Caftellionem attinet, ex uli 
mis ejus lucubrationibus, quid. de doGrinis 
Chriftianis fenferit, judicari poteft. Ille 
fuere verfiones , Una Tbeologie Germanica, 
:de imitatione Chrifli libelli Altera , & Dial 
orum Ocbini Tertia. | Hi libri funt. ץוח‎ 
«X ipfe eorum verfionem non fucepille vi. 
detur, nifi ipfe Theologie my[lice addicus 
fuiffet. Quia vero tum temporis mos οὐ: 
tinuit, ut omnes, qui Papatu reliéto non ad 
«Reformatores acceflere , Anabaptiftz didi 
fuerint, fadtum e(t, ut multi Caftellionem 
quoque a Societate Anabaptiftarum effe per. 
hibuerint. Quocunque modo hoc fe habent, 
megari non poteft, quod fueric Vir eruditus, 

ius, cordatusque, qui fine dubio majori 

abitns fuiffet, nifi infeliciter. in lites cum 
Calvino implicatus fuiffet Hic enim in Gil 
lia, & aliis gentibus authoritate plurimum 
potuit. De verfione ejus Bibliorum Gallica 
adhuc aliquid dicendum effe puto. llla meo 
quidem judicio non cum verfionibus , 408 
poft Caílellionem facte funt, compar 
debet, fed cum his, qua illam prece 
runt. Verfíio Genevenfíis, quz a Calvin 
aliquoties revifa atque correcta fuit, palmam 
ei preeripuit, quia Calvinus magnus Ecclei£ 
> i«Do&or , ejusque doCtrina 64/2 fanctaq 
habebatur.  Caftellio contra: herefeos 1i 
426600: fuit. Attamen verfio ejus etm 
,. | ami 


Sebaftiani Caftellionis. . 48} 


amatores reperit. Exempla venditione 1- 
fperfa funt, ita ut nefcitur, ubi locorum 
jam deliteant. Unicum novi, ubi fit, nempe 
in Bibliotheca Elifabethana Uratislavie, cu- 


jus rei me Con[lantius certiorem fecit. 


6 44. 


Caftellionis Imago Bafiles, qua urbe diu 
vixit, quaque diem obiit fupremum , non 
invenitur. Attamen Editor Bibliorum , que 
anno MDCCXKXIX. Lipfie impreffa funt, 
unam nactus eft, eamque cálchographi opera 
expreffam hifce Bibliis prepofuit. | Illa, (i 
. oculi indices funt animi, hominis acumine 
ingenii prediti effipiem exhibet.  Serveti 
Imago, que ilum igne circumdatum re- 
prefentat, quamque JMosbemius in limine 
Hiftorie de υἷα £9 fatis bujus Viri a fe 
conícripte effingi curávit , in edibus Co- 
mitum de suERINO in Polonia fervata fuit. 
Forte etiam Caílellionis effigies hic gen- 
tium abfcondita latuit, donec in lucem 
produ&ta eft. In Polonia enim Myftici & 
Antitrinitarii omnes certum quendam Por- 
tum habuere. —— —Caftellio uti jam dictum 
eft, die xxix. Decenibris MDLXIII diem 
obit Bafilee, & in Templo majori fepul- 
tus jacet. Tres nobiles Poloni, qui. 
illo Preceptore ufi funt , pietatis fus erga 

. ipfum 


486 ]. C. Fubflini, Vita; 


3pfüum- monumentum - perpetuem Ὁ שוש‎ 

uod i d e habet; lo 

CMM IOV.E: OPT. MAX. ἔ 

SEBAST. CAS'TELEIONI ALLOBROGI 
GRACARUM LIT. IN ACAD. 

BAS. PROFESSORI CELED. 

- (OB. MULTIFARIAM ERUDIT..ET 
; VITU& INNÓCÉENTIAM DOCTIS 

.PHSQ. VIRIS 'ERCHARO. 

- JPRURCEPTORI. OPT. ET FIDELISS. 
' STANISLAUS STARZOCHOWM EI 
JOANNES OSTROROG. 

.'ET GEORGIUS NIEMSTA 
pto c POLONL ' ^"^ 
τ POPULARIUM SUORUM QUI EUM 
5.34.1 AUDIERANT VOTO 

ET , PRIVATE .'PIETATI 

| SATISFACERENT:. - 
| AD TUBLICI LUCTUS SOLAMEN. 
νος H. M. B. M, P. 
 "OBDORMIVIT או‎ DOMINO 
₪ . ANNO CHRISTI SÁL. 
MEE M: D. זוא‎ 
52 גת תז‎ IANUARII. 
|, Qno ZETATIS. XLVIII. 


A^ . | per 


Sebaftiani Caftellionis. 48. 


, "Per. errorem annus LXIII. pro LXIV. po- 
fitu&eft. Scaliger fingülare hoc de fepultura 
eju£ccommremórat: Sepulchro, quod Gry- 
nei [$roprium fuerit, conditum fajffo 
fed 105. JAcoBUM GRYN/EUM, qui celebris 
Theologus Bafilee f ; hinc extractum in 
alio fepulchro pofuitfe , "orte ne pulvis fuus 
cum חנ‎ 0161 hujus pulvere mifceretur, . , 


sede A Νο Τὶ ₪ 





bog 


4 
>< 


IL 














JoH. CHRISOPH. BÜSING, 
8. S. Theol. Ἰδοῦ δ᾽ Prof. Bremenfis, 
DISSERTATIO, 

Qua illuftradtde "phrafes , quibus cterna 


' Filii Dei Generatio ;* 
P R O0 F. VIIL. comm. 2 


' .. exprimitur. | 





e 


Loguisur in hoc Cap. fumma Sapientia, qué g 
ilius Dei. S. 1. Generalior hujus Cap. “πα. 
lyfis. S. 2. Defcribit fumma Sapientia Jum 
majeflatem & excellentiam .comm. 22-31. δι 3» 
Horum commatum generalis fenfus. — No | 
in hac traGatione propofitum , explicandi 16 
illos terminos, quibus magnum illud aternz ge- 
nerationis ewyflerium indicatur. δ. 4. Prim 


verbi ΓῺ vis ₪ emphafis, 106 verfione LXX 
]nter- 





| 


- 


'ad Prov. VIH. :conim. 22-25. 99 


re&mm iem pe S. 8: Alterum. Verbum 
Dé. - Difficultates , quas parit vulgaris: expo. 
fitio. vé נספת*‎ uncta fum. “δ. 6. Cur hác ver. 
ba. iftetprétari :nequgagt ὧ6 deftinatione: ₪ 
preordinatione Filii Dei ad munus mediato- ' 
rum. $.7. .Cur eiiam exponenda nón fint dé 
comrüunicationé Imiperii à Patre Filio faa. 
δ. 8. Quyid in. Cel SessELIL explicatione hu. 
jus phrajeos, quam ceteroótiin rette ád וז‎ 
FilM Di generationem. retalit , defiderandum . 
fit. $. 9. Obfervatur. gineratim, quod yerbum 
aeque ac duo reliqua. חולל ₪. קנה‎ à ge 
neratione humana défuinta fint; Jed. cum. certa 
difin&ione unicam tamen rem tantum in. Deo 
exprimdpt y E) 9uwgenés intelligi debéans. S. % 
De verbe נסך‎ hoc propiup adftruiwr. ג‎ Pis 
ejus principalis in fundendo:fità. 2. Orienta. 
les. populi termino aqua in. generationis negolib 
honejle utuntur. 3. Conferiur 7100. X: סז‎ 11. 
ubi de generatione humaha adhibetur verbum 
«pra fynonymum plan? & cognatum. Obfervatía 
de permutátione literarum p ₪ ny. $ 11+ - Tere, 
jii yerbi הוולל‎ nativa vis. S. 12. 





atque privilegia ; uorum .amicos: &. con- 
Bibl. Hagane Cl. HI. F. III. li fortes 


o . 





4084 v -1: C didéng, Dif 1i 


forte& fuos psrticipef reddit, graphie:-de- 

fetibiti j -honfinetque.: "וי‎ , ut. propfiis 

caüpiditatibus .taledieentes p 1058 .diciplme 

fe מו‎ δὲ fe:pét. ear in via 184Έ|8 > 

ifrétitatis-ad eternam "felicitatetn 801 pa- 

UR tür. . SUPPE ρηἑτὴ μ᾽ 3 גנ"‎ 
הח‎ 


ijs 'obarü elt, 
be sea t ἢ anc Pian ifm "His 
ut:ioronis, japientie ege «qr fa- 


Bede mortalibus -abupáe prabarit : 
ו - 16908 110 טף ו‎ 
soéterea δά uadm-onmss quadrans, . Confu- 
dücwi οἱ es: profe :hanc. rem rxa&ave- 
" -Vi8E-cdb yos) dtapirüs ^in .קז(‎ ὦ; 

+ inktate כ‎ POXS Dio Ops Yol 
שפצ‎ 18, ΕΣ ΑΝ Ή ΕΝ 66 .Cbriflo-umico | 
| grperum fütiüminti TEickfre ,: Bil 1L: & 

ἐμ b. ἌΡ. EAMPE dh. Pfatt, 5% "δὲ fumma 
ו‎ qua recy fg, eft. ad calceth. Nat. 1. 
Anf. ה ו‎ r fü. ' 


TX T7589 
E ₪ 


Invitaverat hec ! rama Sapientia I. in 

 Stignlio -. ofatiimis Toad, dmajs- gengris-homi-- 
δε. att. fibiidüifaelteft ,- gttetida t ad fuos 
dürmünes , X 105 זא‎ αἱ 4: ἀψέξο! fe 
הדנ 60 .זתה 0ב‎ 18 δὲ Ib. Defr jt dein-in 
lefu trüGarismrc i ingentiteleng : peur ; 
:מ"‎ m-hae, r&ctorfutura "uita 9 culori- 
0 1ג1. . ג‎ ἃ Al. V ב זפ‎ i bus | 








ad .מומוססי.111ף..עס?‎ 22-24. 401 


δυὸ 19:13 αὐ ףטס‎ bos:vent 8 
& fama feliciratitnaétátos.reddir.(conm, 
t2-325,B. Ingditar eiiam fipiul.fondamente, 
| Quibes sores hum תג 65 110 ננח מק‎ , 

a 8 ו‎ Gápientie excel» 
lentis, :ntpátevquaxper: zternam, genétatioe 
nem Íomper (Goab:ommiiswo αἰτίης eden. 
üg geQue.ac.oannis «9nflii..opetumque coge 
for. fuit. :cComta 549. :. Ex. quibus omni: 
bus AMT. tandem fermaturvonclufio per-nege» 
tium: admonitiqnenn,^ uc morcales.:faamn de» 
&rinam: aci  difeipliogim: libenter hdmittant; 
quarum ope, ו הגו‎ evadere Be. exi 
tium evitare poffint. comm. 32 -36. 


> 9 |. 
: ה‎ TEMO 29. edu CEPI un T 
Vividitliis * coloribus. depingit: ו‎ 
ו‎ eomm 9 2-70: בתבא):: 1 1]3ה5ם1:‎ = 
וי‎ Tas utcDigsingi nae 
ture cpen:aoserparm era(jionem particeps; ) 
vice fadi müahdi:dundaienta , i: ab oma 
ecernitat6 ,.gavifereft , upiamque המ של‎ 
rerom 1zreacidne um diaqudhti: ;gubernatimne 
ibunde»demonftravit:ii Seleua. paffelit : me ; 
סי טנק הלו‎ fua s ded ante molitiones::ipHus ,- uk 
fent ͵δότησξεσησιβ aneraba :fam.,: eii | 
viginibuf Versos: Quum emu | 
get anfum.z. qutm: nonilum : ל‎ ewm 
ia sene) ו ו וש‎ 1 
ΠΩΣ 


Ν 





49» τ]. C. Büfing, Diff. 


effent 5 amie. colles ga Jum. Quum monduri 
484 e[fm.. terra. ὅδ᾽ circuitus 5. δ: principium 
קוה‎ orbis babitabilis. = Quum. preparará 
coelis ,. ibi ago (eram): quam. defcriberet cir 
culum fuper facie αὐγῇ! Quum firmaret sub 
fuperius. quum adfiringerzatur fontes. 1] 
Quum 'poneres mari darminum. Juum3 C$. aque 
nen transgrediustur os (1. e. mandatum) ip 
fius 1) quum. finmaret . fundamenta terra. — Tux 
esí apud eum alumna; 69 eram 'Abielia- 
siones quosidie: ludens caram facie ipfius omi 
tempose. . Ludens im orbe babuabili terre ejus: 
&g:obl&Gationss meg (Tant) eum filiis: beminun. 
0i + 

Perfpicit facile quilibet, qui animum à 
priejudiciis liberum habet; d faera [οὔτε 
óc cunt gn timore traátare "dicit, de- 
feribi.'hic fummam Sapientiim , (Teu nnigenr 
tam. Dei Tiium,): ut talem, qus femper & 
ab:om :נמ‎ asternitate fitit apud Deum Patrem; 
geuiar ab: fp, fad ,. medo. 06ננוף‎ nobis 
incomprehenfbili , absque auila imperfedio- 
ms.umbra, absqué initio -agt mosnemtorum 
fucceflione, in ipía; mnis initii, omnis- 
que :noméntorum -deeurfus. experte , ater. 
Hitate.. Quum: nondum ulum .2 Deo opus 
productum eflet: antequam fummum Νυ- 
men: hoc: univerfem,.antequam tezram in 
puta il primis, 


- | 


- 


ad Prov. ἼΠΙ. comm. 29. 25. 491 


prunis, & quicquid in ea,eft memórabile, 
"quin: primos püulvifculos, primamve mate. 
fiam ὧς elementa harum omnium rerum; 
'condere moliretur. Defcribi illam quoque 
ut principium & confortem omnium Dei 
moliminum,.in ereatione &que. ac in con- 
fervatione & gubernatione, przfertim in 
yis gratig inde-à mundi primordio cum 
humano genere inftitutis. = Hec, cum fatis 
à Doctiffimis faniori do&ctrinz addiétis Inter- 
pretibus illuftrata , & ab Adverfariorum, 
veram Filii Dei divinitatem impugnantium, 
contortüs explicationibus vindicata fint, 
fufius exponere necelle non erit. : 
Ipfos terminos tantum, quibus magnum 
illud generationis eterng myfterium. exprimi- 
tur, & in quibus Interpretes nondum omne 
011116 punétum videntur , majori cum cura 
enodare meum nunc erit propofitum. Sunt 
autem hi.termini numero tres ; Tebouab *332 
comm. 22. 4b qierm "203. comm. 23, 
Et quum nendum.eilent αὐγῇ! חוללת'‎ comm. 
24. qug vox repetitur comm. 25: ante - 
colles .חוללת'‎ Horum terminorum medius 
precipue ile eft, ad quem Viri alioquin 
Doftiífimi etiam ὧς oculatiffimi offende- 
runt, & quem nondum à quoquam ita 
explicatum legi, ut natura rei & nexus 
requirere videtur; digaus adeoque, ut in 
clariori Juce ponatur. pem finem üt con- . 
0 13 . | | tnr 


— 


--- 


יי 


tihgamé; הש‎ net 6100008 4000 
pede pretétife poffumüs;7 ^. ^ ..: 
LAE י‎ ἢ 1 J'e. ΕΣ 


+ 
ε. ε 1 21 * יו‎ . Η 2a 7a . 
. 5 | 
, ,)j . . “, κυ . / / 


" Primo igitur loco dicit fumma Sapientia. 
comm. 99. ראשית דרכו‎ *p.: mm -Jelew 
to[Jedit tnà principum oia fua. ' 'Vetbusa P0) 
magnarri ; habet 'cognationehr  eüire rad: KD 
ue ex origine rubiginem Thflummaátam, qae 
Jis eft 'candentit. ferri-,: indicat , ᾿ ὅς hine- ad 
Zelum ,, figrantem "ilum: animi- affectum, 
transfertür', ut, poft magnür? A. δε σι, 
TENSIUM im Comment: ad Job XX XVI5 35 
ΐ ιο47. & ad Proverb 11: 31. docet hi- 
ologus nón minus fuo meritó celebris ἣν 6 
scuuoéprngs im Obf; Jel. αἴ ὑτίᾳ» Bébr? α..}. 
rg. Cognationem ; inquam; hábet cun 

ac rad. verbum, quod híc occurrit, In, 
fifnificatque; ut'ex frequenti ejus: &fü 5 
lingua riori folum" Hebráta , fed & in fororis 
Diale&is, Chaldaíca;" Syriaca & Arabica, 
patet: aliquid שמ‎ inflairmjato dcquirere , ἃ 
$cquifitüni', ut feni grivwm, carum ἅ 
pretiofut , οἴη πὶ inodb. cuftodiendur , mec st 
quam abalienandum , -poffidere.. Vid..idem illud 
fiterature crienddlis )racülum , S€HULTEN- 
sius. im Cothnint.'ad )ύν. 1: 4. 5 ἃ οἱ 
Proverb. YV : 5, “ἃ Vili"bo, | 
vero in Sacri adhibetur de.illa acquifitiew x 





ad Prov. VIII. ;pomri..22-05. 4681 


&Gc' fóffilfloue, quo Paeris ; οὐ αἱ ΜΙ τι δ σε," 
qui 267 generationem. ὅς. partüm. σα ΙΒ δια 
fibi-pignota fua faciünt; «&:ut fux flbi vins; 
dicatitio Sic . hod. verbo utitur Eva," poft: 
partur ,: .qó :primápebitum: fuurn: הזג‎ 
Cdihurf :ebixa' éft ,: 0106892 אי‎ Hp, aca 
QUISIVT wikUM," i. ec Beperi. Gas. IVa 
Similiter 061200. dfurpatusc Deur, XXX TE: Δ. 
אפיך. קנ‎ writer afenim ife. Pater nit eft y 
] τὰ ΕΜ τῆ (Proprie, ggi te acquifettt ; 
ieu φοβεῖν :poffidet ;. fci. per. genetattoq 
nem.)' 1. τὸ feit, GP טול‎ Atque 
hoc fenfu-etiam werbum ip in noftré loco 
intelligendum eftt. 7oboca tpe , ut /cariffüimanr 
Pignus,-per:génarationerh 400018019 «X 
AcQqUIstTÁM- ROsSEDIT., (feu gatetavit,) 
principium "vid: fua. Nam &-fequentig fyno. 
nymà: V33DJ proprie ufa finn; δὲ ^ | 
GENITA, É. per תותשק‎ edita, fim, generandi 
dictum "exprimunt, - ut: poflea Xidebimtüs, δα 
de ultimo: faltem a nenrine facile negatur. :- 
" Nihiliquoqué [ναι 41000516 809 zter- 
na -divitrithtis Clirift? hoftes, quod b. XX-hoc 
:335- teddiderint. d«nies ^ μὲ ,΄ quemádmodum 
& Chaldéus Paraphraftes יבאנ‎ creavir. vie: 
confentiente:Syratide , qui cum alu(ione ad 
hunc. locum dicit, c. 1:4. νῳρότέῤο πάντων 
:5400-ל‎ ὀὐφία τ" - Preecerquam enim, quod. τὲ 
κτίζειν. intelligere?potubrint eo. fenfu, guo 
Parentés-Latigis edet s proquigre diberos die 
. 2M . 1 4 Cun. 


496. . 1.6 Büfing, Diff. 


cphtur; quemadmodum quidam ex ג‎ 
Ecclefie ilud xerbum. de Chrifto quoque 
genito à Patre fano fenfu adhibuerunt, nec 
non alii récentiores "Theologi, סט‎ 
SIXT. AMAN A. in Zfntibarbaro biblico, 1. MI. 
p. 572. fq. potuersnt hi Interpretes , hic 
eque ac in multis aliis locis, à vero, fenfu 
textas originalis aberrare. Et de Paraphrafíte 
Chaldeo quidem minus hoc mirandum eft, 
quoniam is, qti Hagiographa vertit, diu 
poft Servatoris noftri tempora vixit, 
hon raro odium fuum in Chriítiapos prodit. 
vid. ez1ERUSs.in Comm. ad b. |. & ra&aAnc. 
FABRICIUS.de 0071/06 unico )5 perpetuo. Ecclefie 
darmento. DifT. 11. c. 2. $. 4. fq. Ceterum 
ipfi Interpretes Alexandrini hapc vim verbi 
קנה‎ , qua.generaré, γεννᾶν, notat, alibi agno- 
verunt, ὧς quidem in loco, nbi illa minus 
quadrat ,. fcil. Zach א‎ 111: s. ubi verba | 
בי ארם הכנני מנעוףי‎ reddunt , ὅτι 29910 
ἐγεννησέ μὲ ἐκ γεύστητὸς א‎ Quin Ícite con- 
סו‎ clar. 25 פאצסא‎ is Diff. ad. erem. | 
AXIII: Δ. cap. 115 .$& 10. hunc peculiarem. 
verbi קנה‎ ufum occafionem .dediffe Pheni- 
vibus, ut, quemadmodum in Sanchoniatonis 
fragmentis legitur, fabulagentur, Jlum (אל)‎ 
genera[Je Uranum £5 .Efliam, i. e. colum & | 
terram : dum,illis notum effet. illud Del | 
predicatum, .quo dicitur CYQU אל קנה‎ + 
pw, Dew po[fedens (ut Creator & Coni 
Mons EM \ 





ad Prov. VIII. comm. 22.27. 497 


wator) coelum t9 terram, aut, (i. mavis, 
genitor. coeli terre: «& quo Abrahamug 
utitur Gen. XIV: 0.32. | 


$6. 


Sequitur nunc alter terminüs, majori cura 
. enodandus; comm. 33. מראש‎ !n01 מעולם‎ 
PN D D Interpretantur ut plurimum 
ec verba in. hunc modum: .4( eterna UNCTA 
sUX, 4 principia, ab origipibus terre... Negari 
etiam nequit, occurrere thema ἽἼΦ) in hoc 
fenfu , ut innuyat effufionen, olei ungendi caufa , 
atque ita fynonymum elle τῷ משח‎ unxit, 
Certiffimum hoc eft. in loco ΡΛ II: 6, 
מלכי עלדציון הר קדשי‎ ΡΟΣ .ואני‎ ^ Ego vera 
UNXI Regem meum fuper Zionem , montem meum 
fanum. = Difficultas enim contra hanc figni- 
ficationem mota 3 6035 5110 ἐπ Comment, 
ling. Ebr. ad 9. נסך‎ non. majoris momenti 
eft, quam contorta illa hujus loci expofitio, 
qua ab ipfo fubítituitur. Verum alia hic 
res eft; agitur enim in hoc Pfalmo de Mes- 
fia publice in tempore pra Rege Zionis à 
Patre deolarato ὅς inaugurato. Sed quo- 
moda 06.48 hunc Prov. lecum applicari 

| | ...— . — ?סק 
?מ Quando. hic dicitur facta illa‏ .1 | 
Nonne ah eterno , ab. initio, à primordiis‏ 
Antequam; ulla opera externa 3 0‏ ?שו 
lis | pros‏ 7 > | 


, / 


וי כ 


produ&a effent? - "usnanr autemy. éft Silla 
> ,מ‎ quam'tuhc"accepit Filius Dei? An 
publica elt declaratio" ὃς -inauyuratio in Me- 
diatorem? Hoc nemo, dicet.  Abfurdum 

enim effet, talem déclarationem & inauga- 
rationem ftataere , antequam ulla adelífet 
éréatura, 'corat quit ilz fieret; * Am: vzollatio 
eífec donorum Spiritus (ἀπ, -quoruny:fymbo- 
fum ih'Sacri$ oleum- pFetiofum aS optimi 
ódorig effe folee?: c'iN'oth inügis^hec dicet ,. 
eui fapum נסהץ)י68‎ με" dHis^enim : Spiritus. 
fan&i (loWis iddisuit quidém 4n-eérgpora' hu- 
nianitas ví "Od jury dC iioc וט‎ 
AUAM "Ge dt red quidem mene 
fura ; "perfh/d'vjf , "pra eonforsibus fuis. Pf. 

XLV ed eb iofra ras RI Dei 

naturam" ab^ eeterrio^ cali umttiene ipdiguiffe 

fine maitnà abfutditate adferac? : Quimodo 
hoc fine imnfinuttone fimm igfids dignita: 

tis ἃ pérfe&ionis 'explícabit "tuv V Quibus 

argumertis -hzc -fétnhia córddtis Iaagnibus 
probabit '7- 5 77 0 6 העש‎ 

797 Talis preterea explicacdiu plano: &dver: 
 Taretàr Ὁ άπ vefborura fain we Sápiedus, 

Quid enfm? ' Anüon neceffe "fuiffe ea ub 
folvete, Qut de fua :dterhia aobératiosie £eftan 
voluerat, antequam ad fuam ad murus medit 
trim, ἀπ vetaporé" demum "obewsdüin , in. 

dupüratinem tranfiret? Vert Contrarium 
hic vidémus4-dui 110000 pergix 0. 
C Dd ^ 24,25 





ad Prov. ΜΠ}, comm. 213-23. 499 


9&4: Z$. . Qüwri nendum 871 effent, זתוללת:‎ 
GENITA'SUM:' Qquum-nondum featwuriginets gra: 
vidare e[fent..aguis.. | dntequam: montes fundati 
e[fens j: ante colles חוללתי‎ GENITA' SUM: 
' ין‎ δι, ית‎ "not ud 
e ut - ue ) «! y 7 
הי‎ a4 os f 
: Senfernfit -ofonitio priorem .illam. difficuls 
tatem Viri pietate δὲ eruditione preeitantes, 
₪ - bine illam phrafin explicaverunt de Filii 
Dei'/X-.officium  Mediatoris: de[finatione , feu 
ipf?*üs.ad iHud $n confilio gratie fheordina- 
rion; 16613 ab'erterno à Patre , intervenientz 
Spiritu fenCto. Sed .vel fic tamen 05: 
76 : Altera: ex. 100160115 remanet difficultas: 
שו חפט‎ *120) iiedium inter 0p ὅς. ΤΙ 
occupat : locum ,+ fummaque : Sapientia fuc 
weteérhie' gencrdtióni fubjungeret unionem , (eu 
erdidarióném ad munus mediatorium ; mox 
autem iterüm qd eternam-generationem rela- 
beretu?; qualis xonfufio in fermone juíflo 
ordini, quém fapiéns merito obferyat, re- 
fragatur. : - |. 


.9. Phatereg אוו‎ per hane interpreta- 
tionen? undo? adfirnpitur talis fignifieatio, 
qua. nàáturà réi & retepte ir omnibus. lin- 
.guie - 1006801 eohfuetüdini adverfa. fronte 
repugnat. "Quid eiim? nónne longe. aliud 
quid eft,. defHináre aliquem, ad certum 'πια- 
nus? aliud: Yoro:,. wfgere: aliquem. ad: illud i 





00 jJ. C. Büfing, Diff 


vel (cum un&io fepe fynecdochice & me 
tonymice quamcunque publicam : declarationem 
de munere, quo quis funéturus. fit, cum 
folemni inauguratione per certos ritus con 
jun&tam, exprimat , ( aliquem ad deftinatum 
munus inaugurare ? — Prius eft antecedens, 
poíterius vero confequens: & quidem ejuf- - 
modi nature, ut*unum prà altero poni non 
offit. n ex. gr. de iis, quibus Deu 
per gratiofum eleétionis -deerecum falutem | 
cum omnibus mediis ad eam  ducentibu 
deftinavit, dicet, eos ab dtermo regem, — 
encatos , illuminatos , fule domatos , cemottit. 
juftificatos, fan&ificatos , glorificatos elle? Au | 
uis adferet, Abaronem, ab grerne 4.0000 
dotale, Davidem vero & -Salomogem δ 
regium munus אע‎ efle; inteligens pt - 
hoc, quod Deus in fuo decreto illos ad hsc = 
officia deftipaverit? Talis locutio pls | 
infolite effet, & à nemine intelligeretur. 
Appellatur quidem, fateor , magnus faluis 
noftre procurator jam in verbe prophetico, — 
antequam in mundo apparüiffet, & muneri 
^bus fuis folemniter inguguratus effet, ΠΟ 
unus, & Rex: fed praeterquam, quodin 
> plerisque illis locis, ubi ita vogatur, fcena 
prophetica nos ducat ad illa tempora , 1! 
quibus fe ot jam.a&tu inayguratum 1n musto 
demonítraturus effet, longe hic quoque aM 
tes eft, quia ipfe tamen jam à Prophet. 
| ü 








ád Prot. 711. cotnm.22-à$. 1 


tali declaratus: erat, qüin reverd fe jdm 
aliquatenus ut fummum Prophetam, Sacer- 
dotem & Regem populi ]01 getebat, & 
horum officiorum fuorum, olim plenarie & 
in omni emphafíi peragendorum, przeludia 
dabat. Nullibi tamen affirmant Prophete 
ilum eo tempore jam usum effe, nedum 
ab eierno. Loca enim, que 06.60 promun- 
ciant , quod Spiritus Domini fuper ipfo fir, & 
Dostinus eum. παῖ! Tef. 1 XI. 1.5 quod 
Deus eum unxerit oleo: letitim. fupra .sonjortes 
fuor. Pf. XLV.:-8.; δὲ in Regem fuper Zioners 
montem. antium. Pf. 11: 6. fcenam. habent 
propheticam.in-jnitio Novi "Feftamenti de- 
mur aperiendam; Pf. LXXXIX: .זג‎ vero, 
licet refpeétum .ad Mefliam- habeat , in li- 
tera tamen de, umilione . Davidi; in:Regera 
Ifraélis , ut,re jam praeterita 150-1605 9 
fimul effet rei fucire ; à-Deo eedem tempo- 
τὰ promiíIz, & olim in magno Davidis Fi- 
lio implende, loquitur. . -/ 
Difplicuit.ob has 22120863 mihi jam dudum 
hac tantum. non ab ómmibus recepta hujus 
enunmciafionis explicatio; unde &  de/linatio- 
nem: δὲ praordinationem eternam Mediatoris ad 
fuum triplex munus nor: confideravi ut par- 
gem un&íonis ipfius, adducto, uv; vulgo fieri 
folet, hoc Prov..loco, fed £antum ut illius 
antecedens, qgum de illa . 144 unüiowe 
sgexem in libro belgico, , Amft. 1753, 1754. 
. 2 | | | edito 





ς05 τ᾿ 1 7 bif. 


edito-fub tit.- Gods. Kjnderen : den beelde ud 


Geds Z»on gelykvormig , οἵ bet. deugden-bedl 
van, Chriflus. zu. opanbarende in. de Gelovigen, 
Vol. AE€& r& δ, r5-. ἢ De Deu. 
EN ὮΝ ΠΝ (f.i 8. : 


i‏ י 


] בוו‎ S093 donar T 
"dMiclto minüs intered:adoprandar parse 


fenténriam "cl. eusseTIT qui, poftquam. ] 


Colament, ling. Bbr.- δά ὁ.. 103 obfervavifft 


(πὸ jure, runc non נסיפיכם - ,יפמ‎ di ἢ 


TPrrincipcs. fubalterhos , quos Rex, quafi ακϑαὶ: 
tatis fua 'emahàtionem ,— exittat: fuper, ו‎ 
τιον eminintia dign iatis: ébumbrenti quijm; 
Jed. & togam: tuednturque ;: $n. noftro: Prot 
loco. נסכתי‎ de cemmunicaliene Ttmperii ἃ Pant 
Filio fatta intelligendum vuléz ficut & Jf 
TI: 6. Sic. enm 'in iden intommodan, 
quod in vulgari fetiteniid $. présced ^ nas.t; 
notavimus! -incidit /'G' Üecononícam | rilitit 
nem cum naturali pertnifeer 5 quin illam que 
que etérnam.'tacuetey:& nifi-Orónia pertut: 
bare velit, illádm uv. priorem y hanc ut pe 
fteriorem .confiderüre:.debet, -quod natum 
rei. 00h permittit: : Aut: ἢ -Zmbérium refpict 
היסור‎ Uectsnomicim.,. fed -naturalti, ex ipfa DF 
vitia G'jli/ natura profluens; 40. ipfo Filia 
Patre: ininóreni 4%: dependenterà facit, te 
"quam Pringibém fubalternuth àvfummo Ress 
-Conferántut étiam qua 0 oppo 

j cl 


6 





— 


ad Pray ΜΉ. omnm. 22-25. 3 
6 ו‎ in ₪ dete שש‎ Dif 


H..$-9«- ורש‎ n0) QBKed ab! "t 

5 DU / { n U QVT7Z. todo ca Qe 

2 cus - 2... ₪ ןד"‎ 0708 
03nstab aids a שוש 05ב2ש3! הכש‎ 


Mieliara.v&lió cei: WESSEDIUS- dm laud. Dij 
ὃς, bene obfer sr cvertram :51B3. pefiium 
inter duoilkasverba 113p: do 2900) זו‎ 
negptiproibdicanrià, ad.idem agunque: perti- 
nere xheberers: dr 60 1ameni expbnemio mom 
adeg. delix..fulfle: videtuti.q 17: 5 Ὁ ν τὴ 

: גצות‎ enim; duo s ox o filihoculos 

prepát ringicpaffi as, arripit fignifigataum emio- 
uwndi;tuemskuig themariurvibuit געט‎ 
Πα απ, exponit ale emjfétle ger peserationem: 
itauxamen;oiuD qusdami dmeliorisnote..ad- 
mifceat , de liberis ex parentibüs.. natis 
confideratis per metaphoram ut aqua ex 
fonte fcaturiens, 68 1014. $. 8. 

2. Dein vero, non plane quidem repudia- 
tz ,. fed &amen; miffa facta hae 0 ne 
necefle haberetà vulgo, juri וו‎ agendi 
figpificatione, tecedere , in 'fubfidium vocat 
un(dionesy rgcey t, natosum, infasiéum,; que apud 
vanas, Gentes obtinuit, $e 10 τ}. + Ad. hane 
ita. hic allugi, agrumat $ 16 והי‎ 0 

166 :ngm. ה‎ οὐ έρ. per 
1x entis 1 1010 fimul omnem 
5; divinam; ΘΙΘΒΊΑΝ 6% D3GU5 ; 9-00 ROBUR 
" ו‎ quemad uxo infantium; xim 





"hd hos quóque fines inftituebatur | ₪ 
etiam illum, qui hic fummz Sapienti 
, nomine venit, ut Filium fuum PRoPRIUM 
3 ἃ UNIGENITUM téherrime 6 
y, ab eterno AMassg? ficut unCtio infanturi 
» 166683 mátorum»pateráe- óc זגו‎ eig 
,» eos cut& ἧς ambris infigne indidium' erit." 
-Quo minus autem. hoc nobis arrideat, pre 
ier. alia incommoda , & hoc. facit, .quod 
xieinceps adhue fequatar *r392Y1 penila, +זן‎ 
gnata, feu per partum .edita.fum ;:unde i- 
convenjehs effet , pramittere. מע‎ rt- 
«ens nati infüniii, quie cum ג קוה‎ 
homines per.naturam rei pofílerior fit, = 
'&eflatio quoque δὲς poftponenda fuiffet, fi 
MNT. ancto:.ab hoc ritu colores mutus 
pacuiffet. , --.. ἢ. 


1 


wp * 
w 


$9 


| 6 Id. . 

. Reftat, ut-tandem noftrath de Hoc verbó 
י‎ fententiam explanemus',' 4uà Orhünem iff 
*ulcatem hic tolli poffe-putaias.. Ita fcil 
cet nobis videtut , omnes illós-ttes terminos, 
qui-hic reperitntur ,* comm. 22-25. 32, 
נסכתי‎ ἃ חוללתי‎ fynénymaá effe, quibu 
'utium idemque myfterium 16/50 generationi 
-Filti: Dei, nervofe, δὲ üt in ftilo floridiort 
&-fublimiori Vet. Teft. frequenter fier? fo- 
let, per ἐξεργασίαν , fcu ἐπεξήγηειν, explica 





ἀὰ Prov. זל‎ cotüm. 25-29: 5% 


Defhmta autem effe omnia à negotio gene 
rationis humane , ὃς quidem ita, ut קנה‎ 
(quemadmodum ex collatione Gen. IV: 1. 
cum Deut. XX XII: 6. liquet) vox fit ge- 
néralior, gemeratiohem &que ac parium figni- 
ficans, reliquie du: auteni fpecialiores ;' 6 
ut נסך‎ prefertim ad geierátioném , "71: au» 
tem & ia Pohal חולל‎ ad partum refpiciat 
Ex qua obfervatióne quivis facile perfpieit; 
quantó cum fele&tu, & quarn jufto, quet 
állufio requifit, ordine, liec verba fint 8 
hibita. - lntefim hsec oninia. 900400706 11+ - 
telligendá , ₪66 ultra fcopum Spiritus fanGti 
extendenda, aut ות‎ urgenda elle ,. ut 
aliquid inde dedücatur,:quod fümmis per. 
fe&ionibus Patris eque ac Filii Dei 're- 
pugnet, res ipfa clamat. Unde ὅς hoe 
monere: 06050 , ne mialevolis interpretatio» 
nibus óccaflonem dem , tria illa verba in 
allufione , ita ut indicavi, diftincta effe, 
non tamer alrquid diverfüm in Deo, diftin» 
&os aCtus, aut progreffum in. opere , exe | 
primere. Ceterum de ipfo illo ineffabili 
eternd generationis Filii Dei miyflerio hic agere 
nolumus, fed illius tra&tatjonem 40 4 
'Theologicas ablegamus ,. litetali. hnjns. loci 
fenfui aliquam Jucem.: adfperfiffe 600641 .: 
. - | , - Je 


67 ᾿ 4’ 


dbi. Hagana 1118 Kk é ir 





“ — האמח‎ o—— “πὰρ Πὰν - --ς-ς- 


+ + ג‎ +) Bélpg, Diff. TN 


577 3 סת:‎ vorn: P. 
E u$: XI. Dno d 
SUE tls zb cis 
| Uri igktur ו‎ 6 vero: 49 
noft. fpe : fübdatueito, Vii 1 ב זל‎ áttr- 
bui ;..quz; quam 'appófita hie iit , δὲ, per 
ampà, cái nexu 602060186 , "ex lis, 08 
jta modo funt ,, ár' οἰατ πὶ ἐξ, quam 
quod clatiffithum, fequéntia nunc obfervo. 
1. 14 confeffo elt, νὴ ptincipalem ver- 
1%: גסך‎ effe זו‎ , . "diu dére liquorém , 


illove alimid 1 ge undtre τ quapropser. de 1} 
hamiglhus; : vini-« fimiliumque Aiquidorem - 
haud sano h Ἔχε σα, Ead, XX 2 
Ser. MAL Bi X x 1 20... Hof, LX2.4, 
alibi ;:undm X ipid aging, D'opO > dao; 
exidiupt.g 3-00 aeta ἐπε e qm liquatis, € 
áb certe fmi ה‎ 
ám. 1aliadad fimplacram, jf. pou 2 
ΓΙ, ἼΩΣ הפל‎ . Idolym ,]וז אע‎ col 
*. XLiV.z10c: Quie & ratio.eft, cur uager-- 
iilideurh alquando formret;- eff'enim in tali 
«afu cffunderé oleurá. ungendi cuufa ,^ feu kr 
> ünderc aliquem onguento- i: i. 
.-$.-Quemodo autem: hoc ad^ generatienm 
quüdret., . fentire. rion rade efi: difficile; 4 
modo obfervemus, nihil tritius effe populis | 
Orientalibus, quam quod termino aque in 
ücgotio generationis lopefte pine | 
si 75 ΧΙ Vi יס נבר\ור‎ iQ s 





ad 2:02:01, :000-224- 25. קפ‎ 


excl oxi. flalerne 0 coniiderede,‏ זה ו 
Sic Γι X LEV. LII: 17 dicitur: 8006 boe‏ 
Jacobi ,. qui, voramini: nemine: Ifraélis,‏ קמ 
m5 zi eftis ill, qui Xx 8‏ יהודה יצא 
uxsvénumr.  Similker Rf; LX VIIR‏ מפנן 
lw. kengkegatignihu? benedicite :Deminot‏ .17 
gw j^ Dofino δά FONTA‏ 'ממקופי. ישוארי 
timéris,* 1 €: Chrífto ,' oflgiriémr trabehi‏ 
ex Ifraéle. - "Vel ,. fr hoc magis'.placeat, 120-‏ 
mi (nempe benedicite) vos qui eftis 4‏ 
fmte frati 1. 7e. vos 10105, pofteri‏ 
Ifra&lis.' «ΒΔΕ fnecaplrota^ utitu£g- Sajomo ;‏ 
loqueris: 06-1006071 cónjupit pignoribus, Prov:‏ 
V: 26. fd? Béc' noh: Jacobus" Patridrchá;‏ 
hefanduni 11026115 inceftum delribens, Gen.‏ 
KLIX ?- 4" cor: δ ^priorem''locum niagnu$‏ 
NCRULTENSIDS, ^& 4d pofteriorenf Comnren.‏ 
virntNcA Obf. f:‏ ".קמס , 29106885 «στ ἢ‏ 
LL DHEAXRU' ἰδὲ p: $7255. Etc πὰς quoque‏ 
petat; ἀφόρητα Deut X Y X111: 28,‏ 
vy 3‏ שקב Haiti Tfjutl Jerure Jot‏ 
& ו Jaconi '( ἃς 8] Oftéri) ἐξ terra‏ 

mufti. 60 Win T. BELA 1r. Refpiditt 
αἱ PETRAM, EX QUÀ e30)fi tfi. 3 ape [אל‎ 
₪ AR-RERAMEN PUZEIs /eX. quo! effofJt. - 
ו‎ ἢ 

αὐ Sardm.,.. quA PAREURINTE, 999 וי‎ 
בק‎ mx 0700 y auisque 
סנק‎ [98 68. Bini Pleudopro- 
0 v k3 pheta 


-— 


κοῦ - ] 0.7 
 pheta dicit in Cerato. Sur. LXXXVI. (. 5. 
₪ QUA 5 po ghexE hu 





Pide, boma ex quo creatus fit- — Creatus. ej es 
AQUA ERÉBSA. Que procedit ex lumi 8 
e[fibus peGoris. Alia exempla, ὥς fufficiente 
menfura, adfert. cel. בשדקסאתותץ‎ ín Dij. 
de Schib , Jude ilufori germine. cap. X. 
P 204. TER , 

3. Non poffumus quidem producere aliud 
exemplum ex facris Literis , .ubi ipfum ver- 
bum נסך‎ ad generationis negotium indica 
, dum adhibetur; (qued mirum non elt, qio 

niam , fi genealogtas accipiss, in quibus vo- 
ces minus figurate d vulgatiffimz adhiberi 
folent, res ipfa non adeo frequenter occur- 
rat, & Hebrzi fine dubio eandem hanc rem 
multis diverfis; phrafibus figuratis exprimere 
foliti füere$)- intefim clariffimum habemus 
exemplum, in guo occurrit fynonymun 
cognatum verbum נתך‎ in Hiph. "jm d 
Jtmine genitali, ex quo divina potentia homo 
per generationení producitür ; quodque cum 
oc noftro loco omnino conferri meretuf. 
Exítaé ilud' geb. X::16.- tr. ) fit 
lac קתיפני‎  עטסוסדז‎ ME; £9 ficut caftrum eut 
dali te? Cute 88. cájne veftivifli me; & vfi 
ec mercis contexulfti me. — Extra dubitations 
aleam pofitum. eft, 513 is Hiph. Tn 
NE וו‎ | 


ad Prov. VIII. comm. 22-25. 700. 


tic alum, quem diximus, fenfüm liabere, 
Et :certe nihil differt hec radix. נהך‎ ab: 
altera נסך‎ nifi in eo, quod cum נסך‎ in 
Kal fit tranfitivum, fundere figuificans , 4 
ex adverfo fit intranfitivum ,. indicetque, 
uod liquor fluat, manet, .ל‎ 1: ΕΝ 

D'55. 39mm rLuSNT 1NsTAR ₪‏ שאגתי 
rugihus mei, In -Hiph. autem, quod fob.‏ 
l. c. reperitur , fit. tránfitivum, & per omnia‏ 
τῷ *JO3 in Kal fynonymum , eftqüe fimiliter‏ 
fundere liquida, & metalla igne liquata.‏ 
התיכו עבריך את-הכסף .9 :1 Reg. XX‏ 2 
(in maffas) ferei tui‏ יצאטתפפטע Liquatum‏ 
argentum. Ezecb. XXII: 20.:. Sicut cofigregarl‏ 
folet; argentum, 8 es, &3 ferrum, G plumbum ;‏ 
G flannum, in tedio fornacis, ad Jufflandum‏ 
ruNDENDUM; 6‏ פא להנהיך fuper illis ignem‏ 
congregabo ih ira mea £9. in excande[centia mea ,‏ 
fundam vos. In Niph.‏ ₪ והתכת' , deponam‏ ₪ 
quoque accurate refpondet τῷ Niph.' verbi‏ 
quod in noftro Prov. loco exftat, de- -‏ נסך 
notatque fundi , effundi, Exod, IX : 33.: Ply-‏ 
NON AEFFUsA eff in tezam. Et‏ לא נתך via‏ 
254m. XXI; 10. Dóuec C733 eru.‏ 
DERETUR AQUA /upet tof. ^ Unde non (ine‏ 
ratjone. concludimus,  h&o verba unariü‏ 
originem" habere ,'O- & ' D.inter. fe permu-‏ 
tatis. Atque ita ; quod in, tranfitu notari -‏ 
poteft, exemplum tale: hic: habemus; .quo‏ 
Kk3 ΤῊΝ‏ 





gie c 72]: €. קמה‎ ΠΗ c hr 


in.prefens δὲ mon: füccnrzere fatebatur 
fugimus sgtuurkNSKUS :iii las. Dial: p. 264. 
quod .ל‎ Hahreos 4520071: in D, quod 
tamen' ipfi- merito, non. abfgnum yidebatur , 
quüm in Arabica Dialettó prO, C9, 0 conve- 
66 'eum Hebrisórum D ee 
tür 62 & שי‎ apud eran pote 
frequentiffime, apud i bg aas Don pun 
quam, in D traps תס‎ 
--- lu TIME "d Ty ; Cil " 
Cd ij 15 - 13, (bel 


: 2 ala AC iium ν 
Sequitur סמטת‎ tertint c. ultámum. voca 
pulum דווללתי‎ bis repeuiturm y comm. -34,2 5. 
quod cum nullam diffcultarem habeat. pau. 
cis defungi licebis. . Chaldaus Jnterpres du 
pez fynonym hie, adhibet, ,. Comm., 24. 
Pubfittens ירית‎ os genita; 52 & cpm, 25. 
אֶתְבָנִיר‎ profügata fum. .. terpreteà 6. 
dbent γεννᾷ μὲ y genuit we -Aquila & Theo. 
doríón magis adhuc ad. litera edii9w , ptr 
artuti edita. fum ; - "d Symmachus ἐμαιόϑην; 
ebftetricis AC. üde, Ts iat d. educa [um. 
Radix eft זול‎ Priniatía, 160600 in 
yorguétido Ti ו‎ a qua defcenduht pii 
fsgüificatus ' fédundarii ; ; ut eptime docent 
Miri:clar. .א‎ scsrüLTENSIUS omen ad Pr. 
XXI:T. p.256. X. -]-)w. SCREOEDERUS 
ar in. difiiXiial: Y, 5.:p. 97. fq. [πεῖ 
Ra. figni eon fscundazins. "A illa p^ 


2 





- cad: Prov. -VIIL: corum.-32i125 T 5.8 1. 


infr. prt vim "appligepur -od. 08 
dolo iig שב‎ f, quibus quis mer 
proofertrin -veto: ad graviffimes: dolores. ,dqui 
partum. comitari , & parturientes torquere 1o- 
lent. Atque ita etiam in primis active iu 
forma, Pohel. הלל‎ ett parere, ἃ pafüive in 
forma Pohil, que hic ejiani legitür , חולל‎ 
eft gigni, per partum fn lucem proferri,  Exem- 
plis in τὸ nota, tec factle'iti dubiüim vbttaW- 





da, abfWeo.. Patet ex:his;:quod indi- 
cavi. 6. 1o., defumtam hanc phrafin effe à 
partu humano, quó foetus prodacitur , in- 
telDgéndém : taped! effe ᾿ SÓreeal ^ conf 
czjERUs in Comm. ad b. I. + 


^ 





κι J. C. Harenberg, Dor. ג‎ 





III. 
VINDICIE LUCIANI, 
| שא‎ 007 
: Vera Chrifti 1600 difciplina & do&trinz 
ex Luciano utroque illuílrata 


\ ΝΕ per. . 
J € HARENBERG 


Ufus  ira&átionis ex Lwim‏ — .1 .$ :לס 
uitrogue., cujus additur. difcrimen. S. 2.‏ 
cianus prior pélytheismum proflravit , kot à‏ 
atheismo e[fet alienus. β..4. — Ipfe nan iniqusi‏ 
fuit cenfor vefurze&ionis mportuorum & Hori‏ 
folyma Apocalyptics. 8. 4. — In Pfeudomante‏ | 
$0n derifit Chriftiangs. .5. Nec in Peregrino‏ 
Jefe eis hoflem ₪ evipa&tam prebuit. S. 6. li‏ 
ipfum perro argumentis nonnullis comprohotur.‏ 
ו σιφια in Peregrino‏ שיאל δ. ). Quid fit‏ 
ditur. S. 8. Re&e tribuuntur Chrijbiani gh‏ 
δ. 9. De εἰς, qua οπῃ yn‏ 1 ₪ 
Peregrino, ad 3tefum adtinentibus. $ 10‏ א 
ecenfentur inflituta primorum Chrifliamrit‏ 
ab irrifjone Hiberamur fufe. S. 11 Di‏ ₪ 
a, cur Peregrinus. dimiffus e carcere 8 ὁ‏ 


caufa, cur Pereg , 
; πὰ Nei 


ex Luciano utroque .ו‎ 513 


. tus Dei conjemtes nec Epicuraus, $. τῇ, - Indi, 
. £i$ Luciamis Lycimum 9 vL P^ religionis: 
adprobatorem, a rifu alienus. S. 14. V'indica- 
zur au&or Philopatridis ab «avillatione , in 
Chri[Banos fufceptà. S. 13, — Caufa, cur fcriptus 
fit Philopatris, venfiflit in calumnia impa&a rei: 
Chri[iane depellenda. $. 16. — Locus ex. Philo: 
pfeude in Mid Poi religionetn non efl 101- 
quus. S. 17. 6 magna mercede, quam indi- 
dam Exorcifle videntur reportaffe. δ. 18. De 
meritis utriusque Luciani in religionem Chriflia- 
nam. δ. 19. De ufu ex fcriptis Luciani utriu;, 
שק‎ ΠΛ ΠῚ 
; δ. + | 
e Juvant etiam caufam veritati in- 
M nitentem inimici & ab ea alieni 
. difputatores, qui confeffi funt 
ea publice, quz diffiteri vel in 
NND eA. dubium vocare ayfl non erant, 
verentes, ne fecus fe gerentes fldem & 
famam fuam negligere aut peffumdare vide- 
rentgr. Horum teftimonia non folurh non 


funt repudiande, fed potius facienda maxi- 
mi, publica quippe & fida rerüm monimen- 
ta. Premuniunt hec id, quod contigit vel 
in confüetudine pofitum fuit, & id, quod, 
in verbis & in doctrina contineri & propa- 
gari, ipfl crediderunt inimici vel cavillato- 
fes, δὲ id, quod per teftimonia amicorum, 
jdem tradentium, confirmatur, Si hoc judi- - 
Sv . c, Kk $$; ὃ ciom 







“γᾷ [ לת סד /כ>.‎ ; Doctr;Chüfüana 


030 0/2400 0 30000 


gicol eadem adhug oberravit.chorda,, certe — 
3. via 83 aberravit Ul). L HUGO 680 
T10$, -Dialogum illum.imperante "rajano 
publicatum fuiffe , fibi perfuaferát im Com- 


. mentario ad. Pfalmum' 194. . Erat vir docius, 


αἱ judicium hoc mentioni 665 8 
addebàt :. Perum, id de. eo Jcripgore dici sun 
ne 4. qui Zirtemidori. Daldiani Ονειροκρατικα 
os 4L. Addirt.preterea vir ille do&tns, 
MATURINUS VEYSSIERIUS-LA.GROZE, bag. (c): | 
21d -- o agus a PES 
(8) JOANNES FRIDERICUS, RRITZIUS-i8) Jjylege ὦ 
' Jetote., vita. fcriptisque * Luciani , χα 
| Tomo Y. Operum 1/0107 ΡΣ 17431 
077 ἃ. edltotuis, p. 62— 64.. SEE 
* (by In Differt. de lfidore :Cbaracene in ^3Indors 
- = = Quoprapbis Grecis emimoribus BAI, 410 p. 64. f. 
* Ce) 1n. Mifecllaneig Biralin. Societatis κερί. Patt ἢ 


: סט‎ 10 080 4. r$. 


Ego; πὰ דחו‎ 7 0% 
que, diu. pofl Lucii etatem: roferendani: 70 
ejus Dialogi fcriptionem ,. aligaaudo- dewónfiratu- 
rus fum. Promiffo hoc celeberrimus olim 
auétor haud ftetit, & 10611108 JoANNES MAT- 
THIAS GESNERUS Omne tulit punctum , qui 
folide docui, «auctorem Pailepatridis 6 
Lucienum , unum ex Sophiflis י,‎ Juhani Apos 
ftat. amicis... Vir] pofl.faui magni Differres 
gio de díetate £3. 40006 iDialogi Lucianet ,— qui 
Pbiiopatris: injcribitur ,. (ΔἸ ΚΗ adparet. Tomo 
AIL .Qperwn Luciani, a. 1743. AIm(lelodari 
foras datorum, p. 208-735... Volupe «ft 
mihi ,:3n.;bac fententid 06/0671 nünc adquie- 
fcepre.' jMitamuür:caunopem , quá- αἱ funt 
Roh ju£fu Alexandri VII. Vici,, qui anne 
4664. Catalogum -prabibiterum librorum. auxe- 
runt. Hi etim .Dialogum Mors: Peregrini % 
illum , i Philepstris :dictum, a leCtione volue- 
unt.gíle fejanCbum ,. omittentes: ad. ufum 
refpieege, .qui inde. ad res. Chriftianas illu- 
ftrandás arceffi :poteft. «Si Lucianus aliqua 
do dicipline Chriftianz. fe. adgregaflet. ac 
polthiec .ab.ea 1666601006, quee Viri doctiffi- 
-3niiYa firoxii erat tobjaCtura, invifus, Chri- 
.ftranis videri poflet.. At. corijecturam. eam 
-deftruit: manea &X-soneihil erronea: bgciapi 
"de :elementis msex:(Obriftianm 8 
«enim: fibr-.potefo perfuadere, . vitum; expi- 


dn Rum, de imniferet, apium‏ רל 


516 1. C. Harenberg ; Dor. Chriftiana 


&' diligenter adfixum, non aceurátius 6 
Chri(tiana. religione expofiturum fuifle, (i 
illam amplexus effet unquam? 


$. 9, 


Qui norunt , do&trinam atque difciplinam 
Chriítianorum duobus potiffime inniti ful- 
cris, quorum illud in animo ab erroribus & 
vitiorum illecebris vacuo, hoc autem in 
ipfa veritatis luce, quaquaverfüs continua 
& equabili, fitum fit & fundatum ; iHi non 
jnficiabuntur , Lucianum rei Chriftianz .ad- 
minicula adtuliffe eo ipfo, quo idololatriam, 
Grecis aliisque circumvicinís nationibus fa- 
miliarem, tollere eamque demoliri ftuduit. 
Accedit quod Philofophicas etatis fuc ₪8 
contemtui publico expofuit. Multos igitur 
errorum acervos & multa commentitia do- 
gmata Lucianus deftruxit,. que Amplifica- 
tionem religionis Chrifliane impediebant, 
& huic haud raro noxam folebant inferre. 
Buperftitiones hominum a Luciano fuiile ex. 
-agitatas fannisque oppletas, hominum vide- 
licet, qui a Judaica & Chriftiana religione 
etant averfi, loquuntur pleraque ejus fcripta. 
]n eorum non licet ire fententiam , qui 
ipfum ex δύ: vocarunt Bafpbemum 6 
etbeum. . Nec eorum me commovet. opinio 
. qd adfenfam , . qui CUm 3ARQNIO in "וו‎ 

0 4 


\ 





6% Luéiano ütroque illuftrata.: £17 


ad annum 17r. $. 7. ipfum inferunt 211036 
nis. Prior fententia fuffragiis omnibus eft 
indigna. Narb, Deum effe, Lucianus nunt- 
quam negavi. + Derifit Jovem. Δὲ Jovem 
cavillatus eft & irrifit eum, in Timon c. 9, 
.10. in Prometbes c. 7. ac in Dialogis paffitn, 
qualem 01. inzerant homines ingenio prie- 
poftero praediti, qui crimina nefanda & fa- 
cinora, virtuti: prorfus inimica, Jovi 0 
tribuere folebant. De Deo non fi&o , fed 
virtutis. ρετίεδ αι Oceano," Lacianus in 
libro de ConduGis mercede (d) le&orem di- 
mitit;cum hoc mopito: Quicquid facis , m&- 
mente;iliius viri fapientis', qui dixit: 'Ως 9 εὸς 
dvdiri(Q? , diría δὲ $Aopárv ,. innotems 0]? Deus, 
fi male agis ὅς incogitantia es ufus, culpa 
vero efb cligentir, — Vindicavit Lucianus fic 
Deum: a calumnia eorum., qui culpam even- 
tus a&ionum fuarüm mali.ac funeíti, a fefe 
remotum euntes, iu Deum rejiciebant. Re- 
fellit LuciáBus eos, qui animum induxerant 
ad credendum,! τὸ 96», Numen divinurh 
hominibaggimdigere., gaudere ei adulantibus, 
ac indignátione adfligrt, 01 ab hominibus ne- 
gligatur- ( e). .. Ipfe potius negat, Deum elfe 
tam humilem & minus.liberalem. Lucianus 
eum adpellat Optimum philofophorum (f), 
"EE 2. 5.  09U 
א על ו‎ 7 8 | 
(d) Cap. 43. $204, Te.l. —— 
(4) De Sacrificiis p. 525. To. I. 
(f) Fro Imaginibus c. 28. p. 506. 1 


$19 JG. Harenbegg .Doér. &hiiftisnz 


aui bdmisem dixit; שה‎ eff? imagimamc: 1]. 
frm. Photo, «δ Dingengi::Cguiéus:a iSi eetur, 
apeum פגות:‎ opp 3ifb aphisthri.; pfe .Pisglarin 
תות הגנ‎ indecWoficilnquantemo: Car): ido 
nes fotta[fi 7. תמו‎ 7 fats zantiie: sm 
pst. 82 i213 bleus Jaburjeigim fu c falla. 
Quad: poserüt aedtius;mpliusque!didi;? di'iflem 
' «omplura Asjuscgonesisiagjuüdbrag pi&:hec 
£ufficerant, ad «Luciauto: abi. 810055 10:16 
Senquam. : Si דג > זכ שעג‎ fulfTet quam 
ángemio,-adque dhudiríbus.rcirrumfípexiit, 
juod; merrem: folide 3sanquillake: :pofeft; ἢ 


&hriftianam religionem qenicus:perperxüflet, 
4Alienior ab ingenii titillakonibus ,::1191 שו‎ 


fragili& mimus aviqus,.nec victuni.ex fcripas 
:quaefiyiffes : jluftpews 4n: doftonem dcipli- 
me Chriftiapz:potoilet; gradatim ύμνοι" 
-quamprimnuni gratiz:ei fefe facrafIec.:Na- 
. diihm gít wenesark:providmacianp 1066 aul 
-6110268 :. teligienis.,.-Céna deminancis סומ‎ 
dens Rámünum , perdpuciami ejusmie αἰ π- 


des:anittores:frégit 691 dleturbavig;- atque 0 
Anftioutó: viam: endis domenica 
-valait:;pradisere;;: iLaugiftdu τ 67 Lo 
€iano , ..duod apereallegoricás. ártes: ifabplas 
&heolagie . ethnigbtum:: neg: mitigavk :2c€ 


0 . . . 5 . יי 
mung 10200 5‏ ]5:0 לזג ). 






12 M 
(g) In Pbalari priore, δ. ἃ. 2 188: Te. Il, |. 
: .1 SU ז‎ 52 δὴ ' ^ / ונד‎ / 2 ji 


-- יית‎ ^ * 1 
* ^. Rd * op ^ 5 een (04 eM ה‎ 
.,.\ * -. à [^P S . Ν ν . 3. 
. 





ν "5 א"‎ ^ 


* 


. €x Laciamo.atroque קוו‎ 519 


oue Rc. 

^"Deridet, fateor ,: Lucianus: ethnicorum 
fàbélas:, dev poenis itrfernalibue : vulpdtas. 
Vetumtarmen non tollit mercedem a&ionum, 
poft hortor bominibus exfpe&tandam ,'pra- 
cipue: edimiirofis, tyrannis, prave divitibus, 
monatchieqoe injufle: im δε : demindtis. 
Nádecar quidem .anabiefin ridere (6:y, quam 
vulro-pet tafürzeftioiienr mortüorum expo&i 
video, Simulac vero*loca: ipfa: evolvimus 
& ad ea adpellimus adtentionem, intelligi- 
mus illico, Luciannm de reditione ad hanc, 

uam heic vivimus, vitam diffetere ; non 
t^tefarreCtione ad; vitgrs alibi:pro' nterce- 
1e: 385606415 ;obt;genda «rernum :tran(igeg- 
«iam y :expotuifle. : Eft, ^qui fufpicatur.; La- 
eignum κα. Libre. pofteriori. .זל‎ Hifjgrie 
deferipfifle (1) facrum. quemdam: locnm ὡς 
in-eo' urbem totam, auream ,' moenibus: 3 χρᾷ- 
Ue Meme גת‎ co Wen 0o us , v fagi 


e. - -'י.‎ 


₪ t9t*5 c 3 


ΠΕΣ L7 WM pymes nur Ss ullus uu ἊΝ 
. (hn Diglpga vortuetuum L £. χ.. f.:3*9. 1 ד‎ 
= לי‎ λοι arum 8000 67 ie Ts. L  Cataplo 
δι 13 P. 635. To, T. Dial. wuart etum :25. 
a | 7 de 436. To, 20708? J9. δὲ 739. 

. א חוורו לקה ד הפבדידפר הפ אום1.ל1' לט‎ 
א"ז‎ y Cp fn, 1220 0D7 p. TT, 5. COIT uides 
יק‎ go Rus Ut Alti: αἰ δια, זמ‎ ὑδοὲ texifiber 
IZ'c$üqsugymc 4/0900: fc XXL τα ג‎ , 


. oui qum bec illis fini fimilia, videas. 


256 X C. Harenberg, וז .ז00כ1‎ 


ragdinis cinftam, portis feptern einnarmomi- 
his illuftrem, ad deridendam Hierofolyme 
jmaginem, Joanni “ρος. XXI, XX, vifam. 
“Αἵ e(t irhmanis;inter? uramque narrationem 
differentia. In Lüciani enim urbe jlla f 
adparent templa ominiüm Deorum, e gei 
ma beryllo fa&la, & altaria maxima 6 üno 
amethyfto, in quibus hecatombs (int per 
a€te. Beatos in ea urbe convivium agitare 
&. neminem ibi 00610616 , : commentus et 
Lucianus. Nil ineft fimilitudinis hifce cum 
«Hierofolyma Joannis  - E 


| $e v 

bit Lüciánus prior mentiorieni de Chtifti 
his injicit ita, ut in eos: nec: injuria nec 
irrifione ütatur. Obiter meminit eorum 1n 
"llexandrb fru Pfeudomante ς. 38. p. + 
To. II. En narrationem de 06 








.&ieutor bona forte! Alexander ille , medicum 
.numorum 60110162 agens, artemque i 
ΠΕΣ 0 ΜΝ um 


:: ἜΣ υοίαπθ utroque illeffiatà. | 1 


fumivendulum 0460158. fi£tis ἄς ementito 


cum Diis cómmercio tueri ftudens; menda- 


cia. fparfit faa .imperante potiffimum Lucio 
Aurelio; Vera. Norat Alexander. Chriítianos.: 
Norat, eos.fuperftitionum ὅς commentitio- 
zum Numinum: haud effe adfectatores, in id. 
potius intentos, ut fallacias impoftorum ;. 
religione vana ad fraude$ fuas tegendas ab- 
utentium ,..detegerent .ac publice 450776 
rent. Credere non licet, .Chrifílianos ab 
Alexandro dictos fuifle Atheos, a quibus 
quippe ilos difcrevit:;  Patefcit fimul ex 


Alexandri: 601660 ,  Chriftianos ejus statis : 


exploraíffe.ac repudiaffe facra illa, NNutmimi- 
bus fictis dicata & cum confecratione fingus 
lari, ad paucos:myfíterii 0105)מסס‎ 86 
tantum , conjuncta, Anne dici poteft; 
Chriftianis 6סה‎ [000 injurias deriionum 
fuiffe illatas?: Videtur. hoc inielligi , .quod 
* queritur, 6% caufa haud una. Chriftiani 


adparent collocati Atheos inter ὧς Epicu: : 


reos. Chriftiani excluduntur ab Alexandri 
Sacris telefítitis. Chriftianis infligi videtur 
ila criminis atrocia, qua e numero eorum 
eximuntur,.qui Deo credunt, 51016 con- 
tumelie contra Chriftianos expromtz . in 


. hifce formule verbis latet, vel ex eis. pros. 


fluxit, id non Luciano enarratori, fed Ale- 
'xandro auctori , tribuendum 6/= ..Lucianus 


-certe:hgnc. hominem in fcenam non index), - 
Alibi. Hagane CI. III. F.Iil. | 1.1 ut 


/ 


$23: J. C Harenberg , 200% Chriftiana 


effet," qiem' lectores. fecum fufpicerent‏ א 
veneramur, Perfecutus eft potius &‏ & 
improbavit fraudes 4% ingeniofam vanitatem‏ 
hominis, . qui: credulitatem. animis ditiorum‏ 
adflaverat., numieque eorum. infidiabatur.‏ 
Bulla igitur. i$ Lucianum redundat cauía‏ 
convitii, íi:quod Alexander, mendax va.‏ 
tes, in Chriftianos idetar evomui(Te. Huic‏ 
viro, liuic: nugivenduld vati, .is .videbator‏ 
elfe 4605 , qui oraculis, qui» ipfe finxerat,‏ , 
fidem recu(abat.. Chriitianos ipfe oderat ἃ‏ 
Epicureos vehementer abhorrebat, fi qui- =‏ 
dem: ab €is ipfius examipabantur .nuge ἃ‏ 
pro ludibrid habebantur. Cormpertum hoc‏ 
Bobis eft ex c. $5. p. 232,.253. Lucianum‏ 
sudire ipfum libet, qui Chriflianos illis,‏ 
quibus inerát intelligentia & mens fagax,‏ 
adnumeravit. Patet hoc: ex loco laudato,‏ 
in quo hec leguntur: Quum muli jam viri,‏ 
smente praditi. ana, qua/f ex: profunda ebrietate‏ 
ad feje redeuntes, contra. Alexandrum confift- —‏ 
fent, im primis quotquot. Epicuri: fodales e[Jent,‏ 
in urbibus deyprebenfe paullatim effent omnt‏ 9( 
ille prafligie , καὶ xàra nayyaréa , ac teu‏ 
arum adparatus , terricülamentum quoddam‏ 
ἐπ eos vibrat , dicens : = 4000 plenum. e[fe ₪‏ 
Chri(lanis Pontum , qui. audeant. pe[fimsa. de [Ὁ‏ 
fpargere, quos lapidibus: ( Ponti inco-‏ המוד 
Jas) jut abigi v Ὁ propitium. babere cell‏ 
Den. niver/im implasabile ipfi €. inj‏ 
הועת. - | | 7 "E‏ 2 


> ex 12001800 utroque illuftrata. 523 


qui naturam rerum perfpexiffet , Jolusqué verum 
in illis idi[Jet! De Chriftianis nihil ibi -=זק‎ 
terea narravit vel judicavit Lucianus. Ad- 
herefcimu$ merito. àd id, quod fignificavit, 
in oris Ponti jam tum 6769116 copiofüm 
gregis Chrifto' addi&ti numerum. Hoc eft 
μη. «πόρωι e(t hóc, duod ibi gnaviter 
operam dederunt Chriftiati, 6ת‎ 1151 6 
imponeretür' per preítigias & prefítigiato: 
res. None hint fequitur, Chriítianos fz- 
culi fecüudi nón fuiffe "homines ftupidi in- 
genii, nec cereos vel pricipites ad inítitu- 
tiodem qualemcunque';' facili fimplicique 
indulgetitia fufcipiendam , exiftimandós effe? 
Erant, PLINIO (1) tefte, in Bithynia Chri- 
(tiani non ex vulgi fece adfCiti, fed homines 
omnis ordinis, fexus, 738. Si Lucianó 
Chriftiani vifi fuiffent fungi ac pepones, fi 
ipfe eos ludibrió dignos duxiffet, au 'eos מג‎ 
eorum numero retuliffet , qui. Alexandri 
nugas przltigiatrices & commentitia oraculá- 
ad examen revocaverint , vitandas 60 fu- 
giendas judicaverjnt , & prorfus abhorrue- 
rint? an a derifione in Chriftianos fe abfti- 
nuiffet profundenda, ₪ ipfos pro plebecula, 
mentis exforte, & pro gene fraudibus du. 
&orum decepto reputaffet ? Nonne inter 

4 


situm. bellum -erat. contra NES bominem , 


(k) L. X. «p. 91. | 
ENSE M | Lls- 


$24. J. C. Harenberg , 120 ות‎ 


eos fuifle tradidit «3c i» τέλος, .bonoratiore: 
frincipes? "Tantum abeft, ut Lucianus nobis 
irrifor Chriftiang religionis jure meritoque 
fuo videri, & Ghriftianorum contemtor exi- 
ftimari poflit. Tautum abeft, ut .Atheu: 
fuiffe cenfendus fit. Quis enim Epicurum, 
cujus fectatores laudavit, reputahit pro 
Atheo, pro- homine, qui, Deum effe, pror. 
fus negaverit? —Videri.id nebis poteft mi 
rum & fingulare, quod Alexander eos ini- 
tatione fua tantum dignos.efTe voluit, qui 
Deo crederent. Moses. soLANUs. hanc phrafin 
e Chriftianorum Ícbolis tradu&tam efle, ab 
Alexandro, opinatur. Quam vellem füper- 


fediflet hoc judicio, Nam machinam Ale |. 


xander fabricaverat, per quam. diclitabat 
Deum loqui. .Erat vero clanculum ext 
eam collocatus minifter, qui ad. interrogata 
refpondebat , vocem per-linteum Aefcula- 
pium emittens. Huic Deo 6/0660 
Alexander credi (1). Simili artificio Anglus 
calidus, 10000: Irfius , caput ligneum, 
quod loqui poflet, conítruxerat. Revera 
autem homo jn proxime adjacenti cubiculo 
0s tubo admovebat, & infpirata fibi per Sa. 
cerdotem Pontificium , per caput adfabre 
fa&tum,.pronuntiabat, Carolo 1I. Rege An- 


glos regente. Ante hoc quadriennium homo | 
Helvetius, per factum arte Cornelium fuum, | 


Bruns 
(1) Lucianus in 400200670 c. 26. p. 234. 


. ו 


" :שר‎ 001500 utroque illulrata. ας 


Brunsvici | tanquam "pér'oraeuloram- foti- 

tem , ad' interrogata refpondit ;; plebis. con- 
curfu celebratus admodum.: "Patum- aberat, 
quin Cornelius ille. pro: omnifcio . Numine 
haberetur: Latebat rhiniflen. in proximo 
. cubiculo, qui per tubum in-cavum Cornelii 
caput; parieti perforato- adplicatum ,: rei 
fponfa immittebat, voCe ^utens gravi::& 
fonora.'  ᾿ MES NS E 


(a cocer 

V. ἄν ow +‏ .> טנ גיא 
ote ts IE Da NY oil τ fM‏ 
Progrediendum nunc: 605 30 alium T.uciani‏ 


locum; ih טוט סמ‎ de Chriftianis differgit, 
hiftoricum. tàmen, not judicem, agens. 
Dábo.locum (5n), multis de: caufis memo- 
rabilem , latite: Peregriuus; exWio ob crimen 
damfiatus δὲ paffim 8מזיוססס:‎ admirabilem 
Chriflianorutt 'fapientiam""edidicit circa . Pale- 
ftinam tum fáterdotibus ilerum» δ᾽ fcribis ver» 
fans. " Et^quid porro? Brovi tempore , ut:gueri 
juxta [e viderentur omnes \ effecit, Prupbeta:ipfe 
€9 conventus illorum fodérator-ae comgregapor; — 
ל‎ ϑιασάῤρχηξ᾽ X») ξνναγωγεύς. , +5 folüs .אצחתזס‎ 
46 librorüm δὸς interpretatus 002 9 expofait.— 
per/picue ,: alios snulos ipfe etiam conferipfit: (n). 
ἘΣ 201. mus nU πα 
(m) De, Morte Peregrini c. 11. (. p. 533. f. 

- סש‎ U στο 70 ΤΊ ה‎ 
" (4) Exciderunt heic' verba! de^: Jefu nonnulla. 
דרה"‎ 14. "ov oov Hic 


/ 


596 }..Ὁ.ἕ Harenberg ,: Doctr. Chrifüana 


Jaque ipfurn: veluti :-Deumeipfum- illi. balabau: ₪ 
ipfo, utebantur. lagitlemre +5 Amiflitem. adpello- 
pant. — Magnum igitur illum: adhuc! ותו(‎ bo- 
einem , illum im Polejlina cruci הזוה‎ ideo, 
quod. novam banc initiatriceme di/ciplinam in vitas 
156% agendam intéoduxit. — Tunc Jane deprebene 
fus ἐπὶ דצל‎ «b boe uita; genug ille "Proteus in 
carcerem; οοα εἶδ eft. que ipfa-res ijf non par. 
vam dignitatem. ad. fequentis vite rationem cor 
ciliavit; &9 ad prodigioam narrationis. indolem 
ac glorie fludium, quorum. cupidus erat. — Pof- 
quam igitur in vinculis erat, Cbrifliani calami- 
latem. illam cura:.cérdiqua. debare .- Abi 675 . vati, 
: omnem. impendebnbt: operum .. "entquies eut ex 4 
eripere. Deinée quum boc fieri non po[Jct, πήλὶ- 
מ‎ omue zeliquwii] mon. ebiter ,... Jed; Jummo 
 fludio; geragehaturz (a, prima lure; pix anican- 
te y licebat pidese juxta cargezem ו‎ prefto- 
Jantót, vidyay quasdem (9 orplgnes,.... Qui qero 
> bonoribur. intr, cos. eacellebant 4. di.etiam , dato 
cifladibus carceris psetia,, intus.apud ipfum [mu 
dermiebast;, Deinde caene. injerebantur. colati- 
cim y. £5. fermones , ligi. ve facri ipforym ל‎ 
קת‎ uel 600201 ,. 6. optimus Peregrinus. ( ad 
buc enim. hoc. nomine -adpellabatur , ). ab. ipfis n 
vus Socrates: nowinabatur., | Quin. etiam.ex 8 
wubusdam urbibus , Chbriffianorum mi[[u publico , 

! ו‎ venert 


OD םה‎ LI un LM o. QUAL ה‎ 
: Hic enim poftea dicitur. Aégiilator '. pariter. 
o^ oupdPergarinus:, dioi .. non poterat Chiiffianogsm 


^3. — etenim, antittes, 0005 ΄ 








ex: Luciano: ntroque iluftrita. 27 


venere. quidam y adjuturl virum £9. advocati ejua 
futuri, ad eum confolandum קז‎ ocredibi, 
lem enim alacritatem ChrifHiapi:affendugt, 6 quid 
tale fiat publice... Ut enim breuiter 400 , nulli. 
rei parcuni. — [41aque או‎ Denegnimo.£um mula 
ab illis pecunie vinculorum caufa etyrumt., 'cum-. 
que reditum babuit. fibi nom exiguum... Perfuafa- 
runt enim fibi miferi. (ym) , in uuicerfém fe fore 
immertales C5 liaw fempit ernatn vitam, erae 
φὸν de. «tiny. , Unde. etiam inortem Silipendynt , 
G multi fua; ]y 7 n«giuris 6 
Deinga..adbec tior. ilie. legislator. illis. perfea-. 
Jut onmes ;afJ&, invicem fratres , gofiquam. jemel. 
(priorem. religionis. modulum ).: &ransgreffi ,. 
τ "Grecos. Depr- obnegatesint ,; Sum adorate- 
rint adfixun illum. cruci fuum Sopbiflam ,. atque, Ὁ 
ad pre[crigta legun ipfius oixerint, , Pilipendunt 
igitur. omnia .( reliqua כ‎ equali ratipne. 62. came . 
muniq arbitranur ,, dum [ine ulla 'idopeo argue, 
mento, talia s'egeperunt.. Si, quis. igigur. ad, tiles; 
venit, impo[tor. £9. callidus bomo, Ἐπὶ ἧς γυραὶ 785 
bus. feit. uii, QUE qM A diyes. brepi. evafit, 
implies bomines: (52, illudeng , 1016966 -א)419.‎ 
2E > אב‎ bim! o vto] el Leg 
. (mn) זט‎ mom funt errantes, fed mife- 
" ratione digni, 007 numos in hominem in- 
ו‎ 0 ἫΝ ל‎ vis, ΜΝ | 
0 6100 וע‎ TOpria viS,. 46 1n dis 
€ cans, ו‎ e NIV M sludendi 
«gm Mam, , Malim igitur. hac: poftrema fic 
L1 4 I» inter. 


. 
e abu 


. 
΄ 
. ob 





[Ὁ 1900056 y Do&r. Chriftiana‏ מש 
Addidit Licianus c. r4."‏ 0 ל ioc‏ 
a Syrie préfide e vinculis fuiffe‏ מ 
dimiffum , eo- quod homiiem Philofophie‏ 
monimenta. fibi‏ 3% לס amatorem, thorti‏ 
paranda imminentem ;"neWildem ob amer‏ 
iam heWc, dié£num 606 poéfia exiftimaveric‏ 
Non ormific Lucianus: fignifiéare ,- Feregri-‏ 
num fuiffe Parü ad Héliefpentum olim in‏ 
lucem editum, ibique patres fenem per fee-‏ 
lus.enecuife. Peregrinàm,! e carcere di.‏ 
miffum, viatico ὅς. comitata Chriftianorum‏ 
donec in‏ , מזטל חן fuiffe in- alià loca‏ 
horum praícripta peccaffet; ijdem 6‏ 
alterius- mémoravit, ràtás, 186% prolibito‏ 
ipfis cibo fum effe." Lucillgi funt "hzc‏ 
ἐσθίων τῶν opor oy 'ἀντοϊς.‏ וד verbà :-*'od Ow:‏ 
c. r6: ἘΣ eo tempore ipfüm non amplius‏ 
admiferunt Chriftiani ἐπὶ óómmürlionem füam,‏ 
ipfe, nulo 4b eis adjumenró fuftentatus,‏ & 
4d fe&aih:.Cynicorur&. fefé-éehnverric. Mac‏ 
Luciagus *ce Peregrino: vertumno *memgri‏ 
litteris prodidit, nunc^"nominari Proteos‏ 
volénte 'éx Ápollonii- fIyanenfis ex &niplo:-‏ 
Ipfius in Elide fpe&taculo, quo fefe multis‏ 
fpectantibus igni immifit ac cremgvit , adfti-‏ 
ot 5 i RSS t. 2l. tit‏ 2004 4 


SÍI to Q'UT Y 


interpretari ,. dum bomitilbis parum. cautls,, id 

eft, "eorüfn.nümis opibüSqde ; inBiavit. 5 Ex- 

, . hibui tame itterpretattonent, Kim légimus 

ΝΣ ות‎ fittidiffimz &- udibus di- 
gna. \ M ᾿ 


6% סתגוסט,1‎ &troque illuftratai, 29 
tit Lucianus, & de Peregrini víti δὲ 8% 
narrationem ibi ha&(it ex ore viri4 qui hunc 
reCte: per alios iftius cives norat, quos'ex- 
ploraverat: jdem., ubique negotia viteque 
rationes Peregrint perfcratatus 6.8. 8% 
igitur? de :hoc Lgecianus ea, quz ub 0 
nafrafite: acceperat; ^ Hec  ad^'diluendam- 
omnem caufam pramicti oportebat. :.-77- τ 
"a 2 1o su dola צומםב -,דלה.‎ 
C. ^43 edd o C8 , 4. 2 0 ונ‎ toa 


: : 
edidit 


θέε 


itaque eft;' quod vulgo'créditum‏ תו וגיץ 
per plura fzeulá pfopagaturh fuit, fabula‏ & 
fundamentum ἢ quie" diétitavit ;' Lucianuná‏ 
per-harc narrátiorient^voluiffe Jabéfti Chri--‏ 
Rrame . adfpergére- religioni. ""Dedit- ἐπ πὶ‏ 
atque 'répétita ex 'alterits^nárrántis‏ 81660768 
הט ore, 'que! de Chriftianis in‏ 
Peregrini. STEPHANUS LE MOYNE:Tülpicátus‏ 
eft (9), Lucianum. hoc libelo 110076 mar:‏ 
tyrto Polycarpi?*tic /Chriftianes ad tilareyrium‏ 
fporite-"ruéntxradücere "volulle 179ideri‏ 
etia vultureifi';^e rogo Pérégiint evolan-‏ 
tem; per irrifiónefti à-Luclano ctt iPelycar-‏ 
si Odmba  eompatacim! efe; "Mili nihil‏ 
obverfütath "eft 1666001 viram‏ ]6160000 
Pérecrifii' 1 Liitiabeady: «De: ; Peregrimi:'dd‏ 
Chrifljanam difciplinam tranfitu que narra-‏ 
e vit‏ זי Q8‏ ו 0 4 : a 7 M " . enn‏ 
in.Prakgemeninad Koris Getra.fo 30; —‏ )9( 
Lls S053 175;‏ " 


430 LC Harenberg, 2000. Chriftiana 


vit Lucianes , es babuit ex alterius cujus. 
dam ore atcepta, dicentis c. 13, καταφβο" 
νῦφσι᾽ τῷ Daverry καὶ ἱπόντες אוד‎ ἐπίϑιδοασιν א‎ 
σολλαι͵ Vilprsdun: Chriftiani sortem, )9 muli 
Jua fponte [e -morti offerums f/uftinende (p). 1v 
tercedit difcrimen magnum inter eos , qu 
fibi ipf mortem confcifcant , & illos, qui 
mortem fibi ab .aliis;intentatem nop relu 
giunt. Si voluntaria fui nex fuiffet Chriftiz 
nis upiverfis probata, ipfi mortem non er 
fpe&Ctaffent, vel ab hoftibus, vel a natura, 
fed cam-occupsflent., Hoc autem:a narrante 
non folum :bon adfrmatgr, verum euam - 
pegatur,; qui praterea. negat , .Chrillianos 
ad upum omnes mortifefe offerre, a perfe- 
cutoribus 'intentatgm. , Fabellam illam, de 
yulture vulgatam , ,effinxerat Lucianus, ut 
amentes ftupidosque homines derideret (2p) 
non contendens, vulturem. illum e qmiraculo 
patum efle, vel revera rogo: eu.pyra evolaile 
coelum verfus, magna;hummna.voce.cia- 
pi Reliqui terram., הל‎ in. Qiympun. | 
C- 30... Si. colnmbam Polycarpi roderg & יו‎ 
ludere ftatuiflet Luciagua, :wncie. hujus ad- 
ditamentn füperfediffet,, nec a»om,; rapacem 
adfinxiffet, tragoedim de; Peregrino, . Quis 
igitur . me; reprehender, , fi ingenue conf- 


LN eT aus ל ב‎ nu MU 
--(p) y. 5. 00 פטותע וח‎ ad Jgnatil ep. ad Rom. + ". 
Ἐ ἢ}. וו‎ De 4 ות‎ ^ 


| .1 + .₪49 עפ . 


| 


ex Luciano utroque 01 5.41. 


tear, conjeG;uram STERHANIL& MQYNE. nwio 
nit robore, nec eam ad,Lucianum accufane 
dum;quicquam eonferre. . 2, «io oven 

| | 60 ipee 


3 


dem 110018 inde exfeulpi poteft. i/INam rei 
ligio 'Chriftiana, quoniam e dógmatiBüs \ 

regulis ófficiorum  corflata eft ; 'videbata 

fpecies effe Philefophis, qadm erudit ejus 
etatis ^ homines ἢ Sopbiam. {1} - idpellabanit;. 
Pychagóricis Socraticisque Philofophi prie. 
cipue tribuebatür σοφία, "fapientia ( 4 Yi Std 
coram ac Épicureorüm fe&tam Luciae (p) 
eque 602/08 vocavit, Et quis isnorác; 
fieculó-fecufido, 00670968 Chriftianótdm tíóre 
. Ni: vo כ ,תו ארי‎ 8 

(4) Cap. 11. f. 34,3. ) 


r).lugiapus in: Mortuerum, ..Dielago .. ᾿ς, 2. 
p..332, fin. In scxrH& 4 5, p.'865. In 
Mort. Dial. ἐς 3; 9. 318. Te 1l, 0006. 

(5) Lucianus'in Bis, gecuJate c. 8. 9. δορ. Te. II. 
(t) De £yrefito. «. 30. δ. 8$9. 17511. (22 


52 J.«. Harenberg , DoGr. Chriftianz 


nullos pallió philofophico jam effe ufos (*) 
שא‎ religionem Chriftianam* paffim nomine 
Philofophie & Sectie adfettam fuiffe? Qoo. 
nam fenfu narrator vitae Peregrini ₪ 
voluerit effe religionem Chriftianam , dum 
| hanc adpellavit τὴν ϑαυμαςην codes, non 
faus-defipiri pgteft.: Nam ea, que nos in 
admirationem ; trahunt, dicuntur. tbaumafa, 
᾿ς «& iftbec, admirauo-fepiflime ex ignorantia 
permanat , fi-quid-in.eis, טף‎ adparent vel 
jntelligentie oocurrgnt, & qua func infolita 
agt.ip ס₪‎ genere.eximia prorfus. Adde 
guod.vocabula, 220066506 )% σοφία ἃ Luciano 
nunquam, in malam. partem. vel fenfu dete- 
rigrà adhibentur. :Dabo nnum alterumque 
exemplum , ut dictis faciam fidem.. En (u) 
hoc; Zinnon 4dmirgtióne dignum tibi, vidt, 
V ϑαυμαφὸν itae (o4. δοκῶ, per Jovem, pro 
Jervo libexum ,; pfo. gaupere- vere. divitem , pro 
fLulto gutem £3 fiupido me faGum effe modefium? 
Ep. aliud (x). Tibi »nulta. oflendam verum 
virorum. a&a resque .ge[las. admirahbiles ,. weotet 
ϑαυνμρεᾶς. Alibi ( y) Lucianus ea, qua. 
admiratione a]iis.;,non 6616 rqm putantibus, 
Xidentur digna, à τοῖς ἄλλοις ϑανμαςὰ διχᾶ, 

. ἐκ 





I Slufiribus: c. 20. 19. 
c0 S6 usísius 75 ₪7 יהי מו‎ 
' (u) מ[‎ Nigrino sc. εἰ. 39. Tomildo^ — 
ee) In Somnié c? 10. 14.7 To: 1. 

(3) In Hefmolimó «52. p. 347^ 70. ἵν 


- \ * s. 
: (9) lukkonvius" de^ Viris ilufl 


ex Luciano utroque Mluftrata/. 534 


vx ὀρϑῶς deiavei, meminit. Ex hifce in- 
telligitur , non ineffe.dictioni , qua religio 
Chriftiana x: ὃ שא‎ 286 σοφία. 41613 eft, ullani 
ironize, fpeciem; , .quam quidem fibi in ea 
adpellatione vifus. fuit deprehendilffe.. Mofes 
6olanus. Pone tamen, eam imibi latere, 
quid tunc,ex eo ad Lucianum redundare po- 
terat, alterius cujusdam. verba repetentem ἢ 


0 4 . * [3 * {2.9 %% “4 
6 :S. . ופי‎ "E 4142 , 


| TE 
Idem Mofes notat & .carpit. illii ,7 qnod 
aler ifte narravit: Peregrinum círca Pale- 
ftinam verfatum effe. cum Chriftianorum;/a- - 
cerdetibus ξ΄ fcribis 4. τοῖς ἱερεῦσι τὰ yegupar 
τεῦσιν ἀντῶν. Monet, titulos 10166 ἀοέϊοτί» 
bus du&toribusve Chrifliasporum haud con- 
gruiffe, quippe qui fuis Presbyteris & Epi- 
fcopi$ fint gavifi. At num parratoris 6086 
aliis muniorum titulis ac hifce ad Antiftites 
eosdem defignandos uti? Nomen ἱερεὺς eum 
denotat , qui facra publica adminiftrat ἄς 
obit, peragitve. Joannes ad feptem ecclefie 
Chriftiane Angelos hec fcripfit Zfpoc. 1: 6. 
efus. πος declaravit jutlitque effe Reges. ₪ 
ἱερᾶς Deo Patrique fuo. | [613185 praenuntiavit 
fore, ut in Oeconomia foederis Novi ex 
confortibus ejus fibi 06028: Deus cobanim, 
facra publica tractantes, & Levitas: c. LXVI, 
21. 20040769 ecclefie, doctrinam Cbrftia- 
0205 s. 0. 1(í,)0am 


534 J. C Harenberg, Doctr. Chriftiana 


fiam τοξὶς 6008%| , vocantur yesuparér, 
Jeriptorum ^ facrorum «periti, & conferuntur 
«em- heris familias. Mattb, XII1: .ג5‎ Chri- 
[hanis primis: bi: doCtorum ecclefie vituli 
הסח‎ -petuerunt- effe ignoti. THEOPHYLA- 
€YU$S (3) yesupacéc interpretatus eft per 
populi do&ores. Nolim negare, CasPARO 
69850נט9‎ (4) haud: alium de titülo ἱερεὺς fen- 
tentiam ac illam 00/65 Solani placuiffe. Mi- 
ror tamen, qui fiefi potuerit , ut Suictrus 
librum de Morte Peregrini in. cenfum haud 
wocavelit,. Nihil ;certe: in hoc argumento 
peccavic.Lucianus, fi verba narratoris repe- 
tit. Narrator. indubie repetiit modulum 
"dictienis , qua Peregrinus ipf1 expofuerac fua 
jüter Ohriltianos fara. " Elucet enim ex ea 
faftratione tumor faítusque, animum Pere- 
grini obfufcans. Lucianus laudem prome- 
Juit, dum ea, quis ipfi tradiderat narrator, 





"ad le&orem ita propagavit , זט‎ imaginem | 


ingenrH,:que Peregrino erat propria , ex- 
.hibuerit haud mutatam. 80 hanc referenda 
funt hec, quibus docemur, Peregrinum 
brevi fuperafle focios fuos Chriftianos do- 
&riea, fuiffe prophetam, conventus ani 
ftem & coitionum . imperatorem , fuiffe 
-4olum omnia, interpretatum effe & dilucide 
"expofuifle libros religiofos Chriftianorum, 
e e. 0. ב‎ mul 
י‎ (y fo Mattb, .זוז‎ p. 140. 

= -4 6) In Tiefauro ecclefiaflico col. 1441. 


] 


ex Lüciano utroque .illuftrata." 515 


nultosque  ipfom - icripfiffe,. "Thrafonem 
quemdam hec תגזוק]‎ tss 


OU$ 9U 


Hifce fobjun&ün "fux "aliquid. dé^fefu, 
duod librarii omiférunt, fortaffis fic'ioftru- 
&um: Er efus vorum pulabátur fuminus δυδιοὺ 
δ᾽ facerdes. -" Cóntexta, qu& 160806 nóbis, - 
ka porro fic habe&t:? Ut Deum illi tum ₪ 
mant δ᾽ legislatore utuntur ipfo: לה‎ εἰν -+ז48,‎ 
fitis ín. inftriptionibus orndnt. — Videtur re. 
fpexiffe ad litteras Alpha 066 Omega autor, 
eum denotantes, fi recte conjeCtafafn'duco, 
Nihil heic blafphemise adverfus Jefam id 
narratione lectum. fuit , licet surpas- fie fit 
vifum, nifi narrator forte parenthefin ácer« 
bam inferuiffet de fuo. Nam Lucíatius, qui 
ante & poft potuiffet varias 171180069 inte- 
rere , ab eis przbuit fefe immuneri," Noó 
folebat in eos falcem fuam- licentiofe eriti- 
cam Lucianus immittere, quit polytheisnium 
ἃ fuperítitiones abhorrebant, ὅς, a nugis 
Philofophorum, erumenis inhiantium, fejun« 
Gi, fortitudinem, juftitiam , fapieütiam ac 
temperantiam cordi habebant , cultu ipfo 
ἃ ardenti ftudio expreffam.  Fortaffis pa». 
blice eos -dilaudaffet, ni(l vite amorem 
pretuliffet, & inimicos in fe provocare veri- 
Us effet, quibus abundabat, | AMafer- planus 


D 


536. J. C. Harenberg , 120 


ad :vocabülum. «essaye offendit fruftra, 
Id certe ea ztate erat admodum ufu tritum, 
& Antiftitem denotabat fummum. Lucianus 
induxit Diogenem, Alexandro Magno hac 
dicentem : Memini , qualia faciebant Grai, 
10 ibi 'imperian.fufcipienti adulantes. € at- 
savay; dupSp sio. ὦ φοφτηγὸν ἐπὶ τὰς βαρβάμι, 
te eligentes fupremum dominum 69 belli ducem 
adver/um, barbaros (b). Idem Lucianus pa- 
tronos potentiflimos; qui.ad univerfa opem 
ferre poffunt , infignivit. eodem nomine gre 
flatarum | (c). .. Talem, majoremque profla- 
tam 616 Jefuüum , docemur Ebr. VIE: s5. 
licet ibi.vocabulum «eszar«c haud legatur. 
Chrifliagos primos Jefum coluiffe ut Deum, . 
Tonne [fuor fic docente, nequidem aufus 
eít-negare Julianus Apoftata, —Narrator, 
cujus.. verba repenit Lucianus, addidit, 
Chriflianos. eum , quem colant ut Deum, 
xenmerari etiam qua hominem, 6% hunc in. 
. Palafima: cruci effe adfixum. Duo mihi heic 
fefe olferunt fcopuli. TANAQUIL. FABER fibi 
perfua(it, ante verba τὸν μέγαν γᾶν inem 
iri σεβεσι ἄνθρωπον lacunam in contexto effe. 
jOA- MATTHIAS GESNERUS, eam ibi depre 
hendi vel exítare, negat, querens, δὴ 
. fubftituendum μόχον vocabulo uéyae εἶδ, 
judicaturi fint eruditi, ^ Nihil horum mihi 
MM 2 placet. 
(5) In Dialogo mertuorum XIIJ. 6.5. p. 5391. ΤΑΙ, 
ἐ (6) In Seytba c. 16. p. 870. To. 1. 








\ 


ex Luciano uttoquo illuftrata. ל‎ 


placet. Lacünam animadverti adeffe ante | 
verba, ὡς ϑέον οἶντοὶ ἐκεῖνον ἤγοντο, 600 4 
per difciplinam Chriftianam fieri haud po- 
tuit, ut ejus fodales Peregrinum velut Deum 
colerent, eumque haberent legislatorem % 
dominum primarium. Narrator enirb paullo 
poft tradidit, novam hanc 'initiandi homi- 
nes difciplinarh feu rationem a magno illo 
homine, qui in crucem aGaus fit, fuiffe 
conftitutam. uomodo igitur Peregrinum 
adpellare potuiffet νομοϑέτην ὧς προφάτην ל‎ 
Narratori haud alienum 606 potyit, [60 ב‎ 
dicere hominem magnuür, fiquidem ΕἸ con- | 
ftirüutionem difeipline πονῶ attribuit, Is 0 
folum hujus πονῷ difciplins auctorem di- | 
cere potuit νομοϑέτην, legislatore , more 
Chriftianorum י,‎ quibus fefe adgregaverat 
Peregrinus. jJefum enim hi adpellabant vo- 
μοϑέτην: Zac. YV : 19. Legem Chrifti ob ocu- 
los Chriftiani habere debebant, amoreni 
mutuum genuinum. Gal. VI: 5. Hunc ipfi 5a- 
bebant legislatorem , νομοϑέτη ἐχρῶντο. Ita enim. , 
utebantur tunc Greci verbo vess&g (d), 
nec minus fenfu confulendi aliquem (e). 
Hunc ipfi predicabant herum fue famili, 
dominum primarium, patronum maximum, 
q]qe- 
(d) Lucianus in Pbalaride ptioti c. 5. p. 189. 
T». M | | 


(e) HOMER V9 Ods[J. 4. 163. 
Bibl. Hagaue Cl. 111. F. IIl. M 


ה 


4η8.. C- Harenberg , 12003. Chriftiag: 


4 * 4 
- . 


> Jpbemi aut atbei; pntatque , ipfum m vita 
Peregrini Chrilliahismum ὅς, Chriftum con- 
tumeliis polluiffe, ac in poenam interiile, 
a canibus difcerptum. βουκρακατιῦβ (ὁ 
merito de his fic judicavit: Que mmis 
 blateravit ל‎ Acerbiora in Lucianum, judici 
potiffime nota funt ex Scholiafte , Luciani 
manibus temere infultante, ad P'itam Pri 

18, & ex eo, quod librum" Pbiloparr! 
di&um, Luciano noftro Samofateng quita 

M^ . E ' י‎ . t. 


(ec) In. Vita. Luciáni apud Joaxxxw ΑἸΔΕΑΤΙΝ 
rAPRicluM in 20/08. gr. Val. 17. p. 485. 








> 0: yoano. utroque גהנוה‎ ; 39 


'ibderupt, ה‎ Scheliaffen νοῦ 10 ma- 
que jüdicamtem fefellig pietas נ5טקן‎ & 
ber Plhülopatris; eft, junioris Luciani (f) 
etus. Coyrwunt iaque frjvoke haclenus 
| Lucianym ,excpgitajg accufationes. ; 


.) t t. "u TET 
co | ₪. xo 
Lucianus n&trata: fibi. ab. alio: contingavit , 
obisque-: confirtnarionesi dilciplinge :primo- 
um temporum; ;Chr(banm impertfit zlem , 
jue ad teftimonia Chri(tienorum: fcriptorum 
jusdem &tatis; quadrat. ΠΡ: eorum nume- 
um libet;,.. non; vituperato , qui: illa- nobis 
dfervavit,.Luciamoó ^: ^| ^ ^ E 
I. Prefes; Syrie. in vincula conjici juffit 
Peregrinum..feu Proteg , qui in. coetu 
Chriftianorum. agebat ;Prophetam,: S«- 
σίαρχν». Íe]. conventus prihcipem.-& 
conwvocatorem. Tradidit hec narratori 
Petegrinus , :ad fpeciem veri attempe- 
fata, addens, fe (ח:‎ rero, .ob lioc cri« 
vinis fimulacrum in cárcerem 66 con. 
jetum, ^ Erant enim adhuc Origenis 
etate jn, caeribus Chriftianorum: Pro. 
pheus., ..Jicet rariores, (T)... Erant in 
eis > femget:: Antiftiges ὦ miniílri: non 
Cot ן‎ τὼ ב‎ s ;1unius 
' (f) De eo. Éalitizia:: = p. 4298... .: 
(1) שש‎ Mitis Ci :וס‎ 327. f. 
| | ΟΜ ἃ 


d 


- 


$40 J. C. Harenberg ; Ὁοᾶν. Cliriftiana 


"unius ordiüis. Ià hos folebant Prefides 
provinciarum ftatuere plerumque poe 
',. pas, rati, 618 amotis Chriftianos difci 
. plinam fuam deferturos.- Ex Meczani! 
confilio, ad O&avianum relato, orig! | 
nes hujus confuetudinis judicialis vider 
tur fluxiffe. Noftrum jam non 60, 
quirere an Proteus is hec ex vero dixerit, 
an ob ctimen patri fuo inuftam in cate 
rem & vincula fit du&tus? Adjupxit nare 
tor mentionem de maximo: glorie ft: 
dio , quod Peregrinum obfederat, fic 
monens , illum fortaffis, ob vitium illi 
retuliffe, Chriftianorum auxilia capa" 
tem, Chriftianis hec, mon alia (ii 
'' ignominiofa. Solebant Chriftiani Neo- 
ὁ phytos diu probare, antequam eis mU 
"= pia faera crederent 1 Tim. LiT: 6. 10. 
> .ב‎ Chriftiani, fodalem miferati , eum erp 
re vinculis ftuduere, memores precp 
quod ipfis erat cure cordique. 2 
XII: 3. - | 
. 4. Minifteria in ufum captivi obierunt 
fodales, precipue prima jam luce ve 
titantes vetule, viduz X pupil: P. 
riculis fefe- offerentes , fortitudin: 
amicitie exempla. Vidus ille videt 
tur fuiffe 61600188 , ob 1 Tim V:9.17 
& ob confüetudinem ecclefiafticzm VP 
mi evi, quam edifferoit Jost 











ex Luciano utroque illufrata. 541 


3INGHANUS in Zfntiquitatibus ecclefiaffi- 
eis. L. I1, c.22... Vetule relique erant 
inter primos Chriftianos,, que vidue 
ecclefiaftice adpellabantur. Harum e- 
que erat, fodalibus in carcere detentis 
miniftrare. 1 Tim. V: .סז‎ Utrarumque 
erat, egtotis, adflictis & in. cuftodia 
morantibus mini(trare, martyribus cone 
| fefforibusque. Cur vero vetula orpha- 
nos fecum, ad Protea carceri mancipa- 
. tüm duxerint comites, ex fcriptis pri- 
morüm Patrum ac Conciligrum nondum 
potui comperire. 0-09 
4. Meminig porro narrator Chriftianorum 
τῶν iv τέλει (ἢ), opibus & bonore exi- 
miorum ac .abundantium,. qui per data 
ceuftodibus dona in carcerem immiffi, 
cum Peregfino, premiffis indubie ver. 
bis facris, dormierint. Fatetygr jtaque 
cum Plinie, Chriítianos:eoetus ex ordi- 
ne vario fexuque non uno, & etate 
omni, coaluiffe. ,Feminas ah hac focie- 
tate arcuerat difciplina Chriftianorum. 
5. Meminit deinde illata aChriftianis 20%- | 
να ποικίλα, quse vulgo per convivia 
orinis.geüeris d coenas dubias folent 
EM , ex. 
(*) Eodem fíenfu hec honorátiorum defignatia 
Occurrit apud PausaNIAM in 7706 friffemtni 
4, 1. 333. - ΕΣ 
0/0009 M m 3 Lr) 


. - 
Li ינ‎ . . 
. * 40656 4v.* vw t3 c9 /) - a" 4 


וו 
[T .‏ 





ni 6 1 לט‎ 0 "Chrifli 


jon]. üt 3 fé -fiat Dae üCigno, Jeeun-‏ צש 

E! Es Mofe Sülano. - / ו‎ 

"nude.pofftüm εἱ 121863501 àüt ier 

""pretánonr' haad favet." "Alid cdena + 

pellatur ἃ "Luci&no: "n ἐφόδια" λιτὸν,‏ ו 

0080 4 pu seul ) "alia ל‎ 

perfetta, τι‏ אד" IK.‏ ב 

 dneris omnibus abjoluta (b). Hi carcerem 

: :ntalerdrit 44 captivum ΠΕΡ Tos, nuc 

, illos כ‎ 16065 düus. ו‎ εἶ 

| ge q&od- אמט‎ -cohfümefi Ἄραρ 
Hid ו‎ 4 -Chifias i$ "ui nan- 
, dum extra ufum :pdfitz - Cóeri col 

πα, yan 047107008 Chriltianotum 
UU מ‎ Cibàriis: codftafités indican 
". . tüf , quibuscum le&io brevis divi- 

' o iorum cuit cohjun&ta, qtiisus b- 

, Nuit fi id A lüxas' uti SN 'Solebat 

bremitt % ו‎ 60 feu Coena 

ie Aes "ad 7 1 "üfdm ei, 

᾿ ..qtit , conveni bagt , גנ ו‎ ad 
7 eat heceffüria - foleébutit ΟΜ δε, e 

US "Pa "Bot Aedrà  cdendnd ^füp Hits 

Pr heb ht^ Divired AUR bant ci 

4 6 , üi niil 

MS - 


7 


«Ὁ ני‎ 


musa 5o cres / ^05 yog mi «T 


"e k^ p sro. 7%. 1."‏ מ קרי 
fx. ΗΝ BU‏ 0 ו Quomodo si‏ ) 4 | 
(δ) là Convidio el 48. p. 444. To. Ill.‏ . 








ex Luciino utroqüe illaftrata.: 543 


ter éo Véfti erant foliti.. CFüfiüs 6 
expoófait | BINGHAMUS fni. Eciefi afi. XV; 
17. f. 6. (i). 
6. INarrator pergit ita, cum coenis cellati- 
tits hec conriefteris : Et libri eorum facri 
. recitabantur , ὰ λίγο, ἀντῶν ἐλέγοντος 
" Ad lü&üfn 'Convivalem bye prórfus &on 
+ tjuadránt. "Etqiíis eum ih cafCere inter 
; homifes, cafum fodàtis A riftibrein mi- 
> Tétántes, qieret νὰ] füfpieaUitur ?- λόγοι 
" fint feripta, priscipue niftorica; "ut In- 
terpretes p 48. 1: deifionftrant. 
"Nam defüiCti Agapis Cheiftiani facra ad 
" féripik rédibdnt, & fubjungébane ante 
diíceffüm préces (À). "Narratór | nil 
- הנס‎ 4071067 meritioni: de Agapis 
facta», licer inimici Chriftiatiórum eas 
ו‎ ε paffim {1}.} cc 
n Nartátor hac addit? ftti : Et optimus 


>> Phreghiitus' notas ἀδ illis ,' Chriftianis, di- - 


"P ebátur Socrates. Omititur fàtió, cur 


ei id nominis impartivéfint 2" ' Nihil tae 


7 « men'erimiis inéft^ hüledtriohi:- Quis 
"oU énim ignorát Socrátis S 11400066 fen- 
^ tentiam de immortalitate üliliriatum poft 
/ מ‎ corpórum (ἐν ) & de mercede 
| futura? 
C (DAI VI. p. 334i f - Hoe We. . 
ἡ {ἢ} ztimmULSIANUS afpel. c. רא‎ ' 
B ה ות‎ f. 19. P. $1p», 


, UI) Pausanias IV, 32. dan 360. yf 1696. ful. 


m 4 





e 


$44. J. C. Harenberg, Dodr. Chriftiana 


futura? JUSTINUS MARTTR, aliique 
tunc Chriftiani, quorum do&trinz cele. 
brantur, Socratem & Platonem magni 
faciebant. Narrator hec ex Peregrini, 
ambitiofiffuimi hominis , narratione ac- 
ceperat feripferatque. 

8. Fama de Peregrino, intra Syriam juffu 
Prafidis in caycerem conjeCto ,  cogfi- 
nem ad Afiam Minorem ἃς ad Cbrilfiz- 
nos in hac obvios perlata fuit. Hi igitur 
0 τῷ xovi , ex commumi fua fodalitate, 
honnullos. miferunt , - qui Peregrino 
opem ferrent, verba pro,eo facerent, 
& eum coníolarentur,. . Addit narrator: 
Chrifliani mira utuntur celerique. alacritate, 
fi quid ejusmodi publice contingat. Ut paucis 
dicam , nulli rei parcunt... 1106 ille, Ma- 
gnifica de mutua Chriftiangrum caritate 

185010310 | Hec caritas [Juliamo ἄρον 

. flat canti, etiam fuit habita ,. ut eam 
Antiftitibus religionis fne. imitandam 
proponeret, 00 

9. Adlati funt per eos aliosque Chriftianos 
numi npn pauci ad Peregrinum, carcere 
detentum, nec exiguum Hic ex eo cari- 

, tatis fruftu habujt,reditgm. — Chriftiani 

, enim Afiatici noluerunt Chriftianos car 
ceri jlli vicinos ferre folos ea, qua ne 

" ceffitatibus captivi .fublevandis erant 

; mecellaria, fubfidia.& adjumenta. En 
. . | “Ὁ יוְזגָס ב‎ 


- 





ex Luciano gtroque illftrata. 1 
.caritatem culpe expertem , & fpei im- 
mortalitatis anjmarum innlxam! Tum 

.  wero narrator hec addit; 5 

10. Perfusferunt. enim. fibi oi κακοδάιμονες ad 
, unum omnes , fe füturos ejfe immortales 4 

20 perpetuo. yiluros. En mirandum do&tri- 
ne de animarum immortalitate & re- 

' furre&tióne corporiím perpetuo vitturo- 

rum illuftris & preclarg-frutctum, dum- 

" modo doétrina illa ànimis continuo fit 

reíto ac viva. Qui huic vite; "quam 
"nüné degimus, ita unt adfixi 6 addi&i, 
ut alteram negent vel atl'eani fefe non, 

| componant, fibi confulere fibiqué nati 

— effe volunt, caritatis mutug "ekfortes 
= ejusque purioris; NNarrator vitam ultra 
' hane. nos. victuros effe aliam , videtur 
negafle, fi.eos putavit elfe nrferos, 

qui àd futuram anhelant. Nolim tamen 

; jd pro certo reputare, eo quod Lucia- 

." pnus eos adpellavit xaxod'aipovac , qui non 
intellexerint jn tempore, fe ab eis, qui 

. amicos fefe. fimulaverint, exhauftos & 
. deceptos effe.(m). ^A probro "igitur 
nomen illud abeft. 53 
| .ו‎ Narrator fignificat, Chrifliano$ con- 
temnere mortem, eorumque multos, ob. 
ὡς Mam de vita eterna petfuafionerh , ne- 
(m) In Tigent c. 8. p; 114. Τὸ, 1, 014... 124. 7 
ms - 


אי 


-)* בו‎ 7 πόντος . . ' ב‎ | 
$46 1 Harenberg, Dódr. Chriltiam 
d ἔα Q0. ב המק עשיה‎ e 
ns cim, quam . 602616 nequeant vel no- 
lint, fiand reluétantes fubire. ^ Noriffi 
οὐκ m3 cuicunque Bec funt. uu 
«32, Narrator pergit,.hac memorans: L- 
soc, Kirlater ille )ל‎ Chiiftianis) 
4, jrimus., ipfos invicem fratres z[fe. - f 
o-. guam. Jemel ad eum ἃ [2118 Deorumqe 
;;,, ult: religiofo transgre[fA , gracu Doi 
, Abfiégagerint , adoraverint sjero^ illum eril 
,adfisum [uum Sojbiflam , tunc ad lega ju 
. | utl .Componunt , βιῶσι, , Legislátor ile 
' ὃν» . ;1 “ΠΝ 
μι ΜῈ 1608 , nam ipfe δαίδξξαιοίες fuoi 
oS, 10167 fe invicem fratérno ardere 406 
.קה‎ XXII: 8, 70. XV i τ. 17. Prh 
Su, B Chriftiani 24 pfeceptum cordi br | 
, .,büerunt, 44d. Tl: 42. XI; 20. XVi?d- 
UNE 32. אא‎ 4. XXII? 1. א‎ 
;; PaBlo fuiffe móremi' Chriftianos idpe- | 
der. andi, Erggres , "tiorunt univerfi, | ihil- | 
ποι ו‎ 5. 16 had 6 
קית‎ üt 7 כ ו‎ 
כל‎ 0/0 Solanus 69 Tanaquil "1 
; δον 10. eorum סמות‎ fünr praecipi: 
| -^'qui Lücianum hóg 1060 reprehenderun - 
moo Prigrexiftmat s. Faftasorem vel eir 
0 ΉΜΗΝ ποτ 
«a , diSIfdYille,...] er זה‎ optendit, Lut 
* num difcreviffe législütorein a Jefu ₪ 
ci adfiyo, Priori videtur [efus ob n* 


5 םשר‎ 3 vidi adiuite i 
. wo abo. *ן]‎ 


. 
^ 


Ρ 


ι..20 


- 








.. . . ertt Y sa 9 
אש‎ 'Luciano 6 illuftrata:: pi^ 


riingm catumniai' 860 repellj per 
'jnterpun&tionem ' 6626 "adliibitam. ante 
a λειδᾷν, poffqiam. jo, FR. RgrTziUS eam 
 feeurus eft הג‎ interpretatione latina, at 
= 6[ממון‎ dunraxat 60701426 68 eft i gre- 
«o. Nürrator indipit- per ig«dar indi- 
care modum, 80 Cliriftiani doctrinam 
Jefu fafcipere A oitiafi folebant. Ini- 
titio hzc fiebat per tránfitum 3:poly- 
- theiémio, 'qui a nátratóre $ndicatür per 
eda aives fanfre ב‎ Jfráüsgredi,, verbum 
| periusque. figu latuy :'.per 'abnegatio- 
"xem Deorum grecorüm: per adoratio- 
net (*) Jefu, in crucém füffixi. Spe- 
'Étánt hic ad ábrenüntiationém & pro- 
fefhiohem , baptismo: praemitti folitam, 
qu£ aio tribus conftabat ;requifitis, 
. 'pfa sbrenüntiatlóne. -diábolo ' ejusque 
' ' operibus oppofita, profeffione fidei fe- 
τς ומ"‎ 'verba .Sytriboli éujüsdam re- 
' &epü, ἃ füpulatione, modo baptizan- - 
^. "iut, fe Chrilto. fore fdelein, &jvitam 
^md Bjus preferipta Cormpofiturum (m). 
" ber ftipulationerp: háne candidati fufce- 
: "perunt Jefurh qua do&torem fuum, Dei 
0 8 filium, eumque-adorare Coepe- 
Sot NS ut. 77. — 4 [ühl. 
*לתתקתת₪‎ 
(*3,Ghtif$s ,. amnini  Deus',. א‎ invocatus, 


κι 


oV, dS Re Hif. VMjs £1... 
C) uisi. Ecclef. XI: 1. feu Pol. IF. 
ff t P» 362. | \ 





$48. C, Harenberg , Doctr. Chriftiana 


zunt.. Miror, quod de baptismo hifce 


' - fabjun&o fil adje&tum fuit diftin&e. - 


"Sed baptizatio ipfa comprehenditur in 


€! 


. 
- 54 


conformatione vice ad leges Jefu. Prz- = 


> €epto enjm Jefu nititur Chriftianorum 


báptismüs. : Jo. 1: 33. Mattb. XXVIII: 
. 19. Sipunttum pofueris 4056 
non potes non δά apogofin periodi ani- 
mum adtendere. 1180 vero haud alio 


^. *in loco poni poteft ac in illis verbis, καὶ 
"* κατὰ τὰς Íxeny voe Bien, func Κορ 
> - dum leges cjus ומווסוט‎ , reliquaque expe- 
> diunt. — Quoties αὶ interpretandum εἰ 
, pet etíam, & per notam exordii apodo- 


> "feos? Si Chriftiaios narrator dixit ex 


οὐ wurpiper oblequentr$. E, 
' lum, tam acretü, Deorum fuorum, in emnibus 


Jegibus Jefu vivere, caufam non video, 
cur 'dubitariduri, fit,, narratorem per 
Jegislatorem Cbriftianorum primum de: . 


* fignaffe Jefuüm. ' Fodicat tandem Me 


Jen Solanin id ,' quod narrator figoifica- 
vit, novitios Chrifliane religionis ca 


didatos trarifiiJo, cSe9drxec, δὲ grecos 


i 'Deos abnegà e. Effervefcit hic Mj, 


ita indignans : d facias bomini fibi tam 
. En iibi! Lucianum il- 


- "epufculis infe&tatórém , nunc füb nejcio ₪ 
Uoc jus perjona Cbriftianos in invidiam Jumman 


. :, Ádem ob faGum.adducentem. | Nil &jusinodi 


exfculpere queo ex marraforis, cujas 
* ΠΈΣ LLL M verba 








ex Luciano utroque illufttata. $49. 


verba repetiit Lutiands , expofitione. 
INullus enim Chriftianorur negavit, fe 
unicum venerari Deam, fiec reliquos 
nationum dvitos colere Deos. , Quidni 
expromeret narrator , immo ipfe Lucia- 
nus, ea, que etant vera & Chriftiano« 
zum confeffioni congrua ? Nifi Mofes 
Solanus in Lucianum animo fuiffet pa- 
rum equo, crimini hoe ei non vertiflet, 
quod Jefum adpellavit cum narratore 
adfixum cruci ἄς Sophiftam. Períuaferat 
fibi ifte Mofes, Lucianum hoc ipfo in- 
dicaturum fuiffe injurias in: Jefu, ra- 
tus, indicare illum voluiffe Jefum ? qua 
maleficum in crucem fuffixzum, & per- 
fuaforis artibus, qua oratorem , iníiru- 
&um ufumque Sophiftam. — At quis fa- 
cramento contendet, in fcriptis Luciani 
Sophiftam ubique: effe oratorem, qui 
alios homines delinire & inefcare arti- 
bus eloqueritiz atque in partes fuas per. 
trahere folet? Lucianus certe Anaxa- 
goram adpellavit Sophiftam , id eft, 
Philofophie dó&torem ,: docentem (o), 
nos, homines , nufpiam effe Deos. Eum, 
qui obfoniorum magifter eft optimus ac 
peritiffimus & «voluptatis conciliator , vo- 
cavit Lucianus σοφιφὴν ἡδυπαθείας 9 

| | uid 

602 In Timene c, 10; p. 119. Te. 1. ^ 
(p) InFiterum auione c.-11. p. 55% 1 


36 }ὺ0 Harenlietg כ‎ Πίφηα 
τς Quid opus, efl. copiofori argumentorum 
e. ו‎ intelligant, 
₪ Baud. igeffe. ngmini. δορῤῥᾳ. congime- 
1 v in [6 60016142 ,, " 

ΤΑ Nagrator, ad. finem. profelfiouis fen fi 
εἰς Imulatiopis Peregrini progreditut , qui 
," nter, Chriftjanos ipfe verfatus ac in car- 
.,^ Cere fublevatus el." De Chriffiapis τᾶ- 
. 060 satis, (ὑφ hac fubjicit, quod ipfi 
.. d Nita fuz, omnibus religuigs rebus 
- gue, Ccopremtis,; omnia. ג‎ putarint 
οι Cmmunia ,, id .eft, in ufum; commu. 
i Am. fi neceffum fir, concefferzint. Qui 


y v 
4 
, 


. ל‎ intenpregati. funt per, vega ₪ fui — 


. li, .copepsgem, nartationis. X, nar- 
ες Fatoris Íígapum, neglemerugt, . Autor 
οι ;8bim jn eg; eft, ut, inde per Chriftianos 
i, Peregrinus rabus, fuis, àpteg, paupercu. 
εὐ, lus, confuluerit , lectorem doceat, Non 
.,, alugigagus eftin eo, quod, Chriftiani 00 
unius ve]. akerius inopiam 66 indiger* 

,  tWem,.przecipue martyrum & cpnfell»- 
ותמז, :י‎ ἸΏ Carcere detentorum , tantum 

, Wis Gonvafarint, quoad ejus fieri pote 
.r Fat δ naceífizas; peftulabat,: quantum 
. facultates eorum pagebantur. (4) Com 
,- Wunionem bonorum cujusque univerlo- 
rug certe Chriffiani genuini pec inculca- 

t runt 


(4) “18. 13145, 46 Confc IV, 4». V5, 4. 10r 
XVI : 25:37 4 Gor, VIE : 4..12. 1X: 8. 


.epmmunia exifLimant, א‎ 
.idoneoque argumetmo talia recepergnt, | Sie 
.re&e . judicatum. = Addidit vel narrator 


ex Luciano utroque llgfitgts, Ὁ Wi 


nec-exercneront. Spccrexjt,fgmed‏ זפ 
inter Chriftianos füboles homirium que-‏ 
dam,, qui,: ut mundo fe proríüs renut-‏ 


tiaffe viderentur, omnigenam bonprum 


communionem laudarunt & 'adíe&tati 
funt. "Nomen ipfis inditum fuit 6 
Gicorum δὲ Apoffelicorum , quibus tabdem 
Bemina docuerunt Euffatbiani (7). En-: 
cratite , qui jam feulo Luciani exjtite- 
raüt .( 5), idem amplexi erant ipftitu- 


. wm. $i narratorem citra reftri&tionem. 


verborum ejus fequimur, Peregrinus in 
coetum Encratitarum incidit, ^ Narra- 
tor enim Luciano he tradidit de Chri- 


.füianis, inter quos. Peregrinus aligpam- 
ái: eft: qu gn 


Omnia eque dejpicaniur 6 
lo. aggurato 


yel Lucianus 180860: δὲ quis igitur ve 
ות‎ ad. iles ?]סקז‎ +5 callidus boo, ₪ 
qu ποίεε rebus uti, fubito admodum .dioes ᾿ 
Drevi fiebat, bomines nnn fatis perites: deri- 
dens. Fluere hac vifa funt ex judicio 
proxime premiffo, Si hoc erar juíto 
amplius & ultra veritatis terminos: pro- 
Currens , enuntiatam. quoque. inde de- 
| ו‎ ΕΣ | o, JAN 


(f) miNGHaMUs. Zfntiq. Ecaef; X V1:.12.. 6. s. 
(5) פטש/אפתז‎ apud ]גטנממפטת‎ 11. E. IV, 29. οἵ» 


MENS ALEX. 8/0 2. VM. f. $495) : ᾿ 


m 
\ 


$4, 7. Harenberg, 1200 Chriftizn 
^ "fivatum nohdum eodem laborat nzvo. 
"Exemplum & arrogantia ambitiofiffimi 
7 Petegrini fons fuit hujus narratonis, 
"viri, quem, opinor, Chriftianinoh diu 
magui fecerunt, & foftaffe, quum ie 
genium ejus exploraffent , fegregarunt 

; à communione. Ut ne hoc ה‎ 
" . quisquam, omifit caufam fui a Chriftia- 
nis difceffus indicare narratori, perfua- 
fürus le&ori aut tidtratori, ex volenti 
bus fe potuiffe non contra fas ditefcere, 
quippe qui fua reputent pto bonis com. 


eadem jura. At hec tamen zftimabanur 
ἐξ ἴσης, ex qualitate (££). — Ingenio 
fuo ambitiofo lleic abufus eft Peregrinus, 
fueque famz parum confulüit, fi fic de 
Chriftianorum tifericordia & liberali 
tate judicavit. Videtur igitur, quando- 
quidem Peregrinus fe cum γόησι & τεχνί- 
taie, impoftoribus, arte callida ufís, com: 
paraffe credi non poteft , narrator vel 
פטתג!סט,‎ id judicium adjeciffe, üt in- 
ὅττι felligeret le&or, qualium artium magi- 
* — fter fuerit Peregritius. Incidet quidem 
lectori cogitatio , Chriftianos hoc modo 
lefos effe , quippe qui fimul adpellati 
fint idiote & materia derifionli ; liceat 


Samen monere, nomini ἐδιώτης nil pro- - 


bri 
(4) 4 Cet. ViU: 15, ἐξ ἐσύτητθ., 


iti que fodalibus fingulis fint.‏ פספותטת. 





ex Luciano utroque illuftrata. 55; 


bri inliereré. Idiote enim dicebantur 
homines privati (s), litteris non ad- 
modum exculki ( x), vite fimplici 
fraudibusque carenti ftudentes, & arte 
fuperfedentes oratoria (y), tragguillio- 
ris vitte amici (2). THUCYDIDES adpel- 
lat cives, muntis publicis non ornatos, 
idiotas, ac a Talmudiftis quivis officii 
ublici exforà vocatur OY'I1, Pediotb , 
n Nedarim V, s. Paulus ipfe fe: vo- 
cavit ἰδιώτην τῷ λόγῳ, 2 Cor. Xl* s. 
vir divinus, qui fe noluit ipfe; opinor, 
-dehoneftare. Videntur tamen Chriftiani 
labeculam paffi, eo quod fimplicitatem 
eorum dicuntur impoflores & artifices 
fraudurh , pér illos ditati, eos leco 
gratiarum 26110815 dentibus albis: deri- 
dere. Interpretem latinum, fequor re- = 
| "i: co (65 


(wu) rLuTAncCHUS Ín- Publicola c. $1. JossPHUS 
Beli. Sud. 11: 6. 5. 173. PRtLO de Somniis 
D. II1I. B. PLUTARCHUS in Cofare. c. 3t. 

(x) ΧΕΝΌΡΗΟΝ de Penatione "p. 287. "edit. Bafil. 
LUCIANUS de Saltatione 0. 8. p.232. To. II. 
.In Nigrino c. 24. p. 63. 10. 1. Contempi. 
€. 4. p» 497. "E 

(y) cuciagus in PFitarum 40006.6. 11. p. 541. 

= &LIANUS Far. Hiff. IV, 1%. XII, 50, LUCIANUS 

in flexandro c. 35. p. 3389. IL. 

' (2) פטאגנסטע‎ in. Nekyomantia c. 21. p. 485. To. I, 

yossetus Beli 9'ud. IV , 10. $. 4. P» 308. 


- Bibl. Hagane Cl. III. F.IIl. Nn 








554.. J. C. Harenberg, Doélr. Chriftiata 


cenüffimum.  Pansmus, huie patuiffe 
fenfum genninum, & recordemur exem- 
lorum deceptionis , qua circumventi 
35 emunGi, faepius funt Chriftiani a 
יר‎ ecelefim Chriflianm fpuriis. 
Pofem. fex, ejusmodi exempla [0080- 
rum , ad.Chrillianam & Evangelicorum 
partes.uraufire viforum , jp medium ex 
hiftoria, noviílima. adferre. Potiffimum 
ex eis 605 Caroli Zntetij neophyti exem- 
᾿ς plum, qui pecunias coégit ex fufcepto 
tunsvicl.baptismo , ex munis ipfi con- 
,creditia.,. & ex defraudatione. varia, 
.. qug;ad.8ooo. vallenfes perünet, & 
quam ipfe. difcefTu clandeftine a. 1752. 
oenis fubtraxit. Erat Leder lingue 
eben in Academia Zfelm(ladienfi , 6 
paullo peff.Prefeffor usque ad annum 
.3752, quo, 06167015 liberis & uxore, 
defraudatis creditoribus , clanculum fe 
 fübduxit ὅς Herbipolin aufugit, ubi for- 
' mulam religionis mutavit & bibliothecz - 
-Epifcopalis curam ,. cui prorfus impar 
erat, im fe fufcepit  "lgnorabat fcien- 
tias, notitiam antiquitatum linguarum- - 
que ei ftudio jungendarum , & hiftoriam 
tam litterariam, quam eivilem & 6006 - 
fiafticam. Eapropter eo abdicatus fuit 
poft aliquot annos munere, circumvi: 
gatus eft. per. Panis & Orientem, . 


«ex. Luciano utroque 1100720 ^ 554. 


&d Tüdeismum relgpfus , & Batavia in 
gave Judeis preeíle coepit. Quis ad 
credendum inducet animum, religioni 
Protéftantium ^ vel Proteftantibus 5 
per fcelus ejusmodi impoftoris & frau- 
dulenti artificis inuftam fuifTe inde ullam 
prabri fen ignominiz maculam? 51 quid 
tamen judicio meo adfequi valeo , verba 
Luciani, ἀντίνα 'μάλα πλέει" iv: βρϑιχῶ 
ἐχένετος idiuritue , ανϑρώτοις ey yavar, fic 
funt interprerdnda:: fi ad Chriftianos 
aliquis venerit. imipoftor ,---- חווט‎ 
admodurit diues exiftere folet, dum bominibus 
fimplicieribus & ἃ fufpicione fraudum 
alienis éarumsjde opibus coptinuo ínbia- 
,הל‎ Hnnc &gmficatum Luciahus verbo. = 
ἐχχώφιιν tribuifle cénfendus eft, aut, fi 
tnavis ,':áytdie» hoc auétore eft biare. 
En. exemplá duo; Menippus inducitur 
fic Empedoclem compellans (2a): Cum 
primum, celerrime in Greciam.devola- | 
vero; memor ero , ut:libem tibi 18 fu- 
mario & noviluniis ad lunam ter bian:, 
Vyxatdv πγρηῃσήχερθαι., te: adorem. » ΔΗ 
qui. cultum: alicui religiofum preftant, 

, eum albis dentibus 06710624  Non:opi- 
nor.. Ibfpiciamus porro. alternm Lu- 
M (189 


E " | hr . 4 - QVO , ἮΝ . .: זו‎ «᾿ς 4 LI 
(4) !n Laremehipbó E, 11. f. 267. Το. II. 1 
. / . Ee . .. ...א ב‎ \ , 

; ΟΝ ἢ 4. Sa. i sus; 


$56. 


'ciani (5) locum , in quo verbum idem 


J. C. Harenberg , Doctr. Chriftian 


fefe offert, Monetur ibi is, qui ad coe: 


nam primam a viro dignitatis magnz 
vocandus erat, ut fervulo ipfum invi 


.tandi in manum demittat quinque mini. 
: mum drachmas. Oratio deinde fic pro. 


fluit: 16 vero per fimulationem recujam 


initio ,. £9 , .apage, . inquiens, a tene epo 
.(quicequam fumerem? ) ὅδ᾽, me herir, - 
Son fiet ; fubjiciens , denique perfuaderi Jt 
.gatitur , )ד‎ (mec, αὶ ἔπεισί σοι πλατὺ 


ἐγχάινων, £9. fequitur 16,. lato ore δίσηι. 


ον pu fgnificátus 200068 /uccedendi , / = 


uis credet, vernas eum albis dentibus 
derifuros.effe, a quo tam bene donati 
adfeGtique funt ? Adde quod verbo is«- 


quendi, invadendi, non abeundi. Verbis 
ὀγχάινειν G ἐπιχαινοιν, tahtundem deno- 
tatur. > Lucianus (c) hec heredipetis 
opponit: Ὁ μὲν ἔξω olivas, οἱ δέ ₪0- 
πίτασών' duci: Vriyavórrec ,. ille. quidem 


. : slives,:cujus mortem exfpeCtant avidi 


P 


heredrmpetse, effo imrhortalis; illi vero ant 
eum e vita abeant, qui frufira illius divi- 
tiis: inbiarumt. ldem 1 5 
compellat (d): 'Aaaerglong ἐπεχώινετε, 
alienis..iubiatis. ldem. eosdem a Jove 

| 2067 


(5b) De mercede cenduBis c. 14. p. 670. Tw. I. 


( 
( 


€ 


d 


) 
) V. Dialoge mertuorum c. 1. p. 354. 1 
) lbi VI, c. 3. 3. 349. 


ex Luciano utroque illuffrata. $57. 


adpellatos (e) fingit ἐπικεχηνότως τῷ 
“ονσίῳ, ad auri confpeGium bia[Je riu di- 
duGo, inhiaffe auro. Ecquid multa? ΄ 

: Materiam derifionis , opinor, me remo- 
viffe a Chriflianis primi evi, ratus, 
impoftores artibus ufos effe ad emun- 
gendum illos pecuniis hisque inhiaffe. 
Probrum igitur cecidit in frandis magi- 
ftros, Chriftianorum numis inhiantes. 
Accipitres pecuniarum omnigenos ne- 
mo magis Luciano perhorruit. Tantum 
abeft ut Lucianus Chriftianorum 06066< 
eia vo]uerit fugillare, 


Dictum fatis effe arbitror de Peregrino, 
de Chrilianis primi evi, & ad vindicias 
Luciani. Exiit enim Peregrinus e carcere 
& e Chriftianorum focietate. Caufa vero 
utriusque exitus a Peregrino nen videtur 

aCcue 


(4) In. Timone c. 18. p. 128. 70. l, Homines 
largitionibus inbiantes Lucianus adpellat ere 
διανομνοεὶς κεχηνότας, de Morte Peregrini c: 15, 

. 340, eosque , qui teftatoris opibus inhiant, 
adpellat fimpliciter Kexwémq, in Timone c.2r, 
(p. 132. eos vero, qui e teftlamento contra 
fpem fusm nil obtinent, ב ןוא שז‎ 
[rufira inbigntes. c. 22. p. 135, 


Nng . " 





ps8. ΤΟ flarénberg y Doctr. Chriftians 


-accurate fignifidáta. De priore exitu haec 
-natrár Lucianus. aliunde: accepta, indicans, 
"Peregrinum (8 aftentáffe Philofophiae ama- 
torem, mortisque cupidum; Prefidem Syrie 
Agitur. ewm poend ihdignum judicaffe ace. 
-cuftodia- dimififfe, c; 14. De pofteriore > 
.gregationé ὧς Chriftianorüum: ad. eum porra. 
-alendum reluétatione páüca fünt memorie 
prodita." Videtur, e communione eorum 
coactus & exclufüs , leges eorum , antea 
> jam 8. fefe fepofita$, migraffe.  Lacianus 
'epinatur, caufam fegtegationis in eo fuiffe 
fitam, .quod prohibitos ab ipfis cibos come 
derit , ἐσθίων τῶν admópppyrew awroig. C. 16. 
P. 344- LAMBERTUS: 505 £efpicit ad idolothy- 
ta, fanguinem, & fuffocatum, a quibus in. 
£ibum fuintis primi abílinuerint Chriftiani, | 
Nil obftat, quo minus οἱ adítipulemur ,- 
. dummodo Lucianus vera aperire de hifce 
port. Id vero eft memoratu. dignum , a 
uciano iítud Chriflianorum inftitutum nec. 
dijudicari neg reprehendi. Si ipfe inceffendi - 
eos flagraffet cupiditate, hoc in 1060 ipfe | 
fibi a fale non témpctaulfet, 


$. 13. 


' $i Lucianus amore. inaríüffet. cavillandi 
Chriftianos eorumque: inftituta ridendi, oc 
0400 ei apuffima fubnata fuiffet falibus in eos 

" [μά | 











ex:Luciano utroque illuftiata, 9 


fpargendis in Timome, in Dialogis & i6 libello 
de Seis alibique Waffim. Prometheum (f) 
profecto inducit cum Joye colloquentem ὅς 
fic de divino homines creandi 60/1110 diffe. 
rentem, ut, fi paucula in mehus verteris, 
laudare difputationem cogare. Egregie Pro- 
inetheus docet; eos, qui Deorum nomine 
venire velint, oportere eife beneficos, bono- 
τι τὶ largitores procul;ab invidia remotos. 
Qui Lucianum Epicureis adfociant, , 8 
de eo .fenire hinc difcunt, ^ Mythologiam 
de Diis Gr&corum fenfu' próprio interpreta- 
tus eft Lucianus, eamque mentibus hominum 


fanis répugnáte, docuit folide, licet fparfim | 


id egerit. Eodem tramite tune inceíferunt 
do&tores Chriftianorum, ac' haud ita multo 
poft Minucius Felix , 1 4  La&antius, 
Quis hofce ob fimile inftitutum & ob difpu- 
tandi modum coníimilem inter Epicureos 
collocare audebit? Si Lucianus illam my- 
thologiam ex prifei evi hieroglyphicis &. 
ex hiftoria vetuftiffima eum Hermanno ὍΠΗ 


der Hardt eruere aufus effet, majorem atque - 


jucundiorem Polytheis prasftitiffet operam | 
jta tamen, ut Chriftianis nocuiffet eo magis, 
& eorum contra Polvtheismum difputationes. 
nervis & fide privaffet.- Si in Lucianum fe 
infudiffet Abbatis Banieri? conatus exponendi 
M 0 | mytha- 
(f) In Prometbeo c. 13--- 17. 
EE חא‎ 4 





060 J.C. Harenberg ; Doétr. Chriftianz 


mythologica per hiftoriam , Lucianus dam. 
paffet Chriftianorum moftem contra Poly. 
. theismum difputandi, 66 religionem poly 
theismo refertam evertendi. Mirum efl, 
Luciano parum gratie, ob opem caufa Chri. 
ftianorum in boc argumento latam, repen- 
fum aétumque fuiffe. An ethnici homines 
vulgarunt, Chriflianos eam difputandi me 
thodum e Lyciani fcriptis mutuatos effe? An 
Chriftiani, ut telum boc repelletent, ma 
juerunt Lucianum minimi zílimare , quam 
adfinitatem inflituti probare? Arbitrentur, 
qui ratiocinari queunt. Epicurus erat Deo- - 
rum mythologicorum irrifor (g), oraculorum | 
hifce Deis tribui folitorum confutator (b) 
ὧς plurimarum fuperftitionum  boftis (i) - 
In hifce Lucianus erat Épicuri firgillimus. 
.At non praterinittebat ea, qua in Epicureis 
publice notabantur. Nam ipfi dicebantur 
delicati, γλυκύϑυμοι, & voluptatis ftudiofi, 
Φιλήδονοε. lpfi dicebantur iu Deos effe con- 
tumeliofi , Diisque rerum, curam humana 
rum denegare, immo Deis confcientiam ἃ 
infpe&ctionem eorum, . quz fiunt, adimere. 
Jd ipfum eft, quod queritur Jupiter in ΔΗ 
menippo ₪. 32. Lucianus induxit Epicurr 
| | : 


(2) Lo C1AN Us ἴῃ Zcaromenippo c. 32, ἢ. 788. f. 
. 11 


(5) In Pfeudomanze €. 48. p. 249. 
(4) In Pfeudomagie €. 25. 2. 233. 


, 





δὲ Luciano utroque illuftrata.: 461 


fibi perfuadentem, vitàm convivalem non 66 
finem | jucundiorem , ratus, ipfum numquam . 
obtinuiffe finem fuum (*). Idem induxit 
Epicurum fatentem, aliquid mali effe labo- 
rera, & munerum publicorum adminiftra- 
tionem effe fugiendam (7). Nonne Lucia. . 
nus Epicurum refeliit reipfa,, dum fedulo 
perfun&tus eft multorum fcriptorum elabora- 
tione & publico munere tandem fufcepto?: 
Id tamen inficiari nolim, Epicurum a Lucia- 
no miris laudibus ornatum fuiffe, quas quo 
minus huc tranfcribam , nihil eft dehortationi 
yel impedimento. En laudes illas, ex inter- 
pretatione (m) latina defumtas : Ignorabat: 
Alexander, quantorum bonorum liber ille capi- 
talis. Epicuri Jegentibus cau[Ja fiat, quantam. 
in illis pacem , tranquillitatem, libertatem efficiat, 
qui 4 timoribus. 9 fpe&ris £9 prodigiis non πιῖ- 
nus, quam fpe vana E3 cupiditatibus baud neces- 
fariis animum liberet ; fed intelligentiam £9. + 
ritatem inferat (9 vere. mentes purget , reGa 
ratione C5. veritate C9 libertate. -Benignum hoc 
judicium Chriítianos fortaffe permovit, ut 
jpfi inclementius de Luciano fenferint , pre- 
cipue eo tempore. quo Ariftotelicam doéto» 
res Chriftiani Philofophiam , quam Lucianus 
| n 7^ non 
Δ) De Parafíto c..10—12..— 
1 In Bis accufato c, 21 f. Te. I... // 
(m) In Pfeudomante €. 47. p. 253. To. 1, — 


0 .5 תא 





M. 


461 J.C. Harenberg , Doctr. Chriftian: 


&on fecerat maximi, ample&i, ad minimum 
teliquis fe&s preferre, coeperunt. Epicuri 
fcita fingula quis aufit reprehendere ? an 
vero Lucianus laudavit nniverfa? 


6 15. 


Admiratione nonnunquam correptus fui, 
legens ea, quz Lucianus de civitate, beatos 
habente cives , differentem induxit Lycinam. 
Hanc enim civitatem Lucianus ita formatam 
effe tradidit (5), ut eam attente intuens non 
poffis nom in ea faciem ὡς adumbrationem 
0616165 Chriftiane primzvs deprehendere, 
decenter pictam. Dare juvat potiffima. Ly- 
vinus Ὡς de ea: Omnes ibi advenae [um 0 
geregrini , indigena nemo; [ed ξδ΄ barbari , civi- 
tatis quippe confortes , im ea ver/antur muli, 
Jtroi E deformes G8. parvi (9. pauperes, atque 
ἐπ univerfum civis e(1, qui velit (0). Lez enm 
dis eff , non ex cenfu adfcribi aliquem. (p) 
yeque es babitu, vel flatura , vel pultbritudint, 
"fleque ex. genere neque claris ex. majoribus (4); 
fed iftorum nullam baberi apud illos; ravivnem: 
ufficere autem unicuique ad boc , ut. cives fut, 
dnteliigeittiam , = rerum. boneflarum eupidituen, 


i 


(^) In Hermotime c.24, f. ἢ 260, f. 1 
(9) Mattb. XXII, p, το. 
(p) Maüb. XI: 5. XV: 30. 

| (4) Je. 10: 12, 19. 1 er. E 26—29. 





ex Luciano utroque iflultrata, $63 
labore , (*) adfiduitatem feu coftftantiam , poff- 
pofitam ie ,cui quis fe dederit , defertiénem (**), 
peque mollitiei atiorem denuo deleüum -(r), fi 
in multas in tramite. difficultates. inciderit. ( s), 
"tque adeo , fiquis ifla in [e demm[lraverit, emien- 
fusque omne ad urbem ier fuerit , is continuo 
civis eft (9 quo jure quisquis alioqui fuerit, 
Illa: autem 'tomina, deterior ,— fielior , mobilis, 
ignobilis, fercus , liber , neque [unt omhino nequo 
adbibentur (£).in ea clvitatg.  FiCtam ς com- 
mentitiam. effe hanc civitatem , quo. minus 
.exiftimemus ,» hec nos impediunt Lycimi 
-verba c. 94: Jam allas aliquaudo fenem audivi 
enasrattem , uti fe res ille baberent ב‎ isque. me 
bortatus: eft , uti ad eam civitatem Je fequerer ; 
ipfum enim fe praiturum (9. adfcripturum  civi- 
bus, quum adveniffem C9. tribulem mo faGurum , 
ξδ᾽ fraterne. focietatis fug mibi jura. impertitu- 
rum, ut. cum emnibus vitam vicgerem beatas. 
Ego erro pre juvenili ín[citia , quindecim fere. 
anti funt , non fum obfecutus.  Siquid ego ju- 
dicando adfequor, videre mihi videor in 
ejus civitatis defcriptione ecclefiam primi 
" וט‎ Chriftianam , fectis Philofophorum cun- 
&is ànteponi dignam. Lucianus nil ad eam 
τς | . adjecit 
(*) 1 ΤΙ 111: 8—-1r. | , 
)+*( 1 Cor. XVI: 13. Luc. XIV: 16. 31. ΙΧ: 62, 
(r) 1 Cor. Vl i g. | | 
(5) 2 Tim. 111: 12. | : 
(£3. .וו‎ XI] ; so- Gal. IIl: 28. 1 Cor. XII: 13. 





ὶ 


56+ JC. Harenberg, Doctr. גוזו"‎ 


adjecit. falium vel convitiorum. Numquid 
igicur Lucianum licet adpellare ecclefig Chri- 
ftianz deriforem & inimicum? 


S 14. 


' Tantum de Luciano, fzeculi fecundi Scri 
'ptore ,..fepiffime increpato dirisque omnibut 
. devoto ab eis, qui, librum, Pbilopatris di- 
.&um, fuiffe illius opus, exiftimarunt, Sed 
hic error feliciter a przclaro«uondam 1. x. 
GESNERO profligatus eft ac everfus in Difftr- 
satione, quam בזקם]‎ laudavi. Luciagus ile - 
. prior ex fcriptis foederis prioris nihil de. 
cerpfit aut commemoravit. Lucianus vero 

fierior Mofen non ignoravit, cujus quippe 
fcripta Alexandrie in grecum converfa le. 
git. Ipfe Mofen adpellavit. 8egdvyAwce 
LXX ex Exod. IV : τῷ. ut, prouti prima fpe 
cie yidetur , vati Divino infultarét , ejus nar- 
rationem de fextiduana rerum creatione re- 
petiit , adjungens ei aliquid fimile ex Aure 
PHANIS 40/20: v. 696, f. Reprehendendu 
non 6/5 junior Lucianus, quod nos doc, 
.Chriftianos etatif fue Deum triunum 800’ 
rafle atque nuncupaffe jusjurandum per id 
ipfum Numen; quoi candidati profeffioni 

hriftiane ab eo dicuntur, fenovatu pet 
aquam: quod, homines ex eir, que plane M 
/ = (Tal, 





€x Luciano utroque 'illuftrata. ᾿ 56% 


erant, ἰξ ἐκ δνιζων (Uu), גי‎ effe pri- 
mos tradit: quod, Deum cürare res huma- 
nas, acliones juftorüm ἄς injuftorum per- 
videre, ac univerfis die, quam prefiniverity 
retributurum effe jáftís injuftisque ea, qua 
ad actiones eorum, 'in hac vita vel éóommis» 
fas vel omiífas quadrent ,' ex dogmatibus 
Chriftianorum tradidit. "Triephon 'eít, qui 
Criciam hec perdocuit, nullis cónvitiis fali- 
busve. amaris adjeGtis. Au&or dialogi in- 
duxit collocutores potiffime 1706 duos. Cri- . 
tie dedit negotium cornmenta .de Diis Dea-. 
busque, inter Grecos & Latinos dócéti ac 
circumferri folita, repetendi; Triephontem 
finxit difputatorem. adverfus polytlieismuga 
& fupsrftitiones, polythei$mo junGas , vel 
aliunde pervulgatas. ^Triephon formulas 

jurisjurandi per. Jovem aliaque mationum, - 
Numina improbat ὧς adverfatur , conten» 
dens, rie jurari per. Deum triunum, per - 


"Y ouádorra 9 eóv, μέγαν, ἀμβρότον, Segvieve, 
*Yaov Χατρὸς, πνεῦμα ἐκ- πατρὸς ἑκπορενόμενον, 
> Ἔν ἐκ τριῶν ὰ ἐξ ἑνὸς τρία, ν᾽ | 


^" ₪ . ₪ . - t. / ; . - 4 . . 4 U$ 
Tavra νὐμιζε Ζῆνα, τόνδ᾽ ἡγᾷ Θεόν, ᾿ 

, , ו‎ . ve.» 09 “ὦ ,a V \/ \ "Pas . 
) (א‎ Ebr. XI: 3. ἐπ᾿ μὰ 9500 PHILO de Crea 


tione Princ. b. 728. Θεὸς mw pn ὄντε IXGAIE . 
LI 4 4 - 
eis τὸ ew. — Paulus adpellat. Deum xsayrm 
vc μὰ rm és irm, Rom. 1): 17. יי‎ 


ex Luciano 6טססזוט‎ illuftratà, 7 


ton ridicula, fed ea, quee religioni Chriftig. 
na funt propria: Et, ne Videatur foda« 
lem ludificari, re vefa,. teftans , promifld 
conítituram effe fidem , ferio fe agere offen. 
dit, ld tamen le&oribus infigni eft offendis 
culo, quod Triephon (1) Chriftianos more 
Celü, & ]uliani Apottate. videtur. Galileos 
adpellaffe , ( 2) Pauli caput, rifum excira- 
turus , mirabili defcribit tatione, vel potiua 
alius cujusdam doctoris memoriam recolit: 
δὲ quod. ( 3) Pauli ecftajn, qua ipfe ג‎ «044 
lum tertium eyectus effe fibi videbarur, 
verbo ARISTOPHANIS eX Nub. 295 ufus (y), 
derififle videtur. Quo. minus tamen fie fen« 
tiam, üt derifioni | l'riephontem heic -induls 
fiffe arbitrer, id "potitime me impedit, quod: 
cum, .homine, 'Chriftianam doctrinam; hom 
fente ac penitus averfante, qui nop, potus« 
rat quin {0} ἴτὰ & ethnicis confaeta convicis - 
in eam conjiceret , ipfi zes & collogujurmi 
erat, . Videtur. igitur. mihi Triephom repies 
tiiffe ea, que. inimieis crucis Chrilli erano 
in ore & amore.  Critias certe inducitur fid 
loqui, ut formulis illis deriforiis dele&tgtus 
fit.. En ejus (z) verba: Unum de. Pancit. 
verbum "nequidem = addere. τοῖος, quamvis. fótta 
cum 100 magif?ro tuo. iu coelum raptus arcapisqua 
EE DEM lo dpüigi 

C (3) תא אא‎ — Hac owilis Cris tríbue- οὐ 

|. 025. 614... i] 
(5) €. 14. f. 600. 22 


£88 J.C. Harenberg , 00% Chrifriani 
infiiatus efr , εἰ ἃ τάχα κεδάρσι(Ο- ἔγεγονπέ 


μιτὰ τῷ διϑασκάλε ἡ τὰ ἀπόῤῥητα ἐμνήϑη, 
Deliinc Triephon fundamenta fatorum, 4 
Jove quae dicebantur conítituta , fubruit, 
erio difputans. Quum vero Critias eum mot 
intertogaret, an res Scytharum חן‎ 0 
etiani deferibantur 5 refpondet Triephon: 
Omnes utique res, fi modo bonum'e[fe. aliquem 
inter gentes contingat εἰ τύχοι γε χρηςὺς 3 if 
ἔϑνεσι. De libro vite coelefti erat fermo. 
Nonne ἔϑνη funt homines, extra formam 
ecclefie Chriftianz externam viventes? Me 
fes Sulanus adnotationem huic loco ifthanc 
adjecit (a): el binc mánife[lo. Chriflianum 
arguere 06]. Amabo te, le&tor, an fcriptor 
| Dialogi, fi fuit Chriftianus; & reliquos ho- 
mines adpellavit 19+ , more Chriftianorum, 
potuit deliberato animo fefüm, , 85% 
& 6001625 Chriftiahze doCtores, vocare Ga- 
. ₪05? An, fi ea 1mbutus erat mente, vo. 
lait deridere Paulum & Mofen? An potius 
ea in finum Critiz refudit, quc hic ex cot- 
fuetudine empzétarum ethnicorum repetie- 
fat? Triephon fummam do&trinz Chriftiang 
nec improbat nec 016068 oneftat, nec 
refutationem contra eam molitus eft, licet 
fulcra ethnice theologim iverit everfum. 
Docent id ipfum hec, a Triephone in Crr 
tiam c. 17. evibrata: eli quid ín Μαρίας 


. (8) ὦ 17. δι. 602. εϑνεσε. | 





ex Luciano ütróque illuftrata. $69 


£3 génüinum Deu dicere petulantius; fed tamquam 
Catecbumenus mibi aufculta , dummodo vivere ₪-- 
ternum cupis. : —— — Deus, qui otnnia fecit , 
omnia facile percurrit , omnesque umnium actiones 
€9' cogitationes; ui enim Dii cottabus ( deri- 
diculo fapientioribus) illis , qui reum fa- 
piunt, fa&üi funt. Nullam heic materiem 
diffimulationis falfa mihi deprehendere (1- 
cet. Ut' verbo 0164 | non cadit in eum 
fufpicio: irrifionis in religionem Chriftianam 
diré&tz, qui ferio errores ei oppofitos & 
proterviam ilii contrariam averíatur & re- 
tundit? qui fundamenta do&trinz Jefu expo- 
nit, Deumque praedicat creatorem, omnium 
infpectorem actionaomque omnium humana- 
rum judicem, ac fempiternam piorum vitam, 
a remuneratore 1260 tandem eventuram eis, 
qui recta fapiant & in hac vita fint xexsol, 
boni. Si quid igitur judicio meo aliquid ad- 
fequi poffum, Critie & hujus fimilium for- 
mulas repetit , ut oftendat , quam inepte 
he 40 preclariffimas doGtrimas. congruant, 
quas fequantur Chriftiani. | Repetit nomen 
Galilei, quo empzeéte Jefutg excipiebant. 
Repetit formam capitis, quam eidem tribue- 
bant Paulo, in deterius ab eisdem conver- 
fam, decerptam' tamen ex. Chriftianorum de 
Paulo nafratione (Ὁ), ἃ ex ip(is Epifcopo- 
AMNEM 150.7 מ .גב‎ 
(UY. fa Tbecle in Spicilegio Grabii Te.]. p.95.120.334. 
Bibl. Hagane Cl.11I. F. IIl. | Qo 


$70 J. C. Harenberg, Dod. Chriftiana 


rum Romanorum bullis quodammodo ela. 
centem, An Galileus ille, an recalvafter 
hic in Triephontem inciderat , 
omnes baptizaverat, renovaverat ,. in velli 
ja beatorum tranftulerat ?  Erroribus hac 
unt obfufcata & ne quidem Catechumeno 
feu candidato teligionis Chriftianze tribuenda. 
Jriephon igitur hec ex diécteriis 65 nugis 
empeétarum repetíit, quippe infulfa & ur 
condita, indicaturus : quanta eis . infit, ἃ 
inde diluceat vanitas. Quis enim זגו‎ 
: de&trine veritatem vel falfitatem 62 patria 
magitri? Quis metitur virtutem & verita: 
tem forma & figura capijis fenilis, quo ma 
gifter difcipline fuit infignis ? 
: 0 I5. 

. Critias. tandem - inducitur. Triephontem 
vellicare ὅς vexatum ire per mentionem 
rediétionum, quibus Chriftiani videbantur | 
imperio Romano fata iufeíta prefiniiffe 6 
ominati effe (c). Quid,ad hec "Triephon? 
An inficiatur , id. umquam eveniffe? An dá 
illud & concedit ,. fimulque in Chriftianos 
invehitur, hisque, diras vel 0611000068 duras 
infigit ? Nil prorfus borum omnium molitur. 
Quum Critias ad (|| perveniffet , Vos, 
Chriftiani , pe[fime patrie precamini! 'Triephon 
: ὌΝ 2 

)6( 25, 36.. 


* . 





ex Lutiano utroque illuftrata. 1 


refpondet: Ouin tace, Critia, neque nugas ex- 
tende ..amplius. --+- ^ Hos fermonet omite , 
precatientmgue a patre incipiens +9 cantum multa 
nomina babentem , Φολυώνυμον ₪ ad finem 
fuperadde. λεπτοῖς Critiam: ad* orationem 
Domini, in qua precantes ad Deum hec 
emittunt, Libera nes a fiae. An per carmen 
polyonymudi defignetur doxologia orationis 
Dominice νοὶ alia quaedam, definire haud 
αὐτῇ.  Doxolagia: certe. non. eft carmen. 
Triephon afationem deflectic ad Cleolaum: 
advenientem.  Critias tamen denuo T'tie- 
phontem pefttentat, refciturus, an hic vite 
Imperatoris imperioque Romano bene cu- 
piat (4). Refpondet Triephon: Ef ego, 
Critia ,. bec relingae libtris, ut videant Babylona 
perditam, Aegyptum [ub jàgum redatam, Per- 
fasuin liberos ferviltm etatem degentes , excur- 
᾿βομας Scytbarum repre[fas , utinam omnino =זק‎ = 
cifas! Nos vero ignotum. dfibenis Deum, a nobis 
inventum, adorantes , manibus in coelum fublatie 
cider gratias agetmis , tamquam digni exifli- 
mas , qui tam excellenti fubjecti e(Temus pote[tati, 
Reliquos autem. magari finamus. Et-ita' paullo 
poft adparet Dialogi finis. Si quid ego video, 
'lriephon refellit »calufaniam , Chriftianis 
impingi foliram; Hi enim dicebantür male . 
precari imperatoribus & imperio Romano | 
ΟΕ | ^. tum 
6 4( = .8ב‎ 2 615; ——— ! 
, 00 5 


47. J. C. Harenberg, Βοέϊε. Chriftizn 


- tum prece religiofa, tum prsefagiis & elicitis 
jejunio predictionibus. -Triephon non in- 
greditur illius evolutionem quzftionis, an 
Chriflianorum nonnulli prefagiis ejusmodi 
indulferint vel obtinendis vel diffeminandis. 
Evitat Critie ictus tum querendo , tum faufta 
quevis Imperatori & terris ei fubditis adpre- 
cando. Critias hec ad Triephontem , de 
Chriftianis narrans nonnihil, afpere fatis 
Jocutus inducitur €. 25.:  Jfla im νὸς ipfo 


^ veftraque capita expetemt , qui patrie veftra ado 


mal ominamini — Neque. enim. αἰϑεροιθατᾶντες 
con[cenfo ctbere ifia. audiviflis; tec male [edu- 
lam. Matbematicorum artem 6810/1005.  Pungx 


62111186 Pauli ecftafin, que legitát 4 Cor. :]א‎ | 


2. 4., do&irinam-de, Trinitate rodit ,ac paul- 
lo poft Chriflianis vaticinia 6 γοητείας. im- 
nein artes , , tribuit, — Quid ad hzc 


riephon? Triephon, data. opera obfeuris- | 


' cule dicitur hzc refpondifle: . Quid tero ad 
ifla, o pulcber Critia, detonfis mentibus animis- 


. que: bomines 2 Hos adpellat )א‎ τὴν | 


γνώμην καὶ τὴν διάνοιαν Ípoliatos deceptosve 


mentem & intellectum 1 & interrogat, quid - 


> ifti ad. Critie graviora refponderint monita, 


Vocaverat, vero Critias eos ftupiditacis 6 | 


nos & muliebribus neniis deditos. Noluit 


Triephon reCta refpondere ; utitur potius . 


fpecie quadam adfenfionis, ad Critie men- 
tem attemperata,. Critias tran(it dehinc ad 
΄ / novum 





ex Luciano utroque illuftrata. 57} 


novum contemtionis argumentüm, indicans, 
Chriftianos jejunare crebro noG esque pervi- 
glles cantibus ducere , ac, fic compofitos, 
praedi&iones proferre, in quibus fint impre- - 
cationes adverfus patriam.  Triephon nil 
cavillorum , refpondens ad priora & pofte- 
riora,immifcet. Ad priora nihil preter hoc: 
Tu vero quid ad illa de effeCtu jejuniorum. & 
. cantuum dícebas? Magnum enim quiddam di- 
xerunt 6$. διηπορημένον, quod multam babet que- 
[tionem , necdum fatis eft illuftratum. Non 
repudiat, non contemnit, non deridet illa 
jejunia illosque cantus & predi&tiones, po- 
tius fignificans, argumentum id nondum ad 
liquidum effe perductum.. Ad pofíteriora nil 
preter hac regerit: Tace meque nugas ( tuas) 
extende amplius. ——e |, 1100 igitur omitte , pre- 
cakienem. (εὐχὴν) a. Patre. incipiens. ἢ hac 
enitefcunt illa verba: Remitte nobis debita 
nofira, ne nos inducas in rentationem, fed libera nos 
a mal. Si Critias has preces meditabundus . 
dixiffet, is non potuifTet non animadvertere, 
Chriftianos nemini non delictorum .gratiam 
facere, & omnibus a malo liberationem ad- 
precari, ideoque Imperatori patrieque ac 
ejus faluti haud imprecari mala. Nec du- 
bito, quin ex hoc fonte manaverit Dialogi 
infcriptio ,  Pbilopatridis praeferens nomen, 
predicabile & illuftre monimentum. Sin 
vero hec tibi, lector, non fatisfaciunt nec 

| Oo 3 |  adri- 


:57% | C. Harenberg, Do&tr. Chriftians 


" adrident, memineris quefo, Dialognm Lv. 
ciani Operibus haud . effe adnumerandum. 
Memento preterea, Chriftianos tunc agno 
viffe illud Joannis pronuntiatum 1 1 7 
quo Unum ex tribus, & in Uno tria εἴς, 
docemur. Miror, quod faperciliofi Criüci 
nunc id pronuntiatum rejiciunt, caufa fua 
malefana confifi. 


Unus adhüc occupare & fodieare po. 
teft fcrupulus leCtorem. | Lucianus indicit, 
lonem quemdam (^2), *hec commemoran. 
tem: Libens. interrogaverim זו‎ , quid de hie 
| dicas fentiasque , qui. daetnoniaeos liberam 1erre- 

ribus, aperte adeo ipfa quoque ᾧιώσμαϊα excam 
tantes? Et bec me dicere nibil opus efi: Sed m» 
runt. .offines Syrum illum 6 Paleffina , talium 
turationum , sv) Terev , Sopbiflam. — Quat ilk 
traditos fibi, cadentes ad anam,  diflorquentet 
eculos , fpuma os repletum babentes. tamea ]+- 
feitat &9 famos dimittit , magna. mercede Kiero- 
go. Quum enim 20701 jacentibus £5. interrogat, 
unde: intraverint ( f) in corpus? Ipfe quidem ta- 
cet egrotus 5. refpondet. sero. grece el. bariart 

Demon , tum unde fit, tum quotnode £9 aude Ὁ: 
| זו‎ 


(e) In Pbilopfeude c. 16. p. 43 | 44. To. III. 
(f) Videtur excidiffe 0/0 qut אא‎ , τ 
* 4 dun, quod paullo poft fe offert. 


- 





ex Luciano utroque illuftrata. $7; 


nerit im bominem, Tunc ipfe adjurationibus wr- 
get , €9 , fi non pareat , minis demonem expellit. 
"tque ego vidi etiam exeuntem. nigro colere. 65 
fumsfo. Hec Ion, qui vixit Luciani state, 
& ab hoc mirum in modum laudibus orna- 
tus. eft (g). "Tribuit Lucianus. eidem τὴν 
ὁρϑότητα ἧς γνώμης, rectam mentem, & in 


loco priori magiftrum fe&cte Platonice ad- . 


ellat, Án hic fon viderat Tefum? an con- 
e&i ab eo erant Apoftoli? Demoniacos 
fuiffe id temporis, nolim negare. Chriftia- 
nis nonnullis fuiffe charismata extraordina- 


ria, qui mifere egrotantes potuerunt fanita- - 


ti reftituere, novimus ex 1 Cer. XII: 9.28. 
Daemones nonnihil prefcire aliisque preefa- 
gia de rebus fibi cognitis impartiri atque 
expelli ₪6 poffe, ut pereát in homine vis 
illa preíagrendi, «compertum habemus ex 
AG. XVl: 16. 18. Novimus praterea ex 
josgPHO (5), fuiffe in Paleftina Demonia- 
cos. 'Evangeli(te plura hujus hominum ge- 
neris exempla exhibent. Fruflra funt, qui 
eos convertunt in homines defperatum חן‎ 
modum sgrotantes , daemonibus exclufis, 
Erant enim Judei quidam per Afiam Mino- 
rem vagantes, qui 6107000018 per nomen 
Jefu interpofitum ad demonas ex obfeffis ex- 
| | | pel: 
) ₪ ) In Sympofio c. 7. f. 423. Tv. III, 
(5) De Belle fud. VII: 6. p.417. 
O o 4 


576 [. C. Harenberg, Dor. Chriftian: 


pellendos utebantur. 48. XVI: rs. ₪6 
Chriftianis Ion non differit. Horum enim 
exorcifte mercedem nullam exfpeGtabant, 
nullam pro exorcismi ufu recipiebant. n 
criminationibus adverfus: Chriftianos diffeni- 
naus nihil fit mentionis de ejusmodi foftro | 
feu mercede. "Arte fimul quadam adhibiu 
Syrus ille exorcifta videtur ufus,: dum de- 
mon expulfus conípiciebatur , .. colorem fu. 
mofum fibi 65 adítantibus circumfundens. 
Ponamus tamen, lonem inftar hujus rei dli- 
quod vidiffe, tunc nondum videtur res ipfa 
jntef ἀδύνατα rejicienda, ^ Lucianus ad 
omnem narrationem [onis nihil refpon- 
det, nihil deridet. — Ad colorem illum - 
egredientis ex - obfeffo damonis hoc 
duntaxat fubjicit judicium : Nom erat ma 
gnum , talia te videre | Ion , cui i fe etim 
idee adpareant , quas Plato, pater vefler , ofi 
dit, obfcurutó e[fe £9 ^ evanidum  fpeGhaculum, 
| 20060 τι ϑέαμα. - Flexurus alio orationem 
Lucianus haec adjecit. Ad rem ipfam 6 
nihil dixit. | 1068 enim extrinfecus nobis | 
non ádparent. lon vero de rebus fibi er 
trinfecus 105 fermocinabatur. — Occafio, 
fi qua alia, tunc fefe obtulit Luciano inqui - 
rendi 1n rerum , quas lon memoraverat, 76 
fitatem. Poterat querere 6% Ione , an ct | 
rationes ifte fuerint per medicinam ἃ ac 
juncta apta artificia, an per miracula, » 

᾿ aub. 








ex Luciano utroque illuftrata; 877 


a€tm. | Poterat progredi ad fcifcitandum, 
quid de demonibus morbos excitantibus, lon 
fentat. Poterat anfam colloquenti prebere 
de miraculis Jefu & de eis, qua per Chri- 
ftianos Jefus patraverat, operibus mirificjs 
exponendi. Poterat, fi Chrifliane religioni 
prorfus adverfabatur, delabi ad derifianes in 
eam tentandas. — At nihil eorum tentavit. 
Cur vero id, quod lon narravit, Luciano 
adfignabimus ὃ lonem , qui tunc in vivis 
erat, Lucianus ea induxit loquentem , 48 
illi ejusque opinionibus erant apta & accom- 
modata. Narratio, quam Lucianus Ioni tri- 
buit; ad res fzculi fecundi, vergentis ad fi- 
nem, fpe&tar, nec ad statem. Apoftelicam 
trahi poteft. De reliquo hinc intelligimus, 
feculi fecundi hominibus ignotos haud 6 
diemoniacos, quorum nonnulli fimul fuerint 
epilepuci, qui ad certa lunz adparentis tem. 
pora cum malo fuo conflictad fint. Ex in- 
dole evi illius confuetudo propagata eít in 
libellos exorcifticos, notandi sgrotos, qui 
morbo comitiali divexebantur in :מק‎ lunc 
vcl crefcentis vel decrefcentis. De Lunaticis his- 
ce, adjuratione curandis, ex moribus 66 
clefie fue expofuit PAULUS MARIA CARDI ₪ 
Ritualis Romani Decumeniis , de. Exercifandis 
ob[e(fis a demonio p. 13. 


b 


Oos . 6 17. 





- - ται ὦ τ" -- 


'$78 7. C. Harenberg, Do&tr. Chriftiana 


* 


6 17. 


Incidi m fententiam, quam cum le&ore 
communicabo. Non videtur mihi magifter 
176 Syrus*e Paleftina demonas ex epileptu- 
Cis, mercede multa accepta, ejeciffe, licet 
interpretatione latina fic perfuadeamur. Lu. 
cianus Ionem fic loquentem induxit: Magifler 
"ΟΣ. qui morbo caduco correpti erant, anc 
3, ὁποπέμπει ἄρτιες ἐπὶ μισϑὼ μεγαλω ὁπαλλαάξαι 
τῶν ϑεινῶν, (rigit in fJatum re&um )9 dimütit 
penitus a morbo /Jiberos. dum propofita magna 
676006 eos a. malis reddit alienos. Non (igni. 
ficatur, a quonam magiíter ille mercedem 
magham obtinuerit aut fperarit. סז סקז‎ 
fri, ablativo jun&ta cafui, fignificat fub , fuper, 

^ *refpicitque fimul ad quemdam modulum. In 
" medium proferenda funt exempla, quibus id 
ipfum confirmetur. Luciani eft hoc (i): 
ἤλνθιες ἑλέμεναι διαιτητὴν, ὦλλκς ὑπ᾿ ἐκείνῳ εἴπωμιν 
“Φίλες, rurfur ele&o arbitro, alios amicos fub 1110 
Teu ad illius corvoenientiam flatuamus. Ydem id, 
quod dicimus fieri ea ρὲ, conditione, figni 
ficavit per ἐπὶ τέτοις, in Dialogo Deorum XX: 
€. 16. p. 267. ΧΕΝΟΡΗΟΝΤΙΒ hoc eft in + 
emorübilibus Socratis 1: 8. δ. 2. Μισθξ ἐξγάζε- 

σϑαι, mercede propofita opus. facere. — Su 
modulus, ad quem refpicit, qui opus facit 
Alibi 

> (i) In Teoxari c. 62. p. 5-66. 1 


\ 





ex Luciano utroque illuftrata. 579 


AMibi di&tionis hec eft formula ἐπὶ μισϑῷ ἐργα- 
ζεσϑαι. Λύπη ἢ ἐπὶ Φιλων ἀτυχίαις ejusdem elt 
101 Χοπορϑοπεὶς Ill: 9. $. 8. Eam inter tri- 
ftitiam & infortunia inimicorum eft quidam 
propertionis modulus. Mercedem maghoath 
Jefus fais do&rine ad(eCtatoribus precipue 
thaumarurgis. fiducieque in Eum heroibus 
promiüit, nec tamen eam miraculoram effe- 
- étibus adnexuit | Apoftoli nil mercedis, mi- - 
raculofa fanatione perfun&ti, poftularunt vel 
acgeperunt. Propofuit Jefus fuis,per miracula 
demones expellentibus, gratis mercedem ma- 
gnam coeleftem Lu. X: ?0 Gratis effe- - 
&tus ibi impartiendi eranc Mattb, X: ἃ. Fide 
igitur miraculofa ei erant inftruéti ; ad quo- : 
rum nutum Jefus per. ipfos miracula patra- 
bat, Nemo dixerit, Jefum per 6065 8 
miracula, qui doCtrinam [Jefu oderanc vel 
6 ad errores illi adverfos ftabiliendos edere 
cupiebant. Tantum abeft, ut concedere 
poffimus, demones poffe patrare vel patra- 
viffe unquam miracula (&£). An vero is, 
quocum [6108 id charisma commanicavit, 
ut ad preces & voluntatem ejus ₪901 mira- 
cula, obfequitur magiítro (Ὁ miraculorum 
auctori, dum mercede accepta demones ex- 
pellit? Illuftre & luculentum eft , iliud Jefu ad ' 
difcipulos fuos, quorum ad preces miracula 
edebat per 12/08 , pronuntiatum : Ma^ 
S eftis., 

(k) דספטסגן‎ Diff. fur l'exifience de Dieu p. 66g. 


$80 1 C. Harenberg , Doctr. Chriftiana 


eflit, fi, facitis, que vobis do in mandatis en. 
XV: 14. Per inimicos fuos miracula jefus 
non patravit. Ipfe difcipulis fuis, qui que- 
rebantur, quod quidam per nomen ejus, 
nomine ipfius in adjurationem adhibito, dz- 
monia expelleret, ipfos tamen non feCtatus, 
hoc impartivit refponfum: Neme eft, qui fa- 
ciet miraculum invocato nomine mee , [imulgu 
confeftim poterit mibi maledicere & inimicum fe 
prebere Marc. IX: 39. Apud Lucam IX: 
50. legitur hoc refponfum Jefa: Qui nen efi 
contra nos , pro nobis ef] , id eft . qui non 
eít inimicus nobis noílrisque inftitutis, i5 
propofitas nobis operationes adjuvat ami 
ci in modum. | Ne probibete , quo ות‎ 
nus fic facere pergat. Charismata eis non 
concedebantur divinitus, qui . Deo — baud 
probabantur' vel ea in abufüm traducere 
tentabant. “2. VIII: 18, 19, 20. Et quid 
eft miraculum? Eft immediata Dei opera: 
tio, & fignum ejus certiffimum , qui e(t Da- 
minus mundi & ordinis nature, quem iple 
conftituit, non per fe nec per Deum prorfus 
immutabilem. An Deus umquam potuit fe 
omnipotentia fua exuere? An numquam vo- 
lait fieri miracula? An ea funt per fe inutilia 
quovis tempore «& loco? Miror admodum, 
quod MOsES MENTELIDzs illa pro figillis & 
friteriis Divinz «& revelationis & do&rinz 
"egauionisque noluit reputare, in fola legum- 
latione - 
| 





. ex Luciano utroque illuftrata. 1 


latione Mofaica, tamquam fundamento do« 
&ring Diving unico adquiefcens. | Nonne 
Deus per miracula lfraülitas eripuérat mo- 
leftiis Aegyptiacis, & du&tu'per mare rhira- 
culofo infeétationem Aegyptiorum proflra- 
verat? Nonne lex e monte Sinai per miira- 
cula haud una eft publicata ?' Quomodo quis 
poteft Mofen ab homine, artibus politicis 
tantum inftruClo, difCernere , fi: miraculis 
vim convincendi homines de legátione di- 
vina fuübtrahere' avet? Mofes Moferi igitur 
auctoritate Divinitus itüpartita exuit , ut 
do&rinat Jefu amoliatur, Omnem igitur 
religionem Divitiitus per Dei legatos revela- 
tam refugit & religionem Judaicam genui- 
nàm dverfatur. Ficulneum ejus illud eft ar- 
gumentum, quo contendit, miracula etiam 
ab impolloribus-fieri poffe. Hi 'certe per 
vim fuam miracula. patrare nequeunt, nec 
Deus eis umquam voluit proprium fibi in 
res mundi dominatum tradere, vel ad illorum 
defideria aliquod edere miraculum. Fruftra 
funt ei, qui, fecus fendentes , vel, mirae 
cula fieri poffe, negant, vel, ea pér meros 
homines Ípiritusve edi poffe , opinantur. 
Qui ob loca Deut. XIII? 1-5. ' Mattb. XXIV : 
24. ἃ 2 Thef. 10: 9, 10, 11.: fluctuantur 
vel:eo-delabuntur, ut exiftiment, impofto- 
res ad miracula patranda non effe inhabilàs, 
rati, Magos Aegypti- nuvigendulos ,0 
Ἵ | oppo- 


«ὃ 


580 J. C. Harenberg , Doctr. Chriftian 


eflis, fi, facitis, que vobis da in mandatis os. 
XV: 14. Per inimicos fuos miracula jefus 
non patravit. Ipfe difcipulis fuis, qui que- 
rebantur, quod quidam per nomen ejus, 
nomine ipfius in adjurationem adhibito, da- 
monia expelleret, ipfos camen non feCtatus, 
hoc impartivit refponfum: Neme eff , qui fa- 
ciet miraculum invocato nomine mee , - fimulqu 
confe[lim poterit mibi maledicere & inimicum fe 
prebere Marc. IX: 39. . Apud Lucam IX: 
50. legitur hoc refponfum Jefu: Qui nen vfi 
contra mos , pro nobis 602 , id eft , qui non 
eít inimicus nobis noftrisque inftitutis, ἰδ 
propofitas nobis operadones adjuvat ami 
ci in- modum. — Ne probibete , quo mr 
nus fic facere pergat.  Charismata eis non 
concedebantur divinitus, qui . Deo haud 
| probabantur:vel.ea in abufum traducere 
tentabant. 40. VIII: 18, 19, 20. Et quid 
eft miraculum? Eft immediata Dei operz 
tio, & fignum ejus certiffimum, qui eft Do- 
minus mundi & ordinis nature, quem iple 
conftituit, non per fe nec per Deum prorfus 
immutapilem. An Deus umquam potuit fe 
oninipotentia fua exuere? An numquam vo 
Ταῖς fieri miracula? An ea funt per fe inutilia 
quovis tempore & loco? Miror admodum, 
quod MOSES MENTELIDES illa pro figillis & 
-eriteriis Divine & revelationis & do&irinz 
Jegationisque noluit reputare , in fola legum 
2 latonc . 
| 





. ex Luciano utroque illuftrata. 481 


Jáàtione Mofaica, tamquam fundamerito 00+ 
&rine Diving unico adquiefcens. Nonne 
Deus per miracula lfra8litas eripuérat mo- 
leftiis Aegyptiacis, ὅς du&u per mare rira- 
culofo infodtationeri Aegyptorum proflra. 
verat? Nonne lex e monte Sinai per miira- 
cula haud una eft publicata ?' Quomodo quis 
poteft Mofen ab lomine, artibus politicis 
tantum inftruClo ,' difcernere , fi. miraculis 
vim convincendi homines de [62401086 01+ 
vina fubtrahere' avet? Mofes Moferi igitur 
auctoritate Divinitus itipartita exuit, ut 
do&rinam Jefu .amoliatur. Omnem igitur 
religionem Divitiitus per Dei legatos revela- 
tam refugit & religionem Judaicam genui- 
nàm dverfatur. Ficulneum ejus illud eft ar- 
gumentum, quo contendit, miracula etiam 
ab impolloribus.fieri poffe. Hi 'certe per 
vim fuam miracula patrare nequeunt, nec 
Deus eis umquam volui proprium fibi in 
res mundi dominatum tradere; vel ad illorum 
defideria aliquod edere miraculum. Fruftra 
fünt ei, qui, fecus fentientes , vel, mira» 
cula fieri poffe, negant, vel, ea per meros 
homines Ípiritusve edi poffe, opinantur. 
Qui ob loca Deut. XIII? 1—5. ' Mattb. XXIV : 
24. & 4 Thef. 10: 9, 10, .זז‎ flu&tuantur 
vel:eo-delabuntur, ut exiftiment, impofto- 
res «d miracula patranda non effe inhabiles, 
rati, Magos. Aegypti- nuvigendulos. ΜΟΙ 


“2 


4 


484. ]. C. Harenberg, Doctr. Chriftiana. 


ea, que praftruximus, nihil reftlat, quani | 
ut credamus, homibem illum mercede nulla | 
jaborem eum vel opere id prefticiffe 36 | 


cepta. At licebat ei alimentis eorum frui, 
a quibus erat vocatus. Mercedem magnam 
ipfe fecum. habuit, gaudium de falute fanati 


olidum & fípem glorie in coelo majoris. - 
Illad ἐπὶ, cafui fexto junCtum, non neceffa- 
rio mercedem indicat , extrinfecus datam. . 
Qui enim faperbiunt , divitiis fuis conf, 
in] πλότω μέγα Φρονᾶντες (p), vel, ἐπὶ σι» 
Φιά (4). fapientiadm propter [μα fpiritus ₪- —- 


munt majores, ob fignificatum hujus -=זק‎ 


pofitionis haud tenent fapientiam, d de di- | 


vitiis gaudium extra fefe.  Senfiones ille 


animis ineffe creduntur. Sic etiam merit: | 


magna, quam Deus amicís fuis (r) promi 
fii & hi animis fuis percipiunt, ad illos 
congruit, qui charisma miraculofum demo- 


niacis, cum epilepíia per fe inelu&tabili con- 


fictatis, benigne adhibuerunt. Nihil certe, 
derifionis libuit Lucíano ad commemoratio- 


pem lonis de -miraculofa damoniaci fana- 


tione adferre. Nomini Sophifte non infi- 
de»e contumeliam , jam fupra me memini 
monere. 

) 1 


) 2( ΧΕΝΟΡΗ͂ΟΝ in Memorábillbus Soctatis IV , 1. 5 
(4) 2 1V,2. $. 1, 2. 
, (r0) 1 Petr. 1: 4. r Cor. 111: 14. Ebr. ΧΙ 6. 
> Apoc. XXII: 12. mE 











ex;Luéiino utróque illuftata. 7 
. S. 18. 


Si rationes meas re&te fubduxi, lectores 
intellexerunt , Lucianum utrumque impe- 
dimenta do&rinz Chriftianz ,in polytheismo 
fira , non male demolitum effe, ὅς, quod 
fnajus eft, ámplificationem religionis ejus- 
dem admodum adjuviffe. — Lucianus? certe 
junior, feu quisquis, Philopatridis. eft autor, - 
fundamenta religionis non folum videtur a 
latere defendiffe, fed ipfe etiam latifundia 

olytheismi folide.proftravit. Lutianus vero 
Jamfor apefte fats de innocentia & pre- 
ftantiá religionis Chriftiana teftimonia per- 
hibuít. An 63: 0601105 vel daturus fuiffet 
exquifitiora & copiofius deducta, nifi Chri- 
ftianum hon effe ei plus adtuliffet emolu- 
menti, nec adfirmavetim nec negavefim. 
Id ipfi laudibus ducendum eft, quod Deum 
unum eumque juftum judicem veneratus eft; 

uod ecclefiam Chriftianam fcite & ad amus- 
im veritatis defcripfit $. 15. quad in Chri- 
ftianos non inve&tus eft, licet Jovi Polytheo- 
rum haud pepercerik : quod in Chriftianis 
Jaudavit ftudium explorandi impofturas eas- 
que refugiendi, quod Chriftianorum religio. 
nem adpellavit admirabilem fapientiam $. 7. 
ritusque ejus potiores, laudandos utique, 
expoluit $. 8, 9,- 10. ita, ut ונת‎ 

Bibl. Hagane Cl. III. F. Ill. - Po — ju- 


$86 J.C. Harenberg , 120 Chriftiana 


judicii acerbioris. Quum doceret, quome- 
do bifloria confcribenda fit, notat Principum 
Jaudatores , Poétarum adulationes proceri- 
bus impartitas taxat minimi, hiftorias fabulis 
plenas repudiat, easque mendaciis fparías 
-ferre non poteít.  Ariltobuli, Ctefie, He- 
rodoti & aliorum nevos damnat. Thucydi- 
dem laudibus juftiffimis. ornat. Hiftoriam 
ftilo poético fcriptam refpuit. ' Hiftorie di- 
&ionem laudat , quam vulgus intelligit , 
Jaudant erudit.  Potuiflet in hiftoriam & 
ditionem Évangeliftarum excurrere diju- 
dicandam , fed filet &' inw'á terminos 
ferio fubfiftit. Eumdemi morem fervat in. 
utroque libro Satyrico , quem de sera biftoria 
infcripü, Ctelie non parcens, quem fcribit 
de ἱπᾳότυπι regione kripfiffe, qua neque 
viderit ipfe, neque alio dicente audiverit. 
I, 4. At de Chriftianorum hiftoria prorfus 
tacet, Qus de eis babet, ab omni infecta 
tione maledica abhorrent.  Lüuciamus veto 
junior dogmata Chriftianorum ita recenfet, 
nt obje&tiones ei oppofitas prudentiffime re- 
fellat, precipue illam, qua vulgatum erat, 
$píos imperio patrieque per pfwfagia fua 
male ominari ᾿ 0 | 


. 9 


Uterque סט‎ habet, qui faciunt xi 
>, Q* 


ו 


ek 021980 uirpque' |!) -ג!בז‎ 587 


₪ 58 &- alia dtonimenta-volgminum foe- 
deris &trinsque. .JJle tosit Jefüm.adoratum, 
Deum. 4&:hominem ; bic predica: Deum 
trianum & tres, qui fant uaum^a fob. V: 7, 
ΑΘ ΤΟΣ crinis feculi noflri. pétulcis, — Prior 
Luciagus fasetur, 10486 diemgniacot epile- 
pricas , 8 quibus de won 10611: ejectus: fuiffe 
lupatijens, in 10691 €.34. p.584: fuille 
Chyifítianos in fratrem carcere.detettum be« 
mefieos;: ἧζ. mifericordes,. . Ad. Coloffum 
Nebucadaezariá hec. babet iluftrandum ig 


eg διε. 5 » 


Chalds&orum:, dr Nabyomantia 6: 6 φι 463. 5 
Ad Belfazarem , fimilem. numo :npmerato , 
ponderate, ὧς. οὐ adulterinam mareriam ἧς 
C€ondiüdneg.abjiciendo hee trahi poffung 
ex Luciano libro , quomodo biffaria :Genfcribenda 
ft. $ το. p. 14: Trapexiticg ralione. fingwa 
——7 explorantes , wi edulteriug abjicians - pro» 
ri , phoba autem יה ₪ ו ל‎ exe 
re([A , recipiant. eges Orientalium : 

ה bene‏ 0 דר 
de illis togam purputeaxn ἧς rorquem:ayzeupi,‏ 
d. «ehm τὸν Yewnir.s jbàdepa tna»‏ א 
dit 6. 39. p. 52. Confirmantur haec ex Dar,‏ 
V:29. Si liber de Dea Syria effet Luciani‏ 
foetus, 3lluftrarem diluvium Noachicum ex‏ 

ew‏ תע בורו ה 


72 יש‎ SC e 5 e rtt aii E 
| | 





458. 1. C. Harenberg, 1200 Chriftiani. 


ejus €. 12. p. 458." Omiffis aliis tran(ire | 

. bet ad. Novi foederis libros... Obverfantur 

mihi loca duo énodationis indiga 1 XV: 

$38.29 . Opetam dabo, ut ex 210568 Lut 

' di&ione incifum utrumque reddam lucir 

| tum. Prius incifum hec habet: ΟτᾶΑν ὑπ" 

| Ταγη avro τὰ παστα, TOTU καὶ ὁ Ji ὑποτα)ν 
| 


ה---------- הר -ההאחה = τὸ‏ - 


σεταὶ TO ὑποταξαντι τα .אדאאח‎ Monendon 
eft, verbis ταφόεσθαι & ὑποτάσσεσϑαι [ἘΣ 
in paffivo inherere fignificatum neutrum (ἢ. 
Luciani-lioc eft 2deerfus: Indo&um. c.t. 
p.c 16:-Errie aAA Qr τῶν oso τὸ ψενδθ' tt 
+ ישיו‎ , fi quis alius eorum 6]? , qui pofi wm 
QévàQ- ftant vel.ffatum babens, i. e. quilut 
— mendaces. Succurrit. hefitantibus Lun 
cHUs in iCefare c. 72, ubi Brutus, ipícle 
ptemus militi dux, dicitur דודו‎ τ 
Αντονίῳ καὶ 'Καισῶρι 5 flans in acie 000 /* 
tonium €9 Cajarem. Lucianus de Parafíto c. 
P. 824. ita: 'O τρέφων avtov oig J'ev vxori dt 
τῶι TO Og CFT  κακενὉ ὑπὸ τῷ axe καλντῖὰ 
καὶ —— τυτὸν σκέπει, qui tllum alit, ftoi | 
ordine pone-parafitum , £9 ille —— fu) dy 
operit t9: --- bunc tegit. Non vacat j? 
arceífere alia fimilia. Paulinum illud | 
fic interpretari: quando [labumt infra 5 
omnia, tunc etiam filius flabit fub eo, quil 
: ἡ 


(:) A&ivum etidm, ut ín. hoc PLUTAICG 
Cafare c. 8. Brutus dicitur ftrínxiffe gi? 
ἐσπασμίνθ. ὦ D99-. ἄς. 





δα Luciano utroque illuftrata." 589. 


ei fubordinavit; habebit, qua homo , fecun- 
dum a Patre ordinem. [n exitu enim mundi 
regnum mediator Jefus tradet 24071, & re- 
gnum gratie définet poít. refürre&ionem. 
Tunc redivivi fuo ftabunt ordine. Princeps 
eorum erit Jefus, caput eorum, qui 6 mor- 
16 corporis refurrexerunt ; in fecundo ordine 
erunt confortes ejus, genuini Chriftiani. 
vf.29. Non dimittenda funt ex oculis illa: 
Ἕκαις (Qr tv τῳ ἰδίῳ ד ץד‎ Ín incifo I Cor, 


| XV : 29, hec leguntur: Quid facient οἱ Gez- 


τιζόμενοι ὑπὸρ τῶν vexpev , δὲ omnino mortui 
non refurgunt?. cur etiam, ut ceteri ante ipfos, 
βαπτιζονταῖ vmto τῶν vexgov ; Paulus ftatim 
hec adjecit; Cur etiam nos in periculo vite 


 verfamur boris fingulis? Quotidie morior , ad 


. necem fuftinendam .me compono & paratus 


.fum. Qui fübmerguntur, hos 100018008 di- 


| Xit βαπτιζομενες, | En locum, ex ejus L. IT. 


de Vera Hifloria €. 4. p. 197 decerptum ; 


| Ἐϑαυμαζοβεν idorsee ל‎ (βαπτιζόμενες, "אאא‎ 


ὑπεροχοντας τῶν κυμάτῷν d», e«Jtec cdowopsye 


, rac, mirabgmur , quum "videremus , illos mon 
. ergi, fed eminere fuper flu&us ac fine. metu 


viam' facere. "Conferri potelt cum hoc loco 


alius in. Timone 6-44. p. 157. ubi memora- 


. tur homo, a fluvio abítractus, quem alius 
 8djutum vocatus detrudat ac fubmergat, 


μ 


Bern», ut mifer nequidem caput attollere 


: queat. Obverfantur animo Pauli ei Chriftia- 


. Pp5 ni, 


290 J. C. Harenberg , 1200 Chi, &c. 


πὶ, quos crudelitas derfecutorim jam 66: 
0806185 , fimillimos fubmertis , & quafi scer- 
vum jam formantibus tonfimilibus, — Super 
his neci trádebantur & quafi fübmergcbanur 
áli. Quid fint illa é&3»xsvev & eyxepen, 
τὸ μέτρον, (X τα αμῖτρφ. 2 Cor. X: 12, 1. 
15. intelligi poteft demurn.ex libro Luciani 
de Imaginibus c. τι. p. 490. To.fI. ג‎ 
funt illa vocabula εχ vi&torum ΟἸγπιρὶς 
confuetudine, quam ex eo loco baurire li- 
Cet. LAMBERTUS BOS , [460808 -ELSNBRUS alii- 
Que viri πανν «βαβοητοι ufi fuerunt adjumen- 
tis gloriofe, quee ad Sacros aliosque librot 
redundant. . 


AN. 


$91 


V.‏ ז. 
NICOLAI BARKEY,‏ 


\ 0 א צאא‎ 0 
204 DE : 
Scopo Evangelii quod eft fecun- 
᾿ dum JOANNEM. ^ 


qua variis quoque Evangelii locis lux adfanditur. 


Ser ᾿ 


fum nuper 6 ordo, 
ut ex legato & inftituto. Ruliia- 
η9 caput frimum Evangelii, quod 
eft fecandum Joannem , methodo 
Ἂς γῇ 6667163 explicarem, & quod 
in quavis Hermeneutica precipuam eft, in 
fcopum, in quem Joannes oculos fuos defi- 
xerit, inguirerem; accidit, ut Apoftoli dita 
& temporum locorumque rationes adcura- 
tius penfirando in fententiam inciderim , ut 
"opinor, plane novam , que Interpretum ne« 
mini hucusque in mentem venit Nec mi- - 
Pp4 rum! 








599 N. 031867 , Comment. de Scopo 


rum! Accidit fepiufcule-& aliis & mihi, ut 
quamprimum fententiam aliquam — adopta- 
vimus, ὅς quidem ab hoc illove Patrum Ec- 
clefi& inventam , aut ejus auctoritate nroba- 
tam & munitam, haud raro in. eadem ad- 
quiefcamus , íi veritatis aut probabilitatis 
fpeciem ferat. Neque ego quicquam Pa- 
trum auctoritati detra&tum velim, ni(i quid 
ob(tet, liquideque adpareat eos in errore ver: 
fatos fuifle; hoc vero velim, Patres faepius 
nobis reliquiffe fpicilegium , adtentione no- 
ftra dignum, nec omnia vidiffe que videre 
poterant, licet Evangeliftis .& «Apoftolis 
etatis refpeCtu propinquiores effent. De 
Jcopo Evangelii Joannis follicite circumfpi- 
ciens vulgarem fententiam pridem jam am- 
plexus fueram, nec Patribus, multo minus 
Íreneo , qui Evangelium contra Cerinthum 
praefertim ὧς Gnoíticos fcriptum 1016 )64- 
ti funt, obloquendi ullam effe rationem fa- 
tis validàm cenfueram, imo quz viri 001 
N. HARTMANNUS, G. L. OEDERUS ingulari libello | 
Francof. 1733. 8. de Scopo. Evangelii S. Jun- 
nis 400/00, parum modefte, modeftius vero 
BUDDEUS , MOSHEMIUS (& 1. D. MICHAELIS, 
B. LAMPIO, fidem Jrenge deneganti, obpo- 
fuere , folide fatis dicla fuiffe exiftimave 
ram. At penitius rem trutinanti plura occur | 
rebant de Scopo hujus Evangelii difcutienóa, 
cum vulgari fententia forte concilianda, 61" 

' demque 





+ 


Evangelii S. Joannis. 593 


demque fubordinanda. Quin moderamen 
aliquod inveniffe mihi vifus fui, quo Lampii 
cauffa maximam partem falva erit, Irene 
vero auctoritas quoque manebit, dum ipfum 
3lias 566135 jam ante Cerintbum exiftentes, fub 
ejus nomine, fiquidem ut earum Antefigna- 
nus adparuit , reprefentaffe verofimile fit, 
Saltim, quam hac Commentatione Leétori- 
bus obfero, fententia talis mihi vifa fuit, 
ut cum vulgari vel pari paffu ambulet, aut 
ili fubordinari queat, mmo parum abeft 
quin dicam,. fcopum conítituat primarium, 
Penes Leéjorem judicium efto! 


$. + 


Communi fententia D. Joannes ἐλεέγχον in- 
füituit contra Cerintbum ejusque affeclas & 
Gnoflicos complures , haud indicatis Cerintbi 
aut Gne/licorumm nomine & erroribus. Ex 
di&tis Joannis, his Cerinthi erroribus obpo- 
fitis, Scopus Evangelii elicitur. Nec renuo. 
' ₪1 vero queris, cur D. Joannes nec ipfos 
, errores , quos contundere voluit, nec eo- 
yum Arthitectos nominetenus jndicaverit ὃ 
ratio in promtu εἴ. Dicunt: Apoftolum, 
virum Divinitus infpiratum, fallere & falli 
nefcium, haud decyifTs difputare cum Pfeu-- 
do-doétoribus ; ipfi potigs conveniffe me- 
thodo.fynthetica tradere dogmata fidei, ut 

| | Pp5 Cre. 


΄ 


P 


- 


594 N. Barkey , Comment. de Scopo 


credentes hoc ipfo fidei normam haberent 
& lapidem Lydium, errorum monftra pro 
tinus detegentem. 1066 reluCtari animu 
eft, licet adlata ratio, ftrictius expenfa, + 
rum habeat roboris, quum Paullus, itidem 
Vir 5007900660 , aliquando non tantam er 
rores, 4008 profligat, verum etiam eorum 
Au&ores nominetenus nuncupat, ὅς הגוע‎ 
gelifte Pharifieos & Sadducmos, qui a Ser. 
vatore fepe errorum convíincuntur, nomi 
nant. Verum enifhvero ícopus Apoftili 
procul omni dubio evadit fpecialior & fpe 
cialiffimus, 1 oftendi poterit , Scriptoren 


facrum ipfos, quibus fe obponit, errori - 
recenfere, eorum falfitatem demonfítrare, - 


contrariumque expreffis verbis docere & 
quamplurimis comprobare teftimoniis. Nz, 
amabo! hac ratione Scopus Scriptoris com 


aret dilucidior, verior & evidentior? He | 


jusmodi Evangelifte Scopi criteria. mihi vi- 
fus fum animadvertiffe non tantum in hoju 
Evangelii 2700080 , verum etiam in quam 


plorimis Evangelii & erioris ipfius Epift" 


ocis; & nifi me omnia fallant, oftendi po 
terit, ipfam hiftoriam Ecclefie primevan 
huc conlimare, . | 


+ 8. 


Erunt jam fortalfis , quibus hzc, ee 
pe 


| Évabgelii: 5. Jo&nnis. $95. 


pricfatus fum, videbuntar nimis adfetefatis 
ter 0648 ;:qüique ad sadiendum 06 ןיט‎ 
aures adrisant! Ne ipfos detinesth dintius; 
mentenmr "meam explicibo. Mea4 quidem 
opinione Scopus, in מזסטף‎ Joahnes- 4 
fud& ἜΧΗ, ferebat, üt déclararet probaretque ; 
coràri Bphéfina aliisque, in Oriente ptéfvr« 
tim ς Edcélefiis, folum. Tefum -NdzArettam | 
nullatenus tero Joannem. Bapiiflám 612-270 
Filium -Dei, Divinitus ptomi[Jum , atque adeo 
Santi 8. eninime talem. deferendum effe. reve- 
Ventlati- G9 bonorem , qualis Me[fia , filio Dei, 
01860). Ut vero in eruendo 606 Scopo 
ordine procedarm congruente, primó árgue 
mentá e&ponai, qué in Ptologo δὲ in ipfo 
Eváhgelló obvia invenithus; fecundo ofténdáttr, 
fuiffe וטף‎ Joantiem B. anteferébant aut + 
parabant Jefu Chrifto, tum ipfius Chrifti auo, 
tum illo , quo Joannes Apéftolus Evangelium 
fuum exarabat, tempore, tum fequentibus 
infuper feculis. : 
6 4. 

Agedum , -érnámus hec argumenta ex 
Joannis Evangelio & ex hiftoriee fubldiis! 

Evolvamus prime Prolegum.  Evaugeliftu 
Ápfe in hoc Pfologo expreífis verbis decla- 
rat, Joannem B. neutiquam effe Lumen /6- 
rum, docetque, eutn tantummodo miffuh 
fuiffe a-Deo, at teflureiur- de. Jefu, otro Lumi- 

29 ne 


$96. N. Barkey ; Comment, de Scopo 


npe C. I: 6, 7} 8. "Eyevtro ἀνϑρωπΟ- ὠποραλ» 
μενῶ" duo 0000 , 000 ὄντον ᾿Ιωώννης, evr(ga 
ἦλθεν εἰς μάρτυρραν, iva μαρτυρησὴ 6 Tow 
Φωτθ',. ἵνα πάντες πιφευσωσι δὶ ὦντον.  OTK 
HN ΕΚΕΙΝΟΣ TO ΦΩΣ,, αλλ᾽ ίνα μαρτνρηση 
6 του φωτί.  Simplicior declaratio nulla 
Evidenter autem hanc doctrinam confirmat, 
qaendo paucis interjeGtis ad ipfius Joannis 
B. teftimonium provocat vf. I סמ 1" י5‎ pat- 
' qvptt. eA avrov , καὶ κεχρρίγε Asyuv) זו יז‎ 
ὃν ἐϊπονὶ 'Q évica pou. legyoptr On, ἐμπροσϑιν 
μον. γεγονεν , ὅτι πρωτίϑ' μὸν ἦν. In memoriam 
revocat teftimonium jam antea datum ἐς 
adpropinquante hoc tempore Meflia, quem 
nondum noverat, & fimulac Eundem vide- 
rat, hoc Ipfi perhibet teftimonium. — Patet 
ex eo luce meridiana clarius, Joannem B. 
tum adventum. Meffie predixiffe jamjam 
inftantem, tum deolaraíTe fe non effe Meffiam. 
Qui enim alium quemdam adnunciat adventan- 
tem,is de fe hoc negare dicendus eft, quum 
ipfe prefens adeft.. Nihil dilucidius ! At 
nihilominus Evangelifta adfeverat ,' Joannem 
B., quem de alio quodam adpropinquante 
loquentem inducit, non eífe verum La. 
men, Meffiam, fed alium illum ,.cujus ad- 
ventum  pradixerat , ab illo diftinCtum. 
Non opus fuiffet, teftimonio ipfo hoc jam 
fatis diítin&cte ferente, hac adfeveratione, 
mii fontice ipü fuiffent illud adfeverind 
Ν caula. 





- Evangelii 5. 7οδηηί8.: ^ $92 


cauffe. Non quidem jgnoro , & reliquos 
Evangeliftas referre idem Joannis B. tefti- 
monium ; cave tamen, credas, eundem 
ipfis fuiffe Scopum fpecialem. Precürforem 
il. indigitant, & oftendunt in Joanne. B. 
eracula Prophetarum j'aais d  Malacbia 
fuiffe adimpletaj eorum quippe nemo. negat 
Joánnem:B. effe Meíliam, quemadmodum 
Joannes Evangeliíta ; manifefto indicio, 
Joannem Evangeliftam voluifle coarguere 
errorem aliorum hoc vel adfirmaántium, vel 
Joanni B. primas tribuentium. Hsc autem 
in nexu Ípe&ata adhuc magis flringant. 
Ceteri Evangelifte in Kxordio loquuntur de 
Nativitate Servatoris ex femina Virgine, 
qua humanam naturam adfumfit. Joannes 
autem E. aé&tutum gloriam ejus Divinam 
enarrat, Eumque reprzfentat ut omnis veri 
Luminis & Vit fontem, & ex Ejus veluti 
Verbi fubftantialis ἃ Filii Dei ἐνσαρκωσει 
deducit Ejus ad falvandos peccatores omni-. 
fufficientiam. Quid vero aliud Joannes Ev. 
hac oratione demoní(trat, quam fummam 
εἴα Chrifti Nazareni pr& Joanne 2. 6 
ofe fuperéminentiam. ( * ( ς 
. 5. 


(5) Que hic adtuli cláritate fua adeo per(irinxe- 
runt oculos Inl. 7. n. Μισβαδι,19; tit Ín Introd. 
ad libros .N. T. b. 1284. 84. fcribat fupel 
tmc verba: T'ebannes nm erat Lux c. 1. 8. 


dii 


c 


594 .א‎ Barkey; Comment, de ! 


$56 


Ut jam teftimonia Euahgelifte 
exhibeam , duo cieo. -Frius occurrit : 
ubi «eftatur, quód 7e/us. compertum 
innotuiffe Pharifeis, quod 59'efus plure 
Uifcipules , baptizaretque Apoitolorum 
zio, quam Joannes B., quodque Jefus 
Phatrifeorum odii cau(la reliquerit 6 
abioerit in Gdlileam. Ex hoc loco fat 
elacefcity Joannem B. Pharifeis mu 
tiorem fuiffe, eosque ilum 61 א‎ 
watetulide, Unde vero hoc? Proc 


f. 


fis müffen einfaf ber. bamaptiaen € 
been Syrrtfrner. ung abet bie. 7 
4 ו‎ 0 Dat / grid 
eftoan veacaeben 0000 / ₪ tole ὅέ 
 Gntftus / (ib mtt bem Senfden Syef 
זהפ‎ / anf eben bfe "Cet fate bag tdt / 
$rcferec (eon / Syofannem 0). 6 
000% (ἧς un$ / afa שו‎ nídbt סו‎ 
Getínrgus von Sysfanne$ iem Gáuftr «y 
fo υἱεῖ aber 006 man/ bae b(e וו‎ 
mít benen unfet 2(yofteI au tfun fat / ' 
> ben Táufet gu Ded) erfoben Daben. 
+ fui Virum celeb. in meditationibus f 
viam, que ad hypothefin noftram 0 
ultra calcaffe. Poftea de Ophitis, f: 
Gnofticos celebri aliisque adnotabim 
hujusmodi opiniones foviffe. 


. .  Evangeli 8. Joannis 5χ99 


dubio Joanni B. non adeo infenfi erant, 
licet eorumdem mores graviffime reprehen- 
deret, quia illum pro extraordinario Dei Le- 
gato ($^ Propheta habebant, ad cujus. bapris- 
mum.confluxerat Hierofolyma, omríisque 
Judaea & Jordani ora, ab eoque baptizabantur 
in Jordano , confitentes peccata fua Mattb. 
111: 5.5 prefertim vero, quia ipfe negaverag 
fponte fe εἴς Chriftum 706.1: 20. , quando 
Deputati ex Synedrio, Sacerdotes & Levita, 
Hierofolyma venerant ad intefrogandum 
ipfum, num eífet, ut fama ferebat, Metlias 
promiífus, & quia ut prodromus Meffiz eos 
ad Meffiam fe jamjam fequentem ablegaífet, 
De Joanne B, itaque haud folliciti erant Pha 
rifei, fed oculos fixeront in Jefum Nazare- 
num, quem, quum natus erat ex fémina; 
JNazarethi educatus , ἃς nihil Regi conver 
niens egerat, prejudiciis 0606890811 repudia- 
bant  Precutfori favebant baptizanti, % 
cogtta, ipfum, quem oftenderat Metfiam, 
licet etiam Hierololymis doctrine fuz vérj- 
iatem fignis miraculofis comprobalfet, adio 
petísquebantur , inprimis quia muli Eum 
áequebantur, pluresque a difcipulis ejus, 
quam: Joanne, baprizabantur. — Verebanrur 
ne plebs univerfa a Joanne 2, ad jefum 
ANazarenum deícifceret, 


5. 6 


606 N. Barkéy, Comment. de Scopo 


ξ΄ δ. 


= lnvolvebat jam. Hxc Evarigeliftae זזה‎ 
fuperemineniam Jefu pre Joanne Baptifz. 
eftabatur deinde eandem c. X. 40. - ver. 
bis clariorjpus , quando ait, ϑέείωπι αὐ 
ἔγαης fordanem in eum locum , ubi primum ba 
fizaverat Joannes , ibidemque per aliquod tempu 
manfiffe; ubi, quum frequentes ad Eum ve 
hiebant loci illius incole, dicebant, Joann 
quidem nullum. edidiffe prodigium , fed vera «f 
quecunguüé Joannes de Tefu Nazareno dixi[Jti, 
multosque eorum Chrifio babuifJe fidem. Duo 
hic notanda veniunt. ' Primum eft, quod 
Joannem B. magni habebant, eumque vene- 
Yabantir üt magnum Prophetam , Deique 
Legatüm , cujus teftimonii de Jefu Nazareno 
Yeritas ex Jefu do&trina & ipfis rebus geftis 
comprobata erat. terum eft, quod Joan 
nes B. tamen nullum prodigium feciffet , quo 
ipfo teítantur, Jefum prodigia feciffe, ἃ 
horum fignotum gtatia Eum Joanni B. ante 
ferendum effe, —— Dices, quorfum hec? 
fententiam ttiam hec ipfa Evangelifte verba 
labefattant? Judai ergo Joannem B. Jefa 
Chrifto poftponendum effe cenfuerant? Ve. 
rum non tam fupine judicabis, fi adteptiur 
omnia confideres. Immo vero Judei hi tum 
temporis Jefum anteferebant Joanni B.; ve 
| ἫΝ ram 





0 Evangelii S. Joannis, | זס6‎ 


rum reminifci oportet, eadem in fententia 
fuifle; omnem Judaorum turbam, qus furn. 
tis palmarum ramis Jefu Chrifto , equitatu 
| Regis, Judaici , EHierofolymam  ineunti ,. 
adclamabat: Qraeva ὁ ἐνλόγημεν Qo ὁ lexops- 
ילצ‎ ἐν óvouari Κυρλου, o Βασιλευς TOv ἴσραηλ, 
c. ΧΙ: 183. At eadem ג15ט)‎ arundo erat 
quolibet vento agitabilis.  Sedu&ta à Senio- 
ribus, Scribis & Pharifeis & vel a Pontifi- 
cibus coram tribunali Pilati clamabat: Cru- 
cifige illum, Crucifige illum! Joannem B. 
. igitur praeferendum cenfuerunt Jefu ignomi« 
| niofe crucifixo; id quod ítatim clarius, ad- 
' parebit, quando videbimus, quanto in ho- 
nore Joannes B. apud Judaeos fuerit. Hanc 
fcene mutationem adplices, quzefo, ad [α΄ 
deos, de quibus in hoc loco mentio injici- 
tur, & res erit in vado. | | 


0$ o7 


Addo aliud Evangelite , de Jefu prse 
joanne 2. vsspoxn, teftimonium ex priori 
ejus Epifiela c. V: 6. De Jefu Chrifto lo- 

uens: Hic, ait, ef?, qui venit per aquam ₪ 
fanguinem Sefus Cbriflus, non in aqua folum, 
Jed ín aqua t$ fanguine Ultima verba Scopum 
Evangelifte haud obfcure indicant. Subponit 
enim veniffe quendam in aqua tantum, & 
quid innuit aliud aqua nifi baptismum? Et 
. Bibl. Hagáne CLIIL F.III. .Qq — quis 








602 N. Barkey, Comment. de Scopo 


quis alius venit aquze folum minifferio fun- - 


gen nifi Joannes B.? Obponit ergo Joanni 


Evangelifta Jefum Chriftum, qui non fo- = 


lum aqua baptizavit doctrinam Ejus ample- 


Gentes, fed etiam fanguinem fuum pro 66 | 
dentibus in Eum profudit , ut in Ejus fan. 


guine femifliouem : peccaterem "haberent. 
Obpofitionis ratio füadet, Joannem Ev. ma 


gis ad iurumque Joannis & Chrifti bapüs- | 
e, quam ad aquam ὅς fangui- - 


mum refpexi 


nem ex perfoiTo Chrifti crucifixi latere pro- | 


fufum , que fententia eft Joa. 6459. HAGEN- 
sucum in fimgulari ad b |]. prolufione , Turici 
ἃ. 1757. edita. Excellentiarh igitur Jefu pr 


Joanne vindicat Evangelifta, ranifefto indi- | 


cio fuiffe Judaizantes Chríftianos, qui Joan 
nem B. Chriíto preferebant , vel Ipfi ob. 


ponebant, fallem lpfi dquiparabant. Hi 


diutius immorari 6666 non eft, cum otia 
nobis fecerit cl. .6אן‎ TRIGLANDIUS in .ו‎ 
tribus in. coelo teftibus, quz in Sylloge Di[Jert. 
ejus Tbeolog. t9 :Pbileleg. Delpbis 1728. edita- 
rum, 16100 eft δ. 334 34. p. 169. f. 


$. 8. 


Prodeant jam ipfius Joanmis Daptifle te- 
1 | 


' ftimonia, quibus fe Chriftum effe negat, & 
"difertis verbis pronunciat fe Chrifto lone 


inferiorem effe. Sunt autem hujusmodi mi- | 


d, 





Evangelii S. Joannis. | 605 


ta , & quidem omnia utrumque innuunt. 
Non immorabimur . horum teitimoniorum 
explicationi, fed ex iisdem hinc inde often- 
demus, quam apte hypothe(i 018 conve- 
niant. Primam exítat ὁ. 1: 15. Diciturt 
S'oannes Bapt. teflatur de Eo, £9 clamavit , di. 
cens: Hic erat, quem dixi: Qui pofl me ve- 
nit, anie fie falus eft , quia prior mé erat. 
Evangelifla hic quafi ΜῈ compendium redi- 
git, que poftmodum fufius enarraturus & 
demonítraturus erat. Adprime enim conve- 
niunt eum eis, que vf. so. reperiuntur. 
Conferantur quoad verba 237105 in Comment. 
& cHRISTOPH. WOLLIUS, -in Comment. de gé- 
nuina locutionum facrarum | Comparatioarum. +5 
fuperlativarum | explanatione , junGta ejus Esg- 
mini Regularum. Herimeneuticarum ab 108. Cal 
meto commendatarum p. 157. 6. D KYPKIGS ad |. 
c. & GrR. HoRHREUS in..fnimadverf. fa;ris, 
profanis ὅδε. 9. 134. Δ Utrumque, 1n quo 
Interpretes divifi funt , rum prioritatem teni- 
poris, eternitateri τὸν Aojov , Ejusque pra 
fentiam inter majores Judzorum , tum digni- 
tatem ὅς majorem Perfong Chrifti pre 
Joanne B. excellentiam conjungendum effe. 
cenfeo, quia utrumque Evangelifta in ante- 
cedentibus docuerat; seternitaatem &'Divi- 
pitatem τὸν Aoyov Uf. 1--9. 14. & fummam 
Chrifti & majorem pre Joanne B. dignitatem 
vf.6-9. Placent omnino que doétiffimus 
| 442. Ἡ 0. 


604 N. Barkey; Comment. de Scopo 


moRREUS ad illuftrationem loci protulit; 
oftendit nimirum ex Mattb. XX: 27. ?וזש‎ 
& δονλον (ibi invicem obponi, ut adeo aguo- 
fcat & fateatur, fe efle fervum Chrifti ut 
Regis & Principis fui, cujus imperio fe 
fubjecerat ; & cujus dignus non fit, ut pro- 
nus fervi inftar folvat corrigiam calcei ejus 
vf. 27. Simul vero, cum fervus fequi fo- 
leat herum vel Prigcipem fuum, nec ei 
antecedere moris fit, problema , quo Herum 
fe fequentem induxerat, folvit , often- 
dendo ίς .eíle ex illo fervorum ordine, 
qui Principis adventum parandarum viarum 
cauffa adnunciant. Hinc eft, quod υἱ 3o. 
dicat: שקוח)‎ μὸν ἐρχέται .אחא‎ Fallor quo. 
que nifi Joannes, teftimonium fuum magne 
clamote proferens, nam  Evangelifta ait: 
μώρτνρει, ₪6 avrov καὶ KEKPATE, ad vocem 
Clamantis in deferto 9ef. XL: 4. refpexerit, 
quam fe ipfum effe dicit vf. 23. אעפ'‎ ΦΩΝΗ 
BOONTOZ ἐν τῇ ejspe y: ἐνθννατε τὴν ὅϑον κυ" 
.600% , καϑὼως sim ἤσαιας 0 φῥόφητης. Cle 
mor &utem Joannis innuit tum ingentem 
populi turbam, ipfi ad(tantem Mattb. 111 5. 
qua voce elatiori opuserat , at populus verba 
ejus audire & intelhgere poffet, tum fer- 
ventiorem animum in oratione ejus confpi- 
cuum. Nimis fubrile & hypothefi àadaptz 
tum nonnulli forte cenfebunt, his fi addam, 
quod Βαρι teftimonfi fui clamore mon 


> Evangelii S. Joannis. ^ 60; 


ὅς fufürros quamplurimorum ex turba homi- 

* num compeícere voluerit, qui eum ut Mes. ' 
fiam venerari geftiebant , quemadmodum 
coorta populi diffenfione , dubiisque in caus- 
fis lites fepius componi folent :pér elatam 
vocem & clamorem Viri alicujus honora- 

. tioris, praefertim fi lites ipfiusmet in gra- 
tiam reciprocantur. ——- Liceat hic notare 
cel. wirstuM, qui Mifc. S. 7. [. p. 294. 
vocem clamanus in deferto explicat per 
vocet clamantis, Dei, qui-eo tempore vali- 
diffime quosvis hortabatur ad poenitentiam. 
Hoc enim modo ipfe Deus in clamantem 
convertitur ante faciem Meffie, quod pa- \ 
rum congruit miffioni Filii Dei ut Regis a 
Patre.. Hinc dorm βοωντίϑ'" transferre mal. 
lem per Pocem clamaritem , 1. e. Prodromum, 
qui fonora & clamante voce viam Regi fuo 
parat, aut parari jubet. 


| f. 9. 


Secundum , quod profero, teftimdnium rem 
extra omnem dubitationis aleam ponit. Ex- 
ftat. c. 1: 19-36 , eftque plenior teftimo- 
nii jam expenfi enarratio cüm omnibus cir- 
cumítantiis huc pertinentibus. Publice mit- 
tebantur a Synedrio Judeorum Hierofoly- 
ma Sacerdotes quidam δ Levite explorandi 
cauffa,: quid Baptifta moliretur , & ut ex 


Qq3 ipfo: 








606 .א‎ Barkey , Comment. de Scopo 


jpfo intelligerent , quis effes? & num pro 
Meffia vel alio Propheta baberi vellet. Ru- 
mor itaque de Daptifta, quod Chriftus εἴτι, 
per totam Judeam, ceterasque Palatine 
regiones Hierofolymam usque increbuera, 
Nihil evidentius. Ne autem quis putet me 
hoc per confequentiam elicere ex hiftoriz 
hic narrata , teftimonium proferam D, Luca, 
quo perfpicuum magis nullum. «Refert ille 
c. ]]]: 15, quod putaverit omnis populus 
vel dubitaverit , omnesque de Joanne animo 
cogitaverint, NUM IS ESSET CHRISTUS 
MHIIOTE.ATTOEZ ElH O XPIXTOZ, Di 
tur hoc de omnibus, qui ad Joannis Bapus- 
mum ex omni [0083 convenerant, exin 
. colis Hierofolymz omnique Judza & Jorda 
nis ora Mattb. ἰ, c. Quod autem illud animo 
cogitaverint de Joanne B. fatis clare innuit, 
fufurrus ubicunque locorum auditos efft, 
alterumque alteri hanc narralfe fabulam. 
Poftea plura dabimus teftimonia. Cum vero 
fama, qua nihil eft velocius, fufurros hos 
ad aures 87 60711 magni detuliffec , cenfemus 
expergefacta fuiffe ejus membra, ut iis obr 
cem ponerent, mittendo Legatos, ὦ qu 
dem honoratiores, Sacerdotes & Levita, 
. omnibus procul dubio fübfidiis inftru&os, 
quibus, fi Joannes fe Chriftum effe ג‎ 
ret, ipfum fal(i ejus teftimonii, ut & pop! 
lum hac de re convincere poffent, וא‎ 

qu 





b 

> Evangelii S. Joannis. . 7 
quoque commodius fieri poterat. | Etenim 
Sacerdotes & Levit habebant tabulgs fuas 
Genealogicas, quibus. probare poterant foan- 
nem ortum fuiffe ex /ribu Levi & ex familia 
facerdotali, ex Patre Zacbaria, Sacerdote, ge- 
nitum. Et procul omni dubio, quum Chri- 
ftus ex tribu Jude & domo Davidis juxta 
expreffa Prophetarum vauücinia oriundus 
erat, Sacerdotes ὧς Levite delecti erant ad 
contundendos de Joanne errores, quafi 
Chriítus effet? Adfunt ergo veftigia, quse 
b. Lampius hiftorie rei geítee ineffe negat, 
quod non quidem ex invidia & odio, fed ex 
impediendi ftudio, ne rumor latius ferperet, 
legatio hec inftituta fuerit ; & fi, quod 
ALampius T. I. p. 407. ftátuit , revera Legati & 
Synedrium libenter ex Joanne audire volue- 
rint ,quod effet Chriftus , malo animo legatio- 
nem decretam fuiffe cenfuerim, ut feilicet ar- | 
gumentis ad hominem illum pudefacereni, 
omnemque adplaufum exfibilarent. Ruit igi- 
tur Obfervatio Lampii, qua dicit: ,, opor- 
, tet ut δὺς originem & natales foannis 
גל‎ lgnoraverint , aut infigniter ftupidi fue- 
, rint, cenfentes Meffiam poffe ex tribu 
,. Lévi oriri. " Rem autem ipfam fi fpecta- 
mus, bene & fapienti confilio , opinór, Sy- 
nedrium, legatos ad Joannem hujus rei in- 
veftigande cauíTa mififfe, & hos recte offi- 
610 fuo fun&tos fuiffe. Adoramus in hoc 
0 Qq4 .-. ne- 


608 N. Barkey , Comment. de Scopo 


negotio fummi Numinis digitum, qui hoc 
ipfo oftendebat coram omni populo, 01 
ftam non effe Chriftum , fed verum Chriftum 
his ipfis diebus modo folemniffimo adparie- 
rum & ab ipfo Joanne B. monftrandum eft, 
Plura non addo. ]Illufliravit hanc hiftoriam 
doCtiffime cl. 4. nawztus in Di[f. de Inauguto: 
tione Chrifli ad docendum baud obfcuriore Μοὶ. 
ta, & recufa in wEuscBENII Novo Teflam. «s 
Talmude £9 Amiquit. Hebreorum illuflirato p.306, 


δ. 10. 

Reftat ut hujus argumenti robur oftendin, 
ure merito cum aliis quaerit 5. LAMPIUSs, Cu! 
oannes Evaugelifta, relictis omnibus qu£ 
iftoriam Nativitatis & Infante Chrifli re 

fpiciunt, exordium hiftorig Jefu Chrifti ₪ 
tim petat a miniflerio Joannis B. & quidem 
סב‎ illa ejus parte, שטף‎ cum manifeftatione 
Servatoris proxime conjunéta erat ag. 1 
Non adquiefcit in eo, quod reliqui Evange 
lifte abunde fatis hiftoriam hanc pertra&ve 
rint, ,, Potior ipfi ratio videtur, quod hi- 
,» ftoria factorum Chrifti, qua in publico 
,, quafi theatro gentis Tudaice evenerunt, 
.9 ad Scopum Evangelifíte magis faceret, 
» qui volebat oftendere, quam clare glo 
ἣν Tiam fuam coram omnium oculis manife 
s flaverit, quod ante initium muneris D- 

₪ 

3) 


Evangelii S. Joannis. | 


Coralis Chrifti nondum 118 evidenter fa.‏ ות 
€um erat. Deinde quod ad fidem majo-‏ ,9 
rem narrationi fuge conciliandam ea pre-‏ ;ל 
דד טא Cifenarrare voluerit, quorum ipfe‏ ,» 
fuerat. " Prior ratio nimis generalis eft‏ .» 
parumque folidi habet, cum etiam reliqui‏ 
Evangelifte pauca tantum de Nativitate &‏ 
infantia Chrifti enarrent, & ftatim ad mini-‏ 
fterium Joannis B. precurforis fui progre-‏ 
diuntur, in primis Marcus. 581 vero noítree‏ 
adhseremus hypothefi, ratio fufficiens dari‏ 
poteft, cur Joannes Evang. non folum hiíto-‏ 
riam legationis Sacerdotum & Levitarum ad‏ 
Joannem B. immediate Prologo fuo jun.‏ 
gat, fed etiam fufe enarret, quomodo Ba-‏ 
puíta negaverit fe effe Chriftum , ἃ quis‏ 
revera effet, digito monítraverit. 1n Pro-‏ 
logo enim docuerat hoc fidei dogma contra‏ 
aliorum errores , & doctrinam fuam a vf. 19,‏ 
probare ὧς demonftrare feliciter fatagir.‏ 
Joanni Evang. autem hoc officium prz rcli-‏ 
quis Evangeliftis incumbebat , quia ex his‏ 
folus erat teítis duvoxTsc , uti LaMPIUS Prow‏ 
leg. T. Y: c. 11: δ. 9. liaud levibus rationibus‏ 
probat, Joannem fuiffe 4uonymum illüm Di-‏ 
fcipulum Joannis B., qui Chriitum fequeba-‏ 
tur, of. 37. memoratum: In fequentibus ad-‏ 
huc aliam rationem proferam, cur Joannes‏ 
poft Prologum Evanagelii fui hiftoriam hoc‏ 

Qq5 . moda 


610 .א‎ Barkey, Comment. .de Scopo 


modo exordiri,: eandemque fufius זג‎ 12 
avroz 124; exponere debebat. 


6 11. 


. Supereft ultimum Joannis B. teftimonium, 
quod reperitur c. Ill: 23. ——— — Necefle 
eft, ut tum occafionem, qux Joanni obfere- 
' batur, tum ipfum teftimonium illuftremus. 
De occafione non nifi ea delibabimus , que 
ad illuftrandam biftoriam faciunt. Clarum 
eít ex vf. 22. Chriftum relidia Hierofoly- 
ma in Judeam tranfiiffe, & quidem non pro 
cul ab Ave», prope ZaAegu, ubi Joannes, 
nondum ab Herode in carcerem conjeéctus, 
baptizabat, verfatum fuiffe, & miniflerio 
difcipulorum fuorum ómnes ad Eum acce- 
dentes 401123016 : Etenim recte, ut opinor, 
Jnl. 1. n. wicHAéLIS in frefatione Sciagrapbia 
Theologie Typice. premiífa, Cntwurf ber tym 
fen 62060068 - gelattbeít edit. poftr. p. 46. in no- 
tis ex of. XV : 32. ftatuic, שלחיבם‎ , ἃ flum- 
tibus [εἰ miffis aquis 61072 civitate & aqua- 
zum copia, & [vel DJ עין‎ fontem Nunin 
auftrali tribus Jude parte fitam effe, Mul. 
tas ibi aquas 62 aquarum fontes fuiffe adpa- 
Tet ex petiuone Hacfz, filie Calebi 7of. XV: 
19. his verbis Patrem compellantis: οὐ 
"mibi terram. dnfiralem vel ficcam, des mibi que 

que fcaturigines aquarum; dedit itaque ei feat 
. : | rigines 








Evangelii S, Jeannis. ^ 611 


rigines fuperiores £5 inferiotes. In hac repione 
quoque reperiuntur. fcaturigo claufa, fons. 
que obfignans & pifcina aquarum Salomo- 
nis, de quibus mentio fit 200. II: 5, 6. & 
Cant IV: 12. & balnea conf. nmicH. Pococ- 
x1Us in Defcriptione orientis aliarumque regionum 
T. 1k p. 43. edit Zngi., p. 64. edit Germ. 
Eft quoque in hac regione, duobus a Bethle- 
hemo milliaribus ad auflrum Monaflerium 
8. Jeanmis , ubi Joannes B. dicitur na 
tus , & in hujus vicinia vicus eít, quem 
Arabes juxta DELLA VALLIUM fin Ciareb, jux- = 
ta NAYIUM vero “415 Karem vocant, fic dictum 
a fonte, quod ipfa vox ע'[‎ indicat, proximo, 
qui aquarum infignem copiam in vallem ipfi 
vicinam emittit conf. cl. .ת.א‎ BUSCHINGII 
Νουα Geogr. P. V. P. T: p. 346. qui etiam fe- 
זספוסון‎ fufpicatur. hunc. locum in efle vel 
. 4denon, cui proxime erant civitates, Salim & 
Suda. Xa^eg autem, qua fcriptio quoque ex- 
ftat in editione των LXX- virorum Complu- 
tenfi. Jof. XV: 32. convenit Hebr. Cyrop - 
emi[Jarii, ,, ut indigaverit vicum, in cujus 
, tractu, vel tractum, in quem torrentes 
,, feu aqua fontane diverfis 00611505 emiffee 
.9 608001 , vel ex quo alebantur, " verba - 
funt 1. E. HARKENROHTIJI in Diff. de Zenon prope 
Salim. B1BLIO TH. BREM. C]. 011: p. 351. Mi- 
ror itaque & demiror HARKENROTHIUM l. c, 
F. ZORNIUM Opufc. S. T. 11: p. 74. aliosque 

| ah 





611 N. Barkey, Comment. de Scopo 


"b eis citatos, quibus addo A. CALMETUM, 
LAMPIUM & ADAM. GOTTL..KERTZIGIUM inli- — 


bello do&tiffimo, quem infcripfic ול‎ 
06 266anbiung von bet Senítern/  Gfemnits v6. 
8. f. 98. loca hec penes Jordanem conti 


tüiffe, ac ad Galileam vel ad Perzam reu — 
liffe, hoc potiffimum ufos argumento, - 


quod Herodes, cui Galilea fubjetta erat, 
Joannem B. in vincula eonjecerit, hoc vero 
ipfi haud licuiffe, (i Aenon & Salim ad Je 
. deam pertinuiffent. Subponunt viri dois. 
fimi Herodem captivum duxiffe Jose, 
quum Aenone prope Salim ver 
baptizabat ex 9; 24. Nondum enim מז‎ cart 
rem conjeQus erat. Joannes. Nullum vero he 
jus fubpofitionis exftat fundamentum, ὁ cor 
trario verba hec infinuant, Joannem heic 
fecuram egiffe vitam, d quamdiu hic in 
Judea degebat, baptizabatque , nullum ei 
viue periculum imminuiffe. Phrafis ifta nec 
tiquam docet Joannem hic ad captivitatem 
fuam usque verfatum fuiffe. Potuit enim 
Joannes fe aliorfum transferre, fortean i! 
oras Transjordaniticas fc.: Betbabaram, ub 
baptizaverat antea J'oan.l. 28 X: 4o. immo 
probabile omnino videtur, Joannem, 61] 
magnifice adeo de Jefu Chrifto differebat, + 
adfeveraret lllum oportere crefcere, fe ipfum 
vero decrefcere, ceíliffe Jefu locum vel regi* 
nem, & Bethabaram, ad Transjordaniticin 

| . (rac 


abatur & — 


Evangeliü S. Joannis. ^ 613 


tranfitum iterum rediiffe , ubi, faltim fub 
ditione fua , Herodes ipfum armata manu 
captivum ducere ac in vincnla conjicere 

poterat. | 
Accedit quod ipfa, טף‎ hic traditur hi- 
ftoria que&ftionis inter difcipulos Joannis B. 
& Judaeos agitate, & indicatio baptismi 
utrorumque Jefu ὧς Joannis, infinuare vi- 
dentur, utrosque in vicinia commoratos 
fuiffe, ibidemque utrosque baptizafe. Quin 
imo ex hac locorum proximitate & baptis- 
mate utfiusque controverfiam hanc ortam 
fuiffe quam maxime veriíimile eft. Fortas- 
fis Articulus vov , voci Σαλωμ praemiífus, 
lucem aliquam adfundit. Articulus hie cer- 
te parum congruit nomini Zaaeu, quia no- 
mina urbium & oppidorum ut plurimum fuut 
generis feminini. Inde eft, quod 216₪1200- 
TUS legi vult ἐγγυς vov Σαλαμοιον [6ץ‎ 
Hoc vero non opus effe 0156001: 8938 
l. c., monendo, ex ellipfi vocis τόπον vel 
x&v Articulum hunc explicandum effe. 
INec reluCtor. —Audacior forte videbitur 
Critica, ἢ Ellipüin ita conciperem: ἦν exa: 
"leere βαπτιζων ἐν "Avv, ἐγγυς rov βωπτι- 
QovrG- טסקט[‎ ἐν Σάλειμ. | Infolens quidem fa- 
1607 eft adeo longa verborum Ellipíis, rebus 
tamen narrandis optime convenit.  Chriitus 
verfabatur in [00884 cum difcipulis fuis 9 
baptizabatque. | Baptizabat vero Joannes 
| 40» 


614 N. Barkey, Comment. de Scopo 


quoque in Zenon , & cur vicini oppidi Salim, 
vel aquarum 60715 inentionem ז661016)‎ Joan- 
nes Evangelifta, nifi refpectu baptismi ab 
utroque Jefu & Joanne adminiftrati. אס‎ 
fons tunc temporis fatis notus fuit, nec addi 
oportuiffet Salim nifi refpeétu ad Jefum. 


δ. 12. 


" Verum fatis hec ditta fint de locis baptis- 
mi. De que[lione vel difputatione ipfa ₪6 
xaSagícpov vf. 25. fatis conftat, eam ex 
utroque Joanuis & Jefu baptismo in locis 
adeo fibi vicinis ortam fuiffe, omnesque !n- 
terpretes hac in re confentiunt. coccEJt, 
LIGHTFOOTI X CARTWRIGTI fenten 
tie, quos vide apud Lampium , conjungi 
poffutit, & mea quidem fententia conjungi 
debent. In ea omnes conlineant, quod de 
preemirentia baptismi vel Joannis vel Chrifti 
aCtum fit, & utrosque, tum difcipulos Joan- 
nis B., tum Judzos his adherentes & jam 
baptizatos a*Joanne, ob fucceffum , quem 
baptismus Chrifti habebat, invidiam conce 
pifle. Difeipulos inprimis Joannis ea po- 
tiffimum de cauffa invidia concitos fuiffe vi- 
detur, quod fauci ad Joannis Baptismum 
acceflerint, ad Chriftum autem , Ejusque 
baptismum, omnes of. 26. Ec huc precipue 
'tendit , quod Joannis ait: Zllum opertet crefere, 
ΝΣ mt 


Euangelii S. Joannis. σδιΐ 


6 vero minui vf. 320. ReCte hinc LAMPIUS - 
dixit p. 678.: JDifcipuli fane Soamnis non 
amplius jam tum ita multi erant, C9" cunfluxus 
populi decrefcebat , qui brevi plane ce[Jaturas erat. 
Unde non male multis videtur , 9oannem jum tum 
imminentem finem. non folum miniflerii fed etiam 
vite fue animo prefenfiffe. Digna autem eft 
quie proferatur, &«ad fcopum meum omni- 
no facit, uti patebit ex fequentibus, obfer- 
vatio CHR YSsOSTOMI citata Lampio p. 660.: 
Aimulatione quadam. contendebant femper. cum 
difcipulis Chrifti difcipuli S'oarmis, etiam coram 
ipfomet Chriflo. — Cumque viderent eos baptizare , 
coeperunt adverfus baptizatos loqui, ac fii. baptis- 
mus οαπηὶς difcipulorum Chrifli baptismo quid 
preflantius baberet. Ec haud | inconcinne in 
ἢ. |. commentatur MICH. DE PALACIO if 
Enurrationibus in Evangelium Joannis  P'enct. 
1587. 4. ubi per judzeos intelligens Jefu 
difcipulos , ait: Erat igitur que[lio , num:Cbrifti 
baptismus e[fet pre[lantior quam Sfoanhis .baptis- 
mus, an contra ?' Chrifli. difcipuli = colligebans 
ilius excellentiam 60 Zudloris eminentia. fupra 
Sfoannem , Soanne teflante:. Chriftum e[Je verum 
Me[fiam , tollentem peccata. mundi, 69 fe e[fe 
indignum qui calceamenta Domini portarer : Itein- 
que ex miraculis a Cbriflo exhibitis , que oannes 
non fecerat. — Difcipuli vero Soannis putabant , 
illud effe palmarium azgumentum ,| ad. commen- 
dandum  Toannis baptismum, quod. Darninus 7 
1 


616 .א‎ Barkey, Comtnent. de Scopo 


illi fubjecerit; — 4t vero. ifii non advartebast, 
Joannem fuos , quos baptizabat , difcipulot ad 
Chriflum mittere , ut ab eodem baptisarentu, id.— 
quod teflimonio "erat. Joannir. Baptismum {9 
inefficacem , fi. quidem Chriflus neminem. ex Jui 
snitzebat ad Joannem , ut ב‎ Joanne baptizarceiur. 
Di[cipuli quoque Sfoannis , errore detenti , Chriflum 
non Auciorem , fed minifirum baptismi e[fe duce- 
bant ; ideo magis &ribuebant baptismo — Toannit 
«quam Chrifii. Hactenus de Palacie. —Joanui 
Kaque dignitatem pre Chrifto majorem וזו‎ 
buebant ejus Difcipuli. [oanni foli minifte- 
rium baptismi competere cenfebant, nemi. 
.nemque fine mandato Joannis hoc officio 
rite fungi poffe putabant. Cum vero, quan- | 
tum novimus, Joannes minifterium baptismi - 
. nunquam commiferit difcipuJis fuis, viderent- | 
que ejus difcipuli difcipulos Jefu ex mandato 
magillgi baptizare, delata hac re ad magi 
ftrum vf. 26. edoceri cupiebant, num ipfe - 
baptismi miniflerium Jefu contuliffet, num 
:Jefus re&te ageret, aut qua Au&toritate ipfe 
- per Difcipulos fuos baptizaret, 


6 19. 


Teftimonium Joannis B., ad quod delati 
fumus, Chrifto omnem preeminentiam 6 
Divinam auctoritatem tribuit, provocatque 
ad teftimonium antea datum publice, fe - 

non 


| fuangelii $. Joannis: = = 612 . 


non effe. Chriftum , [84 Chrifti tantum pro« 
dromum ,: Ejus-amicum & páranympbum; cujus 
rÍmaximum, quod defideraverat anxie, gaudium 
impletum erat, quando ipfi refetébant. Je- 
fum in vicinia Evangelizantem & bapüzan- 
tem, vel, üt ipfius verbis utar ,- quando au: 
diebat vocem Ífponfi, feque décrefcere' ani: 
inadvertebat, Quin imo de Chrifti coelefti 
miffione & fumrna Superioritate , Irifallibili- 
tate & Veracitate tam magnifice refthtur | 
ut nihil fupra. Eum fatetür Filiüm Dei ἐπέ 
Unigenitum ὧς unicum fidéi' objectum ,. in 
cujus obedrentia & commuünione :terná 
falus pofita fit, ficut. 600074 incredulitas δὲ 
inobedientia eternum inferat exitium ---- 
Inprimis ad rem noftram facit obfervatio 
nova, quam ad vf. 32, 33. protulit cl. ΚΥΡ- 
x1u$ ad b. 1. ; oftendit vulgarem idterpreta- 
tionem verborum: xai τὴν μαρτυρλαν 9 
ουϑεις λαμβανει, qua dictum fit: fere,a nemine 
Judaeorum do&trinam Chrifti ut veram recipi, 
€ontradicere vf. 26. ΠΑΝΤῈΣ ἔρχονται 9 
ἄντον ג‎ & per τὴν μαρτνρααν ἄντον intelligit 
tetimonium de Jefu, ac το AauBavev nacre» 
gian pet fufcipere teftis officium explicat; ut 
adeo Joannes B. dicat: Nom obflante fumma 
perfone Chrifli eminentia, dóctrineque illius pra- 
flantia €. certitudine neminem fere reperiri, qui 
munus in fe fufcipist , publicum de illo , -divina- 
que ejus origine δ᾽ mi[Tione- ferendi teftimonium ;.— 
/* JBibl. Hagane Cl. III. 1. Wr non- 


X 


618 .א‎ Bukey , Comment. ἄς Scopo 


. nendum babere illum uaesveee ávtov , fioe 
«veovrras «€ tavvov לה‎ I: ἃ. "n. 
XV: 26,27. fei fum autem innuere Toan- 
nem 9f. 33. quando ait: Qui fufcepit. teffimo- 
mium ejus, pbfignavit quod Deus verax fit., ubi 
te&e docet, .obfignare teftimonium mos tam 
e[Je credentium. .quarn. te[Hium officium. — Fa- 
ciunt autem hiec ad rem noftram, quum hoc 
ipfo.]oannes teflatur, | quod ipfe ποῦ 
fit Chriftus ; fed tantum fuerit ₪ 
Jefu, qui veritatem obfignavetat, & vera- 
cem efle Deum obfignaverat.. Repetit igitur 
geftimonium ,' quod commemoraverant ejus 
difcipuli f. 26. ac ptoinde idem hoc teft. 
ionium iterum obfignat. 


6 14. 
. Denique Servatoris ipfius de Joanne B. te- 
(timonia confideranda veniunt. Sunt ea va- 
Jii generis, a reliquis Evangeliftis relicta. 
His non inmorabimur. Minime vero illud 
praeterire poffumus, quod Joannes Evang. 
adnotavit, quia dignitatem Joannis B. in- 
dicat, & fimul fuam ,. puta Chrifti, pre 
Joanne fuperioritatem & eminentiam evin- 
cit, Exílat c. V: 31-38. Qus Servator de 
Joanne B.loquitur; fc. quod Primores Judao- 
xum legatos ad eum miferint inquirendi 
caufa, num ellet Chriftus? quodque dede- 
rit teftimonium de Jefu: quod Chriftus effet; 


quod 


^ Evangelii:S; Joanni£ = 619 


quod Joannem noti-vocetro φῶς, Ted χυχνον vos 
καιαμένον καὶ Qanorrm , lucernam ardentem & iu: 
centem ,: pbofpborum t9 pracurfarem faut , refpi- 
ciunt fatis dilucide ad ea , que, Evangeli(ta 
c. 1. de Joanrie D. in Prologo, obpofite 0 
ftum , docuerat, queque hic feleyiffó videtur , 
ut teftimonium fuymr de.]oanne ἢ. probaret: 
Puit bomo miffas a. Deo | nomines oannes, venit 
is ad teftimonium j ut de nce reflaretur , ut oinnes 
per eum crederent. | Non erat ilie ipfa. Lux , ₪ 
qui de Luce teflaretur. Nam ipfe Setvator To- 
annem B.non nifi ut fzfZem. de femet ipfo'in- 
ducit, & ad ipfius quoque teftimoni? verita- 
tem, ab ipfo Synedrio Judeorum agnitam, 
provocat ; quorfum quoque tendit fymbolum 
lucerne preeuntis vel λυχνοφορον, quz illum 
qui fequitur , aut qui eam in- mana gerit, ma-- 
nifeftat,. monítratque, ac de eo quafi teíta- 
tur. Per reve tempus voluerunt. [Judaeorum 
Proceres in luce ejus exfultares dico Judeo- 
rum Primores; illos enim adloquitur. Servator 
vf. 33. Pos mifi[Ais ad Joannem. Probarem ob«- 
fervationem Inl. 1. D. MICHAGLIS, qua in /n- 
trod.in N. T. T. 1: p. 92. verba hac inluffrare 
yidetur ex phrafi Arabum, quibus exfultare 
fuper Prophetam.eft: eum ludibrio babere, cum 
δι apud LXX Ipterpretes verbum הק‎ 
yai, Qua utitur Servator, hanc notioneu in- 
duat 2 Sam. ]: 20. )קוחו‎ ὠγφλλιαδωγται 
Ouyaiptc τῶν extgArpnrev, nemoque inficias 

Rra. jre 





620 N. Bárkey j Comment. de Scopo 


ire poterit, Servatorem primores Judaeorum 
ob incredulitatem fuam reprehendere; niíi 
conítaret, revera Joannis.B. dottrinam primo 
miriiftegit ejus: tempore, vel Proceribus Je 
deorum ideo valde acceptam fuiffe, quod 
. feChriftum efle tegaverat, & Meffiam mox 
᾿ proditurum adnunceiaverat, conf. $. s. Sed 
ad horam tdnaxm gaudium: eorum durabat. 
Mox ipfis offendicmlo fuit humilis Jefu 
adfpe&tus, terreflris: Regis decus & glo 
riam ignorans | Gaudium ergo non habe 
bant,:uti poftea vf: 18. de verbo Patris di 
> €citur, manens in ip[is. 

ες’ (, 15. 

-. Quemadmodum autem hoe Servatoris )6- 
ftimonium magnam: Joanni B. tribuit aucto- 
ritatem, ipfique cedit in honorem, ita fe- 
quentia docent, Joannem Se longe inferio- 
rem. effe." Habebat Servator juxta vf. 36. 
teftiÁnonium, Joannis illo majus. Provocat 
ad miracula (πὰ, quorum edendi vim Pater 
הכז‎ dederat, 6טףשטף‎ teftabantur de lpfo. 
Provocat deinde ad ipfius Patris ex coelo 
datum. teftimonium vf. 37, 38. xai à πεμψας 
με πατὴρ.) coros μεμαρτυρηχ «θα ἔμου, cert 
Quvqy יטסדט4‎ ἀκηκοοτε πώποτε, ὄντε 0006 aeri 
ὀωρφκατε. Refpicit procul omni dubio ad te 
ftimonium Patris fui coeleftis in baptismo 
uo 








"Evangelii 8. Joannis.':: 1 


fuo datum; quum 2267115 -006[15 hasc audiéba- 
tur vox Patris publice coram: populo: Zic 
eft Filius meus dile&tiffius vet Unigenitus, qui 
mibi acceptus 6/0 ,- ὅδ᾽ Spiritus: Dei widebatur quafi 
columba defcendens: £53n. Eum.teniens, Multum 
veto negotiifecorum Interpretibus poftremi 
.commatis.'vetba; hinc varie órte fuerunt *- 
hujus loci. interpretationes, :quas vide apud 
Lampium.: Et revera nulla. earumdem omae 
tolit dubium. .' Interrogationis . vero for- 
mam fi verbis:tribuimus , pleraque fakim 
 plana.& limpida fiunt, hoc medo :.fudivi- 
. flisne unquam vocem Ejus , vidiftisne unquam Jpe- 
ciem. Fjus ? Hujusmodi interrogatio. cum 
fortiter rei adfüirmet, idem 605 40: Serva- 
tor dixiffet; Omnéne audivi[Lis oucem: Patris, e 
céelo, omnino ditis Ejus fpeciem; .Initerpre- 
tatio eft ingeniofa doctiffimi JoA:ANT. הד‎ 
Ni, in עו 006-6502061 טטה1ו‎ enlace ןו‎ 
bet feiligen 6500201/ quas cogitatiorresteperiesit 
Thefauro Theologico , 3feologíice8 2Dtagagnz, quem 
Reverendiffimus [ 1. PRATJE conlegit & e- 
didit Gotbe £9 Lipfie 1762. T. 11: p. 267. 
Servator ita ad convincendum Judaeos, Pa- 
trem Ipfi teftimaànium.dediffe, publice pro- 
vocat ad baptismum , | פט(טם‎ ὅς : proinde ' 
eorum, que שחנ‎ audiia & vifa egant, te- 
fles fuerunt oculati & anriri, mitfi.a Synédrio 
Sacerdotes ἃ Levite, Quando vero jefus per- 
git : Sed qerbum Pairisnon babetia manensin vobis, | 
des Rr3 ה כ‎ quia 





B 


622. N.Barkey , Corhment, de Scopo 


gdia gsem jnifit.Ile, ei €os מממ‎ creditis, inB- 
.nuare:videtur, illos, cum Jefus admirana- 
:do adeo .cóelefhi augurio ;,baptizaréur, 
:xxesbo 115064 adhijbujfle ;; magoaque 
abiJefü eufpectaffe fc. Πρ χὰ ut; eorum 
:Regi; (plium pararet; moi, autem humili Je- 
? fu, Ípetie.; 1& «doétrina: apfos. reprehendente , 
ioffeafozy verhum:Pattis nen, babai[]c euanens in 
wis; neque:amplins ad; illud. 360601016, ne- 
que oredidife.. £i ,-. qdem .smiferat Pater, 
quenique;.millum,à Patre: prius. crediderant. 
$1 vero. «d ewmavsg4 ut. L&MPTUS. putat, . indi- 
cat , "Servatóréim , nóri «ad unam tantum 
fed. eciam δά: plures manifeflatiopes teftan 
ד פוט‎ Pauis:rBípicera ; ;pen.me .Bcet,  jun- 
gas:qibque: Pauréin teftantemiin, adparitione 
Singiticd, quorfüm Lampisscógitat. Etenim, 
quamvis^Filius de monte S$inaà locutus fuiffe 
06160008 fiij locutus tamen.eft in nomine 
Patris,c & vox. δὲ fpecies;etiam Patri tribui 


poffunt.;  ... . לא ה‎ 

. 06» la) . 3 . ες ,ו‎ , 

9e iv U . - . . 4 / 

, . . - σι" . s 0 ᾷ 

ΝΙΝ A ν ΗΜ [Es . 6 16 \ : . 
II תתתתתתפח‎ ro € 


ὦ Sed-reli&o ad'IGopum.: Es teftimoniis ἃ 
030 ExXangeliftze &Foaanis'B., quin ipfius 
Servatoris fatis jatti liquer; xempore Serva- 
toris" quat pluritios Dülgosum fuiffe, qui 
"Joanni H, plus 8061018414. wel dignitatis tri- 
buebarnit qudm par fat, quique. ΔΝ 
LZ s . . n . . . [1- 


e 








Evangelii S. loannis. 625 


Chriftum ipfum effe opinabantur, faltim Te- 
fu Chrifto &quiparabant, immo ipfi Chriíto 
preferebant, quorum opinioni tre$ hi teftes 
fe obpofuere, eamque evertere ftudebant. 
Occurrunt autem in bifloría rerum geflarum 
plura hujus.rei indicia indubizs; Quz Evan- 
gelifte in hiftoria.vite Jefü commemorant, 
tribus verbis refero," ut.pateat, quam facile 
hujusmodi .apiniones diffeminari ὅς pede- 
dentim in erroruth monftra 0626001416 pos- 
fint — Α minifterio Joannis B. exordior, 
Simul atque modo plane extraordinario, 
habiraque Prophetaram fingulari & vite ge- 
nere.adparuiflet, propinquitatem regni coe- 
lorum erigemdi in terra, 6 89 
vere necetfiratem docuiffet,: ac peccatores 
poenitentia duétos baptismo lavalfet ; con- 
venerunt, nti fupra jam notavimus, ad ejus 
baptismum, agmine quafi facto, otmmnis ge: 
neris homines, .aly Hierofolymz, omnisque 
jJudes & Jordanis ora Mattb. 11: Nomen 
ejus in omni Judza celebratiffimum evafit. 
Joanne adhuc vivente haud obfcura fubinde 
jntercetfit, dum 'amiciífimi effent magiítri, 
inter Chrifti & Joannis auditores fimultas & 
emulatio 704. lI: 25. Mattb. IX : 14. ver- 
ba funt Cl. TRIGLANDII l. c. —— Captivus 
cum teneretur ab Herode, dujus cauffam 
enarrant, Evangelifte , isque. eum occidere 
vellet, crimen hoc committere vix aufug 


RraA4 eit, 





62x. N. Barkey, Coniment. de Scopo 


eft; metuebat eüim vulgus, quod eum pro 
vate habebat , δὲ doluit Rex, quum propier. 


juramentum ,, - fiia - Herodiadis ^ preflium, 
& propter convivas , fe -adaCtum. putabat, 
ad. eum-in. carcére decollandum. — Matti. 
XIV; ..:Magna ' itaque. penes. populum 
Joannis. .B..erat ;auctoritas ,. quin im. 
mo 11670668 ipfe preclara: quavis de eo 
prefumebat; = 8861115 enim .quae.de Chrifto, 
Ejus doGirina ác.rebus..gaftis, puta miracu- 
lis ejus, .16)506 02817 , dixitz.-7oannem P. a 
fe trucidatum ; +: ChrifZutn efle, & quidem e 
mortuis redioimim, unde eam mirdculorum be- 
beret. efficaciam. από. XIV : x, 4... Patet 
ergo Herodem, Joanni occifówmagnam tri- 
buiffe potentiam: Accedit; - quod, licet 
Chriftus Joannem 2. maximo elogio exor- 
naífet, teftatusque fuiffet, nullum in femine- 
rum natis. ex[titilje majorem. Joanne B., ipfum 
tamen jam zafttitum eodem. temporis articu. 
סן‎ extebuavetir,: dicens: major-eff eo, qui it 
regno coelorum tninbnus. | Unde: quefo hzc > 
ftimonii . Chrifti de. Joarne -B.- diverfitas? 
Jounnes in: vincula conjc&üs, cum audivir- 
fet opera Chriti, mifit :Difcipulorum fuo- 
rum. duas, ,qui. intefrogarent z^Tune א‎ if. 
qui ventutus-ejt ? an alius nobiseft τα /padandu? 
iInnuunt hzc verba fu/pen/um ]oannis B. de Je! 
Nazareno, qualis 616: ? ánimum,, num Joa 
nes revera venturus effet Chriftus? Expo 
: “ων 26 ו‎ 


* 2 ) 


; 








Evangelii S..]oanni&. 5 


qui eft jusrIN1 ΜΑΆΤΎΚΙΒ (), δὲ -פזא‎ 


s. ROQ- 


An, Queftionibus ₪ ות‎ 0186 - 
ב‎ 00806 , que Juflino M. tribui folent , íed 


recentioris evi funt , jun&tz Operum ejus ,66%- 
tíoni Hagane 1742. fingularis hac de re -פטף‎ 


> fio p. 448. occurrit, ex quibus conftat olim 


- 


jam utramqué [nterpretationem פסט)‎ 6 


. fautdres.. Ut charte parcam, Losimam tantum 
cito. verfionem : Quassr. 38. Si perfuadere di- 


fcipulis S'oannes de Chriffo, ipfum effe Chriftum, 
volebat , cum illo? ag, ip(um mifit (id enim ,nan- 
nulli dixérunt) quare noh. cónceptis verbis id éis 
declaravit , Jed interrogationem per eos 8 


(protulit? Quodfi nequaquam, eo quod. ἐπ) δι᾽ es- 


fet in carcerem , variis opinionibus .adduGus. efh, 
ut dubius de ilo ἐᾷ incertus. foret, (nam ₪? 4 
eli dixerunt) cur ewm fic interrogat , quafi n08- 
dum illum veuiJe fcires ὃ Illud enim: Tu cs qyi 
venturu$ es. an alium ex[pe&amus ὃ baug de 
Chriflo opinionem exbibet , quafi is nondum  ad- 
veni[fet ,' fed -senturus exfpe&aretur. 14 enim fi 


ες gerfuafum | S'oanni fuiffet , non ita. interrogajJet: 
(Qu 62 Cbriflus , an alius aliquis ab eo.? REsPON- 


50 ita habet: Quoniam diverfi rumores. de, mira- 


| €ulis a "fefu fatlis [pargebamtur , aliis dicentibus, 


Elias eff qui bec facit , aliis fereinias ,^ aliis 


"aliquis alius ex  Propbetis s bos rumores audiens 


᾿ Sfeannes in carcere , mittit difcipulot fuer feifci- 


tabum , utrum 1: , qui ומד‎ faciebat: , ipfe effet 
cui teftimonium tribueratv an. alius. aliquis. apud 
vulgus ja&atus,  Tefus autém , eum no[Jet. con- 
fiium. SToannis, prafentibus illius dicipulie. mul- 
ta fecit miracula , perfuadens eis (9 per ἐὺς J- ὁ. 
anni , eut fe effe," qui celebrata etia fub aliü- 4 


um nomine miracula fecerat , Yoannis teflimonie 


laudatus. 2 5 . 








:696 N..Barkey Comment. de Scope 


RONYXI, ac inter recentiores do&tiffimi πραῦ- 
SOBRII, magis mihi adridet quam plurimo- 
rum Interpretum, qui, quemadmodum 0Ε1- 
GENES in Díalogo contra Marcionitas Se&. |: . 
97. edit. 3. R. JFet(lenii Bafil. 1674-4. ודד‎ 
, WOLZOGENIUS , DODDRIDGIUS alii, Joannem B, 
non ex animi fentenria hanc queftionem in- 
ftituiffe cenfent, fed ejus difcipulorum gra. 
tia, qui dubitabant de .fefu . num effet 
Chriftus, utque ex Chrifti refponfo in fide 
confirmarentur, Praecipua ratio, que illos 
ad hanc explicationem, fi quid video, com 
.pulit, hec e(t, quod impoflibile judicaverint, 
ipfum Joannem B., qui Jefum publice 6% fo- 
Jemniter Chriftum proclamallet, dum Eum 
.baptizarat, ut ejus prodromus, nunc de re 
maximi adeo momenti dubitaffe. Quum vera 
ipfi quoque Jefu difcipuli hac de re dubitave- 
re,quando res eorum votis haud refpondebant, 
nihil in eo abfonum effe cenfeo, quod Joan- 
nem B. nobis reprzfentemus per aliquot dies 
'$n re graviffima animo füfpenfum; inprimis 
fi quid acciderit, quod Me[fiam baud decere 
autumavit, Hoc vero quid aliud fuiffe exi- 
ftimemus , quam quod Chriftum decuiffe puta- 
: verit, prius ipfum ex vinculis liberare, pro- 
dromum מוטט)‎ , qui viam Ipfi paraverat, 
'€ognatum 6 effeclam fuumi, quam quicquam 
aliud operari ? — Negati haud poteft, 
, boc, hominum fi loquimur more , prima 
- | DE .Írante 


V ^ 


Evangelii 8. Joahnis. 627 


fronté decentie (peciem referre, quia Re- 
gis eft, qualis Metlias erat & credebatur effe 
Jefus, rmaániftrum fuum, fi poterat, e vinculis 
& carcere liberare, morusque eximere pe- 
riculo. Nihil autem Chrifto habebatur 1m- 
poffibile, qui vel mortuos refufcitaverit, Hu- 
jusmodi cogitauonibus ; quz, curin;Joannemn 
cadere non potuerint, ignoro, diftraétum ejus 
animum fuifle, faltim per aliquod tempus, fa- 
cile credimus. Nec quzftio abfolutam dubita- 
tionem de doCtring Jefu, veldivinzejus mia- 
fione, involvit. E contrario Jefu primas par- 
see concedit, Ejusque fe fubmittit fentence, di» 
gat aperze , num effet , qui exfpectabatur , ven» 
turus Meflias ? num vero ille adhuc exfpecCtan- 
dus it, ejusque fit prodromus Jefus, quemad. 
modum ipfe Jefu, feipfo licet major. Que Ser- 
vator difcipulis Joannis refpondet omnia huc 
.conlineant. Demonílrat fe verum 616 Chri» 
ftum  patraus coram populo miraculis. 


Eadem enim lora multos a morbis, mife- . 


 mpiüisque & malis fpiriibus curavit, multos-: 


que 60608 vifu donavit, ires ut nuncia- 


τεῆς Joanni qua& viderant & aüdiverant 0. 
V i1: 21, 22..fc. utintelligeret, folum Chri- 
ftum venturum ejusmodi opera pàtrare pos- 
fe, minime vero Ejus prodromum. . Eo ma- 
gis autem hoc árgumentum ftringebat, , 8 
nec Joannes B. vel ex teftimonio populi. 
ullum ediderat prodigium. 704. X: 41. Dum 
vera 


38 N. Barkey, Comment. de Scopo 


vero his dictis & fa&tis fe verum effe Mei- 
fiam declarat, Joanni haud obfcure fignifi- 
cat, fe fatis fcire, quid fibi agendum (ir; 
fe non effe miffum, ut Paranymphum & exi- 
cum fuum liberaret e vinculis, fed ut popu. 
Jo auxilium ferret ejusque miferias levaret, 
JNeque decebat Chriftum, Prodromum fuum e 
mortis periculo liberare, quiz fic: tramitem 
fuum, morte violenta terminandum , impe- 
diviflet. Egregie rem ipfam de Joannis D. 
meta exponit GREG'ORIUS NAZIANZENUS in 
Orat. funebri Bafiliu M. babita, ad finem: τις 
Ἰῃσὸν que3deop Q^, Ἰωάννης, ὡς Φώνη λόγον τῶι 
קש‎ Ἄνχνος Quroc, ὃν καρ “ἀξθεσκιρτησὲν ἔν 656 
και 00 sv e$ ₪009 ף‎ δια. Tov Ἡρωδὸν μανιαὶ 
πο πεμφϑοις wa κακοί χηρύξει τὸν φριχομένον. 
Quis eft precurfor Jefu? oannes; ut vex fer. 
menis 6 ut lucerna lucis, cui etiam prefulavii 
in utero. £9 precucurrit ín. infernum, 60 trans- 
mi[fus a furore Herodis , u$ etiam ibi *oenieniem 
> 4redicaret:. quem .locum debeo 10 .ג‎ Rup. 
WETSTENIO, ihn fie δὲ Origenis Dialogum 
contra Mlarcienitag p. 53; ubi explicat verba 
Origenis, quibus Joannem .vocat eesdeeuo 
ev שד‎ 0% ,' prodrotum: etlem. apud inferos p. 
$7. ——- Eodem tetdünt, que Jefus, dimis- 
fis a fe Joannis difcipulis, turbz de Joanne 
B. dixit. Vocat eum arumgdinem vento agite 
. 4am ,' "quo fymbolo cefpitantem: ejus animum 
perfiringit, qualis nog erat, quum ad eun 
₪ "ג‎ ac- 


\ 


Evangelii S. Joannis. . 629 


accederet ut baptizaretur in Jordane. .Quan- 
do pergit: ad quid videndum exiiflis? botninem 
mollibus indutum vefiibus; at qui molles geflant , 
funt in Regum domibus : Servatorem videor mi- 
hi videre exprobrantem Joannis de regnoMes- 
4105  prejudicia, quibus vincula & carceres 
huic regno haud convenire arbitrabatur, fe- 
que liberari cupit a Jefu, fi vere fit Chriftus, 
imo Regis terrem minifter ac veluti indutus 
efle veftibus uaAaxee, de quibus conferri 
velim cl; 1. .א‎ scHaAcHTiUM Obf. Pbil. in Mat- 
tbeum, Bibl. Brem. Nove Cl. 1: p.254. f. His 
prejudiciis, vult dicere Servator, non vide- 
batur inbutus , quum extraordinario fpirita 
duétus in deferto adparuit, aufteriusque vi- 
τῷ genus egit, indumentum gerens ex pilis 
camelinis , lateribns pelliceo cingulo circum- 
datis, & vos exeuntes illum his veftibus irí- 
dutum confpexiftis. | Difceffit itaque a fe 
ipfo, fi velit liberari, ac mollius lautiusque 
vivere, acfi Regi terreftri a minifterio eflet, 
Carceres & vincula his inprimis temporibus , 
baud contrariari regno coelorum, ut potius 
non nifi per multas miferias intrare quis pos- 
fet in regnum Dei 4G: XIV: 55. & Rex ipfe, 
1/16/0195 , per vincula mortemque acerbiffirnam 
fibiad 0031656 folium viam fternere deberet - 
Vatem autem ipfum fuiffe, verum Vatem & 
plus quam Paiem, exlerte. profitetur Serva- 
tor, Divinitus fc. promiflum Ejus prodro- 
Ν | mum 4 





630 .א‎ Berkey , Comment. dé Scopo 


inum', neminemque ipfo majorem , & um 
talem 4 populo agnitum. Ratio vero nulla | 
> folida, ià qua adquieícere poffutmus , dari 
poteit .teflimonii. feqnentis: qui efl im 
regno coelorum sninimus , thajor 6/2 eo , praecipue 
hoc tempore, quo difcipulorum 1610 quem- 
vis hactenus fugiebat Oeconomis gratie 
ratio, ni(i eam ftatuamus in fufpeufo ומחל‎ 
B. animo, quo minor fuit minimo in regno coe- 
lorum, id eít, ταί... qui, 2061 multum rudier 
Soahne , certus tamen erat de. Jefu, quod veru 
εἴ Me[Eas. Lohgius hec explicuiffe nou 
piget, quum mea quidem fententia, res hàc 
memorate, prater baptismum , ad Jefu man- 
datum ab Ejus diícipulis adminiftratum, 
fons & fcaturigo videntur fuifTe emulationis 
inter Jefü & Joannis difcipulos, utrosque 
Magiftrum quilibet fuum alteri preferentes. 
Hiftoria autem Evangelica docet Herodem 
non folum, 160 etiam totum populum Tudai- 
.cum Joannem B. maximi feciffe, & quando 
jam e vivis fuüblatus erat... Quum enim Ser- 
vator Pontifices & Seniores interrogabat, 
baptismus Joannes unde e[Jet ? 6 coelone , an ab 
bominibus ? illi boc modo apud fefe ratiocinaban- 
pur: fi dixerimus e coelo ,: dicet nobis. — Cur ergo 
6i non credidiflis? fin dixerimus ab bominibus, 
eulgus meluitius; omnes enim. Joannem pro Va- 
fe baberi. Mattb. XXl: 25, 26. 


/ . 


f 17. 








Evangelii :5. J Qanriis, 631 


6 17. 


Si vero Joannes B., decollatus jam in car- 
6616 , 'vivente adhuc Servatore ,, tantam 
apud ו‎ naCtus fuerit nominis famam 
ac auctoritatem ; fi infignis fuerit eemulatio 
Joannis inter & Chrifti' difcipulos, nemini 
mirum effe poteít, Chriftoinfame crucis füb- 
| plicium paflo, difcipulorum Joannis B. multie 
 tudinemapud [006505 tum inquilinos, tum ex- 
 traneos, facra qui Hierofolymis frequentavee 
runt, ombino femper creviíle, prefertim apud 
eos , qui Ebionitarum & Effenorum placita fe- 
quebantur, aufteroque vitz generi dediti erant, 
Plerique pertinaciter przjudiciis adherentes 
increduli manebant, & rationes 76666 mihi 
fubduxiffe videtur cl. TR1GLANDIUS l. c. 
p. 168.. quando dicit: baud pauci fuerunt, 
quibus Joannis difciplina propter aufteritaterm vi- 
td pre πολιτεία Chrifli placebat --- Ideoque 
magis adbuc S'oanni favebani , quod. nobili/Tima 
matus domo, filius facerdutis, predicationis lau- 
de £9 morum fan&imonia florens , in Templum 
Hierofolymitanum ξδ' Cerimonias , quas iili de- 
peribant , nibil, ut Chriftus, inclementius dixe- 
rat. dertia cau[Ja acce[Jit , quam €9 obfervavit 
Jilufiris GuGo 601105: Joannis Baptifte mul- 
ti malebant. difcipuli dici , quam Chrifti , ob fub- 
serfugiendam | erucem. — Hujus animi quodam- 


modo 








634 .א‎ Barkeys Comment. de Scopo 


baptizatum. contradicit ex eo, qnod preter 
Tefuim & Joannem B. hoc vifum nemo con- 
fpexerat, hinc nullam , ait, id mereri fidem. 
Origenes refpondit: Jefum nunquam bec war- 
va[Je. neque eo. provocaffe. Pergit : Quoniam 
autetn apud Celfuin Judaeus eft, qui, loquens dt 
viflone Sp. S. 1n columba fpecie , fic S'efum adlo- 
quitur: Nifi quod Tu ais , unicum teflem. addu- 
ens ex illis, qui Tecum fubplicium ῥα ἢ fuerunt; 
nece[fe 2 offendere," quam boc quoque imepte 
affidum fit perfone Judei; 690% yap σνναπτονει 
τὸν Ἰωαννὴν οι lovdaio, τω Ἴησου, και τὴν Ἴωαννον 
Tn τον Ἰησουκολασεις, nec enit Judei 0 או‎ 
CUM. 1850 CONJUNGUNT, AUT EORUM SUBPL- 
.גוס‎ Licet vero hec Origenis verba nihil 
folidi habeant ad folvendum Celfi argumen 
: tum , quodque a cel. 053510 optime folu. 
tum videas , oftendunt tamen Judzos Jefum 
jntef & Joannem B. in(igne feciffe difcri- 
men , interque utrorumque, fubplicium. 
"ל‎ fc. Baptiflam femper honorabant ut 
irum pium, ut vatem, ut juftum, injufte 
ab Herode occifüm: S'efum autem | Nazare- 
num, quemadmodum nemini ignotum , ut 
Blafphemum & Impoftorem femper blafphe- 
mabant , &' juíte cruci adfixum effe fem. 
er criminati fuerunt. cl. rTRIGLANDICS 1. ₪ 
3. 168. ait, Locum Origenis interpretor ma 
tam .de.laude δ᾽ vituperio, ut. cel. Tanaquilk 
Faber ,. quam quod uitiusque munus, doGrinen , 
| eua 











. Evapgelii.S. Joannis .- 635 


pite genus C9 alia (addere debuiffet ex ₪ 
quentibus verbis, fubplicia) que perfeBilfima 
ibi טאו‎ confpirant , male maligneque ob. 
ponerent. - m HEP ou 


06 aEso- 


.promovemus ,. 46 9‏ שמעת. 606ק 
- ₪ 5ותתגס[:.08:|טמת fuiffe Apoflolorum evo‏ 
difcipulos & fe&atores ex AGis Apoftolicis‏ 
couficimu$. ln Pelejlina , quidem Difcipulo-‏ 
rum horum veftigia nulla reperimus, neg‏ 
mirum illud effe poteft, quum oppido pauca‏ 
tantum comple&tuntur his de 160089 8‏ 
Apoftolici; &: verifimile efl in fefto Peate‏ 
coftis. Ν, T. primo , illorum. multos fidert‏ 
Chriítianam. profefíos fuiffe, repudiatisque‏ 
prejudiciis Judaicis Chriltd. nomen dedifíe,‏ 
eorum vero alios cum ceteris. Judais fe‏ 
Chriftianz. fidei obpofuifle , iterumque alios,‏ 
Joannis B./ doctrinam fequentes, alium,‏ 
quem venturum magifter dixerat, Meffiam‏ 
exfpe&tantes, fibi vixiffe, aufterumque viue‏ 
genus, ut mágiftrum imitarentur , duxiffe,‏ 
fecefliffe in loga deferti prope Jordanem , &‏ 
frequenter baptismi , 13! purificationis‏ 
folemnia celebraffe. Hos 0136915 Znacborevag‏ 
eosque comparaveris cum. EfJesis , quorum‏ 
plerique, quod facile eft credita, Joannis B,‏ 
doctrinam amplexi fuerunt, P.‏ 
8s 2 $. 19.‏ 








616 N. Barkey, Comment. de Scopo 


& το. 


Sunt vero veftigia difcipulorum Joannis 
B. extra Paleflinam apud ]udeos extraneos 
& difperfos in Grecia haud obfcura, talium 
nempe, qui diebus feítis in Templo Hie 
tofolymitano more Judaico Sacris interfue- 


^". gant & a Joanne B., & סק‎ ejus necema 


quopiam ejus difcipulorum baptizati fuerunt, 
ejusque doctrinam redeuntes ad concives 
fuos propagarunt ; qui forfan quoque in pa- 
tria Baptiftam' aliquem Magittrum contti- 
tuerunt, ut, quotquot difeiplinam feverio- 
rem amplectebantur, baptismate initiaret. 
Fuiffe tales Judzeos 2 Joanne baptizatos, 
faltiim baptismi ejus gnaros, conligi quo 
dammodo poteft ex actis Pauli Zntiocbenis in 
Pifidia 48 XIII: 14. fg. Demonftrabat 
ibidem Paulus, in Synagoga a Ργεαίεδις 
excitatus , Jefuüum Nazarenum verum elle 
Mefliam, interque alia argumenta ad Joan 
tiem: B. provocat vf. $4,.25. Jaannes ant 
Chrifli adventum praedicavit baptirmum refipi[cen- 
tie toti populo /raelis; Quum autem. oannes 
expleret miniflerium fuum, dixit: Quem me «dt 
fu/picamini? non fum ego Ille, fed ecce! pfi 
sne. oenit is y. cujus ego noti fum dignus qui folum 


. córrigiam calceamentorum. . Ad Joannis B. au- 


tem teftimonium qui potuiffet provocare & 
o ex 


/ 


Evangelii S; Joamnis. . 637 


ex 60 argumentum producere cum fucceffü 
Apoítolus, nifi hifce Judeis Joannnes B, 
cognitus fuiffet, & nifi hi eum ut Divinam 
vatem venerati fuiffent? Eodem teftimo- 
nio ex eadem cauffa Servator ipfe ufus fue- 
rat 704. V: 39. quod fupra illuftravimus. 
Addo, quoniam adprime ad rem nofftarn 
facit, quod Apoftoli alias nullibi ad convin- 
cendos Judaeos: Joannis B. teftimonio ufi 
fuerint. TN | 
ὃ δ. 29. - 
: Verum enim vero fi quis forte exiftima- 
verit, exemplum hoc non fatis in oculos jn- 
currere, ut ex eo convinci poffit, duo alia 
proferam , quae rem ponunt extra omnem 
dubitationis aleam. lla memoris. prodita . 
legimus 48. XVIII: 25. δὲ XIX; 1-7. 
Primum concernit Zfpollenem , Alexandri. 
num, qui-abfente Paulo pervetiic Ephefum. 
Vocatur [082205 , δὲ hoc.ornatur' elogio: 
erat ἄνηρ λόγι" .6% doas» ἐν ταις 96/0. 
Pergit Lucas: ὄντ s» יגד‎ τὴν ὁδὸν 
του 600/00, καὶ (tov שד‎ ' πνευμᾶτι, ἐλάλει καὶ 
ἐδιδασκεν' ἀκρέίβως τα CA τον סונא‎ ἔπιςαμεν ὦ» 
“μόνον τὸ βάπτισμα 1] .טסל‎ "09001 δὲ ἡρξάτο 
παρρησιαξεσϑαι ἐν τὴ σνναγωγὴ ,- οἰκόυόαωντες δὲ 
᾿ὄντον ᾿Ακυλάς καὶ TipiexiAAW, : qe€fétA aro do- 
Tov, καὶ dxpi9ectpov οἰυτω ἐδεϑένγο τὴν Tov ₪ 
edovi Qiad-ranturmmodo Joannis baptismum 
| | 8 3 fci- 





58 .א‎ Barkey , Comment, de Scopo 


fciverit Apolos, fatis innuit eum fuiffe Jo. 
annis difcipulum, & forfan ab ipío Joanne 
sut ab ejus Difcipulorum aliquo baptizatum. 
, Dubium vero.eft ; num s oJ τοὺ Kop 
6: τα πέρ τὸν טוש‎ pricife do&rinam ?זכ‎ 
lunam indicent ,^ ficuti. מג‎ 608 - religio 
Chfftiana fiepius: j 689." τόν wveuv vel 
edQ^ 9102260 80016 ; nam vf. 26. dicitut 
s «ov Θεον 22094, .qua phrafi Lucas ait, Aqui. 
lam & Prifcillam 68261105 de religione Chri- 
ftiana Apollonem jaftruxiffe. Maluerim ge- 
neraliori fenfu per viam Domini intelligere 
religionem , "miniterio Joannis.B , quam 
Apollos. didicerat ,; -reformandam , queque 
parande vie Meflie infervire debebat. Sua- 
dec hoc adjun&ta fcienti& Apollonis lau- 
gare limitaoo, trisgpivQ- μόνον To βαπτισμα 
'Iuayvov, Quid autem Joannis Baptismus aliud 
docebat, prgter quod [0008 eque ac Profe- 
]gtis. €x :géntibus lotio animarum a pecca- 


torum fesdibus, baptismo figurata , opus, | 


.quadque Meffiaa adventurus ,. contrito cor- | 


de & fide. excipiendus effet, Hunc fuiífe 
baptismi Joannis primarium fcopum & car- 
dinem ad convertendum . Judsgorum corda 
ad Patrem Abrzahamum, illiusque mox adpa- 
zitnrum benedictum femen, teftatur Servator, 
-quando Mattb, X XJ; 32. ait:- ₪95 6% וט‎ 
"1000906 ἐν 00200 100000200 04 Qux. וה‎ 
,שנס‎ ' Pénip.aé map. Joannoe in via 00 ₪ 


/ & 


eit, 


) Evangelii S. Joannis. 639 
eft, dócebat, Deo & 16018 folam juftitiam 
& cordis puritatem probari &c. Cel. qui. 
dem MIcHaéLIS Znrtrod. in libros N.. T. T. II* 
72. 1415. pütat Apollorniem quoque ex baptis- 
mo Joannis intellexiffe Tefüm Nazarenum 
effe promiffum . Chriftum ; verum, fatis li- 
quidum eft ,: Joannem B. dum, baptizabat, 
hanc veritatem מסת‎ docyiffe; antequam 
ipfe fibi juffit baptismum, conferri... Hoc 
'uadere videntür. verba Pauli 48. XIIT; 25. 
(ἧς δὲ ἐπληρὸν ὁ Ἰωάννης τὸν δρομον, ἐλεγεὶ τινῶ 
μὲ "πονοέιτέ ₪ x. .ד‎ Quum expleret mínie 
fferium. fuum , id eft, cum. in[laret finis mini- 
fierii fui, dixic: Quem me effe Jufpicamini? 
Non ego fum illey; הא‎ idov spy tros μετ᾽ ἐμε. 
"Nec fatis certum eft, Joannem, poftquam 
Jefus baptizatus ab eo difeeffit, Temper Je- 
fum commendaffe [00818 ut Meffiam. 84]- 
tim phrafió, "quod, tanqummodo. Joannis 
Baptismum hoyetat , nihil aliud indigitare vi- 
detur, quam quod. Apolloni nondum. quic- 
quam certi de % Ὁ Nazarebo, vero 64 , 
innotuerat, quodque propterea folummodo 
fervente animo de reformandis corde & mo- 
ribus Judeis fermones inítituerit, & adpro- - 
pinquantem Meffiam Judaeis adnunciaverit. 
Fac vero, haud ignoraverit Apollos que de 
Jefu Nazarerio ferebantur, fac etiam illum 
'Tefciviffe: Joannis de Jefu teffimonium , a 
verofiiili taren rion abhorret, illius fidem. 


.938 4 | 'ex 


! 


Φ 


640 N. Barkey, Comment. de Scopo 


ex fufpenfo. hac de re Joannis B. captivi 
animo, de quo fupra, & inprimis ex infami 
Jefu morte defeciffe. Hinc minime abfosa 
eft Cl, uicnaéris L c. p. 1414. conjeCten, 
qua.putàc Apollonem Alexandrie, ubi Ft 
sorum Aegyptiorum fecta magnopere flore 
bat; eorum placitis aut ayíteris eorum mo- 
ribus ita captum fuiffe, ut fe 15. adgrega- 
verit. Nec tamen cogitemus necefle eft, 
Alexandrie Apollonem Effénórum fe Sede 
adfociaffe, "Verba: enim Αλεξανδρεὺυς τω 8 
inferunt folummodo , eam 1510671 natum fuis- 
fe. Forfan Sacris Judzorum cum interfuiffet 
in [0083 , inciderat in Joannis B. Difcipulos, 
& eorum baptismo initiatus fuerat. Erat igitur 
"Apollos inter Joannis B. difeipulos, donec ab 
Aquila & Priícilla 62861105 de religione Chri- 
ftiana erudiretur, puta de Chrifli refurre- 
&ione, ejusque deinde adfécuta gloria coe- 
Jlefti, oráculorumque.Mofis ἃ Prophetarum 
in def Nazareno complemento, Tum enim 
validiffime & quidem publice" convincebat 
Tudeos,' demoftftrans ex fcripturis eve ser 
χέλξεν Ἰησονὶ, 7 ΕΝ 


% 
* 


€ + v9. וי‎ ^1 , 
- . 24 . / - . ) l. . 
"es - 
. .% 2T. ν᾽ . - 5$ 
- ^ -- ₪4 «64 . δο 


Alterum exemplum occurrit, A8. XIX: 7. 


Invenit Paulus, reverfus Eplisfum , duode- 


cim viros, gui *f. t. μαϑήταν. nomine se- 
ו‎ ΄ ' piunt 


[d 


, Evangelii S. :;Joanniss יי‎ 641 


niunt: . Denominationis hujus ratio poftulat , 
ut credamus, quia nondum fatis de religione 
Chriitiana inflru&i, erant, illos, .Apollonis 
do&trina forte excitatós, 26111118 communio- 
nem cum coetu Chrifliano, ejusque , 16 .fub- 
mififle difcipline., Verbo, difcipulis Chrift 
adnumerati cupiebgnt, & eapropter in eorum 
numerum recepti erant... ἃ Paulo examina- | 
tj, an Spiritum S. receperint, quum credi, 
derànt? ingenue profitebantur, fe nihil om- 
nino de Spiritu S. refciviffe aut fubaudivis- 
fe. Interrogati denuo, in quem baptizati 
effent? refpanderunt; in Joagnis baptisma. 
Produnt hec fatis evidenter Joannis difci- 

uos, ipfius baptismate initiatos. Si vero 
מ‎ B. difcipuli, unde quzfo eft? ,4 
dicant, fe. ne quidem àudiville , an fit-Spiritus 
ἃ. ὁ cum tamen Joannes populum baptizans 
monuilfet, ut crederenr in venientem poft 
fe, quem ut Spiritu S. & igne baptizatu: - 
rum praedixerat, Dilucide faus, ut.opinar, 
ex his adparet ,. verba εἰ πνευμὼ 40000 ἐςιν 
explicanda effe κατὰ v, fc.: ipfis quidem. fa- 
tis notam fuiffe promiffionem Sp. S. effunden- 
di in regno Meffhie, & Joannem B. eandem 
repetiiffe , illos vero ignoraffe hucusque, 
quod Sp. S. jam datus vel effufus fit ,, quodque 
jam in Ecclefie membris operetur. Ita re-- 
Ge ftatuit cel. wicHaéLis ἰ. c. p. 1413. & 
'emnino placent que addit vir ingeniofiffi- 
| ΕΝ > 8% 5 mus 


642 N. Barkey , Commént. de Scopo 


mus & Do&tiffimus p. 1415. mirum nempe - 
effe, quod vitihi, viginti poft primam 6% | 
tecoften annis , nihil quicquam de effufior | 
Sp. S. refeiverint. Ighorantis hujus caufa | 
in eo ponit, quod viri hi habitàverint in - 


locis incultis ac ab arbibus remotis, & veluti 


Anachorete vixerint. Inde autumát eo 
fuiffe 20: Anàchoretas 246200001 , Eifenos, - 


uemadmodum Apóllos, & ad Effenos ptr 
tinuiffe, qui vel defertüm Judzz, ubi Jo- 
annes docuerat ὅς baptizaverat, vel lei 
juxta mare mortuum & Engeddi, ubi ju 
Plinium Effeni fedes. fuas fixerant, incol- 
bant. Pofíterius probabile magis videtur, 


ibprimis quia baptismate Toanmis loti erant, 


& fupra jam vidimus, a Joanne B. denom* 
natum füiffe defertum , ibidemque & in eju 
vicinià ejus 'difcipulos poftea vitam 6 
eremiticam, & coenobium conftruxiffe , [08Π- 
ni B. facrum. | Forte comites fuerant Apol 
lonis, qui, quum eràt ὄνηρ 6005/ג‎ & ϑυνατθ' 
ἐν rais γραφαῖς, εἶδ Joannis Baptismum ad 


* nuncjaverat , eoque cingi perfuaferat, 


0 / ες Δ 425, | 


Obfervatu δυϊειτ. maxime dignum 615 ( 
dico, tot fuiffe 00 Joannis B. difcipulos. 
Ex 60 verifimile fit'iales ibidem, & poli? 


* 


plures adhüc fuiffe difcipulos, quorum κ 


| 
| 





. 4 


Evangelii 5. Joánnis. 643 


qui do&Ctrinam ὅς fidem Chri(tianam- ample- 
xifuerunt, alij vero in errorum praecipiti 
circa Joannem B. & Jefür Chriftum cecide- 
runt, quorum piflremorum deinde caput 
Cerintbur fuerit, Probábilis ex co quam ma- 
xime redditur noftra de Sropo Evangelii 3oan- 
pi; fentéritia. Meminifle enim oportet, Jo- 
annem. Apoftolum ,' ünanimi fere omnium 
prifce. Ecclefie Patrum confenfu, . Evànge: 
jium fuum ad ufum Eeclefie Ephefine fctip- 
fiffe ,' & hujus Ecclefie Epifcopi muneré 
funGtum fuiffe. Convenit itaque fcopus, 
Evanhgelii-hujus, quem fupra explicui, cum. 
ftatu Ecclefie Ephefins, precipue fi in ea- 
dem multe lites & זט‎ ₪ circa Joannis B. 
dignitatem ; Chrifti dignitati equiparandam 
aut praferendam , exortz fuerunt. Inde eft, 
quoad Joannis B. dignitatem diftinttius propo- 
Tit,quod negateum effe ipfum verum Lumen, 
quod probat .eum tantummodo teftem fuis* 
16 Chrifti, veri Luminis, Ejus Prodromum. .- 
& oftiarium , miniftrum fuum ,qui fibi oftium + 
caulz ovium 826706145 704. X. 9, Inde eft,. 
.quodJoannes Evang. plusquam ceteriApoftoli 
ex Jefu do&trina & miraculis Ejus Divinita- 
τεῦ demonftrat, atque adeo Jefu Chrifti prae 
Joanne B. excellentiam. — Et fj conferimus 
que ]Joannes E. in primis fuis  Kpiflolis. , 
(que num ante aut. poft Evangelium fuurn 
fcripta fint , nüne non difputo) 'de Pfeudo. 
ΝΕ docto- 


e 





₪ 


Evangelii S. Joannis. 643 


quodam, 100000 , in Perfia nato ac edücato, 
qui Philofophia Ofientali inbutus$, ante 
Chriftum. fiatum ,  fingularem inter Judaos 
Sectam condiderit, longe lateque .in Ori- 
ente diffufam ; hane vero fectam in duas 
fciffat fuiffe partes, quatum altera, cum 
Evangelium Chriftianum orbi terrarum in- 
notuiflet, Jefum Nazarenum pro Chrifto & 
Servatore habebat, altera vero Eum cum 
0610115 [000015 repudiabat & blasphemabart. 
De Ophitis prioribus loquuntur IR א5‎ /&U s, 
CLEMENS ALEXANDRINUS, ut & Origenes in . 
Comment. ad. Mattbzum. | Ex eis que cyPni- 

ANUS, AUGUSTINUS , EPHRJFM Syrus, HIERONY- 
MUS; PRIMASIUS, alii tradunt, facile confici- 
tur, eos Gnoflicorum., Cerinthianorum, 
Marcionitarum aliorumque erroribus infectos 
fuiffe, & in Afia, prafertim-in Syria fedes 
fuas habuiffe: Sexto demum feculo eos pe- 


detentim.fabpreffos fuiffe & evanuifTe docet 


Jaudatus Mosbemius' 5. 19.5 licet credibile fit 
adhuc latere füb jugo Muhammedanorum 
hiereticorum . vetefum propagines. Quenam 
ilorum füere fententiarum in dottrina por- 
tenta recenfere non.adtinet ; fufficit ad caus- 
fam noftram dixiffe, illos, fecus ac Judei, 
= *7. Joannem B. cum Chrifto conjünxiffe 

eneratos fuiffe , ita tamen ut Chriftum Jo- 

, preulerinc.. Statuebant enim Sophiam, 

m Aeonum, a Jaldabaoth,, filio fuo, cój- 


שזפת . 


646  N.Barkey , Comment, d£ Scopo 


porum Creatore, petiiffe, ut imrhediate 1 
fubftantia fua progeneraret duos homines in- 
culpatos δὶ incontaminatos, quotum altet 
fuerit de fterili Elifabetha, 7008862 , alter 
autem ex Maria Virgine, Jefus, in qua Chri- 
ftus habitaret, qui tamen praflantior erat 
Joanne, quippe ex Virgine operante Deo 
genitus, fapientior, mundior & juftior om« 
nibus. hominibus. Sophiam vero adnuncialle 
Chrifli adventum per. Joannem B. & prapa- 
ταῖϊε baptifinum penitentie & ante adapuffe 
Jefum, ut defceudens Chriftus inveniret vas 
mundum, & uti per filium ejus Jaldabaoth 
fexhina a Chrifto adnunciaretur. lta habet 
JRENJEUS adver[us berefes.l. 2 c. 34. ex quo 
Mosbemius magno & diffcili conamine fyíte- 
. ama Opbitarpm compofuit, quem: vide, δέ 
ipiraberis Viri fummi patientiam. — Ex his 
jam fatis liquidum effe puto, Opbitas, licet 
Jefu ut Chrifto primas tribuerint., attameü 
Joannem Ipfi equiparaífe in eo, quod, quem- 
admodum Sophia , genitus vel emiffus fuerit 
extraordinaria ac Divina vi ex Demiurgo & 
Jaldabaoth. Fortaífis hi Ophite ad Zalenti- 
Jsianos pertinebant, de quibus. אתה‎ 805 1, {ΠῚ 
4.11: ax, quod Evangelio, quod eft fecun- 
dum, Jpannem,. pleniífime ufi fuerint ; unde 
haud poterant ipficiari, Joannem B., licet 
eum ut Prophetam venerarentur , AN 


quam Prophetam, minorem tamen 6 ָ 
ΝΣ 8 





Evangelii S. Joannis. 647 


fu Chrifto; faltim locum 5005. 111: 40. ita 
explicabant, ut Sophia fit fponfa , fpon- 
fus Chriftus, Joannes fponíi amicus. 


$ 54. 


Provoco denjque ad. nimios Joannis B. 
cultores & veaeratores, a veteribus Ophi- 
tis & ex conluvie Gnofticorum forfitan exor- 
tos, qui Sabeorum five Difcipulorum S. Joannif 
nomine veniunt. Opere pretium erit hos 
paulo adcuratius contemplari, five fuerint 
Chriftiani, five Judei, ut pateat Joanni B. 
forte ad hunc usque diem non defuiffe difci- 
pulos, qui eum Chrifto Jefu squiparabant 
aut anteferebant. Quum vero fünt, qui de 
illerum exi/zentia dubitant , illosque, quemad- 
modüm cel. wosHEMIUS, cum Hemerebapti- 
[lis confundunt, neceffe. eft at in hanc rem 
alcuratius examen inítituamus. Singularem 
igitur.de Sabeis , aut de Chriftianis S. Yoannis , 
Diatriben fcripfi, quam benevolo 1 
Deo volente mox cotnmunicabo, ejusque 
fubmittam judicio. | 


t 


. 


TANTUM 


. CON- 


 ————— ו ב‎ ..ὕὦὔΟὸὦἡ.-..ὄ.. —— 


4 


645 3 : 
CONSPECTUS 00 


6. r,: Prologus agit 46 vulgári circa [copum | Evangelii 
^ Soannis fententia, - qued "contra. Cerinthum frig- 
gum fit. $. 2. decet. quod, fpecialior fcopus [+ 
üt , fi Egangelifla errerem, quem contundis, ad- 
ducit δ᾽ expre[fe ^citat- $. 4. fcopum explicat 
. νος {δες folum Jefum Nazarenum effe Meffiam, Fi- 
lium Def, nullátehus verd Joanhem Bajriftam , 
nec huic deferendum:gfle honorem , qui Meffiz 
- conpetit. $. 4. prepatur DSypotbefis ex diis Teannis 
ἄρας" ex Prologo. S. 5.,ex Joa. 1V: 1. $. 6. ex 
"108. X: 40. $. 7. ex x Joa. V: 6. $.,.8. ex didis 
שממ"‎ B. ex joa. 1: 15. 30. $. 9. 1o. ex 
Joz. E 19-36: $.- 1T. ex foa. 111: 21—ui 
ἧς Àenon:C4 Slim: earumqua fitu ᾧ. 12. de \- 
 multate inter 3efu &5. Toannis: B. difcipulas 6.13. 
. 4e feannis, B. , teffómonin ,$.. 14. 159. ex didi 
| ipfiug Cbrifli ex, Joa. 7: 31—838. 5. τό. ex 
0/0 ל‎ B. smagno 4000100006 penes "Yudzos vi- 
'. tente Chriflo inlujlatur Matth. XIV: r, 2. XE 
000 92—13- $.. 17.* £9 quando Chriflus Crucifixur 
UO bobàb, ubi Celfi pud Origéhem -refponfum exponitur 
. $. 18. 19. docetur , Id phflolorum evo Sfoannem 2 
-. 'shultos babuiffe -Difcipulos €9 feGatores ,. ubi inlu- 
o JHratgr locus A&. XIIE; 14. f. $. 20. probatur 
ex A&. XVIII. 25$. ὁ. 21., ex A&. XIX: 7. 
> 6. 22. Ephefi mul fuere , E? ideo convenitba 
g'oanni bunc f[copum intendere, quia ad uJum Ec- 
clefie Ephefine Evangelium fcripfi. vf. 23. O- 
'pbite rip B. plus quam por erat venera- 
bantur $. 24. €9 Difcipuli S. Joaunis vc Sa- 

bei. 


, 





V. 





649 


ותה 


JOANNIS CORNELII VALK, 
Inter. Remonflrantes Leidenfes V.D. Miniftri FEM 
OBSERVATIONES , 


A D. 


Vengrandi Bafilenfis : Ordinis Theo- : H 
logici Declarationem : 


De Novo Teftamento Wetfteniano,, n 
Anno 1757 compofitam & haéte- 
nus ineditam ; 


Que inferta eff Bibliotbece Hagana 
Clajfis tertie Fafciculo primo, 
pag. τ ₪ fàgq. (*) 
tui factum effe dicamus , ut decla- 
rationis hujus titulus ejus. Scri- 
tionem referat ad annum hu- 
jus feculi 57 , quem fibi ftatalem 
74. fuiffe ipfum hoc fcriptum aper- 
ae inficiatur ? Ab initio enim auctor .א‎ 
Te[ta- 


(*) Quum Penerandi פואזסתס‎ THEOLOGICI BAsI- 






Bibl. Hagone. Cl. III. F. ΠΙ. Tí. rds. € 


650 J.C.Valk, Obf ad V.Bafil.Ord.T heol. 


Tefimattutim + SP ct(ietianum | commemorat. ut 
nuper in *lélvetiam delatum, & ignarum fe 
praebet mortis Jet feni , quem :plus femel 
alloquitur, & cui fub finem ,, feriam refipi- 
,, fcentiam"" precatur. Attamen ipfe inl 
mine notavit N. Teflamentum | Pet (lemianum 
in lucem prodiiffe annis 1751 & 1752. + 
fienius vero mortuus eft anno 1754, menfe 
Martio; Krigbohtius fertonem [uum funebrem 
in JVetflenii obituys eodem anno habuit. menfe 
Julio; eodemque anno de hoc fermone, 
mox typis edito, 70b. Ludovicus Frey , Facul- 
tatis- Theologice Bafileénfis tunc temporis 
Senior, Krigboutium edita epiftola compella- 
vit ; cui fcripto Krigboutius anno fequenti 
Memoriam JVet(lenianam vindicatam oppofuit. 
Jgnorata igitur anno 1757 Ordini Tbeologico 
Bafile£nfi minime fuit mors 7701/2601 nec vum 

de- 


vEéNiIS. Declaratio de Novo. Teftamento Wafte- 
niano primum Claffis hujus Tertie locum oc- 
cupat, jus & xquum poftulat, ut fcripto viri 
pl. Reverendi & Do&iffimi Falkii, quo Ie 
fienii ,:Preceptoris (ui, cauffam vindicare vo- 
luit, .in bac ipfa Claffi locum demus. Idem ju: 
68 equum. flagitat, ut fi quid Vindiciarum pa- 
rabit Feuerondus. Ordo Bafilénfis , aut. qui ejus 
nomine Declarationem compofuit, Bibliothe- 
cam hanc illi ífemper' patentem  reperiat. 
N. B. 


* 
. 7, ὃ [ - 








Declàrát: de N. T. Wetlteniano. + 


demum opus JPerfleniamim in. Helvetite oras 
delatum 6/5 vel ad. Theologos Bafileénfes 
pervehit. | 7 * dX 

Cui anno nativitatem füam debeat, ipfüm. 
lioc fcriptum luculenter 0נת06‎ γᾶς 5 exara- 


tum.quippe eft:anno hujus fecali 58. Pag. '. 


enim 4 Jac. Chriflopoorur. [fellus dicitur mor- 
tuus fuiffe triennio poft ànnum 1334, quod 
jacidk 16 a6num 1737. Pag. 5. eundem /f/e- . 
liun au&or nuncupat virum egregium dnte bos 
XV annos defuncium. ^ Sedec:m hifce annis 
adde 37, prodibit annus tiujüs feculi $$, - 
qui inter editum. opus JZetflenti & ejus mor- 
tem medius prioribus obfervatis omnino re- 
fpondet. — Pag. 6 JJeclaratie rec conferipta 
dicitur junigrus] ——- qui tes ate XXII jam. 
atnos geffas baud cognoverunt , —— caufa. Hiec 
autem anno 1757 neutiquam «conveniunt, 
dum duobus illis & viginti annis hinc retro 
numeratis ad nullam temporis notam :duci-. 
mur, quam Hic refpexerit 88801 , 
prorfus πὸ Weetfteniana biennio minimum. - 
ante annum, qui-ex hoc calculo provenit, 
1735, quod ipfum hoc fcriptum agnofcit, 
caufam Wetftenianam anro 1753 finitam fuiffe 
totidem verbis declarans-pag. 25. [mro jam 
anni fuperioris ineunte vere omnes fundiones 
facras, que V. D. Minifiro competunt ,— exer- 
cendi facultatem. Senatus xafileénfis JPetfleuio 

mE t2' -' - red 


r] 


655 J.C.Valk, Obf. ad V.Bafil.Ord. Theol. 


reddidit (a) ; neque Hic opere pretium 
duxit litis fue cum Theologis hiftoriam 
Jongius pPertexere. — Ab ineunte igitur anni 
1753 vere annus vertebatur fecundus & vi- 
cefimus poít illud de JZetfienio reftituendo 
Senatuscopnfulrum , quo calculo ad idem con- 
fcripte hujus Declaratienis tempus ducimur, 

quod fupra invenimus. 
> 7 Minime igitur Oedipoconje&tore opus eft, 
qui nos doceat, quale fcriptum haec decla. 
ratio fit: variis enim indiciis probatu facile 
eft , idem illud fcriptum effe, quod Epiflle 
fuz ad Krigboutium pag. 7 ἃ 8 | Freyus jam 
laudavit Conventus tofiri nomine , quem ex 
Paftoribus urbis 9 Tbewl. Profe[Joribus otmnibu: 
con[lare fecit pag. 6. 
pfum lioc fcriptum hac declaratione nobis 
exhiberi demonílrat τὸ ipfe Titulus. Di- 
verfus enim non eft Ordo Tbeolegicus Bafilezn- 
fis abillo Conventu , quem conftituunt Bafilez 
uatuor. urbis Paftóres, titulo 655 6 
upra reliquos verbi Divini Miniftros, qui . 
Díaconorum nomen gerunt , pofiti , & Theol. 
Profeffores. Sic illa Ordinis Tbeol. in. 4 
Bafil. Epiftola Jpologetica ad Ven. Fratres Hel. 
velíos &c. anno. 1734. in lucem edita, que 
/ de- 


| (4) V. Mt». .קז‎ Vind. in append. Scripte 1]. 
p. 6. ἃ Wei. in Proleg. pag. 215. 


i 


Declarat.'dé N. T. W'etfteniano. 655 


declarationis: hujüs pag. 4. in partes vocatur, 
Conventus , immo jam Conbentus, jam vero 
Ordinis nofiri titulo venit apud. Freyum Epiff. | 
ad Krigb. pag. 26, 33, 37. Crebra in hac ipfa. 
declaratione Conoentus. & Conventus. Ecclefia- = 
fici. fit mentio; Conventus 'hic eodem mo- 
do,.quo Freyus illum defcripfit (b), ex Pa- 
fioribus urbis ξὅ Tbeol. Profe[Joribus componi di- 
citur pag. 9. &»2, Gillius reseft, que hac 
declaratione agitur , neque aliter libellus hic 
loquitur, quam'fcriptum: Conventus juffu ὅς 
nomine compofitum loqui debuit; exemplo 
fir pag.'9. .,, 11 defendere non magis il- 
,» liuseft, quam cujusvis e Conventu noftro? 
& pag. 10.. ,, Noftrum eft heic publice & 
,, coram omni Ecclefia declarare, temerita- . 
,, tem JPetflenii in Collegam δὲ Seniorem 
,, noftrush .graffandi, omnem "Conventum 
כל‎ vehemenüffime, ita ut decet, afficere." . 
295 Declarationis hüjus argumentum idem : 
eft ac propofitum illius fcripti, de .quo lo. 
cutus 60% Freyus , fcit. Scripto publico fcripta — 
ejus ( Wetftenii) infamiarefellere. — "9 Ex 
jlis, que fupra notavimus de tempore con- 
Ícriprae hujus declarationis , patet , illam exara- 
ni 00 הזו ב‎ tam 
(b) Conf. pag, 6 ἃ 10 — 32. Epift. ad Krigb, Le- 
: > gantür vero quz de legitimo Conventu Ec. 
"6 clefiaftico- Krigbousiur fcripfit Mem Wetfi. Vind. 
ἃ pag. 76 ad $$. | 
"T t.9 


ΝΘ σε“ “σα וו‎ 


654 ].C.Valk; מ‎ 47 Bail Ord; Fheó!, 


tam, effe eodem temporis :iitervallo , quo 
.compaefitum. fuit. fcriptum illad, de:quo ἰο. 
quitur rey, fcilicet poft editum. ἃς 1n Hel- 
;vetiam delatutu N Zeffasmentum 71 (Ernianum, 
.& uwliquo jam tempore. ante confcriptam à 
Freyo epiftolam ,- quod vix &. ne vix quidem 
.ganvenit gifr jn annuma qüem fupra inveni- 
thus, 1755: Eodem hoc teinporis intervallo 
-biba ejusróodi fcripta » ad: eóndem. Colizgii 
fui caufam agendam, a Cogorntu (ive Ordige 
Theohgica inperatua: luiffe.,; omni verifimilitu. 
dine garet , quod fi fa£tuih fuerit , unum 
fcriptum altero nan .magis ignoxar; potu 
a Facultatis 1260102108 Senmzey dui ramen 
bon ni(i de-unico locutus fuit, .quod, licet 
jam per 1/4006 támptus exdratum , ipfo. ta- 
.men tefte ,-ne uic quidem, .cum .epiftolam 
fuam fcriberet , . Gonventur וק זמ‎ trabenti 
- prele&tum fuit. «^i us τς 
. Hecquidam. manifeftum.faciung , daclara. 
tipnem hanc jdem-illud' fcrzptums effe, quod 
fanentus nofiri הזג( תס‎ laudavit Freyus, 
Quis vero ex 3llis, .quiXanna hujus fecgli 5 
Paftorüm:& ΓΆΡ οὶ. Profeflorum: coetum con- 
ftituebant , libelli hujus proprie auctor fuerit, 
non eque clarum eft; lubet tamen fequentia 
notare. Declaratio baec compofita, eft, quod 
ipfa teftatur dg. “ὁ, difm folus 09. 
(roy de 07 Coroenti,. quisuam. fme lit 
ELE 1 





^44 


^U 


. Declarat. de-N. T. W'eetfteniano. 2 


fuit, fapererat, precipuus /Zetffensi adver. 
פיה‎ , cuj8&s res pre omteris ommibus .lac 
déelarationé agitur, & cujus máxime inte- 
rerat fcriptum hoc a Conventu edi, quod 
. tamen obtinere nunquam potait ^ Narrat 

. ipfe im fua ad  Krigboutium epiftola pag. 7. ἃ 
Conventu decretum fuilTe , : fcripto publico fcripta 
ejus ( Wetftéhii) infamia refellere; ' Paulo ἸΏ. 
fetius autem fic pergit, ,, Diétür' fa&tum:; 
,; 'Sufeépit hanc Provjntiam, a-Cotiv.-imipo- 
;; fitam ; vir:quidam 'Ven. & riembrum hu- 
» jus Conv; feliciterque executug 60: nihil 
כל‎ reftábat quám: ut fcriptir ejus Conv; pra- 
5» legeretur, i& plane ad tmehtem ejus exa» 
sf? fciafeturfí^verdm jneiderunc ea tempora, 
y? quibás ין‎ 0060860 Conv. 'allis négotiis in 
ef'prifis Gb feparatismum'! nonnullorum, 
s, "huic, rei-fro.merfia -«acare:lh'dudddaguam - 
,» péterat. “ΝΌΟΝ bredere V; Rfüftüin fioc 
y» effe/e» negligentia aut defectà zelirin cau- 
fa jüftifütma'; auc ftudio oti? ttfetisqnes, 
»,.aut metu-hominum: το δέοι iftud:ne- 
5Ugotiám, גל‎ 60 Ven. 1096062 זט‎ Con- 
?הט ?בי‎ 8 "labores facultas 0360 
2000060600 - Diti ka מז4 סינ‎ fait, af- 
5 fertár 40005 Oráàtio Tua"! &c!* Ex illis, 
'qute "Kripboutiur. 2: pag. $ ad 4^ Men. PEeiji. 
Pind. 8d hanc -narrattonérn-hotavie; duo fe. 
quentia hie? 1861067450: Scribit Mir Clar, 
"pag: 4, δ' ἀμίπιο; dd 06165: Freynmi ἢ, Rq-- 
)) 77 | | ' Tt 4. , uQ9 


656 JC. Valk,Obf. ad V.Bafil.Ord.T heol. 


,, tio tib; fuic, Vir Ven., cur fub Conven- 
, tus nomine latere, quam ipfe in publicum 
» prodire maluéris. Sic fieri poteft , ut ex- 
5 perimentum capere volueris, an Conven- 
» tum,in partes tuas trahere pofles , fed dum 
», ejus membra (int Viri, quibus de meliore 
, luto pr&cordia ficta funt, quam tibi, at- 
. s» que A€ta.Predecefforum non probant ὅς 
», proinde fententiz tus calculum adjicera 
.. recufarunt, hoc farte 0068/71 moram tra- 
,, bere... Dum itaque bang moram trahit 
,» Conventus, Tu Tui non amplius potens 
| »» ipfe in Viri inpocentiffimi manes. facrilego 
.», «aufu quidvis Tibi promi(ifti. ". Haec ul- 
tima verba refpiciunt ipfam Zreyi epiftolam, 
ad Krighqusium , conventu mqram trahente, 
datam. Alter, locus , quem, huc transfcribam , 
eft nota, qu& ad calcem pag. 8. reperitur, 
qua Krigheutius laudem fcripto , ad juífum 
Conventus parato , fed eidem cun&tanti non- 
dum przalecto , a Freyo jam publice datam 
hunc in modum perítringi./ ,, Hoc itaque 
», fcriptum. legit Cl. Frey, antequam Con. 
,, ventui pralectum fit: cateroquin enim, 
,, ut Conventui fuggereret, quodnam judi- 
, cium (fi fcriptum illud aliquando זכ‎ ₪|6- 
» xgeretur) fuo tempore ferendum effet "non 
חן וע‎ anteceffum pronunciaflet; Virum illum 
. Ven. Decretum Conventus feliciter exfecu- 
J,».tttm effe.^ Et quidhi legiffet ? imo cur 
Leo - . ,, Vire 


ת- 0-07 א ה כ הט ש יקי רכשה || חמק NM‏ היה ו הד 7 ה איזורדד -ך  --0‏ צמצ=מ ‏ ת שת ה 
' . 


.Detlarat. de N. T. W'etfteniano.. 7 | 


» Vito ilh Ven. operam in exarando illo 
,, fcripto non navaffet? > Ejus enim praci- . 
» pueres agendaerat, reliquis veteris Con- 
,, ventus membris e vita fublatis." 6 
90031: bánc obfervationem fingularem. LDe- 
clarationis hujus pag. 2. Theologi Bafile&nfes 
le&ori proponunt , qusenam ipforum animos 
erigerent ,-putidas bominis impudentis | ei {ἐπι 
calumnias μὲ contemnere po[Jént; horum vero enu- 
merationem ordiuntur his verbis. ,, Noílra 
enim 76676 factorum confcientia." Hec 
. €erte conveniebaet in neminem nifi folum 
Jreyum.. Nel fic autem patet, hec ab ipfo 
hoc. homine profecta vel diétata fuiffe, vel 
infignis apparet fallacia, qua Ceetui tribui- 
 &uf unius hominis cozfcientia , dum preter. 
illum ünum ne cererorum quidem aliquis ul- 
Jam, quam tamen. nonnullorum faltem fuiffe 
oportuerat, confcientiam habebat vel habere 
qgoterat earum rerum , quarum , ipfa hac 
declaratione tefte, :pars nulla fuerant. 
Quanam vera auctoritate deciaratió hec | 
6 latebris fuis tandem prodiit )) ( , Veneran: 
ב ב‎ 1 


|». (4) Qua hoc paragrapho & feq. de editione hy- 
D jus declarationis dicuntur, di&a & intellecta 

. volo de illis, qui libellum hunc ad clariff. Bi- 
bliothece hujus conditorem deferendum cura- 

verunt & editionis jam facta auctores fuerunt ; 

nequaquam vero de.clariff.. Barkey , qui ho- 
71+ 5 rum 


יוו ————————- 


659 .C. Valk; Obf. ad Y.BafiL Ord. Thedl. 


di 301660 ₪5 Ordisis 'Fheologici nomine im 
figdita? Primum de illa Orbem Eruditum 
monuit: fumme Venerandns: Biblothecee שה‎ 
s editor.anno 1768 in proóemio , quod 
Clallis prime fafciculo primo praefixit. Hinc 
patet Clariff. Virum jam ab aliquo tempore 
libeum hunc חן‎ mambaus hábuifle , ἃς ipfum, 
quod ingenue profeffus eft, eshementer animi 
pependi[J., num Drelaratio: bec publici juris fa- 
eienda e[[tt. : Attamen non. niff'poft plurium 
annorum-ab ejus fcriptione moram ad illum 
pervenit, quod vel hine, quovis intelligi 
poteft, quod in Biblioteca Brenmienfi nova nus- —— 
quam apparuit, meque Bibliothece hujus - 
, jdem ; qui Hagane eft, conditor ullam libelli 
hujus meutionem ina: vel ufpiam alibi mo- 
vit. Anigitur Vener: ordo. Theol, Bafiteán- 
415 declarationem hanc aliquamdy randem foam 
fecit &'eculos hominam'fubire 70109 án 
wero putidum. hoc fcriptum , nulia unquam 
eorum, quorum mandato-compofitum olim 
fuerat, approbauont funitumr , -nullove ad 
'editíónem. fuffu. ab .ilijsdave, tlanculum ηο- 
:bis obtruditur?. Hoc fi verum eft, ut -סזק‎ 
feto 
gunt ópera, fcriptum boc Bibliotheca fus in- 
ferétidtm hunde accépit, & confilium füum 
in'illo edendo , laudato proóemió pag. X ἃ 
᾿ς feqq. apefuit; his autem obfervationibus fr 
iqmiliter locum concedere minime :detrectirit, 


ec 


. Dédlarat. de N. T. Wetfteniano. 6 


'feéto veri videtur fimillimum , fcriptum hoe 
. pro fpurio haberi debet, a titulo, quem. pra- 
ifert, diverfifhmum: nam fi res aliter fe hia- 
beret, &'ícriptum infcriptioni conveniree, 
:quis non miraretur nullam, qu: Ven.-Or- 
idinis approbationem teftetur , fubferiptionem, 
. ' vel amd quodvis γιησιάγητίΘ' documentuth 
-hic'apparere! Immo cur Ven. Ordo, fr'nd- 
mine. fuo honeftandum e tenebris prodire 
tandem voluit hoc fcriptum, illud ipfa noh 
| 600005 , atque adeo auctoritatem fuam pla- 
«niffirhe huic libello conciliavit? vel; fi. hac 
"via utj placuit, cur mon ipfe ad Clar. Biblio- 
*thecas hujus editorem: illum. mifit , vel fup 
,nómite : ittendum .curavic? Nequaquam 
- hoc. factum effe vel hinc: intelligere licet, 
quod 'finmme Vener. Barkey teftetur, decla- 
.ravidnem: :ihane 1025 fg. anus incidi(Te 5; -Jau- 
daia:Preemio pag; X... — ^ Π7π τὶ 
Quicunque vero libellum hunc e latébris 

: fuis protrathüm in Clar. Viri manus deferen- 
. dum curdverint & 60601 auctotes füerint, 
ne'ih.fié àgendo ipfam: caufam turpáffime 
prodiderunt. Quid demum ericenpstue. infud- 
are Leoni, nifi ἄος Ὧν} Quanam fronte jam 
μία J'etflenium fuper hoc ipfo: hzc decla. 
tio taüta verborunr afperitate; pag, 5, 8 & 
. 9, exagitat, propter ill qure de 20000 ferip/it , 
uantumvis inter hanc & illam caufam inter 
ic, & licet folido refpogfo fefe jam premu. 
Cox ἢ ו זר 7 רקס רכה‎ Bl 


V 


660 L.C. Valk,Obf. adV.Bafil.Ord. T heol. 


nivillet Wetflenius? Longe aliter Hic, quem 
mortalium candidiffimum novimus , egit. 
Ipfum Freyum, lfelii collegam, ₪ in caufa 

etíteniana non focium tantum , fed & -8זק‎ 
. Cipuum litis auctorem, dum adhuc in vivis 
erat Homo, & ad femet ipfum & defunctum 
fuum Collegam , (i aliquis defenfioni locus 
fupereffet , fatis firmum, ut ipfe fua ad Krig- 
boutium epi(tola abunde probavit , aperto 
Marte & pre ceteris omnibus 32016105 eft; 
jmmo ut refponfum fi quid haberet , tum in 
lfelii, xum 1n fui rpfius defenfionem & vro 
tota caufa daret , difertis verbis ὅς publice 
provocavit. Re&tiffime igitur ad Freyum jam 
ante quindecim .annos fcripfit Krigboutius. 
» [πιὸ non folum et[lenius fe ipfum defen- 
על‎ dit nte hos tres annos. in Prolegomenis , 
,, contra quee ne hifcere quidem. aufns fuifli, 
, utut ille, quemadmodum obfervas pag. 55, 
,, Te ad pugnam omni [limulo lace[fiverit ; Sed 
| ,2& alii eum defenderunt in Diario" Gallico 
,s», (d) jam ante decem annos. Cur. & iíti 
.,, detenfioni tunc temporis, vel deinceps te 
,, non oppefuifti? וח‎ quia JZetflenius in vi- 
ו"‎ vis erat, quem 1 6 calumniz evidentiffimse 
convi&turum noveras, dum, eo mortuo, 
"neminem ejus caufam fufcepturum puta- 
veris, quod התסה‎ animi eft infra vilis- 

^ “ΝΣ » (imam 


(₪ 


, 
3) 


> י 


. (4) Bibl. Raifon. Ton. XXXIV. ραξ. 458 & feqq. 


Declarat. de N. T. Wetíteniano. 1 


fimam plebeculam depreffi (e)." — Jam‏ ,על 
multo pejus a&tum eft ab illis, qui ut de-‏ 
claratio hec in lucem ederetur effecerunt,‏ 
guam ante mortem Wetítenii confcriptam‏ 
fuiffe patet quidem, verum quam illi, quo-‏ 
rum partium fuiffet, approbatione fua mu-‏ 
"nitam illam edere, in obfcuro delitefcere ad‏ 
hunc usque diem maluerunt, vel fi ipfi hu-‏ 
jus editionis auctores fuerutit, quod tamen‏ 
minus probabile eft, per plures annos fcri-‏ 
niis abditam , clanculum exire jufferunt tandem.‏ 
Digniffimus profecto eft hic libellus qui fic‏ 
in lucem protrudatur: etenim , fiipfum ocu-‏ 
lis & animo luftremus, quid demum illad‏ 
elt, quod tanto hiatu nobis affertur! Paucls .‏ 
quibusdam levioris momenti adjectis, pau-‏ 
cis alix (ilentio : preffis, totum hoc fcrip-‏ 
tum precipue in eo verfatur , ut easdem‏ 
reducat criminationes, ftrophas ὧς technas,‏ 
quas in ipfa lite Wetíteniana plus femel‏ 
auditas & retufas, additis nonnullis, reco-‏ 
xerat Preyus , victricibus vero armis. pro-‏ 
fligavit Krigboutius. Idem infeper convi-‏ 
ciorum plauftrum, que 27678: fua epiftola‏ 
jam effuderat , hic nobis denuo exhibe-‏ 
tur, imo obfoletà novis acceumulantur. Ve-‏ 
rum exftat ipfum N Tefiamentum JFetflenia-‏ 
num , exftant illi preefixa ipfius JPetftenii Pro-‏ 
le-‏ | 


(4) Mem. Wetft. Vind. pag. 5 ἃ 6. 


662 J.C. Valk, Obf ad V. Báfil.Ord. Theol. 


legoinena ; que nanr feripferit Beiflenius , qua- 
nam jyolidiffime .probsuerit, hinc difcenda me- 
minerit, quicunque cquum de his rebus ju- 
dicium ferre volueritg Exítat infuper 6- 
moria IFet(leniana vindivata feu Jacobi. Krigbwui 
iflola refponforia ad Job. Ludovicum Frey. 
rayiflima quaque, quz in edita jam decla- 
radone oCcurrunt, hoc fuo fcripto dudum 
Teppulit. Krigboütiws , & pravas ac nefarias 
artes, quibus oppreffus fuit J/et/fenius , pott 
ipfüm pleniffime patefecit ; quid de .4 
 Wetjisnianis, ad Quorum fidem hic provoca- 
sur, habendum fit, abunde.docuit (f), > 
plurimis rebus , variorum fcriptorum authen- 
.וט‎ exemplis. fuo fcripto fubjectis, in- 

. victam fidem aduidit. 61 quie fuüperfint in 
hac declaratione; qua non attigit Krigbou- 
fius, de his ex illis judicari poterit, vel ipfa 
ila, que JVeijienius literis mandavit, fi cum 
hac declaratione conferantur ; in plerisque fa« 
cile docebunt, quid rei fit, & viri inhocen- 
tifümi .veram mentem , hac declaratione 
multis in locis. mifere detortam 60 obfcura- 
tam., .clariffime detegent,  Noftrum igitur 
non.erk actum agere , neque Augiz hoc fta- 
bulum denuo purgare nobis volupe eft. Le. = 

o ΝΕ | > 1 

(f) Pag. 53 & 54, 88 —93. de Protocollo in- 
terpolato p. 195 — 107. 06 teftibus conu: 
W.ifieniun p. 69 —24 ἃς, | 





Ἃ 


Declarat. de N; T. Wetfteniano. 663. 


Gori folummodo in memoriam revocabo , ὅς 
Wet[lenii adverfariorum calumniis opponam 
(nede Semiera aliisque ereCtioris animi Theo- 
logis aliquid dicam) fumme venerandi & eru» 
ditiffimi Hermanni enema , nullis partibus ads 
dicti, & optimi harum rerum judicis., tum.de 
ipto JZetflenio , tiim de.operis JVetfteniani digni- 
tate & pretio judicium, a,Viro Celeberrimo 
latum , quum ipfum fuum diffenfum a/Zetfle- 
tio in nonnullis publice profiteretur. Vivum 
nuncupavit doti/imum , cujus, ait , eruditipnem 
ego multum veneror (6) mortuo bumaniffimi cicu- 
lum addidit (5), & anno fequenti denuo tefta- 
tus eft, fe Piri eruditionem 9 CANDOREM maximi 
Jemper feci[fe $ paulo fuperius autem hec fcri- 


bit. ,, In animo vero habui, cum manus. 


, huic-operi admovi, & exercitationes has | 


,, in publicam fivi ire lucem ,. non cl. /et- 
, flenio, ejusque famem, quam integram cupio, 
כ‎ Dnocere,.aut pretio laboris N. 1. ediuoni 
ל‎ Impenfi, quod opus egoquidem talem laturum 
,, cenfeo, licet multa 1616618 voluiffem & in 
aliam formam concinnatum, de quo hic 
,, non eft differendi locus, "aliquid detrahere 
 (i)" Huic idonei & integerrimi judicis 
fententie ego quidem perlibenter calculum 

| ad- 


(g) Epitt. ad celeb. JP:(feling pag. ἃ. 

(5) Epift. ad Hemfferbufium p. 46. | 

(i) In praefatione ad exereitar. de vera Chrifti Di. 
> vinitate p. 4 ἃ 4. ב‎ 


απο *י‎ 





664. TC.Valk , Obf. ad V. B4fil. Ord. &c. 


adjicio. Defíinant autem mal&dicere , nec 
Viri egregii, qui de re Chriftiana optime 
mereri ftuduit, offa rodant malevoli obtre- 
Gatores; nobis vero tum tota lis Wetfteniana, 
tuni hzc declaratio, preter alia centena, fit 
documento, quid dirum- illud & inexorabi- 
le, quodin proverbium dudum abiit, odium 
"Theologicum pofl. 


2515 = 
6 Nonas Martii 
^oAngNOeCO | 


4 ב